Ελληνική σύνθετη λέξη ο Υδρατμός (ύδωρ+ατμός) αποτελεί τόσο στη Φυσική όσο και στη Χημεία όρο με τον οποίο και προσδιορίζεται η ειδική εκείνη μορφή του νερού που απαντάται συνήθως στον ατμοσφαιρικό αέρα.

Το νερό ως γνωστό εκτεθειμένο στον αέρα εξατμίζεται. Αυτό σημαίνει πως ένα ποσοστό μορίων του νερού από την επιφάνειά του “δραπετεύει” στον αέρα υπό μορφή υδρατμού. Η δε πίεση που ασκείται από αυτά τα μόρια, τους “δραπέτες” ονομάζεται τάση των υδρατμών. Όταν αυτή η πίεση εξισώνεται με την ατμοσφαιρική το νερό αρχίζει να βράζει.
Oι υδρατμοί συμπυκνώνονται σε σταγονίδια νερού προκαλώντας βροχή και ομίχλη

Ο ατμοσφαιρικός αέρας ενδέχεται ακόμη να μη περιέχει υδρατμούς όταν είναι πολύ ψυχρός. Το ίδιο συμβαίνει και στις πολύ ξηρές περιοχές. Αλλά και το νερό σε αέρια κατάσταση που προκύπτει από παροχή θερμότητας και βρασμό που χρησιμοποιείται κυρίως σε βιομηχανική χρήση ονομάζεται γενικά ατμός.

• Όταν αυξάνει η πίεση ή το νερό περιέχει διαλυμένες προσμίξεις το σημείο βρασμού του ανεβαίνει.

• Η παρουσία των υδρατμών στην ατμόσφαιρα καθώς και η εκεί συμεριφορά τους όπως και τα φαινόμενα που δημιουργούν αποτελεί αντικείμενο έρευνας και εξέτασης της Μετωρολογίας.

Διαδικασία συμπύκνωσης

Η διαδικασία συμπύκνωσης των υδρατμών στην ατμόσφαιρα επιτυγχάνεται λόγω της ύπαρξης σ΄ αυτή δισεκατομμυρίων αόρατων μικροσκοπικών σωματιδίων που αιωρούνται αέναα μέσα στον αέρα. Τα μεγαλύτερα εξ αυτών μπορούμε να τα δούμε, αμέτρητα, μέσα σε δέσμη ηλιακού φωτός, να χορεύουν σ΄ ένα ακανόνιστο χορό. Ειδικοί επιστήμονες απέδειξαν πειραματικά ότι τα σωματίδια αυτά καθίστανται απαραίτητα για την συμπύκνωση των υδρατμών άνευ των οποίων θα γινόταν πολύ δύσκολα. Όταν ο αέρας αρχίζει να παγώνει, η κίνηση των υφιστάμενων σ΄ αυτό υδρατμών επιβραδύνεται και καθώς συγκρούονται με τα επίσης αιωρούμενα μικροσκοπικά αυτά σωματίδια έχουν την τάση να κολλούν μεταξύ τους με συνέπεια την δημιουργία υδροσταγονιδίων. Τόσο η ομίχλη όσο και τα σύννεφα αποτελούνται από δισεκατομμύρια τέτοιες προσμίξεις που παρουσιάζονται ως πυρήνες λεπτότατων σταγονιδίων νερού. Αλλά είναι τόσο μικρά ώστε 400.000 απ΄ αυτά χωρούν σ΄ ένα χιλιοστό του μέτρου. Για να γίνει αντιληπτή μια σταγόνα νερού απαιτείται η ένωση πολλών χιλιάδων τέτοιων σταγονιδίων. Αν μεγεθύνουμε 70 φορές μια τέτοια σταγόνα θα μας δώσει την εικόνα μιας γυάλινης σφαίρας. Έτσι η πτώση αυτών από τα σύννεφα σε διάφορες μορφές που χαρακτηρίζονται ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα αποτελούν τον πελώριο κύκλο του νερού ή υδρολογικό κύκλο.

Ιστορία

Από την αρχαιότητα υπήρχε το αίνιγμα των βροχοπτώσεων. Επειδή στα βάθη των αιώνων ήταν άγνωστο το φαινόμενο της εξάτμισης οι περισσότεροι αρχαίοι λαοί πίστευαν πως πάνω από τον ουρανό βρίσκονται τεράστιες δεξαμενές νερού που έπεφτε στη Γη ως βροχή όποτε οι θεοί το αποφάσιζαν. Πάντα όμως υπήρχε η ανησυχία αν θα στέρευαν κάποτε αυτές οι δεξαμενές τι θα γινόταν. Έτσι μακάριζαν τους αρχαίους Αιγυπτίους που δεν είχαν τόσο ανάγκη την θεία βούληση αφού είχαν δίπλα τους τον θεό Νείλο. Δεν μπορούσαν δηλαδή να φανταστούν πως το νερό είναι εκείνο που εξατμιζόμενο δημιουργεί υδρατμούς και πως κάτω από απόλυτα φυσικές συνθήκες μετατρέπεται σε βροχή ή καταιγίδα ή χαλάζι ή χιόνι κ.λπ. Από τότε παραμένει μέχρι σήμερα και η κοινή έκφραση “άνοιξαν οι ουρανοί” σε έντονες βροχοπτώσεις.
Άδικα λοιπόν ανησυχούσαν οι αρχαίοι για επερχόμενη στέρεψη των ουράνιων υδατοδεξαμενών.

