Οικιακή χρήση του βρόχινου νερού με τις «σύγχρονες στέρνες»

Καθώς η Ελλάδα δεν αποτελεί χώρα με έλλειψη γλυκού νερού, αλλά χώρα όπου γίνεται λανθασμένη διαχείριση του πολύτιμου αυτού αγαθού, πρέπει να δοθεί η δέουσα σημασία στην αειφόρο διαχείριση των υδάτων. Ένας από τους βασικούς πυλώνες θα πρέπει να είναι οι στρατηγικές εξοικονόμησης πόσιμου νερού.

Ας δούμε τι κάνει στο θέμα αυτό μια πόλη της Γερμανίας, με το συμβολικό όνομα Giessen («πότισμα» στα ελληνικά!). Η δημοτική υπηρεσία περιβάλλοντος έχει ορίσει την εξοικονόμηση νερού ως μία από τις προτεραιότητές της. Στους τρόπους για την επίτευξη αυτού του στόχου εντάσσεται και η οικιακή χρήση του νερού της βροχής. Αντί να κυλάει στον υπόνομο, το βρόχινο νερό μπορεί να αντικαταστήσει το πόσιμο σε όλες τις οικιακές εργασίες, στις οποίες δεν απαιτείται η ποιότητα του πόσιμου, όπως:

Πίνακας 1: Δυνατότητες οικιακών χρήσεων βρόχινου νερού με αντίστοιχη εξοικονόμηση πόσιμου νερού

Λόγοι για την προώθηση της χρήσης βρόχινου νερού για οικιακή χρήση
Tρεις είναι οι κύριοι λόγοι για την προώθηση της χρήσης βρόχινου νερού στο σπίτι:
1. Εξοικονόμηση πόσιμου νερού
Το καθαρό, πόσιμο νερό γίνεται ολοένα και πιο δυσεύρετο και ακριβό. Υπό την προϋπόθεση ότι η εξοικονόμηση νερού είναι καθημερινή του πρακτική, ένα νοικοκυριό μπορεί να αντικαταστήσει περισσότερο από τη μισή κατανάλωση πόσιμου νερού με νερό της βροχής.
2. Μείωση της επιβάρυνσης του αποχετευτικού συστήματος και των συστημάτων βιολογικού καθαρισμού
Σε περιπτώσεις έντονων βροχοπτώσεων τα πλημμυρικά φαινόμενα εμποδίζουν και κάνουν πιο δαπανηρή την απομάκρυνση των λυμάτων.
3. Πρόνοια για το μέλλον
Τα αυξανόμενα προβλήματα στην παροχή πόσιμου νερού, στην απομάκρυνση των λυμάτων καθώς και ζητήματα της προστασίας του περιβάλλοντος απαιτούν νέα μέτρα διαχείρισης των υδάτων.

Ο δήμος του Giessen ενθαρρύνει τους δημότες του να κάνουν χρήση των «σύγχρονων στερνών», δεξαμενών δηλαδή συλλογής και χρήσης βρόχινου νερού, μια και προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα:

• εξοικονόμηση κατά το δυνατό μεγαλύτερων ποσοτήτων πόσιμου νερού και συγκράτηση έντονων βροχοπτώσεων με αποδεκτό κόστος κατασκευής και λειτουργίας
• εγγύηση καλής ποιότητας νερού και υψηλής ασφάλειας λειτουργίας (πρότυπο DIN 1989) με μικρή δαπάνη συντήρησης, ως αποτέλεσμα της προσεκτικής μελέτης εγκατάστασης και της σωστής επιλογής κατασκευαστικών υλικών
• μεγάλη διάρκεια ζωής και αξιόπιστη λειτουργία σε συνδυασμό με θετικό οικολογικό και οικονομικό απολογισμό
• υλικά που προστατεύουν το περιβάλλον, π.χ. αντλίες εξοικονόμησης ενέργειας και μεγάλης διάρκειας ζωής, χρησιμοποίηση πλήρως ανακυκλώσιμων υλικών, όπως ατσάλι, ψευδάργυρος, πολυαιθυλένιο, πολυπροπυλένιο
• πλήρης διαχωρισμός των συστημάτων ροής βρόχινου και πόσιμου νερού

Πώς λειτουργεί μια “σύγχρονη στέρνα”
Το νερό της βροχής πέφτει στη στέγη και συλλέγεται στην υδρορροή. Μέσω του σωλήνα καθόδου οδηγείται στη στέρνα αποθήκευσης. Πριν την είσοδό του είναι απαραίτητο το πρώτο εντατικό φιλτράρισμα, το οποίο μπορεί να τοποθετηθεί στο σωλήνα καθόδου ή στο έδαφος (εικ. 1).

