• προγ. σπ. Θρησκευτικά

    προγ. σπ. Θρησκευτικά
  • φωτόδεντρο

    φωτόδεντρο
  • ΠΠ Γυμνάσιο Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης

    ΠΠ Γυμνάσιο Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης
  • Σύνδεσμος Αποφοίτων

    Σύνδεσμος Αποφοίτων
  • Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων

    Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων
  • Aγ. Γραφή

    Aγ. Γραφή
  • kutsal kitap

    kutsal kitap
  • τυπικόν

    τυπικόν
  • γραφείο νεότητας Αρχιεπισκοπής

    γραφείο νεότητας Αρχιεπισκοπής
  • Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

    Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
  • Ι. Μ. Ν. Σμύρνης

    Ι. Μ. Ν. Σμύρνης
  • Συναξαριστής

    Συναξαριστής
  • EDUCATION AND religion

    EDUCATION AND religion
  • εθελουσία λήθη 2

    εθελουσία λήθη 2
  • εθελουσία λήθη 3

    εθελουσία λήθη 3
  • Π.Θ.Σ. ΚΑΙΡΟΣ

    Π.Θ.Σ. ΚΑΙΡΟΣ
  • ΠΑΝΣΜΕΚΑΔΕ

    ΠΑΝΣΜΕΚΑΔΕ
  • Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΕΣΟΠΕΛΑΓΑ

    Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΕΣΟΠΕΛΑΓΑ
  • religionslehrer.blogspot.gr/

    religionslehrer.blogspot.gr/
  • thriskeutikametaxi.blogspot.gr/

    thriskeutikametaxi.blogspot.gr/
  • θρησκευτικά αλλιώς

    θρησκευτικά αλλιώς
  • e- Θρησκευτικά.

    e- Θρησκευτικά.
  • Virtual School

    Virtual School
  • stavrodromi

    stavrodromi
  • δός μοι τοῦτον τὸν ξένον

    δός μοι τοῦτον τὸν ξένον
  • προφίλ

    προφίλ
  • ανα στοχασμος

RSS Feed Πρόσφατα Κείμενα

Το ΔΣ της ΕΛΜΕ ΠΡΟΤΥΠΩΝ … »

ΕΛΜΕ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ
ΕΔΡΑ: ΜΟΥΣΩΝ 20 & ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ
Ν. ΨΥΧΙΚΟ
Email: elmeprotypon@gmail.com

ΑΘΗΝΑ 16-07-2014

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 15-7-2014

Το ΔΣ της ΕΛΜΕ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ είχε στις 15/07/2014 συνάντηση με τον Υφυπουργό Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Αλ. Δερμεντζόπουλο,  προκειμένου να τον ενημερώσει για την κατάσταση, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί στα Π.Π.Σ.  μετά από 2,5 έτη λειτουργίας. Η συζήτηση διεξάχθηκε σε θετικό κλίμα.

Από το Δ.Σ. υπογραμμίσθηκε η αναγκαιότητα της άμεσης διοικητικής στήριξης των σχολείων. Ειδικότερα το Δ.Σ. αναφέρθηκε στην ανάγκη:

α) στελέχωσης των σχολείων με  γραμματείς, σχολικούς φύλακες κ.λ.π. όπως ορίζονται στο Ν. 3966/11,

β) αποσαφήνισης των αρμοδιοτήτων των φορέων διοίκησης των Π.Π.Σ. ,

γ) διευκρίνισης του εργασιακού καθεστώτος των εκπαιδευτικών στα Π.Π.Σ. (το καθεστώς των οργανικών θέσεων κ.λπ.)

Τα μέλη του Δ.Σ. αναφέρθηκαν, επίσης, στην επιλεκτική εφαρμογή των άρθρων του νόμου 3966/2011 και ζήτησαν να ενεργοποιηθούν με την υπογραφή των σχετικών Υ.Α. τα προβλεπόμενα από το νόμο κίνητρα για τους εκπαιδευτικούς (ορισμός του ύψους του επιμισθίου, μοριοδότηση για κατάληψη θέσεων ευθύνης κ.ά.).