Και όμως σήμερα με τις γνώσεις που έχει αποκτήσει ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται την ιδιαίτερη ευλογία της Φυσικης Προνοιας από την δημιουργία των υδρατμών που συγκρατούν την ευεργετική θερμότητα λίαν απαραίτητη στη διατήρηση της ζωής στον πλανήτη Γη και για την πλούσια προσφορά του γλυκού νερού, δηλαδή του πόσιμου, που τελικά αποδεικνύεται το πολυτιμότερο προϊόν του πλανήτη μας.
Συνεπώς ακόμη και αν συμβαίνουν καταστρεπτικές πλημμύρες ή ξεχειλίζουν ποταμοί και πλημμυρίζουν πόλεις ή συμβαίνουν καταρρακτώδεις βροχές ή βίαιες νεροποντές τις οποίες η Γη αδυνατεί να συγκρατήσει δεν θα πρέπει να παρασυρόμαστε σε κριτικές της Θείας Φύσης. Και αν συμβαίνουν καταστροφές για τον άνθρωπο αυτές οφείλονται και μόνο στην έλλειψη ασφαλών μέτρων είτε από άγνοια είτε από ολιγωρίες και εξ ιδίων ανθρώπινων έργων. Και τούτο αν σκεφθεί κανείς πως τα αποθέματα του γλυκού νερού στη Γη συνεχώς λιγοστεύουν.
Το Νοέμβριο του 1980 ξεκίνησε η λεγόμενη “10ετία του νερού” που οργάνωσε η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας στον ΟΗΕ?. Πράγματι στην εναρκτήρια εκείνη συνεδρίαση συνέβη το ακόλουθο παράδοξο και παράλληλα εντυπωσιακό. Ενώ συνηθίζεται πάντα σε παρόμοιες περιπτώσεις να σερβίρονται πλούσια εδέσματα και ποτά, στους συνέδρους εκείνους πρόσφεραν μόνο ένα τοστ με ένα ποτήρι νερό. Βέβαια οι σύνεδροι δεν αισθάνθηκαν και τόσο άνετα όταν ξεκίνησε τον λόγο του ο αρμόδιος εισηγητής του περίφημου προγράμματος του ΟΗΕ κ. Bradford Morse που υψώνοντας το δικό του ποτήρι με νερό, διακήρυξε επίσημα:
“Αξιότιμοι Κύριοι, αυτό είναι ένα ποτήρι καθαρό νερό για να πιούμε. Το πρόβλημα είναι ότι 2 περίπου δισεκατομμύρια άλλοι άνθρωποι στη Γη, κυρίως στον υποανάπτυκτο κόσμο το στερούνται…“.

Οι υπολογισμοί των ειδικών εν προκειμένω παρουσιάζουν ότι το γλυκό νερό στη Γη αντιπροσωπεύει το 3% των ολικών αποθεμάτων. Το υπόλοιπο 97% περιλαμβάνει τα αλμυρά νερά θαλασσών και Ωκεανών. Επίσης ότι η ανθρωπότητα για να μπορέσει να επιζήσει χρησιμοποιεί το 1% των αποθεμάτων, δηλαδή του 3%..

• ? Τα παραπάνω τελευταία στοιχεία προέρχονται από το δελτίο τύπου της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (Νοέμβριος 1981).

Χαρακτηριστικά στοιχεία

Τα 70% του πλανήτη Γη σκεπάζονται με νερό. Κάθε μέρα εκατομμύρια τόνοι νερού εξατμίζονται και ανέρχονται στην τροπόσφαιρα σαν υδρατμοί όπου εκεί σχηματίζονται τα σύννεφα, δημιουργούνται οι θυελλώδεις άνεμοι, οι βροχές καθώς και όλες εκείνες οι δραματικές φάσεις του καιρού.
Το 84% αυτών των υδρατμών προέρχονται από τους Ωκεανούς και τις θάλασσες και τα υπόλοιπα 16% από τις λίμνες, ποταμούς, ανοικτά υδραγωγεία, έλη, υγρά εδάφη, ψυκτικούς υδρατμοδόχους και καπνοδόχους βιομηχανιών, την βλάστηση μέχρι την εκπνοή των ανθρώπων και των ζώων.
Υπολογίζεται ότι το νερό που περιέχει ο αέρας φθάνει περίπου τους 1,3Χ103 κυβικά χιλιόμετρα.
Κάθε χρόνο η επιφάνεια του πλανήτη Γη δέχεται από την τροπόσφαιρα σε βροχές, χιόνια και χαλάζι περίπου 577.000 κυβικά χιλιόμετρα νερό. Περίπου όμως και ίση ποσότητα με την εξάτμιση πηγαίνει στον αέρα. Από το νερό αυτό περίπου τα 100.000 κυβικά χλμ πέφτουν στη στεριά ενώ τα υπόλοιπα στις θάλασσες.
Για να ξαναεξατμισθεί η ποσότητα εκείνη που πέφτει στη θάλασσα στο διάστημα ενός έτους απαιτούνται 3Χ1029 θερμίδες. Η ενέργεια αυτή αντιστοιχεί στο 25% της ολικής ενέργειας που δέχεται η Γη σ΄ ένα χρόνο από τον Ήλιο.
Ακόμη εντυπωσιακό είναι η εξάτμιση νερού από τα φυλλώματα των φυτών. Υπολογίσθηκε πως μόνο από μιά μηλιά διαφεύγουν στον αέρα ανά εξάμηνο βλάστησης 6.000 κιλά νερό.
Αλλά και στις πολικές περιοχές παρατηρείται εξάτμιση νερού, πολύ βέβαια πιο αργή λόγω της χαμηλής θερμοκρασίας και της στερεάς μορφής του.

Ποιος όμως από τους τρεις παραπάνω φταίει στη λειψυδρία;
Η Πολιτεία με τους εκπρόσωπους της αλλά και πολλοί «ειδικοί επιστήμονες» προτρέπουν τους πολίτες (πολλές φορές η προτροπή είναι σε τόνο πολύ αυστηρό) να κάνουν οικονομία και να αποκτήσουν περιβαλλοντική συνείδηση? Ο πολίτης το ακούει , έχει που έχει τα δικά του προβλήματα, του φορτώνουνε και πρόσθετες ενοχές και έτσι ο Φορέας ύδρευσης απαλλάσσεται. Καλού κακού γίνεται και λίγο η επίκληση των καταστροφικών σκοτεινών φαινομένων του θερμοκηπίου, της ερημοποίησης κ.λ.π. Έτσι και αλλιώς η φύση δεν μπορεί να έχει «αντιρρήσεις»!

