Στις 3 Αυγούστου στον αύλειο χώρο του 2 ου Γυμνασίου Μυτιλήνης, πρώην
Παρθεναγωγείου, σε μία ξεχωριστή βραδιά, όπου η μουσική και ο λόγος υμνούν τη
Γυναίκα, η ιστορική «διαδρομή» από την Παναγία, τη μούσα Καλλιόπη, τη Σαπφώ
κα στη συνέχεια τις γυναίκες του 20 ου αι., την Κλάρα Σούμαν, τη Γερόντισσα
Γαβριηλία, τη Μαρία Κάλλας, την Άννα Σικελιανού και τη Λητώ Κατακουζηνού,
αποτυπώνει το πέρασμα της γυναίκας από αντικείμενο λατρείας και έμπνευσης σε
αυτόνομο υποκείμενο που διαμορφώνει την ιστορία, την τέχνη και τον πολιτισμό.
Η Παναγία αποτέλεσε και αποτελεί το κεντρικό πρόσωπο της υμνογραφίας
και της λαϊκής ευσέβειας, με εκατοντάδες προσωνύμια που συνδέουν τόπους,
θαύματα και γυναικεία ιδεώδη (μητρότητα, προστασία, μεσιτεία). Η Καλλιόπη,
μούσα της επικής ποίησης συνδέει τη γυναικεία έμπνευση με τον λόγο και τη
μουσική ως πηγή δημιουργίας. Η Σαπφώ ως η αρχετυπική ποιήτρια, της οποίας ο
λόγος (και η μελοποιημένη παράδοση γύρω από αυτήν) έκανε τη γυναικεία φωνή
κεντρική στην ιστορία της λυρικής ποίησης. Η Κλάρα Σούμαν: συνθέτρια και
πιανίστρια, σύμβολο της γυναικείας δημιουργικότητας σε έναν χώρο (τη
σύνθεση/ερμηνεία) που ιστορικά ανδροκρατούταν. Η Γερόντισσα Γαβριηλία της
οποίας η ζωή και ο λόγος της (συνομιλίες, διδαχές) λειτούργησαν ως «ηθική
μουσική» της ταπείνωσης, της φροντίδας και της πνευματικής ανθρωπιάς. Η Μαρία
Κάλλας: η απόλυτη περίπτωση όπου μουσική, λόγος (δραματουργία, σκηνική
παρουσία) και γυναικεία μορφή συγχωνεύονται σε παγκόσμιο μύθο. Η Άννα
Σικελιανού και η Λητώ Κατακουζηνού ως εκπρόσωποι της γυναικείας πνευματικής
και καλλιτεχνικής ελίτ του 20ού αιώνα, που συνέδεσαν μουσική, λογοτεχνία και
κοινωνική δράση.
Χρέος μας, όμως, είναι να θυμηθούμε και τις ανώνυμες ηρωίδες του τόπου
μας: τις χιλιάδες κοπέλες που, από το 1840, πάτησαν το κατώφλι του σχολείου
τούτου, όταν ανεγέρθηκε και λειτούργησε ως Παρθεναγωγείο επί οθωμανικής
περιόδου.
Αφήστε με να σας ταξιδέψω πίσω, στα 1740, όπου στα «Τρία Κυπαρίσσια»,
με τη γενναιοδωρία του Καπού Κεχαγιά άρχοντα Σταυράκη, άνοιξε το πρώτο
Ελληνοδιδασκαλείο της περιοχής μεσούσης της οθωμανικής κυριαρχίας. Έναν αιώνα
αργότερα στην περιοχή του Αγίου Συμεών ανεγέρθηκε το Ελληνικό Σχολείο — θύμα
της πυρκαγιάς του 1851, μα όχι της λήθης.