Το νερό είναι βασική πηγή ζωής. Οι καθημερινές μας δραστηριότητες, όπως το πλύσιμο των πιάτων και των ρούχων, η χρήση του στο μπάνιο και το πότισμα του κήπου, αποτελούν φυσιολογικές ανάγκες για την κοινωνία, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν προβλήματα στα φυσικά αποθέματα του νερού όταν γίνεται αλόγιστη χρήση.

Γενικές συμβουλές

Μέσα στο σπίτι:
– Διατηρείστε τα υδραυλικά σε καλή κατάσταση, ρυθμίστε κάθε διαρροή και επισκευάστε τις βρύσες που τρέχουν.
– Χρησιμοποιείστε το πλυντήριο των ρούχων, αλλά και των πιάτων μόνον όταν είναι γεμάτα, επιλέξτε το οικονομικό πρόγραμμα εάν υπάρχει.
– Τοποθετείστε ένα μπουκάλι με νερό ή ένα τούβλο στο καζανάκι της τουαλέτας για να μειώσετε την ποσότητα του νερού που θα χρησιμοποιείτε κάθε φορά.
– Επιλέξτε συσκευές που εξοικονομούν νερό.
– Μην αφήνετε τη βρύση συνεχώς ανοικτή όταν πλένετε τα πιάτα ή τα δόντια σας.
– Κάνετε ντους αντί για μπάνιο, έχετε όμως υπόψη σας ότι οι συσκευές του ντους που κάνουν μασάζ μπορεί να δαπανούν περισσότερο νερό από το μπάνιο μέσα στη γεμάτη μπανιέρα.

Έξω από το σπίτι:
– Μαζέψτε νερό της βροχής σε ένα βαρέλι ή μία δεξαμενή και χρησιμοποιήστε το στον κήπο. Πολλοί δήμοι παρέχουν στους δημότες τους νερό από γεώτρηση για τον κήπο σε χαμηλότερη τιμή.
– Ποτίστε τον κήπο νωρίς το πρωί ή το απόγευμα αφού έχει πέσει ο ήλιος, διαφορετικά πολύ μεγάλη ποσότητα χάνεται λόγω αυξημένης εξάτμισης.
– Ένα λάστιχο ποτίσματος θα δαπανήσει περίπου 270 λίτρα κατά τη διάρκεια χρήσης 30 λεπτών. Θα δαπανήσετε λιγότερο νερό αν χρησιμοποιήσετε ποτιστήρι ή σύστημα αυτομάτου ποτίσματος.
– Για να πλύνετε το αυτοκίνητό σας προτιμήστε τα πλυντήρια αυτοκινήτων ή αν το πλύνετε στον χώρο σας χρησιμοποιήστε νερό σε κουβά με το σφουγγάρι και όχι το λάστιχο σας, ώστε να σπαταλάτε ανεξέλεγκτα αυτό.

Εκτός όμως από την ατομική ευθύνη καθενός, πολύ μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης έχει η πολιτεία, για την οποία καθίσταται επιτακτική η ανάγκη να εκπονήσει μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική διαχείρισης του νερού.

Η πολιτεία καλείται άμεσα:

– να επισκευάσει τα δίκτυα διανομής των εταιρειών ύδρευσης, ώστε να σταματήσουν άμεσα οι τεράστιες απώλειες νερού.
– να θεσπίσει κίνητρα, αλλά και να ενημερώσει τους αγρότες ώστε να περιοριστεί η αλόγιστη κατασπατάληση του νερού από τις υδροβόρες γεωργικές καλλιέργειες.
– να πείσει (με κίνητρα, αντικίνητρα κα ενημέρωση) τους αγρότες να περιορίσουν την χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων στις καλλιέργειες, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων καταλήγει στους υδροφόρους ορίζοντες,
– να λάβει κάθε μέτρο ώστε να μην ρυπαίνονται τα νερά (θαλάσσια, ποτάμια, υπόγεια ύδατα) από βιομηχανικά απόβλητα.
– να σταματήσει το μπάζωμα των ρεμάτων από την ανεξέλεγκτη δόμηση. Οι πιο σημαντικές δραστηριότητες που απορροφούν μεγάλες ποσότητες νερού είναι κατά σειρά η γεωργία, ο τουρισμός, η οικιακή και βιομηχανική κατανάλωση. Τα «κανονάκια» ποτίσματος και τα ανοιχτά κανάλια άρδευσης στη γεωργία και ο τουρισμός αποδεικνύονται οι μεγαλύτεροι εχθροί της εξοικονόμησης νερού.
Eκατοντάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού από τα 300 δισεκατομμύρια που χρησιμοποιούνται ετησίως σε όλη τη Mεσόγειο ξοδεύονται και μία από τις πρωταθλήτριες χώρες της υπέρμετρης χρήσης νερού στην γεωργία είναι η Eλλάδα.
Νέες σύγχρονες μέθοδοι για εξοικονόμηση νερού όπως η άρδευση με σταγόνες και οι ψεκαστήρες δεν χρησιμοποιούνται ευρέως είτε γιατί θεωρούνται δαπανηρά είτε γιατί δεν υπάρχουν συστηματικά κίνητρα για την προώθησή τους.
Η πίεση για κάλυψη των αναγκών σε νερό αντιμετωπίζεται αποσπασματικά και ευκαιριακά. Οι χιλιάδες γεωτρήσεις που υπάρχουν λειτουργούν χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.
Επίσης, εμφανίζεται απειλητικό το πρόβλημα της υφαλμύρωσης των υπόγειων υδάτων στη χώρα μας.
H στάθμη στους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες έχει μειωθεί 200 μ. τα τελευταία 40 χρόνια, ενώ το βάθος άντλησης νερού έφτασε στα 300 μ.

Οι συνθήκες ξηρασίας, που ήδη έχουν κάνει την εμφάνισή τους στην Ελλάδα (συνδεόμενες και με την κλιματική αλλαγή) οδηγούν τις λίμνες, τους ποταμούς και τα υπόγεια νερά σε μείωση της ποσότητας νερού, αλλά και σε ταυτόχρονη αύξηση της ρύπανσής του ιδίως από τα φυτοφάρμακα με άμεσες επιπτώσεις για την ανθρώπινη υγεία (η ίδια ποσότητα φυτοφαρμάκων διαλυμένη σε μικρότερο όγκο νερών οδηγεί σε αύξηση της συγκέντρωσης των ρύπων στα νερά).
Η Ένωση Ελλήνων Χημικών με την επιστημονική της δραστηριότητα επιχειρεί:

Εμείς τι κάνουμε για το πολύτιμο αγαθό που λέγετε ΝΕΡΟ?

Νερό: αγαθό σε ανεπάρκεια
Πριν από μερικά μόλις χρόνια το νερό στη συνείδηση όλων μας ήταν ένας φυσικός πόρος σε αφθονία που μπορούσαμε να χρησιμοποιούμε αφειδώς. Σήμερα όμως εξαιτίας της αλόγιστης χρήσης, αλλά και της αύξησης του πληθυσμού της γης και των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, το νερό είναι πλέον ένα αγαθό εν ανεπαρκεία που πρέπει να προφυλαχθεί.

Οι διάφορες χρήσεις νερού ποικίλλουν ανά χώρα, κοινό τόπο όμως αποτελεί η ζήτηση νερού για οικιακή, γεωργική και βιομηχανική χρήση ενώ, ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια αναγνωρίζεται και η ανάγκη αποταμίευσης νερού για την προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος και των οικοσυστημάτων.

Μπορεί η γη να φαίνεται από το διάστημα ως ένας γαλάζιος πλανήτης όμως μόνο το 3% του νερού της γης είναι γλυκό νερό και από αυτό μόνο το 1% είναι επιφανειακό νερό διαθέσιμο για άμεση χρήση.