Ο Φορέας ύδρευσης δεν φταίει; Έχει κάνει όλα όσα έπρεπε; Είναι η διαχείριση – των όποιων ποσοτήτων η φύση μας χαρίζει και για τη δεδομένη κοινωνική συμπεριφορά των πολιτών – ορθή;
Κατά την άποψη μου ο πολίτης είναι ο μόνος που δεν φταίει και η φύση δεν αποφάσισε ακόμα να εξαφανίσει την ανθρωπότητα.
Ο φταίχτης είναι ο κατά τόπους αρμόδιος Φορέας της ύδρευσης!
Απ? τό παράδειγμα είναι η περίπτωση της ΕΥΔΑΠ που δεν αντιμετωπίζει πλέον κανένα πρόβλημα λειψυδρίας. Και αυτό γιατί έζησε την αγωνία αυτού του προβλήματος για το μισό πληθυσμό της Ελλάδος πολλές φορές. Έτσι μετά την τελευταία λειψυδρία του 1989-1990 το Κράτος αναγκάστηκε να ενεργήσει σοβαρά και έκανε όλες εκείνες τις ενέργειες (έργα υποδομής, σύγχρονη διαχείριση κ.λ.π.) ώστε να εκλείψει το πρόβλημα της λειψυδρίας, για τα ίδια μετεωρολογικά δεδομένα και για τις ίδιες (αν όχι μεγαλύτερες) ανάγκες των πολιτών για πόσιμο νερό σήμερα.

Ο λογικός και οικονομικά ανεκτός σχεδιασμός, είναι αυτός που αντιστοιχεί σε έργα τα οποία αξιοποιούνται και χρησιμοποιούνται συχνά, αντιμετωπίζοντας φαινόμενα τα οποία ναι μεν είναι σπάνια, αλλά όχι εξαιρετικά «ακραία».
Στη σπανιότατη αυτή περίπτωση – και μόνο σε αυτή – γίνεται (για τη μικρή αυτή περίοδο που διαρκεί αυτό το φαινόμενο) περιορισμός της κατανάλωσης, με τη συνδρομή βέβαια των πολιτών. Στη σπανιότατη αυτή περίπτωση και τότε μόνο θα πρέπει να ζητείται η βοήθεια από τους πολίτες οι οποίοι πρέπει να περιορίσουν την κατανάλωση συμπιέζοντας τις ανάγκες τους. Σε κάθε άλλη περίπτωση λειψυδρίας δεν φταίνε οι πολίτες αλλά ο Φορέας της ύδρευσης που είτε δεν έχει κάνει τα αναγκαία έργα υποδομής είτε δεν κάνει τη σωστή διαχείριση.
Το νερό (όσο και αν αυτό ακούγεται περίεργο) είναι «προϊόν» και δεν είναι απλώς «αγαθό». Αγαθό θα ήταν αν υπήρχε ο άμεσος δεσμός της φύσης και του τελικού χρήστη χωρίς την παρεμβολή του «ενδιάμεσου» που είναι ο φορέας της ύδρευσης. Τέτοια σχέση υπάρχει στους αγρότες – των μη αρδευόμενων περιοχών – όπου πράγματι το νερό είναι αγαθό, χωρίς να μπορεί να υπάρχει ανθρώπινη παρέμβαση.
Στην περίπτωση των αστικών δικτύων ύδρευσης υπάρχει σαφέστατα ανθρώπινη παρέμβαση στην διαδικασία συλλογής του νερού, καθαρισμού, διανομής του. Έτσι αυτή η παρέμβαση μπορεί να είναι, ορθή ή λανθασμένη, υψηλότερου ή χαμηλότερου κόστους, εξασφαλίζοντας επάρκεια ή ανεπάρκεια, δηλαδή υπάρχουν όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά του «προϊόντος».
Ας μη ξεχνάμε ότι αυτή η ταυτοποίηση νερού με την έννοια της προσφοράς της φύσης και άρα ο χαρακτηρισμός ως αγαθό σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχει όπως π.χ. στην περίπτωση της αφαλάτωσης.
Είναι λοιπόν προφανές ότι απαιτείται ορθός σχεδιασμός και διαχείριση του νερού ώστε να εξυπηρετούνται οι πολίτες και όχι αυτοί να ενοχοποιούνται όταν λόγω σφαλμάτων του Φορέα ύδρευσης παρουσιάζεται πρόβλημα. Ο πολίτης δεν είναι δυνατόν να αξιολογεί κάθε φορά το έργο του Φορέα ύδρευσης, δουλειά του Κράτους είναι αυτή. . .

Ο πολίτης πρέπει απλώς να εξυπηρετείται.

Δυστυχώς η εντελώς «αποκεντρωμένη» και ανεξάρτητη λειτουργία των Φορέων ύδρευσης σε κάθε Δήμο, τις περισσότερες φορές, λόγω κλίμακας μεγέθους, δεν εξασφαλίζει το βέλτιστο. ?Έτσι σε άλλους Δήμους θα υπάρξει φέτος πρόβλημα λειψυδρίας και σε άλλους όχι, ενώ οι πολίτες και οι ανάγκες είναι παντού οι ίδιες. Η αξιοπιστία και η αποδοτικότητα των Φορέων ύδρευσης αλλάζει. Εκεί είναι η αχίλλειος πτέρνα του συστήματος και θα πρέπει να υπάρξουνε κανόνες ελέγχου των αποκεντρωμένων υδρεύσεων και όχι εύκολα να οικτίρουμε τη φύση ή να ενοχοποιούμε τους πολίτες με τις δήθεν υπερβολικές απαιτήσεις τους και τη δήθεν αντιδεοντολογική κοινωνική συμπεριφορά τους.

