Από τα καλύτερά μας χρόνια, η φοίτησή μας στο Δημ. Σχολείο Πρινέ.
Αφήγηση της Γαρυφαλιάς Ανδρ. Αγγελάκη με συνεργασία των συμμαθητριών Μανωλίας Μαρκάκη- Γιαννούλη και Ευαγγελίας Μπεμπή – Πατεράκη.
Σχολικά χρόνια 1965-1970
Φοιτήσαμε στο 2/θέσιο Δημοτικό Σχολείο Πρινέ με δασκάλους τον κ. Νίκο Σκατζιδάκη και την κ. Ταξιαρχούλα Πολύζου- Μακρυδάκη την οποία είχαμε μόνο στην Α΄Τάξη. Στην Γ΄τάξη είχαμε αλλάξει 4 δασκάλες, Άννα Κιαγιαδάκη, Άννα Κυριανιτάκη, Βασιλεία Φραγκούλη και κ. Τούλα (δεν θυμάμαι επίθετο).
Το σχολείο είχε δύο αίθουσες και στη μέση το γραφείο των δασκάλων με την βιβλιοθήκη (όπως είναι και τώρα). Στη μία αίθουσα έκανε μάθημα η Α΄, Γ΄και Δ΄τάξη με την δασκάλα και στην άλλη η Β΄, Ε΄και Στ΄ τάξη με τον δάσκαλο.

Το μάθημα γινόταν πολύ δύσκολα γιατί έπρεπε ο δάσκαλος να εξετάσει και να παραδόσει για 3 τάξεις και ο χρόνος δεν ήταν αρκετός. Το σχολείο λειτουργούσε και το Σάββατο ,επίσης λειτουργούσε και τα απογεύματα εκτός Τετάρτης και Σαββάτου. Χτυπούσε η καμπάνα το πρωί και το απόγευμα για να πάμε σχολείο. Το πρωί όταν έπαιζε το κουδούνι μαζευόμασταν στην αυλή για την πρωινή προσευχή και την έπαρση της σημαίας τραγουδώντας τον εθνικό ύμνο και όταν έβρεχε μπαίναμε μέσα στο χωλ κι εκεί κάναμε την πρωινή μας προσευχή.
Όταν έμπαινε ο δάσκαλος στην τάξη σηκωνόμασταν όρθιοι ως ένδειξη σεβασμού. Ζήσαμε κι εμείς την εποχή που έπεφτε ξύλο από τους δασκάλους με την παραμικρή αιτία και συγχρόνως και από τους γονείς μας. Ο δάσκαλος ήταν πολύ αυστηρός, ιδίως με τα αγόρια. Μας έβαζε τιμωρία ή χρησιμοποιούσε την βέργα και μας χτυπούσε στα χέρια και στα πόδια. Στα αγόρια τραβούσε τα αυτιά και στα κορίτσια τα μαλλιά. Γράφαμε για τιμωρία το μάθημα αρκετές φορές και έπρεπε να την ελέγξουν και οι γονείς μας οπότε μας μάλωναν κι εκείνοι. Μας έβαζε τιμωρία στον τοίχο όρθιους με το ένα πόδι για αρκετή ώρα και νιώθαμε και ντροπή που μας κοίταζαν τα άλλα παιδιά και μας κορόιδευαν. Δεν ήταν όπως σήμερα που οι δάσκαλοι έχουν υπομονή και άλλη συμπεριφορά με τα παιδιά…
Μάθαμε όμως αρκετά πράγματα και τα περισσότερα παιδιά φοίτησαν στο Γυμνάσιο, στο Πανεπιστήμιο και σε τεχνικές Σχολές.
Στο μάθημα της Φυσικής Πειραματικής και Χημείας στην Ε΄και Στ΄τάξη ο δάσκαλος παρέδιδε το μάθημα με πειράματα κι έτσι γινόταν πιο ενδιαφέρον. Ακόμη πρέπει να υπάρχουν στη βιβλιοθήκη τα γυάλινα σκεύη (συγκοινωνούντα δοχεία) μαγνήτες, πόλοι , φακοί.