Με το πνεύμα του Τανζιμάτ, το σχολείο μας «ξαναγεννήθηκε» χάρη στον
ευεργέτη του Ζαφείριο Βουρνάζο τη διετία 1898–99, και έγινε φάρος της γυναικείας
παιδείας για τη Μυτιλήνη, τη Λέσβο, αλλά και τα απέναντι μικρασιατικά παράλια
μέχρι το 1922. Κορίτσια από 6 έως 15 ετών μάθαιναν εδώ Ελληνικά, Μαθηματικά,
Ιστορία, Γαλλικά, Τούρκικα έως το 1912, Ωδική, Ιχνογραφία, Οικιακά, μαθήματα
Κοινωνικής αγωγής και συμπεριφοράς — τα τελευταία ως μαθήματα ζωής,
προετοιμάζοντάς τες για τον ρόλο της φιλόσπιτης νοικοκυράς, της αφοσιωμένης
συζύγου, της στοργικής μητέρας.
Από το 1881 έως το 1929, μόνο γυναίκες εκπαιδευτικοί ηγήθηκαν του
σχολείου, όπως η Αθηνά Σταυράκη (1881–1900): Διηύθυνε το σχολείο κατά τα
τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα, σφραγίζοντας τη μετάβαση προς το νέο
εμβληματικό κτίριο. Η Ελπινίκη Καρακούση (1900–1902): Δασκάλα με προηγμένες
σπουδές στη Γερμανία, η οποία στη συνέχεια της καριέρας της ανέλαβε τη διεύθυνση
του φημισμένου Αρσακείου. Η Φραγκίσκη Λουβάρεως (1902–1904): Ανέλαβε τα
ηνία του ιδρύματος για μία διετία στις αρχές του 20ού αιώνα. Και η Εμβληματική
Μορφή της Θεοδώρας Βουγάτσου (1904–1929): Υπήρξε η μακροβιότερη, πιο
δυναμική διευθύντρια του Παρθεναγωγείου, κρατώντας γερά το τιμόνι του για 25
ολόκληρα χρόνια. Με καταγωγή από την Ύδρα, ήλθε στη Μυτιλήνη από τη Ρωσία.
Επέβαλε αυστηρή πειθαρχία, οργάνωσε υποδειγματικά τη σχολική ζωή και τις
κοινωνικές δραστηριότητες (γιορτές, θέατρα, γυμναστικές επιδείξεις). Ιστορική
στάθηκε η στιγμή της ημέρας της απελευθέρωσης και κατάληψης της Μυτιλήνης από
τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη (8 Νοεμβρίου 1912), όταν η ίδια ύψωσε στην
πρόσοψη του σχολείου την ελληνική σημαία, την οποία είχαν ράψει κρυφά οι
μαθήτριές της.
Το 1915, το εννεατάξιο Παρθεναγωγείο διαχωρίστηκε σε Δημοτικό Θηλέων
και Ανώτερο Παρθεναγωγείο. Το 1935 λειτούργησε ως Γυμνάσιο Θηλέων, το 1970
μεταφέρθηκε στην περιοχή του Υφαντηρίου, και από το 1976 λειτουργεί ως μεικτό
σχολείο μέχρι σήμερα.
Χάρη στις άοκνες προσπάθειες της διεύθυνσης του σχολείου, των
εκπαιδευτικών του και την ηθική και υλική στήριξη του Αντιδημάρχου Παιδείας, κ.
Λευτέρη Κοτσώνη, η Συλλογή Υλικού και Άϋλου Πολιτισμού του σχολείου μας,
«ζωντανεύει» σε μια υβριδική αίθουσά του, καταγράφοντας την πορεία της
λεσβιακής εκπαίδευσης, την οποία μπορείτε να την επισκεφθείτε αφήνοντας τα
εκθέματα να σας «ταξιδέψουν» στον χρόνο.
Ας γίνει αυτή η εκδήλωση-αφιέρωμα στις γυναικείες μορφές, όχι μόνο τιμή,
αλλά και υπόσχεση: ότι το φως, ο ήχος και ο λόγος της γυναίκας θα συνεχίσουν να
φωτίζουν, να ηχούν και να μιλούν αδιάλειπτα στις καρδιές όλων μας.
