Homo homini lupus
Ένα από τα πιο γνωστά ρητά της λατινικής γλώσσας είναι το “homo homini lupus”: ο άνθρωπος για τον άνθρωπο λύκος. Η φράση μαρτυρείται στην κωμωδία Asinaria του Πλαύτου (2ος αι. π.Χ.).
❝Lupus est homo homini, non homo,
quom qualis sit non novit❞
( = o άνθρωπος είναι λύκος, όχι άνθρωπος, για τον άνθρωπο που δεν γνωρίζει τι λογής είναι)
Η κωμωδία αυτή είναι μια ιστορία απάτης και συναλλαγών, όπου ο καθένας προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τους άλλους. Αλλά ο λόγoς, αν και κωμικός, αποκαλύπτει με ωμή σαφήνεια την αγωνία μιας κοινωνίας γεμάτης καχυποψία και συμφέρον: ο άνθρωπος γίνεται λύκος για τον άνθρωπο όταν δεν τον γνωρίζει, όταν λείπει η εμπιστοσύνη, η σχέση, το βλέμμα που τον κάνει οικείο και αγαπητό.
Στην εξέλιξη της φιλοσοφίας η φράση χρησιμοποιήθηκε με διάφορες παραλλαγές από στοχαστές (πχ. Χομπς, Φρόιντ κ.ά.) που μίλησαν για τη βία ως έμφυτη τάση κυριαρχίας πάνω στον άλλο άνθρωπο. Ως στοιχείο δηλαδή εγγενές στην ίδια τη φύση του ανθρώπου. Η εντελώς αντίθετη οπτική είναι αυτή της Αντιγόνης (Σοφοκλ. Ἀντιγόνη 523):
“οὔ τοι συνέχθειν͵ ἀλλὰ συμφιλεῖν ἔφυν”
( = η φύση μου είναι να μοιράζομαι αγάπη, όχι μίσος)
Πηγή: Κέντρο Λεξικολογίας 2/10/2025
Ήξερες ότι…
Οκτώβριος
Ο 1Οος μήνας του έτους ήταν 8ος στο πρώιμο ρωμαϊκό ημερολόγιο (που ξεκινούσε από τον Mάρτιο) γι’ αυτό ονομάστηκε “october (mensis)” «όγδοος (μήνας)» < octo «ο-κτώ» (από όπου και Οκτώβριος).
Στην αρχαία Ελλάδα αντιστοιχούσε κυρίως στον μήνα Πυανεψιώνα, που πήρε το όνομά του από τη γιορτή Πυανέψια (πύανος «κύαμος, κουκί»+ ἔψω «βράζω»), που σημαίνει «βράζω κουκιά». Σύμφωνα με τον μύθο, όταν ο Θησέας επέστρεφε από την Κρήτη αφού σκότωσε τον Μινώταυρο, τα τρόφιμά τους τελείωσαν και μαγείρεψαν ό,τι είχαν, δηλαδή κουκιά. Αυτό το έθιμο καθιερώθηκε ως γιορτή προς τιμήν του θεού Απόλλωνα και έτσι ονομάστηκε ο μήνας.
Ο Oκτώβριος δεν έχει -μ- σε αντίθεση προς τους άλλους «αριθμητικούς» επίσης μήνες, οι οποίοι από την προέλευσή τους εκφέρονται με -μ-: Σεπτέμβριος (< λατ. September = έβδομος), Nοέμβριος (< λατ. November = ένατος) και Δεκέμβριος (< λατ. December = δέκατος). (Γ. Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας)
Μερικές λαϊκές ονομασίες του μήνα:
~«Άι – Δημητριάτης» (γιατί στις 26 γιορτάζουμε τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου)
~«Βροχάρης» (γιατί αρχίζουν τα πρωτοβρόχια)
~«Σποριάς ή Σπαρτός» (γιατί αρχίζει η σπορά στους αγρούς)
~«Τρυγομηνάς» (στον Πόντο).
Επίσης, υπάρχουν πολλές λαϊκές παροιμίες, που προφανώς βλέπουν τον μήνα μέσα από τις γεωργικές εργασίες (μερικές κάνοντας και λογοπαίγνιο με το οχτώ)
☛ Οκτώβρη και δεν έσπειρες, σιτάρι λίγο θα ‘χεις.
☛ Οκτώβρης βροχερός, ο χρόνος καρπερός.
☛ Το Σεπτέμβρη τα σταφύλια, τον Οκτώβρη τα κουδούνια ( = των προβάτων).
☛ Οκτώβρη και δεν έσπειρες οκτώ σπυριά δεν κάνεις / λίγο ψωμί θα πάρεις.
☛ Όποιος σπέρνει τον Οκτώβρη έχει οχτώ σειρές στ’ αλώνι.
☛ Ο Οκτώβρης συγυρίζει, ναφθαλίνη θα μυρίσει. (κατά παράδοση, του αγίου Δημητρίου στρώνονται τα χαλιά και του αγίου Κωνσταντίνου μαζεύονται).
Πηγή: Κέντρο Λεξικολογίας 1/10/1015






