Στη Γεωγραφία και στη Φυτολογία δεν είχαμε βιβλία με πλήρη στοιχεία, έτσι πολλές φορές αναγκαζόμασταν με σημειώσεις να διαβάζουμε το μάθημα. Ο δάσκαλος από δικά του βιβλία υπαγόρευε και κάποιος μαθητής έγραφε στον πίνακα και οι υπόλοιποι αντιγράφαμε για να διαβάσουμε και να εξεταστούμε στο επόμενο μάθημα. Ζωγραφίζαμε στη χαρτογραφία τους νομούς με τα βουνά, τα ποτάμια, τις λίμνες και σημειώναμε την πρωτεύουσα και τις κυριότερες πόλεις. Το ίδιο γινόταν και στο μάθημα της Φυτολογίας, αντιγράφαμε συμπληρωματικά από τον πίνακα και ζωγραφίζαμε σε τετράδιο με κενό στο πάνω μέρος , τα φυτά , τα δέντρα, με τα κλαδιά , τα άνθη και τους καρπούς τους . Μας βαθμολογούσε γι’ αυτό ο δάσκαλός. Ήταν πολύ ενδιαφέρον αυτό το μάθημα!! Όταν ερχόταν ο επιθεωρητής για να ελέγξει τις γνώσεις μας , αλίμονό μας αν απαντούσαμε λάθος, είχαμε να κάνουμε με την τιμωρία του δασκάλου, γιατί το θεωρούσε προσβολή.
Είχαμε συχνά έλεγχο καθαριότητας και υγιεινής (κεφάλι, αυτιά, νύχια, λαιμό) από τους δασκάλους και αν δεν ήμασταν εντάξει ακολουθούσε τιμωρία και ξύλο με την «αγία ράβδο» στις παλάμες.
Την καθαριότητα του σχολείου την έκαναν τα παιδιά των μεγάλων τάξεων , δύο φορές την εβδομάδα (Τετάρτη και Σάββατο αφού σχολάγαμε και το απόγευμα δεν είχαμε μάθημα). Ο δάσκαλος όριζε με σειρά δύο αγόρια και δύο κορίτσια και αναλάμβαναν να καθαρίσουν τις αίθουσες και το γραφείο των δασκάλων και την αυλή. Επίσης ο δάσκαλος όριζε ένα μαθητή των μεγάλων τάξεων, το Σαββατοκύριακο να επιτηρεί στο δρόμο τις ώρες κοινής ησυχίας και όποιος κυκλοφορούσε χωρίς λόγο ή έκανε φασαρία τον έγραφε (γραφιάς) και την Δευτέρα το πρωί στην προσευχή έδινε το χαρτί με τα ονόματα στο δάσκαλο και ακολουθούσε τιμωρία. Αυτό το γεγονός προκαλούσε αντιπάθεια μεταξύ των παιδιών και ιδίως στα αγόρια και όταν συναντιόταν εκτός σχολείου έπεφτε ξύλο στον γραφιά.
Στις αίθουσες κρέμονταν οι χάρτες Ελλάδας και Παγκόσμιος, οι ήρωες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 , φωτογραφίες από το έπος του 40 και πάνω από την έδρα του δασκάλου η εικόνα της Παναγίας και του Χριστού. Επίσης τα χρόνια αυτά ήταν μάλλον υποχρεωτικό και η φωτογραφία της βασίλισσας Άννας –Μαρίας και του βασιλιά Κωνσταντίνου να στολίζουν τις αίθουσες τω ν σχολείων.
Τα πρώτα χρόνια θέρμανση δεν υπήρχε, αργότερα έφεραν ξυλόσομπες και έπρεπε κάθε πρωί να κρατάμε από το σπίτι ένα ξύλο το κάθε παιδί για να μπορέσουμε να ζεσταθούμε. Τα κορίτσια φορούσαμε την μπλε ποδιά με τον άσπρο γιακά και προσέχαμε να την έχουμε πάντα καθαρή. Τα παιχνίδια που παίζαμε ήταν κρυφτό, κουτσό (καλόγερο), σχοινάκι , μήλα, τυφλόμυγα, ρούμπους με την μπάλα, κυνηγητό, ποδόσφαιρο, βόλους, περνά περνά η μέλισσα, δεν περνάς κυρά Μαρία, πούντο-πούντο το δαχτυλίδι, σε κύκλο καθιστοί «αλάτι –πιπέρι-ψωμί, έχασα την μάνα μου και ποιος θα μου την βρει».
Μαθαίναμε από το δάσκαλο παραδοσιακούς χορούς και χορεύαμε στις γυμναστικές επιδείξεις στο τέλος της κάθε χρονιάς. Επίσης ο δάσκαλος μας έκανε γυμναστική με διάφορες ασκήσεις στην αυλή του σχολείου με αυστηρό τόνο «ανάταση, προσοχή, έκταση, οκλαδόν , κάμψεις κ.λ. π.
Στον κήπο του σχολείου από προηγούμενα χρόνια καλλιεργούσαν τα παιδιά διάφορα λαχανικά της εποχής. Είχαμε χωρίσει ανά τάξη τα αυλάκια και φυτεύαμε μαρούλια, κρεμμύδια, σκόρδα, λάχανα, μαϊντανό, ρόκα κ.λ.π. Είχαμε φυτέψει και δέντρα και λουλούδια. Από την βορινή πλευρά του σχολείου υπήρχαν αρκετές τριανταφυλλιές.
Λειτουργούσαν και τα μαγειρεία και είχαμε καθημερινά πρωινό με γάλα (σκόνη διαλυμένη με ζεστό νερό που όταν δεν μας άρεσε το ρίχναμε κρυφά στο πηγάδι που υπήρχε δίπλα στα μαγειρεία στον κήπο). Το μεσημέρι το συσσίτιο είχε όσπρια, μακαρονάδα με κατεψυγμένο κιμά, πράσινα φασόλια, σπάνια κρέας και το απαίσιο πλιγούρι. Η κουζίνα και η αίθουσα της τραπεζαρίας ήταν στο χώρο που στεγάζεται τώρα το καινούριο σχολείο. Στην κουζίνα υπήρχε μια μεγάλη τσιμεντένια γούρνα για το πλύσιμο και στη γωνία το τζάκι όπου εκεί μαγείρευαν οι μαγείρισσες. Είχε χώρισμα με την αίθουσα της τραπεζαρίας με ένα μικρό παράθυρο ανοιχτό που από εκεί μας έδιναν το πρωινό και τα πιάτα με το φαγητό. Στην κουζίνα τα παιδιά δεν έμπαιναν για να μην συμβεί ατύχημα επειδή άναβε η φωτιά στο τζάκι. Οι μαγείρισσες ήταν η κ. Μαρία Πατεράκη (Μάκενα) και η κ. Ευαγγελία Σηφακάκη (Σηφακάκενα). Ήταν πολύ καλές και αγαπητές από όλους μας. Θυμάμαι το ζεστό άσπρο ψωμί (φρατζόλα) που τρέχαμε όποιος προλάβαινε να πάρει την άκρη (το γύρο όπως τον λέγαμε) «Θεία- θεία κι εμένα τον γύρο»…
Στις εθνικές γιορτές 25η Μαρτίου και 28η Οκτωβρίου πηγαίναμε όλοι οι μαθητές με την σημαία και με τους δασκάλους στην εκκλησία, όπως γίνεται και τώρα. Ακολουθούσε μετά παρέλαση στον κεντρικό δρόμο για κατάθεση στεφάνου στο μνημείο των ηρώων στην πλατεία του χωριού. Στις εθνικές αυτές γιορτές οι δάσκαλοι διοργάνωναν εκδηλώσεις στο σχολείο με ποιήματα και θεατρικές παραστάσεις με θέματα από το έπος του ΄40 και την Ελληνική Επανάσταση του 1821 (παιδομάζωμα, κρυφό σχολειό, κλεφτόπουλα, ήρωες Παπαφλέσας, Τζαβέλας, Κολοκοτρώνης, Μπουμπουλίνα και άλλους) με πρωταγωνιστές τα ίδια τα παιδιά αποδίδοντας το ρόλο μας με επιτυχία , χάρη στην υπομονή και επιμονή των δασκάλων και με τις συνεχείς πρόβες για να αποδώσουμε καλύτερα.