Εμφιαλωμένο νερό; Όχι ευχαριστώ!

Σε έναν κόσμο όπου βασιλεύει ο υπερκαταναλωτισμός και η υπερβολή, είναι απόλυτα φυσικό, να δημιουργούνται πλαστές ανάγκες. Η πιο συνηθισμένη σήμερα (από αυτές) παγκοσμίως, είναι το γνωστό και μη εξαιρετέο εμφιαλωμένο νερό! Παγκοσμίως καταναλώνονται ετησίως 154.000.000.000 λίτρα εμφιαλωμένου νερού (με βάση τα στατιστικά του 2004). Με τα σημερινά δεδομένα το προηγούμενο νούμερο θα είναι αρκετά αυξημένο, αλλά θα μείνουμε εκεί για να συζητήσουμε μερικά απλά πράγματα που μας αφορούν όλους.

Η τιμή του λίτρου (του εμφιαλωμένου νερού) έχει πάρει την ανιούσα , και ειδικά το καλοκαίρι στην Ελλάδα η κατάσταση είναι παρανοϊκή. Το 1 λίτρο εμφιαλωμένο νερό φτάνει να κοστίζει όσο και ένα λίτρο βενζίνη και μερικές φορές περισσότερο.

Ακρίβυνε το νερό; Όχι βέβαια! Είπαμε το νερό είναι πολύτιμο αλλά όχι από πλευράς τιμής. Είναι πολύτιμο για τη ζωή?

Το νερό βρύσης ξέρετε πόσο κοστίζει; (δείτε το λογαριασμό της ΕΥΔΑΠ για να πειστείτε) :

1 κυβικό μέτρο, δηλαδή 1000 λίτρα μόνο 0.60?. Μόνο!

Το εμφιαλωμένο;

1? το ΕΝΑ λίτρο! Δηλαδή 1700 φορές ακριβότερο!

Είπαμε στην αρχή του άρθρου ότι καταναλώνονται ετησίως 154 δισεκατομμύρια λίτρα εμφιαλωμένο νερό. Το πιο πολύ νερό από αυτό, καταναλώνεται σε περιοχές όπου το νερό βρύσης είναι πεντακάθαρο, πόσιμο, ελεγμένο και πιο υγιεινό! Οι χώρες του τρίτου κόσμου ή αυτές που δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό δεν καταναλώνουν εμφιαλωμένο? Διακρίνετε εδώ μια ανισορροπία ή μόνο εγώ το βλέπω;

Το εμφιαλωμένο νερό εκτός του ότι είναι ?κονσέρβα? και κανείς δεν ξέρει αν αυτός που το πουλάει το έχει αφήσει κανένα δεκαήμερο στον ήλιο (όχι οι εταιρείες παρασκευής αλλά τα καταστήματα), πράγμα το οποίο είναι ότι χειρότερο, είναι πιο ακριβό (μας πουλάνε κάτι το οποίο αξίζει ελάχιστα ? σε τιμή βενζίνης) αλλά το σημαντικότερο, είναι αντι-οικολογικό?

Κάθε φορά που ανοίγουμε ένα μπουκαλάκι νερό πρέπει να σκεφτόμαστε και τα ακόλουθα?.

• Κάθε μπουκάλι νερό για να κατασκευαστεί (το πλαστικό τμήμα του) χρησιμοποιεί πετρέλαιο. Πόσο; Αναλογιστείτε ότι μόνο η Αμερική καταναλώνει 26.000.000.000 λίτρα εμφιαλωμένο νερό. Αυτό για να συσκευαστεί χρειάζεται 17.000.000 λίτρα πετρέλαιο. Όχι και λίγα ε;
• Για να μεταφερθεί το μπουκάλι στον τελικό καταναλωτή (μέσω πλοίων, φορτηγών κτλ.) καταναλώνει πάλι πετρέλαιο.
• Όταν ο τελικός καταναλωτής πιει το νεράκι του, το μπουκαλάκι καταλήγει στα σκουπίδια και όχι στην ανακύκλωση (κατά πάσα πιθανότητα).
• Αν δεν πεταχτεί στα σκουπίδια, θα πεταχτεί (από τους ασυνείδητους) στο περιβάλλον, μολύνοντάς το τουλάχιστον για πάνω από 300-400 χρόνια (τόσο κάνει για να λιώσει ένα μπουκαλάκι νερό).
• Αν πάει στα σκουπίδια και θαφτεί σε καμία χωματερή υπολογίστε τουλάχιστον 1000 χρόνια για να λιώσει.
• Αν πάει στα σκουπίδια και καταλήξει να αποτεφρωθεί, τότε το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένο (PET) εκλύει χλωρίνη σε αέριο και βαρέα μέταλλα τα οποία είναι άκρως τοξικά.
• Αν καταλήξει στην ανακύκλωση, σε πολλές χώρες δεν ανακυκλώνεται εκεί, αλλά μεταφέρεται σε άλλες χώρες για να διασπαστεί (επιπλέον πετρέλαιο για μεταφορά).

Το νερό είναι απαραίτητο για να ζήσουμε. Δεν χρειάζεται να είναι όμως εμφιαλωμένο. Το εμφιαλωμένο νερό δεν είναι είδος πρώτης ανάγκης. Είναι περιττό. Αναγκαίο είναι όταν είσαστε σε μια περιοχή όπου δεν υπάρχει τρεχούμενο νερό ή πόσιμο. Σε κάθε άλλη περίπτωση είναι σπατάλη και τελείως αντιοικολογική η κατανάλωσή του.