Ο Υφυπουργός εξέφρασε τη βούληση της Πολιτείας αλλά και του ίδιου προσωπικά να στηρίξει το θεσμό των Π.Π.Σ., ώστε τα σχολεία αυτά  να λειτουργήσουν ενισχυτικά στην αναβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης. Υποσχέθηκε μάλιστα ότι στο πλαίσιο του εφικτού θα προσπαθήσει να δώσει λύσεις στα συσσωρευμένα προβλήματα που ταλανίζουν τα Π.Π.Σ.

Το Δ.Σ. της Ε.Λ.Μ.Ε. Π.Π.Σ. κατέθεσε στον Υφυπουργό σχετικό υπόμνημα.

Για το ΔΣ της ΕΛΜΕ

Η Πρόεδρος                                   Ο Γραμματέας

Λ. Παπατσίμπα                                        Σ. Γλένης

Εμπειρίες απο το «blogging» στο μάθημα των Θρησκευτικών, Γιώργου Τσεκούρα »

Κλείνοντας κι επίσημα σήμερα η φετινή σχολική χρονιά είμαι γεμάτος απο εμπειρίες : ευχαριστές και άσχημες. Στις ευχάριστες αλλα συνάμα και ενδιαφέρουσες  εμπειρίες μου συγκαταλέγεται και η δημιουργικη διαδικάσια που υλοποιούσμε αυτη την χρονία στο μάθημα των Θρησκευτικών, το blogging. Τώρα, δεν θα αναλύσω τι είναι το blogging (καθώς εχουν ηδη προαναφερθεί σπουδαία λόγια και είχε γινει ειδική  εκδήλωση επι του θεματος απο τον θεολόγο του σχολείου μας, κ. Γιώργο Καπετανάκη) αλλά θα  εκφράσω την προσωπική μου εμπειρία.

Προσωπικά η ηλεκτρονική διαδικάσια του blogging ηταν για εμενα μια πολυ ευχαριστη, δημιουργική και σπουδαία εργασία. Θεωρώ οτι είναι πολύ σημαντικο οι εργασίες που δημιουργεις να μπορεις να τις αναρτησεις καπου ωστε μεσω αυτης να ενημερωθεί, να μαθει και να ψυχαγωγηθεί και καποιος αλλος .  Επίσης, αυτη η διαδικασία προσέφερε  ζωντανεια, αμεσότητα και γενικά  ενδιαφερον  στο μαθημα των Θρησκευτικών, το οποίο δυστυχώς στις μερες είναι πολύ περιφρονημένο και παρεξημένο μάθημα από πολύ  μεγάλο ποσοστό μαθητών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, είναι το εξης γεγονός : όταν ενημέρωσα καποιους συγγενείς μου για την εν λογω διαδικασία στην αρχη παραξενεύτηκαν που γινεται στο συγκεκριμένο μαθημα , λόγω της φυσης του, αλλά μόλις τους πληροφορησα περισσότερο ενθουσιάστηκαν και χαρηκαν που η εκπαιδευση προοδευει !

Ολοκληρώνοντας, ευχομαι να συνεχιστεί το blogging και στην ερχόμενη σχολική χρονία και σε αλλά μαθηματα, οχι μόνο στα Θρησκευτικά ωστε το ενδιαφερον και η κινητοποιήσητων μαθητών για τα μαθήματα του σχολείου να αυξηθεί,  γεγονός με σημαντικότατα αποτελέσματα στην σχεση μεταξυ μαθητων -σχολείου   και κατ επέκταση ,με σημαντικότατα αποτελεσματα, στην εκπαίδευση.

 Γιώργος Τσεκούρας

ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΗΣ »

 

