Η Θεσσαλονίκη μπορεί να χαρακτηρισθεί  ως η κατ’ εξοχή ελληνική πόλη που δέχτηκε τους περισσότερους πρόσφυγες. Άλλωστε ο χαρακτηρισμός «προσφυγομάνα» μόνο στην Θεσσαλονίκη παραπέμπει.

Την Θεσσαλονίκη διάλεξαν σαν τόπο νέας κατοικίας τους πολλοί Εβραίοι που διώχτηκαν από τα μέρη που ζούσαν. Οι πρώτοι Εβραίοι πρόσφυγες ήρθαν εδώ το 140 π.Χ., προερχόμενοι από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Βέβαια τα 2 μεγάλα κύματα Εβραίων προσφύγων ήταν οι Ασκεναζίμ (πρώτη άφιξη το 1376 διωγμένοι από την Ουγγαρία και τη Γερμανία, αλλά  συνεχίζουν να έρχονται σ’ όλη τη διάρκεια του 15ου αιώνα) και οι Σεφαραδίτες (ήρθαν από την Ισπανία κυρίως το 1492-93).

Στο 20 αιώνα η Θεσσαλονίκη δέχεται συνεχώς πρόσφυγες. Υπολογίζεται ότι το 1916 υπήρχαν στη Θεσσαλονίκη 30.000 και πλέον πρόσφυγες ομογενείς από τη Βουλγαρία, τη Σερβία, τη Μικρά Ασία, τη Ρωσία, τον Καύκασο.

Το πολύ μεγάλο κύμα προσφύγων όμως θα έρθει στην Θεσσαλονίκη λόγω της Μικρασιατικής καταστροφής. Φτάνουν κατά χιλιάδες, και στοιβάζονται όπου βρουν σε άθλιες συνθήκες, σχεδόν χωρίς καμιά επίσημη βοήθεια  και πολλοί πεθαίνουν από τις κακουχίες, την πείνα και τις ασθένειες. Λίγοι εθελοντές και τα μέλη του Ερυθρού Σταυρού, κάνουν ότι μπορούν και σώζουν πολλές ζωές.

Χένρι Μοργκεντάου (αυτόπτης μάρτυρας): “…Πήγα στην προκυμαία και παρακολούθησα την αποβίβαση μιας καραβιάς προσφύγων. Δεν μπορεί κανείς να φανταστεί πιο τραγικό θέαμα. Είδα εφτά χιλιάδες ανθρώπους να έχουν συσσωρευτεί σ’ ένα πλοίο, όπου θα αρκούσαν δύο χιλιάδες για να το κατακλύσουν. Ήταν στριμωγμένοι σαν σαρδέλες στο κατάστρωμα, μια συστρεφόμενη και δονούμενη μάζα ανθρώπινης αθλιότητας. (…) Αποβιβάστηκαν τυλιγμένοι σε κουρέλια, πεινασμένοι, άρρωστοι, γεμάτοι ζωύφια (…)”.

Από εφημερίδα (20/10/1922):  “…Η Θεσσαλονίκη υπερεπληρώθη μέχρις ασφυξίας προσφύγων. (…) Αι υπηρεσίαι στεγάσεως και περιθάλψεως (…) προ του “σισύφειου” έργου των, μετ’ ανησυχίας και απελπισίας, βλέπουν τον ολοένα αυξανόμενον αριθμόν των αστέγαστων. (…) Οι πρόσφυγες, οι οποίοι έμεναν εις το ύπαιθρον, εις την προκυμαίαν, βλέποντες ότι κινδυνεύουν να αποθάνουν από το κρύο και από τη βροχή επιχείρησαν χθες να εγκατασταθούν βιαίως, μετέβησαν εις την συνοικίαν του Αγ. Δημητρίου, όπου εισόρμησαν εις διάφορα τουρκικά και ελληνικά οικήματα και εγκαταστάθηκαν…”.

Γιώργος Ιωάννου ‘Η πρωτεύουσα των προσφύγων’: “Φέρνω τώρα στο νου μου μια συγκεκριμένη προπολεμική γειτονιά της πόλης και θυμούμαι τους ανθρώπους που περιείχε. Είχε οικογένειες από τη Σμύρνη, την Πέργαμο, την Πάνορμο, τη Συλήβρια, τη Ραιδεστό, την Κεσσάνη, τις Σαράντα Εκκλησιές, την Αδριανούπολη, τη Φιλιππούπολη, τη Βάρνα, το Μοναστήρι, το Κρούσοβο, τη Γευγελή, την Κορυτσά ακόμα και το Πλοέστι (…).Εκεί μέσα εκυοφορείτο η σημερινή Θεσσαλονίκη. Η νέα μορφή της, η νοοτροπία της και ο ψυχισμός της”.