Στην Ελλάδα έχουμε ένα προσεγμένο δίκτυο ύδρευσης το οποίο πραγματοποιεί συνέχεια ελέγχους για την ποιότητα του νερού που παρέχει (εντάξει σε κάποιες περιοχές μπορεί να υπάρχει σοβαρό πρόβλημα, αλλά σε γενικές γραμμές το νερό στην Ελλάδα είναι πόσιμο και καθαρότατο).

Δεν λέω ότι το εμφιαλωμένο νερό είναι ανθυγιεινό. Αλλά από τη στιγμή που θα φύγει από τη συσκευάστρια εταιρεία κανείς δεν ξέρει σε τι συνθήκες φυλάσσεται . Και επιπλέον είναι τελείως χαζό να δίνουμε όταν δεν συντρέχει συγκεκριμένος λόγος, 1700 φορές περισσότερο για ένα προϊόν που έχει ο καθένας σε αφθονία σπίτι του?.

Η μόνη λύση για να μειώσουμε σημαντικά την κατανάλωση πετρελαίου για τη δημιουργία πλαστικών , αλλά και να αποφύγουμε τα περισσότερα άσχημα επακόλουθα για το περιβάλλον, είναι να υιοθετήσουν οι εταιρείες παγκοσμίως την χρήση βιοδιασπώμενων μπουκαλιών.

Εσείς πόσο εμφιαλωμένο νερό καταναλώνετε;

Καλύτερα απ' τη βρύση
Το εμφιαλωμένο νερό βλάπτει σοβαρά το περιβάλλον

Η παγκόσμια κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού έχει υπερδιπλασιαστεί τα τελευταία έξι χρόνια και έχει αρχίσει να επιβαρύνει υπέρμετρα το περιβάλλον του πλανήτη, προειδοποιεί έκθεση ανεξάρτητου ιντστιτούτου στις ΗΠΑ.

«Ακόμα και σε περιοχές όπου το νερό της βρύσης είναι ασφαλές, η ζήτηση για εμφιαλωμένο νερό αυξάνεται, παράγοντας περιττά σκουπίδια και καταναλώνοντας τεράστιες ποσότητες ενέργειας» δηλώνει στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Έμιλι Αρνολντ, συγγραφέας της έκθεσης του Earth Policy Center στην Ουάσιγκτον.

«Η παραγωγή φιαλών για να καλυφθεί η ζήτηση εμφιαλωμένου νερού από τους Αμερικανούς απαιτεί πάνω από 1,5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ετησίως, ποσότητα αρκετή για να κινεί 100.000 αμερικανικά αυτοκίνητα για έναν χρόνο» αναφέρει η έκθεση. «Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου 2,7 εκατ. τόνοι πλαστικού χρησιμοποιούνται για την εμφιάλωση νερού κάθε χρόνο.

Και η ειρωνεία είναι ότι το 40% του εμφιαλωμένου νερού ξεκινά ως νερό της βρύσης, στο οποίο απλά προστίθενται μεταλλικά άλατα χωρίς σαφή οφέλη για την υγεία.

Ένας ακόμα παράγοντας είναι η επιβάρυνση των καταναλωτών με περιττά έξοδα, καθώς το εμφιαλωμένο νερό κοστίζει έως και 10.000 φορές περισσότερο από το πόσιμο νερό της βρύσης. «Με τιμή έως και 2,5 δολάρια ανά λίτρο, το εμφιαλωμένο νερό κοστίζει [στις ΗΠΑ] περισσότερο από τη βενζίνη» τονίζουν οι συγγραφείς της μελέτης.

Όσον αφορά την κατά κεφαλή κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού, πρώτοι έρχονται οι Ιταλοί με 184 λίτρα το χρόνο, περίπου δύο ποτήρια την ημέρα για κάθε Ιταλό. Ακολουθούν το Μεξικό με 169 λίτρα ανά κάτοικο ανά έτος, και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με 164 λίτρα.

Η ζήτηση αυξάνεται ταχύτατα και στις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς το διάστημα 1999-2004 η κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού υπερδιπλασιάστηκε στην Κίνα και τριπλασιάστηκε στην Ινδία.

Η έκθεση προειδοποιεί, επίσης, ότι η ταχύτατη ανάπτυξη της βιομηχανίας εμφιάλωσης προκαλεί λειψυδρία σε ορισμένες περιοχές. Στην Ινδία, για παράδειγμα, η εμφιάλωση του νερού Dasani και άλλων ποτών της Coca Cola έχει δημιουργήσει πρόβλημα υδροδότησης σε πάνω από 50 χωριά.

Το νερό αποτελεί «πηγή ζωής για τον πλανήτη και τους κατοίκους του», το νερό είναι «το υλικό της ζωής». Χωρίς αυτό δεν υπάρχει πλανήτης, δεν υπάρχει ζωή, δεν υπάρχει άνθρωπος. Εντούτοις, εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο δεν έχουν πρόσβαση στη «ζωή» και παλεύουν για να επιβιώσουν (χωρίς να τα καταφέρνουν πάντα).Το νερό είναι ταυτόχρονα «αγαθό σε ανεπάρκεια», έχει «πρόβλημα».

Το πρόβλημα βέβαια το έχουμε εμείς, που το δημιουργούμε με τις επιλογές μας, τις παρεμβάσεις μας, τον τρόπο που έχουμε μάθει να «δρούμε» μέσα στη φύση. Τα προβλήματα πολλά, διαφορετικά αλλά και πάρα πολύ όμοια. Η αποψίλωση, για παράδειγμα, των τροπικών δασών στην Αφρική για να μετατραπούν σε εκτάσεις εντατικής γεωργίας, και η καταστροφή των (ελάχιστων πλέον) δασικών εκτάσεων της Αττικής για να μετονομαστούν σε οικοδομήσιμα οικόπεδα, έχουν ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα: την ερημοποίηση, τον ελλιπή εμπλουτισμό των υπόγειων υδάτων, την αλλαγή του μικροκλίματος της περιοχής με την εμφάνιση λιγότερων, αλλά καταρρακτωδών βροχών, τη δημιουργία των συνθηκών εκείνων που ευνοούν τις πλημμύρες.