Χολαργός 22-06-2014

ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ «ΚΑΙΡΟΣ-για την αναβάθμιση της Θρησκευτικής Εκπαίδευσης»
Αγαπητοί συνάδελφοι,
Ο σύλλογός μας που λειτουργεί επίσημα από το 2012  [έτος εκλογής του πρώτου ΔΣ] αναπτύσσει, βάσει του καταστατικού του, δραστηριότητα σχετική με τα πάγια αλλά και τα τρέχοντα  προβλήματα του κλάδου μας[αδιοριστία, διορισμοί αναπληρωτών και κάλυψη κενών,  αναθέσεις μαθημάτων, επιμόρφωση ΤΠΕ, νέο Πρόγραμμα Σπουδών στο Δημοτικό-Γυμνάσιο, νέο Λύκειο, θέμα απαλλαγών από το μάθημα, αργία Τριών Ιεραρχών, καταπολέμηση εθνοφυλετισμού-νεοναζισμού στο χώρο της παιδείας, κ.α ]. Παράλληλα με βάση τη διακήρυξη αρχών[2009], ενδιαφέρεται για την παραγωγή ενός  στιβαρού όσο και σύγχρονου θεολογικού λόγου, που να δίνει απαντήσεις σε καίρια ζητήματα των ημερών μας. Για το σκοπό αυτό τάσσεται υπέρ ενός  νηφάλιου και γόνιμου διαλόγου, με όσους  ενδιαφέρονται με ειλικρίνεια για την ανάπτυξη προβληματισμού πάνω σε θέματα που αφορούν τόσο στο σύγχρονο σχολείο όσο και στην κοινωνία, πάντα στη κατεύθυνση της σύνθεσης, αποκλείοντας συνθήματα και στείρες αντιπαραθέσεις∙  ενός διαλόγου που κινείται στον άξονα θέση-αντίθεση-σύνθεση, με επιχειρήματα ουσίας. Με διαμορφωμένη άποψη που θέλει ένα μάθημα Θρησκευτικών, υποχρεωτικό για όλα τα παιδιά, εργαζόμαστε προς την κατεύθυνση αυτή, με οδηγό το τρίπτυχο «ερμηνεία, κριτική, διάλογος», σε ένα πλαίσιο «δυναμικής αλληλεπίδρασης ανάμεσα στο μαθητή, στα περιεχόμενα και τον δάσκαλο», ευνοώντας και σχεδιάζοντας θεματικές δράσεις και επιμορφωτικές-ενημερωτικές συναντήσεις για εκπαιδευτικούς. Ένα μικρό δείγμα των πρωτοβουλιών μας για όλα τα παραπάνω, παραθέτουμε στη συνέχεια, με σκοπό την έγκυρη πληροφόρηση των συναδέλφων, καθώς ακόμη και στο χώρο μας παρατηρούνται φαινόμενα αθέλητης ή και ηθελημένης αλλοίωσης της αλήθειας, με αποτέλεσμα την δημιουργία σύγχυσης γύρω από τις πραγματικές προθέσεις προσώπων και κινήσεων.
[ΣΗΜ: ο παρακάτω ενδεικτικός κατάλογος δραστηριοτήτων είναι αρθρωμένος χρονολογικά. Για όλες τις συναντήσεις και επαφές του ΔΣ με φορείς της πολιτείας και άλλους θεσμικούς παράγοντες[Πανεπιστήμια, Εκκλησία, ΟΛΜΕ] αλλά και για άλλες παρεμβάσεις σε τρέχοντα ζητήματα, ο σύλλογος έχει εκδώσει ειδικά ΔΕΛΤΙΑ ΤΥΠΟΥ ή ανακοινώσεις για την άμεση πληροφόρηση όλων των ενδιαφερομένων. Τα κείμενα αυτά αναρτώνται τόσο στην επίσημη ιστοσελίδα του Συλλόγου όσο και σε γνωστούς, εκπαιδευτικού –θεολογικού περιεχομένου, ηλεκτρονικούς τόπους, ενώ πρώτη  προτεραιότητα στη αρχή του νέου σχολικού έτους, η έκδοση και αποστολή ειδικού εντύπου με έμφαση στην ενημέρωση των συναδέλφων πάνω σε επιστημονικά, θεολογικά, εκπαιδευτικά, παιδαγωγικά και συνδικαλιστικά θέματα]
2012
1.Κείμενο (ανακοίνωση & επιστολή προς Υπουργείο) με τις θέσεις του συλλόγου για το «Νέο Λύκειο»
2.Συνάντηση Διοικητικού Συμβουλίου με το Πολιτικό Γραφείο της «Χριστιανικής Δημοκρατίας»