Οι γονείς μας αναλάμβαναν να μας ετοιμάσουν τα ανάλογα κουστούμια σύμφωνα με το ρόλο μας. Τα ποιήματα και τα κείμενα τα διάλεγαν οι δάσκαλοι από βιβλία σχετικά με τις σχολικές γιορτές. Σίγουρα θα υπάρχουν στη βιβλιοθήκη ακόμα.
Κάθε Κυριακή και γιορτή ήταν υποχρεωτικό να πηγαίνουμε στην εκκλησία και κάθε φορά ο δάσκαλος όριζε ένα παιδί να απαγγέλει την προσευχή «Πάτερ ημών» και «Πιστεύω». Το απόγευμα της Κυριακής είχαμε κατηχητικό στην εκκλησία του Αγ. Αντωνίου με τον μακαριστό ιερέα Στυλιανό Σαλβαράκη.
Την ημέρα της αποταμίευσης (31 Οκτωβρίου) γράφαμε έκθεση η Ε΄και Στ΄τάξη, βραβευόταν η καλύτερη και πηγαίναμε στο Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και μας έδιναν κουμπαράδες.
Από το 1967 άρχισαν να κυκλοφορούν τα σχολικά περιοδικά «Ζωή του παιδιού» , «Μαθητικοί αντίλαλοι» (μηνιαίο περιοδικό των Δημ. Σχ. Ν. Ρεθύμνης) και αργότερα στο Γυμνάσιο «Ελλην. Ερυθρός Σταυρός Νεότητος» και «Ελεύθερη γενιά» και όσα παιδιά ήθελαν γίνονταν συνδρομητές. Περιείχαν διηγήματα, αποσπάσματα από την ιστορία, ποιήματα, εργασίες από παιδιά, σταυρόλεξα, ανέκδοτα, αινίγματα κ.λ.π. Έχω μεγάλη συλλογή από αυτά.