Μεσόγειος: Μια περιοχή με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά

Η Μεσόγειος ενώνει δύο γειτονικές περιοχές με εντελώς αντίθετα δημογραφικά χαρακτηριστικά και διαφορετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, με πληθυσμό περίπου 440 εκατομμύρια σήμερα, ενώ υπολογίζεται ότι μέχρι το 2030 θα φτάσει τα 520-570 εκατομμύρια και αναμένεται να αγγίξει τα 700 εκατομμύρια με το τέλος του 21ου αιώνα (πηγή: Blue Plan). Το 1950 οι χώρες της βόρειας Μεσογείου αντιπροσώπευαν τα 2/3 του συνολικού πληθυσμού, ενώ σήμερα αντιπροσωπεύουν το 50% και μέχρι το 2025 αναμένεται ότι θα αντιπροσωπεύουν το 1/3 και το 2050 το ? (πηγή GWP, Mediterranean Vision on Water).

Είμαστε αντιμέτωποι λοιπόν με δύο τελείως διαφορετικές δυναμικές. Ένα νέο και γρήγορα αναπτυσσόμενο πληθυσμό στον Νότο και ένα γηρασμένο πληθυσμό με μικρούς ρυθμούς αύξησης στο Βορρά. Αυτές οι αλλαγές έχουν τεράστιες επιπτώσεις στην απασχόληση, στη διατροφή, στις συντάξεις και στις παροχές υγείας, στον σχεδιασμό χρήσης γης, δημιουργούν απόβλητα, πιέσεις στο περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους και φυσικά στο νερό, ενώ συμβαδίζουν και με τη μεγάλη διαφορά που παρατηρείται στο επίπεδο ζωής. Το κατά κεφαλή εθνικό προϊόν είναι περίπου 30 φορές μεγαλύτερο στη Γαλλία από ότι στην Αίγυπτο ή δέκα φορές μεγαλύτερο στην Ιταλία από ότι στην Αλγερία.

Υδατικοί πόροι της Μεσογείου
Η περιοχή της Μεσογείου αντιμετωπίζει, όπως και ο υπόλοιπος κόσμος μια σειρά από περιβαλλοντικά και αναπτυξιακά προβλήματα που συνδέονται κυρίως με τη διαχείριση και την ανάπτυξη των υδατικών πόρων και τον έλεγχο της ρύπανσης.

Η Μεσόγειος είναι μία από τις πιο άνυδρες περιοχές του πλανήτη. Η φυσική προσφορά νερού είναι άνισα κατανεμημένη μεταξύ των χωρών της (72% στο Βορρά, 23% στην Ανατολή και 5% στο Νότο), μεταξύ των διαφόρων τμημάτων του πληθυσμού της και είναι επίσης ιδιαίτερα ακανόνιστη στο χρόνο και στην ένταση. Οι ιδιαίτερα σύντομες και έντονες βροχοπτώσεις που παρατηρούνται είναι πολύ συχνά αιτίες καταστροφών ενώ επιτείνουν τη διάβρωση των εδαφών και την ανεξέλεγκτη απορροή.

Το ετήσιο ύψος βροχόπτωσης παρουσιάζει σημαντικές διαφορές από χώρα σε χώρα (βλ. διάγραμμα 1, πηγή: Blue Plan). Κατά τη διάρκεια περιόδων ξηρασίας που παρατηρούνται περίπου κάθε δέκα χρόνια η φυσική προσφορά νερού μπορεί να μειωθεί μέχρι και στο 1/3 της κανονικής. Η διαθεσιμότητα όμως του νερού δεν καθορίζεται μόνο από τους υδατικούς πόρους αλλά και από την κατανομή του πληθυσμού (βλ. διάγραμμα 2, πηγή: Blue Plan). Γενικά, όταν η μείωση των αποθεμάτων νερού ανά κάτοικο πλησιάζει τα 1000m3/yr τότε οι πιέσεις που ασκούνται στα υδατικά αποθέματα είναι επικίνδυνες, ενώ όταν η προσφορά πέσει στα 500 m3/yr τότε μιλάμε πια για έλλειψη νερού.

Ζήτηση Νερού ? Κυριότερες Χρήσεις – Πιέσεις
Η ζήτηση νερού στην περιοχή της Μεσογείου είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Σήμερα 300 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού χρησιμοποιούνται σε όλη τη Μεσόγειο κατανεμημένα στους κύριους τομείς ζήτησης που είναι η οικιακή χρήση, η γεωργία, η βιομηχανία και η ενέργεια.