Το νερό είναι πεπερασμένος φυσικός πόρος και άνισα κατανεμημένος στη φύση. Τον περασμένο αιώνα, η άνοδος του βιοτικού επιπέδου των ανθρώπων, κυρίως στο δυτικό κόσμο, βασίστηκε στη βιομηχανική ανάπτυξη, που οδήγησε στην αύξηση της ζήτησης καθαρού, πόσιμου νερού, ενώ ταυτόχρονα «δημιούργησε» περισσότερες εστίες ρύπανσης των πηγών. Παράλληλα, η συγκέντρωση πολλών ανθρώπων σε συγκεκριμένες περιοχές, άσχετα με τη φυσική ικανότητα τους να σηκώσουν το «βάρος», οδήγησε στην εξάντληση των δικών τους φυσικών πόρων και στην ανάγκη μεταφοράς καθαρού νερού από άλλες, μακρινές περιοχές, με έναν τρόπο στην επέκταση του προβλήματος. Όλη αυτή η δραστηριότητα, οι αλλαγές στις χρήσεις γης, τα νέα πρότυπα και οι νέες συνήθειες, είχαν μια σειρά από επιπτώσεις σε αυτόν τον πεπερασμένο πόρο, καθιστώντας τον ακόμα πιο σπάνιο, ένα ακόμα «είδος υπό εξαφάνιση».

Ανταγωνιστικές χρήσεις και σπατάλη

Αυξήθηκε ο πληθυσμός, αυξήθηκαν οι ανάγκες, αυξήθηκαν οι χρήσεις, και φυσικά η ζήτηση. Στους τρεις παραδοσιακούς τομείς κατανάλωσης νερού, τη γεωργία, τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία/βιοτεχνία, προστέθηκαν οι τουριστικές δραστηριότητες (δραστηριότητες αναψυχής, αθλητικές, κ.ά.). Οι διαφορετικοί χρήστες ανταγωνίζονται ποιος θα λάβει τις μεγαλύτερες ποσότητες νερού για να καλύψει τις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες του, αδιαφορώντας για το κατά πόσο εφικτό είναι αυτό. Ιδιαίτερα η γεωργία, που σήμερα αντιπροσωπεύει το 75% της κατανάλωσης παγκοσμίως από τη μια, και οι ανάγκες ύδρευσης των πόλεων και των τουριστικών/αθλητικών εγκαταστάσεων από την άλλη, βρίσκονται σε έντονη διαμάχη. Το νερό έφτασε να θεωρείται ένα ακόμα καταναλωτικό αγαθό, και οι χρήστες του θεωρούνται καταναλωτές: αγοράζουν κάτι, κι ας τους ανήκει.

Παράλληλα, παρατηρείται μια κατασπατάληση του λίγου αυτού νερού. Ενδεικτικά είναι τα νούμερα: οι απώλειες λόγω διαρροών, παράνομων συνδέσεων και σπατάλης αντιπροσωπεύει το 50% της κατανάλωσης καθαρού νερού, ενώ το 60% του [Ε1] νερού που καταναλώνει η γεωργία χάνεται λόγω της εξάτμισης πριν φτάσει στο έδαφος.

Ταυτόχρονα, σε τοπικό επίπεδο, η εποχικότητα της ζήτησης, κυρίως κατά τους θερινούς μήνες, οπότε και πολλαπλασιάζεται ο «πληθυσμός» και αυξάνεται η κατανάλωση νερού, απαιτεί τη δημιουργία υποδομών που θα καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες για δυο ή τρεις μήνες του έτους, δημιουργώντας έντονες πιέσεις στο φυσικό περιβάλλον και τους υδατικούς πόρους της περιοχής συνολικά.

Νερό κι αλάτι

Η ικανοποίηση της αλόγιστα αυξανόμενης ζήτησης ενός πεπερασμένου αγαθού, προϋποθέτει υπερεκμετάλλευση των αποθεμάτων, επιφανειακών και υπόγειων. Στις παράκτιες περιοχές αυτό συνεπάγεται την εισβολή του αλμυρού νερού στον υδροφόρο ορίζονται και την υποβάθμιση του. Το διαθέσιμο από τη φύση νερό δεν είναι πλέον καταναλώσιμο, και καταφεύγουμε ακόμα και στην αφαλάτωση νερού που προέρχεται από υπόγειους υδροφορείς.

Μεγάλα κατασκευαστικά έργα

Για τον ίδιο λόγο, κατασκευάστηκαν και πάνω από 50.000 μεγάλης κλίμακας φράγματα παγκοσμίως, διακόπτοντας την ομαλή ροή ενός μεγάλου αριθμού σημαντικών ποταμών και μεταβάλλοντας τη φυσική ροή τους, επιφέροντας μη αντιστρέψιμες επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και τις γεωδυναμικές ποτάμιες διαδικασίες. Σήμερα πλέον, τα φράγματα θεωρούνται από σημαντικό τμήμα της επιστημονικής κοινότητας ως καταστροφικά.

Ρύπανση

Το νερό καταναλώνεται με διάφορους τρόπους, κι ύστερα μεγάλο ποσοστό του χρησιμοποιημένου νερού επιστρέφει στη φύση, σημαντικά επιβαρημένο με βιομηχανικά ή γεωργικά απόβλητα (λιπάσματα, φυτοφάρμακα κ.λπ.), αστικά λύματα, απορρίμματα κάθε υλικού, στραγγίσματα από τις παράνομες (ή και νόμιμες) χωματερές. Το 90% των αποχετευτικών και το 70% των [Ε2] βιομηχανικών λυμάτων καταλήγουν στο περιβάλλον χωρίς επεξεργασία.

Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή

Μια από τις κύριες συνέπειες της αλλαγής του κλίματος στον πλανήτη είναι η σημαντική μείωση των βροχοπτώσεων και η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας, γεγονότα που θα προκαλέσουν τη μείωση των διαθέσιμων υδατικών πόρων. Η αύξηση εξάτμισης και συμπύκνωσης του νερού θα φτάσει το 7-15%, ενώ αναμένεται μείωση των βροχοπτώσεων στην περιοχή της Μεσογείου έως και 15%.

Από τον πλανήτη στη Μεσόγειο και στην Ελλάδα

Όλα αυτά συμβαίνουν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό σε όλο τον πλανήτη. Οι συνέπειες και στη γειτονιά μας θα είναι μεγάλες: η μεσογειακή λεκάνη εμφανίζεται ως η πλέον ευάλωτη στην υπερθέρμανση του πλανήτη και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις το 38% του πληθυσμού της θα ζει σε ζώνες όπου θα παρατηρούνται ελλείψεις σε νερό. Η Ισπανία αντιμετωπίζει τη χειρότερη ξηρασία των τελευταίων δεκαετιών. Στις αρχές της δεκαετίας του ?90 η Αθήνα βρέθηκε αντιμέτωπη με το φάσμα της δίψας, εξαιτίας ανάλογης ξηρασίας και κακής διαχείρισης των υδατικών πόρων. Στη Μεσόγειο έχει χαθεί το 50% (σε ορισμένες περιοχές και το 90%) των υγροτόπων της. Τον Αύγουστο και το Σεπτέμβρη του 2004, πέθαναν 30.000 πουλιά και πολλές χιλιάδες ψάρια στη λίμνη Κορώνεια, εξαιτίας της ρύπανσης και της ασυνήθιστα χαμηλής στάθμης του νερού. Χρόνιο είναι το πρόβλημα της λειψυδρίας στις Κυκλάδες και σε ορισμένα νησιά της Δωδεκανήσου κατά τους θερινούς μήνες και συνεχώς επιδεινώνεται: 20 τουλάχιστον νησιά αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα.

Η κρίση στα μοντέλα διαχείρισης των υδατικών πόρων

Πλέον σήμερα είναι κοινά αποδεκτό ότι το μοντέλο διαχείρισης των υδατικών πόρων που ακολουθήθηκε μέχρι σήμερα δεν είναι αποτελεσματικό, αλλά μάλλον προβλήματα δημιουργεί. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι να καλυφθεί η ζήτηση και να αυξηθεί η παροχή, αλλά να γίνει διαχείριση και μείωση της ζήτησης. Οι νέες προσεγγίσεις κάνουν λόγο για ορθολογική διαχείριση ενός πεπερασμένου κοινωνικού αγαθού, συμμετοχική διαβούλευση, μείωση της κατανάλωσης, προστασία από τη ρύπανση και επαναχρησιμοποίηση. Δυστυχώς, η πράξη απέχει από τη θεωρία. Φτάνει να δούμε σε ποιο βαθμό και πώς θα εφαρμοστεί.

Διαχείριση υδάτινων πόρων

Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

Το νερό που χρησιμοποιείται σε κάθε χώρα διατίθεται κυρίως στη γεωργία, τη βιομηχανία και για αστική χρήση Η κατανομή του νερού στις τρεις αυτές χρήσεις εξαρτάται από το βαθμό και το είδος της ανάπτυξης της κάθε χώρας. Στις αναπτυγμένες χώρες το μεγαλύτερο ποσοστό του διαθέσιμου νερού διοχετεύεται στη βιομηχανία, αντίθετα στις χώρες που είναι λιγότερο αναπτυγμένες διοχετεύεται στη γεωργία

Σε παγκόσμια κλίμακα αρδεύεται το 16% περίπου της καλλιεργούμενης γης, ενώ στον τομέα αυτό διατίθενται τα δύο τρίτα των υδάτινων αποθεμάτων. Στην Ελλάδα, λόγω κακής ποιότητας και ελλιπούς συντήρησης των αρδευτικών δικτύων, το ποσοστό του νερού που καταναλώνεται στις γεωργικές εφαρμογές είναι ακόμα μεγαλύτερο (87% περίπου), ενώ οι απώλειες σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν μέχρι και το 80%. (Στη χώρα μας αρδεύονται – έστω και ανεπαρκώς – 15 εκατομμύρια στρέμματα περίπου, το 1/10 δηλαδή της ελληνικής γης ή το 1/3 περίπου των γεωργικών εκτάσεων.)

Η κατανάλωση του νερού για οικιακή χρήση είναι ανάλογη με το βιοτικό επίπεδο κάθε χώρας. Υψηλότερο βιοτικό επίπεδο και μεγαλύτερο εισόδημα συνεπάγεται και μεγαλύτερη κατανάλωση νερού (μεγαλύτερα σπίτια, καλύτερες συνθήκες καθαριότητας, κ.λπ.). Στην Ελλάδα η οικιακή κατανάλωση νερού αντιστοιχεί στο 10% περίπου της συνολικής ποσότητας που καταναλώνεται ετησίως. (Στις μέρες μας το 90% των ελληνικών νοικοκυριών έχει πρόσβαση σε δίκτυο ύδρευσης, έναντι 30% στη δεκαετία του '50.)

Η βιομηχανία καταναλώνει σημαντικές ποσότητες νερού ενώ τα τελευταία χρόνια αρκετοί κλάδοι εφαρμόζουν μεθόδους ανακύκλωσης. το νερό, δηλαδή, χρησιμοποιείται πολλές φορές στη διαδικασία παραγωγής των βιομηχανικών προϊόντων. Η επαναχρησιμοποίηση του νερού μειώνει τους ρυθμούς κατανάλωσής του και τον όγκο των βιομηχανικών αποβλήτων.

ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΝΕΡΟΥ

Το νερό είναι ένας από τους πολυτιμότερους ανανεώσιμους φυσικούς πόρους, ο οποίος έχει ουσιαστική σημασία για τη ζωή, διότι αποτελεί βασικό συστατικό όλων των οργανισμών, μεταφορικό μέσο και σπουδαίο φορέα ενέργειας. Όμως τα αποθέματα σε πόσιμο νερό ανέρχονται σε 2,6% μόνο των συνολικών υδάτινων αποθεμάτων της γης.

Τις τελευταίες δεκαετίες η αύξηση του πληθυσμού της γης, η εντατικοποίηση της γεωργίας, η ανάπτυξη της βιομηχανίας και του τουρισμού έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της ζήτησης του νερού. Επίσης η μόλυνση των υδατικών πόρων από στερεά απόβλητα, οι κλιματικές αλλαγές και οι επεμβάσεις του ανθρώπου στο φυσικός περιβάλλον έχουν ως αποτέλεσμα τη συνεχή μείωση των υδατικών αποθεμάτων.

Τα ανανεώσιμα παγκόσμια αποθέματα γλυκού νερού υπολογίζονται σήμερα σε 40.000. κυβικά χιλιόμετρα. Σε κάθε άτομο δηλαδή αναλογούν περίπου 7.000 κυβικά μέτρα, ποσότητα πολλαπλάσια από αυτή που χρειάζεται μια κοινωνία για να εξασφαλίσει ένα λογικό μέσο επίπεδο ζωής στα μέλη της. Αυτό όμως το νερό κατανέμεται άνισα και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί όλο από τους ανθρώπους κατά την επιστροφή του στη θάλασσα. Τα κατά κεφαλήν αποθέματα νερού παγκοσμίως στο τέλος του εικοστούς αιώνα είναι λιγότερα κατά 30% από ότι το 1970, λόγω της σημαντικής αύξησης του πληθυσμού.

Υπολογίζεται ότι, στο μέλλον, διπλασιασμός του πληθυσμού θα σημαίνει εξαπλασιασμό των αναγκών σε νερό. Ο αυξανόμενος αριθμός χωρών, στις οποίες ο πληθυσμός έχει ξεπεράσει το επίπεδο που μπορεί να συντηρηθεί άνετα από το διαθέσιμο νερό, είναι ένα από τα δείγματα λειψυδρίας. Ειδικότερα στις αναπτυσσόμενες χώρες η πληθυσμιακή αύξηση και η αστικοποίηση έχουν δημιουργήσει τεράστια προβλήματα. Στις μεγαλουπόλεις αυτών των χωρών μεγάλος αριθμός κατοίκων ζουν χωρίς επαρκείς υδατικές και υγειολογικές εγκαταστάσεις με αποτέλεσμα να απειλείται η υγεία τους.

Είναι λοιπόν σαφές ότι το νερό αποτελεί αγαθό υψίστης στρατηγικής σημασίας και η διαχείρισή του. Αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα σε παγκόσμιο επίπεδο, γι΄ αυτό και απασχολεί διεθνή συνέδρια και διεθνείς οργανισμούς. Από-τελεί όμως και θα αποτελέσει κατά τις επόμενες δεκαετίες κρίσιμο θέμα ειδικά στη Μ. Ανατολή, περιοχή με τη μικρότερη διαθεσιμότητα νερού στον κόσμο και με τάσεις σταθερής μείωσής του.

Οι χρήσεις του νερού στην καθημερινή μας ζωή είναι πάρα πολλές. Χρησιμοποιούμε το νερό για να πλυθούμε, να μαγειρέψουμε, να καθαρίσουμε, να πλύνουμε τα πιάτα και τα ρούχα μας κι ένα σωρό άλλα.
Επειδή έχουμε την εντύπωση πως είναι πάρα πολύ κι πως δεν πρόκειται ποτέ να τελειώσει, το σπαταλούμε. Ξεχνάμε όμως ότι μόνο το 1% του νερού που υπάρχει στον πλανήτη μας μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για τις καθημερινές μας ανάγκες.

Παλιότερα ο άνθρωπος πρόσεχε περισσότερο το νερό. Ούτε το σπαταλούσε , ούτε πολύ περισσότερο το μόλυνε. Οι νοικοκυρές χρησιμοποιούσαν το νερό με σύνεση, αφού έπρεπε να το μεταφέρουν από τις κεντρικές βρύσες του χωριού.
Σήμερα όμως, με ένα σωρό βρύσες στα σπίτια μας, άλλαξαν και οι συνήθειές μας. Το ξύρισμα γίνεται με ανοιχτές βρύσες. Το ίδιο γίνεται και με το πλύσιμο των δοντιών μας. Καθαρίζονται οι δρόμοι με λάστιχα αδιαφορώντας για την υπερβολική σπατάλη του νερού. Τα αυτοκίνητα πλένονται με λάστιχο κι αυτά και μάλιστα τόσες πολλές φορές που δεν ξέρεις τι να υποθέσεις

Και δεν αρκείται ο σύγχρονος άνθρωπος στη σπατάλη του νερού. Καθημερινά το μολύνει με πολλούς και διάφορους τρόπους. Τα νερά από τις τουαλέτες, οι αφροί από τα πλυντήρια και τις κουζίνες, τα διάφορα σκουπίδια και πολλά άλλα ακόμη, υποβιβάζουν καθημερινά την ποιότητα του νερού.

Καιρός όμως ν' αλλάξουμε συνήθειες. Το νερό είναι αγαθό που ανήκει σε όλους. Ανήκει ακόμη και στις επόμενες γενιές. Ας αρχίσουμε από το σπίτι μας. Τι μπορούμε να κάνουμε;