Μια πολύ ενδιαφέρουσα δραστηριότητα στην Δ΄τάξη ήταν η εκτροφή μεταξοσκώληκα. Ο δάσκαλος είχε επικοινωνήσει με την Διεύθυνση Γεωργίας και μας έφεραν αυγά, μας τα μοίρασαν , μας έδωσαν οδηγίες και τα πήραμε σπίτια μας. Τα είχαμε βάλει σε κούτα πάνω σε ένα μουρνόφυλλο και παρακολουθούσαμε κάθε μέρα, βγήκαν τα σκουλικάκια και μεγάλωναν κάθε μέρα μέχρι να γίνει κανονικός μεταξοσκώληκας. Τους ταΐζαμε με μουρνόφυλλα και πάνω στα κλαδάκια που τους είχαμε βάλει έπλεκαν τα κουκούλια τους. Έτσι μάθαμε τα στάδια μεταμόρφωσής τους από αυγό σε σκουλήκι και στο τέλος σε πεταλούδα.
Εκδρομή πηγαίναμε συχνά στο γήπεδο του Ατσιποπούλου (Κολύμπους) και συναντιόμασταν με το σχολείο του Ατσιποπούλου και παίζαμε μέχρι το μεσημέρι. Δεν υπήρχε όμως φορά που να μην τσακωθούμε τα παιδιά μεταξύ μας. Από παλιά υπήρχε μια αντιπαλότητα μεταξύ των δύο αυτών χωριών και πάντα τσακωνόμασταν και τα αγόρια και τα κορίτσια.Πηγαίναμε και στους Βεδέρους, συνήθως μετά την πρωτομαγιά, και καθόμασταν μέχρι το απόγευμα, κρατούσαμε κεφτεδάκια, αυγά, καλιτσουνάκια, τυρί και το απολαμβάναμε στην εξοχή, περνούσαμε πολύ ωραία. Εξερευνούσαμε το Βεδεριώτικο φαράγγι, την πηγή του νερού «μάνα του νερού»(σπηλιά) όπως λέγεται ακόμη και σήμερα, και τις πέτρινες γούρνες που πότιζαν τα ζώα. Ολοήμερες εκδρομές είχαμε πάει στο χωριό Γερακάρι Αμαρίου και στο Μελιδόνι στο σπήλαιο με τους σταλακτίτες και το μνημείο που υπάρχει εκεί. Επίσης είχαμε επισκεφτεί και την Μονή Αρκαδίου. Εκπαιδευτική εκδρομή είχαμε πάει στο Αγιασμάτσι (περιοχή μετά το χωριό Αγ. Ανδρέας που υπήρχε δεξαμενή νερού που τροφοδοτούσε με νερό τα γύρω χωριά).