Όπως φαίνεται από τον πίνακα πρώτη σε ζήτηση δραστηριότητα είναι η γεωργία, με δεύτερο τον τουρισμό και τρίτη την οικιακή και τη βιομηχανική κατανάλωση.

Χρήση του νερού στη γεωργία

Ο κύριος ρόλος του νερού στην οικονομία τόσο σε τοπικό σε εθνικό επίπεδο αφορά τη χρήση του στη γεωργία. Η χρήση του νερού στην άρδευση επιτρέπει την καλλιέργεια προϊόντων για οικιακή χρήση, την εξαγωγή, επεξεργασία και μεταποίηση γεωργικών προϊόντων, που βεβαίως ενισχύουν την εθνική οικονομία και δημιουργούν πολλές θέσεις εργασίας.

Ο αγροτικός και δευτερευόντως ο κτηνοτροφικός τομέας και οι υδατοκαλλιέργειες απορροφούν το 30-87% των ποσοτήτων νερού, που καταναλώνονται για την καλλιέργεια προϊόντων, που προορίζονται για οικιακή χρήση, προμήθεια της αγοράς, εξαγωγές και μεταποίηση. Από την άλλη πλευρά, όμως, ο αγροτικός τομέας ευθύνεται για την υποβάθμιση των επιφανειακών και υπόγειων νερών σε πολλές περιοχές. Εάν τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα δεν απορροφηθούν από τις καλλιέργειες ή δεν απομακρυνθούν κατά τη συγκομιδή, τα πλεονάζοντα νιτρικά άλατα, αλλά και άλλες επικίνδυνες χημικές ουσίες παρασύρονται στα υπόγεια και επιφανειακά νερά, ρυπαίνοντας και υποβαθμίζοντάς τα.

Σύμφωνα με Έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (2003) «ίσως χρειαστεί μεγάλο χρονικό διάστημα, έως ότου οι αλλαγές στις γεωργικές πρακτικές αρχίσουν να αντικατοπτρίζονται στην ποιότητα των υπόγειων υδάτων. Καθώς η ηλικία των υπόγειων υδάτων κυμαίνεται από δεκαετίες έως χιλιετίες (παρότι τα υπόγεια νερά που χρησιμοποιούνται για πόσιμο νερό έχουν μέσο όρο ηλικίας 40 ετών), οι τρέχουσες πρακτικές αφήνουν ουσιαστικά μια κληρονομιά ρύπανσης των υπόγειων υδάτων για τις επόμενες γενιές»

Σε κάποιες χώρες υιοθετούνται πολιτικές, που ενθαρρύνουν μεθόδους άρδευσης με περιορισμό της σπατάλης του νερού ή ενθαρρύνουν στρατηγικές για τον εκσυγχρονισμό ή την αντικατάσταση παρωχημένων μεθόδων άρδευσης.

Σημαντικό ρόλο παίζει η εκπαίδευση των καλλιεργητών στην εξοικονόμηση νερού, σχετικά με το πότε πρέπει να ξεκινά ή να σταματά η άρδευση, σχετικά με τη ρύθμιση της ποσότητας νερού που χρησιμοποιείται κι εξαρτάται από τις βροχοπτώσεις, το είδος της καλλιέργειας ή της καλλιεργήσιμης γης. Ο ρόλος της άρδευσης διαφέρει ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή. Στις νότιες χώρες της Ευρώπης, όλο και πιο συχνά αρδεύονται καλλιέργειες, που δεν ήταν σύνηθες να ποτίζονται σε όλη τη διάρκεια του χρόνου, όπως οι ελιές, οι συκιές, τα αμπέλια. Στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη, η άρδευση χρησιμοποιείται για τη διατήρηση της παραγωγής σε θερινές περιόδους ξηρασίας.

Στην Ελλάδα, περίπου το 87% της κατανάλωσης νερού προορίζεται για άρδευση. Από αυτή την ποσότητα, ένα μεγάλο ποσοστό ? μέχρι και 50% του μεταφερόμενου νερού – χάνεται λόγω της κακής κατάστασης των αρδευτικών δικτύων ή των ακατάλληλων τεχνικών! Την κατάσταση έρχεται να επιβαρύνει το γεγονός ότι πολλές άνυδρες καλλιέργειες έχουν αντικατασταθεί από υδροφόρα είδη, όπως οι σύγχρονες ποικιλίες βαμβακιού και τα εσπεριδοειδή. Στον κάμπο της Θεσσαλίας, για παράδειγμα, την περίοδο 1984-1996, οι καλλιεργούμενες εκτάσεις βαμβακιού υπερδιπλασιάστηκαν, αντικαθιστώντας ξερικές καλλιέργειες, κυρίως, σκληρού σίτου.

