Η εκπαιδευτική εκδρομή της Ομάδας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 3ου Γενικού Λυκείου Κέρκυρας στην Ολλανδία και το Βέλγιο δεν ήταν απλώς ένα ταξίδι στο εξωτερικό. Ήταν ένα ταξίδι ιδεών, αξιών και ερωτημάτων. Ήταν μια βιωματική διαδρομή γύρω από την έννοια της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Η πρώτη μας στάση ήταν το Άμστερνταμ. Χωρισμένοι σε ομάδες, επισκεφθήκαμε το Μουσείο Ρέμπραντ και το Μουσείο Van Gogh. Μέσα από τα έργα των μεγάλων καλλιτεχνών, τα παιδιά συνειδητοποίησαν πως η τέχνη αποτελεί μια από τις πιο δυνατές μορφές ελεύθερης έκφρασης. Σε κάθε πινελιά, σε κάθε χρώμα, αποτυπώνεται το δικαίωμα του ανθρώπου να εκφράζει σκέψεις, συναισθήματα και αγωνίες. Η τέχνη δεν γνωρίζει σύνορα· ενώνει πολιτισμούς και ανθρώπους.
Η περιήγησή μας στο παραδοσιακό χωριό Zaanse Schans με τους ανεμόμυλους και στο ψαροχώρι Volendam μάς έφερε σε επαφή με την πολιτισμική ταυτότητα της Ολλανδίας. Η βόλτα στα κανάλια του Άμστερνταμ, της «Βενετίας του Βορρά», μας θύμισε πως οι πόλεις χτίζονται πάνω σε ιστορίες και οι ιστορίες από ανθρώπους.
Τη δεύτερη μέρα, στο επιβλητικό Rijksmuseum το κρατικό μουσείο του Αμστερνταμ, οι μαθήτριες και οι μαθητές ήρθαν αντιμέτωποι με τη δύναμη της ιστορίας και της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ανάμεσα σε χιλιάδες έργα τέχνης, αναδύθηκε μια ουσιαστική συζήτηση: τι σημαίνει το δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση; Πόσο αυτονόητο είναι; Και τι συμβαίνει όταν αυτό περιορίζεται;
Ιδιαίτερα καθοριστική ήταν η επίσκεψή μας στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, ένα από τα παλαιότερα πανεπιστήμια του κόσμου όπου συναντήσαμε την κ. Τίνα Σταυρινάκη, καθηγήτρια στο τμήμα Νομικής, ανεξάρτητη εμπειρογνώμονα και μέλος της επιτροπής του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων.
Με το μότο «Υπερασπίζομαι τα δικαιώματα για να γίνει ο κόσμος μας καλύτερος», μίλησε στα παιδιά για το διεθνές δίκαιο, για τον ρόλο του ΟΗΕ και για τους πραγματικούς αγώνες που δίνονται καθημερινά απέναντι στις φυλετικές διακρίσεις. Η συζήτηση δεν ήταν θεωρητική· ήταν ζωντανή, ουσιαστική και βαθιά ανθρώπινη. Οι μαθήτριες και οι μαθητές συνειδητοποίησαν πως τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ζήτημα στάσης ζωής.
Η εμπειρία κορυφώθηκε στις Βρυξέλλες, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Μετά από ένα δίωρο βιωματικό εργαστήριο για τα ανθρώπινα δικαιώματα από την υπεύθυνη εκπαιδευτικών προγραμμάτων κ. Τζένη Παπασωτηρίου, η συνάντησή μας με την Ευρωβουλεύτρια Μαρία Ζαχαρία και τον κ. Ισίδωρο Σακκά, μέλος του Δίκτυου «Λειτουργοί της ΕΕ για την ειρήνη», έδωσε στα παιδιά την ευκαιρία να κατανοήσουν πώς οι ευρωπαϊκές αποφάσεις επηρεάζουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών. Εκεί, στον χώρο όπου διαμορφώνονται πολιτικές για 27 χώρες, η έννοια της δημοκρατίας απέκτησε απτή διάσταση.
Το ίδιο βράδυ περπατήσαμε στην εμβληματική Grand Place των Βρυξελλών. Η ιστορία, η πολιτική και η πολιτιστική κληρονομιά συνυπήρχαν μπροστά μας, υπενθυμίζοντάς μας πως η ευρωπαϊκή ταυτότητα βασίζεται στον σεβασμό της διαφορετικότητας.
Πριν αποχαιρετήσουμε το Βέλγιο, επισκεφθήκαμε τη φοιτητούπολη Leuven. Μέσα από τα δάση της Βαλονίας και τα μικρά χωριά, η διαδρομή προς το αεροδρόμιο έγινε μια σιωπηλή στιγμή αναστοχασμού. Το βράδυ, όπως κάθε μέρα, συγκεντρωθήκαμε όλοι και όλες μαζί και συζητήσαμε όσα είδαμε και όσα νιώσαμε. Εκεί, στις μικρές αυτές συζητήσεις, φαινόταν καθαρά ότι κάτι είχε ήδη αλλάξει: οι μαθητές και οι μαθήτριες μιλούσαν πιο συνειδητοποιημένα, πιο ώριμα, πιο υπεύθυνα. Στην αλλαγή αυτή συνέβαλαν ουσιαστικά και οι συνεντεύξεις που πραγματοποιήσαμε με τους ανθρώπους που συναντήσαμε και δραστηριοποιούνται ενεργά στον χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι σκέψεις, οι εμπειρίες και οι προσωπικές τους μαρτυρίες θα αξιοποιηθούν σε podcast που θα δημοσιευθούν προσεχώς.
Η επιστροφή μας περιλάμβανε έναν ακόμη σημαντικό σταθμό: το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζας στη Θεσσαλονίκη. Η έκθεση «1967-1974. Κουλτούρες σε αντιπαράθεση. Ζωή – Τέχνη – Προπαγάνδα» ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο ένα αυταρχικό καθεστώς επιχείρησε να ελέγξει την ενημέρωση και να διαμορφώσει τη σκέψη των πολιτών. Μέσα από αφίσες και αρχειακό υλικό, οι μαθήτριες και οι μαθητές συνειδητοποίησαν πόσο εύθραυστη μπορεί να είναι η δημοκρατία και πόσο σημαντική είναι η κριτική σκέψη απέναντι στην πληροφορία.
Η Ομάδα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων επιστρέφει με περισσότερη γνώση, με πλούσιες εικόνες, αλλά κυρίως με μεγαλύτερη ευαισθησία. Γιατί η πραγματική εκπαίδευση δεν είναι μόνο να βλέπεις τον κόσμο· είναι να τον κατανοείς και να θέλεις να τον κάνεις πιο δίκαιο.