Με το δάσκαλο είχαμε πάει οι μεγάλες τάξεις σινεμά στο Καρτάλειο στο Ρέθυμνο και είδαμε ταινία με την ζωή και το έργο του Ελευθέριου Βενιζέλου και άλλη φορά ταινία για το έπος του ’40.
Στο τέλος της χρονιάς τον Ιούνιο κάναμε γιορτή με θεατρικές παραστάσεις (σκετς) συνήθως κωμωδίες, ποιήματα και γυμναστικές επιδείξεις με αθλήματα (σκυταλοδρομία, τσουβαλοδρομίες, τσούρεκλο και παραδοσιακούς χορούς). Τραγουδούσαμε τον Ολυμπιακό ύμνο «αρχαίο πνεύμα αθάνατο…». Περνούσαμε πολύ ωραία αυτή την ημέρα!! Οι γιορτές τελείωναν με χειροκροτήματα από τους γονείς μας που παρακολουθούσαν και φυσικά απαραίτητη η φωτογράφηση μιας και είχαμε χωριανό φωτογράφο τον κ. Νίκο Σουλογιάννη. Έχομε συλλογή από φωτογραφίες σε όλα τα σχολικά μας χρόνια.

Την επόμενη μέρα παίρναμε τα ενδεικτικά και τα απολυτήριά μας, αποχαιρετούσαμε τους δασκάλους και τρέχαμε με χαρά στο σπίτι να δείξουμε στους γονείς μας την βαθμολογία μας. Οι απόφοιτοι Στ΄τάξης έπρεπε να δώσουμε γραπτές εξετάσεις για την εισαγωγή μας στο Γυμνάσιο.
Τα καλοκαίρια παρακολουθούσαμε παράσταση καραγκιόζη με τον υπέροχο καραγκιοζοπαίχτη κ. Νώντα, στην πλατεία του χωριού και στο καφενείο του Κουρκουλού. Επίσης παρακολουθούσαμε σινεμά με ελληνικές ταινίες το καλοκαίρι στην πλατεία απέξω από το καφενείο του Γιαννίκο και τον χειμώνα στο κοινοτικό γραφείο. Το καλοκαίρι όσα παιδιά ήθελαν πήγαιναν στις κατασκηνώσεις που λειτουργούσαν στο Αρκάδι, στη Σχολή Ασωμάτων και στον Μέρωνα Αμαρίου.
Οι σχολικές αναμνήσεις είναι ανεκτίμητες και μένουν πάντα στην μνήμη μας και όσα χρόνια και να περάσουν θα αναπολούμε τα αθώα και ξέγνοιαστα παιδικά μας χρόνια.
Κλείνοντας θα αναφέρω ότι τα τελευταία 4 χρόνια πραγματοποιούμε συνάντηση οι απόφοιτοι Στ΄ Δημοτικού 1970, το καλοκαίρι και περνάμε ευχάριστα αναπολώντας τα σχολικά μας χρόνια, δίνοντας υπόσχεση να συνεχίζουμε την συνάντησή αυτή κάθε χρόνο.

Οι φωτογραφίες του κειμένου είναι από το προσωπικό αρχείο της Γαρυφαλιάς Ανδρ. Αγγελάκη.

Τα καλύτερά μας χρόνια!!!

Αφήγηση Μαρίας Γαγάνη το γένος Σαλβαράκη
Γεννήθηκε το 1939 και στο Δημοτικό Σχολείο φοίτησε το 1945-1950
Οι δάσκαλοι ήταν ο Πελεκανάκης Αντώνης και η Αιμιλία Λαρίου – Βαγιωνάκη. Ο δάσκαλος ήταν πολύ αυστηρός. Υπήρχαν και καλοί μαθητές που πήγαν Γυμνάσιο και κάποιοι σπούδασαν στο Πανεπιστήμιο(Δημήτρης Σαλβαράκης και Νίκος Πατεράκης, Στέλλα Πατεράκη).