Την εικοσαετία 1974-1994 καταναλώθηκαν στη Θεσσαλία ένα δισεκατομμύριο κυβικά μέτρα νερού, ενώ τη δεκαετία 1984- 1994 καταναλώθηκε το 80% αυτής της ποσότητας (800.000.000 κυβικά μέτρα νερού). Το αποτέλεσμα αυτής της υπεράντλησης είναι η ραγδαία μείωση των υπόγειων αποθεμάτων νερού με ρυθμό πολύ ταχύτερο από την ανανέωσή τους και μακροπρόθεσμα με τον κίνδυνο ερημοποίησης μεγάλων εκτάσεων. Από υπεράντληση υποφέρουν και άλλες περιοχές, όπως ο Αργολικός κάμπος, η πεδιάδα της Θεσσαλονίκης, καθώς και άλλες περιοχές. Σε πολλές περιοχές, τα υπόγεια νερά έχουν κατέβει 10 μέτρα (π.χ. στην περιοχή Τυρνάβου) ή και 60 μέτρα, όπως στην περιοχή Κάρλας- Ριζόμυλος, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις, η μείωση της στάθμης έχει φτάσει και τα 100 μέτρα. Γενικά, μια υποχώρηση της τάξης των 10 μέτρων στη στάθμη των υπογείων νερών είναι πολύ συνήθης στον ελληνικό χώρο, ενώ σε άλλες περιοχές η υφαλμύρωση (εισχώρηση αλμυρού νερού στα υπόγεια νερά λόγω πτώσης της στάθμης των υπογείων νερών) των νερών αποτρέπει τη δυνατότητα χρήσης για πότισμα ή κατανάλωση. Επομένως, τα υπόγεια νερά πρέπει να αντλούνται σε τόση ποσότητα, ώστε να προλαβαίνουν να ανανεώνονται με φυσικό τρόπο.

Μια ακόμη παράμετρος που τείνει να λαμβάνεται υπόψη είναι ότι τα υπόγεια και επιφανειακά νερά, πρέπει να επαρκούν όχι μόνο για την κάλυψη των ανθρώπινων αναγκών, αλλά και για τις ανάγκες και λειτουργίες των φυσικών οικοσυστημάτων. Η αναθεώρηση, εξάλλου, της γεωργικής πολιτικής με τρόπο, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τις καλλιεργητικές πρακτικές μπορεί να συμβάλλει όχι μόνο στη βελτίωση του περιβάλλοντος, αλλά και στη διατήρηση των υδατικών πόρων. Σήμερα, χώρες, όπως η Αυστρία και η Φιλανδία καλύπτουν πάνω από το 70% των γεωργικών εκτάσεων τους με γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα.

Αντίθετα, το ποσοστό αυτό είναι ιδιαίτερα χαμηλό στο νότο της Ευρώπης: η Ελλάδα και η Ισπανία δεν καλύπτουν πάνω από το 5% των γεωργικών εκτάσεων με γεωργο-περιβαλλοντικά προγράμματα.

Συνολικά, ο προσεκτικός σχεδιασμός της γεωργίας, ο οποίος αναγνωρίζει τις ειδικές, τοπικές, καιρικές συνθήκες κάθε περιοχής και συμπεριλαμβάνει τα κατάλληλα φυτά και καλλιέργειες, που μπορούν να ευδοκιμήσουν στην συγκεκριμένη περιοχή μπορεί να γλιτώσει το παγκόσμιο απόθεμα νερού από περιττές σπατάλες. Ο συνδυασμός τεχνικών και πολιτικών μέτρων είναι ο μόνος τρόπος, για να μειώσουμε το νερού που χάνεται ή/ και σπαταλιέται στη γεωργία, προκειμένου να εξοικονομηθεί νερό και για άλλες κοινωνικές και οικονομικές χρήσεις.