Φοίτησε στο παλιό Δημοτικό Σχολείο που βρίσκεται στην αυλή του ναού του Αγ.Νικολάου.
Το σύνολο των παιδιών ήταν περίπου 100.
Οι τσάντες ήταν ραμμένες από ύφασμα με μακριά λουρίδα που κρεμόταν στον ώμο για τα αγόρια και κοντό χερούλι για τα κορίτσια.
Τα κυριότερα μαθήματα που έκαναν ήταν ανάγνωση , γραφή, έκθεση, αριθμητική, ιστορία, θρησκευτικά, γεωγραφία, φυσική, καλλιγραφία.
Στις μικρές τάξεις γράφαμε με μολύβι πάνω σε πλάκες και στις μεγαλύτερες με μελάνι με τις πένες. Προσέχαμε να μην μουντζουρώνουμε τα τετράδια με το μελάνι γιατί μας έδερνε με την βέργα ο δάσκαλος. Στους τοίχους μέσα στις αίθουσες ήταν κρεμασμένοι χάρτες και ο δάσκαλος μας έβγαζε μπροστά στο χάρτη να μαθαίνουμε που βρίσκεται η κάθε πόλη , χωριό, ποτάμια και βουνά.
Στο γυμνάσιο δίναμε εισαγωγικές εξετάσεις , αλλά την χρονιά 1950 μπήκαμε χωρίς εξετάσεις γιατί ήταν η χρονιά που μπήκε και ο τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος.
Τα πιο συνηθισμένα παιχνίδια για τα αγόρια ήταν το ποδόσφαιρο με πάνινη μπάλα, μπίλιες, ξυλογαιδάρα, μπιζ, ψείρες, κρυφτό και για τα κορίτσια κρυφτό ,μπίζ ,τυφλόμυγα, κυνηγητό, κουτσό ή καλόγερο, κολοκυθιά. Οι γυμναστικές επιδείξεις στο τέλος της σχολικής χρονιάς γινόταν στην αυλή του σχολείου με τραγούδια και χορούς. Τα παιδιά που πήγαιναν στο Γυμνάσιο στο Ρέθυμνο, επειδή δεν υπήρχε τότε λεωφορείο, πήγαιναν με τα πόδια ή πάνω στο φορτηγό του Ρόμπολα όταν πήγαινε στο Ρέθυμνο κάποια φορά. Για να κόβουμε δρόμο πηγαίναμε από ένα παράδρομο «την καβαλούρα» πάνω από το στρατόπεδο και έβγαινε στον Κουμπέ. Η επιστροφή ήταν πιο δύσκολη γιατί ήταν ανηφόρα.
Τα καλοκαίρια περιμέναμε με λαχτάρα το πανηγύρι την ημέρα του Αγ. Παντελεήμονα (27 Ιουλίου),για να διασκεδάσουμε.Επίσης πηγαίναμε βόλτα στον δρόμο των Βεδέρων ή στον κεντρικό δρόμο μέχρι την Αγία Παρασκευή και συναντιόμασταν παρέες τα παιδιά.
Έπρεπε να επιστρέψουμε σπίτι μέχρι την δύση του ήλιου, αλλιώς μας μάλωναν οι γονείς μας.
Παρακολουθούσαμε σινεμά στην πλατεία του χωριού με ελληνικές ταινίες.
Υπήρχαν καλοί μαθητές που προχώρησαν στο Γυμνάσιο όπως η Πόπη Κτιστάκη,ο Δημήτρης Σαλβαράκης και η Πόπη Σταυριδάκη.Κάποια κορίτσια φοίτησαν και σε σχολές κομμωτικής και ραπτικής.

Οι φωτογραφίες των εκπαιδευτικών είναι από τις εικόνες που εκτίθενται στο Ενοριακό Κέντρο του Αγ Νικολάου.