Ο υδρολογικός κύκλος

Illustration by John M. Evans, USGS
Greek translation by Demetris Koutsoyiannis, National Technical University of Athens

Παγκόσμια κατανομή νερού

Το παρακάτω διάγραμμα και ο πίνακας δεδομένων, παρουσιάζουν μια λεπτομερή περιγραφή της κατανομής του νερού της Γης σε μια δεδομένη χρονική στιγμή.

Παρατηρούμε πως από τα συνολικά 1.386 εκατομμύρια κυβικά χιλιόμετρα του νερού στη Γη περισσότερο από 96% είναι αλμυρό. Επίσης, το 68% του γλυκού νερού είναι δεσμευμένο σε πάγο και παγετώνες. Ακόμα ένα 30% του γλυκού νερού βρίσκεται σε υπόγειους υδροφορείς. Το επιφανειακό γλυκό νερό που βρίσκεται σε ποτάμια και λίμνες είναι συνολικά 93.100 κυβικά χιλιόμετρα και αντιπροσωπεύει περίπου το 1/150 του 1% του συνολικού νερού στη Γη. Παρά ταύτα, τα ποτάμια και οι λίμνες είναι οι βασικές πηγές νερού για την κάλυψη των ανθρώπινων αναγκών.

Το γεγονός ότι οι λίμνες και τα ποτάμια, δηλαδή τα επιφανειακά νερά, είναι οι κύριες πηγές νερού, ή αλλιώς υδατικοί πόροι, φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με την εικόνα που δίνει ο παραπάνω πίνακας, σύμφωνα με την οποία τα υπόγεια νερά είναι κατά τάξεις μεγέθους περισσότερα από τα επιφανειακά. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί αν σκεφτούμε ότι οι πόροι του νερού δεν είναι αποθεματικοί (όπως π.χ. είναι το πετρέλαιο) αλλά ανανεώσιμοι. Επομένως αυτό που έχει σημασία δεν είναι η ποσότητα νερού που είναι αποθηκευμένη αλλά αυτή που ανανεώνεται κάθε χρόνο. Έτσι, λοιπόν, τα επιφανειακά νερά διακινούνται ? και άρα ανανεώνονται ? με πολύ πιο γρήγορους ρυθμούς από τα υπόγεια.

Με άλλα λόγια δεν έχει τόσο σημασία η στατική εικόνα της αποθήκευσης του νερού, αλλά η δυναμική εικόνα της κυκλοφορίας του νερού στην υδρόγειο. Αυτή περιγράφεται από τις ποσότητες των διακινήσεων του νερού ανάμεσα στις διάφορες μορφές, δηλαδή τις ποσότητες που μεταφέρονται μέσα στον υδρολογικό κύκλο. Σε μέση ετήσια βάση, οι ποσότητες αυτές δίνονται στον πιο κάτω πίνακα.

ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΣΩΜΑ

Το νερό αντιστοιχεί στο 60% του σωματικού βάρους του μέσου ενήλικα άντρα και στο 50% της γυναίκας. Όσο περισσότερη μυϊκή μάζα έχει κάποιος, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό νερού θα έχει. Το μεγαλύτερο ποσοστό του νερού του σώματος βρίσκεται μέσα στα κύτταρα (ενδοκυττάριο νερό). Το υπόλοιπο βρίσκεται έξω από τα κύτταρα (εξωκυττάριο νερό) και κυρίως μέσα στα αγγεία, τα μάτια και το αίμα.

Το νερό αποτελεί τον διαλύτη εκείνο που μέσα στον οποίο διαλύονται οι θρεπτικές ουσίες, μεταφέρονται και χρησιμοποιούνται από τον οργανισμό και έτσι είναι απαραίτητο σε όλες τις διεργασίες που γίνονται στο σώμα για τη λειτουργία του μεταβολισμού.
Συμβάλλει στην φυσιολογική λειτουργία της πέψης και της απορρόφησης των τροφών και ρυθμίζει τη θερμοκρασία του σώματος. Παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του κυκλοφορικού συστήματος και είναι το μεταφορικό μέσο των θρεπτικών συστατικών, των ηλεκτρολυτών και των ορμονών του οργανισμού.

Αν χάσουμε το 10% του νερού από το σώμα μας, τότε προκαλούνται σοβαρές διαταραχές, ενώ αν χάσουμε το 20%, τότε μπορεί να προκληθεί ο θάνατος. Χωρίς φαγητό μπορεί κάποιος να ζήσει για αρκετές εβδομάδες, αλλά χωρίς νερό οι ενήλικες δεν μπορούν να ζήσουν πάνω από 10 ημέρες και τα παιδιά πάνω από 5. Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι από το νερό εξαρτάται η λειτουργία ολόκληρου του οργανισμού μας και γενικότερα όλη μας η ζωή.

Πόσο νερό χρειαζόμαστε;
Κάτω από φυσιολογικές συνθήκες οι ενήλικες θα πρέπει να καταναλώνουν 35ml νερού ανά κιλό σωματικού βάρους, τα παιδιά 50-60ml/κιλό και τα βρέφη 150ml/κιλό. Για παράδειγμα ένας ενήλικος βάρους 70 κιλών χρειάζεται περίπου 35ml* 70 κιλά=2,5λίτρα νερού την ημέρα.

1.1 Γενικά-Ιστορική Αναδρομή

Από πολύ παλιά ο άνθρωπος χρησιμοποιούσε το νερό για ζωτικές, ως προς την επιβίωσή του, παραδοσιακές χρήσεις.

Όταν ο άνθρωπος ζούσε από το κυνήγι, κατοικούσε σε περιοχές κοντά στο νερό, στις οποίες πήγαιναν τα θηράματα του για να ξεδιψάσουν.

Αργότερα με την καλλιέργεια του εδάφους, συνειδητοποίησε ότι το νερό είναι απόλυτα αναγκαίο για τις σοδειές του, γεγονός που μαρτυριέται από τα ερείπια παλαιών αρδευτικών δικτύων, που αξιοποιούσαν με κάθε δυνατό μέσο τη μέγιστη δυνατή χρήση του διαθέσιμου νερού.

Με τη συγκρότηση των κοινωνικών ομάδων και την εγκαθίδρυση των μόνιμων οικισμών, δημιουργήθηκε ένας έντονος ανταγωνισμός για την κατοχή του επιθυμητού ζωτικού χώρου που χαρακτηριζόταν από την αφθονία του γλυκού νερού και επομένως από την επάρκεια της τροφής.

Εξάλλου, το νερό ως μέσο μεταφοράς, καλύπτοντας την ανάγκη της ανταλλαγής των προϊόντων και του εμπορίου, μετέτρεψε την ανθρώπινη αυτή δραστηριότητα σε συντελεστή οικονομικής και πολιτιστικής προόδου.

Mε το πέρασμα πολλών αιώνων και φτάνοντας στη βιομηχανική επανάσταση ,διαφοροποιούνται οι χρήσεις των υδατικών πόρων, εντατικοποιούνται οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες που σχετίζονται με αυτούς και αρχίζουν να εμφανίζονται κίνδυνοι που απειλούν και την ποιότητα και την επάρκειά του.

Σ?αυτό συνέβαλε σημαντικά και η αυξημένη χρήση των επιφανειακών νερών, ιδιαίτερα των λιμνών και ποταμών, για ύδρευση, άρδευση, ενέργεια, υδατοκαλλιέργεια, αναψυχή, τουρισμό και για περιβαλλοντική χρήση .

Η τεχνολογική εξέλιξη του ανθρώπου είχε ως άμεσο αποτέλεσμα την ρύπανση των υδατικών πόρων.

Σήμερα, στις σοβαρότερες μορφές ρύπανση των νερών συγκαταλέγονται :

• η χημική ρύπανση
• η ρύπανση από βιομηχανικά απόβλητα
• τα αστικά λύματα και γεωργό-κτηνοτροφικές απορροές
• η ραδιενεργός ρύπανση
• η ρύπανση από πετρελαιοειδή
• η θερμική ρύπανση.

Στις μέρες μας, προβάλλει επιτακτική η ανάγκη για συνετή διαχείριση των υδατικών πόρων, ώστε να εξασφαλίζεται η μόνιμη και καλή ποιότητα τους.

Σημασία όμως έχει και η επαρκής ποσότητα σε επιφανειακούς και υπόγειους υδατικούς πόρους, γιατί είναι πλέον γνωστό ότι, το νερό είναι πολύτιμος φυσικός πόρος σε ανεπάρκεια.