3. Συνάντηση του Δ.Σ με τον Γενικό Γραμματέα Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας(κ. Γ. Καλαντζή)
4. Συνάντηση του Δ.Σ με τον Διευθυντή του Πολιτικού Γραφείου του Υπουργού Παιδείας(κ. Μιχαλολιάκο)
5.Συνάντηση Δ.Σ με κοσμήτορα Θεολογικής σχολής ΕΚΠΑ(κ. Μάριο Μπέγζο)
6. Συνδιοργάνωση με Θεολογική σχολή ΕΚΠΑ (στο κτίριο της Θεολογικής σχολής) ημερίδας με θέμα «Οι Θεολόγοι στο σύγχρονο σχολείο»
7. Συνάντηση  αντιπροσωπείας του Δ.Σ με Αντιπρύτανη ΑΠΘ(κ. Δ. Λιάλιου) , με κοσμήτορα Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ(κ. Τρίτο) και με Πρόεδρο τμήματος Θεολογίας(κ. Σταμούλη)
8. Εκδήλωση του συλλόγου στην Αθήνα το Δεκέμβριο στην αίθουσα εκδηλώσεων του Αρμού με θέμα: «Τα Θρησκευτικά στη σύγχρονη κοινωνία: Ερωτηματικά, προκλήσεις και προοπτικές»
9 . Εκδήλωση του συλλόγου στη Πάτρα, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης  ενός έτους πιλοτικής εφαρμογής του νέου ΠΣ για το ΜτΘ με θέμα «Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου. Καινοτομικά στοιχεία, Προβλήματα, Δυνατότητες και Προοπτικές»
2013
1.Ανακοίνωση κειμένου-κριτικής του νέου ΠΣ για τα Θρησκευτικά Δημοτικού-Γυμνασίου
2.Συνάντηση Δ.Σ με μέλη του τομέα Παιδείας(τμήμα Θρησκευμάτων) του ΣΥΡΙΖΑ (κτίριο Βουλής)
3. Συνάντηση Δ.Σ με Δ.Σ της Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης(ΟΛΜΕ)
4. Συνυπογραφή και δημοσίευση(με άλλες θεολογικές ενώσεις) κοινού κειμένου θέσεων για ζητήματα σχετικά με το μάθημα των Θρησκευτικών(ωράριο, απαλλαγές, αδιοριστία)
5. Ίδρυση τοπικών παρατημάτων σε: Πάτρα, Κοζάνη, Λάρισα & Θεσσαλονίκη
6.Συνάντηση συνεργασίας με τη Δ.Ε. του Πανελλήνιου Συλλόγου Αναπληρωτών Θεολόγων.
7. Εκδήλωση του παραρτήματος του συλλόγου το Φεβρουάριο στην Κοζάνη με θέμα: «Το Μάθημα των θρησκευτικών: προβλήματα, προκλήσεις και προοπτικές».
8.Εκδήλωση του συλλόγου στην Αθήνα το Μάρτιο στην αίθουσα εκδηλώσεων του Αρμού με θέμα: «Εκκλησία και Γυναίκα»
9. Εκδήλωση του παραρτήματος του συλλόγου τον Ιούνιο στην Κοζάνη με θέμα: « Ο διάλογος για το μάθημα των Θρησκευτικών στο σύγχρονο σχολείο: ταυτότητα, περιεχόμενο και προοπτικές»
2014
1.Θεολογική διημερίδα στο Διορθόδοξο Κέντρο της Εκκλησίας της Ελλάδος στις 31/1 και 1/2/2014 με θέμα «Με τους τρεις Ιεράρχες στο σχολείο και την κοινωνία»(εισηγήσεις πανεπιστημιακών, συζήτηση και λειτουργία εκπαιδευτικών εργαστηρίων)
2. Συνάντηση Δ.Σ με Γενικό Γραμματέα Θρησκευμάτων Υπουργείου Παιδείας (κ. Γ. Καλαντζή)
3.Συνάντηση Δ.Σ με υφυπουργό Παιδείας (αρμόδιο για θέματα Πρωτοβάθμιας & Δευτεροβάθμιας) κ. Συμεών Κεδίκογλου
4. Εκδήλωση-παρουσίαση συλλογικού τόμου με τίτλο «Τα Θρησκευτικά στο σύγχρονο σχολείο»(εκδ. ΑΡΜΟΣ) από το παράρτημα του συλλόγου στη Θεσσαλονίκη
5.Πραγματοποίηση δύο επιμορφωτικών συναντήσεων τον μήνα Μάρτιο από το παράρτημα του συλλόγου στην Πάτρα. Η πρώτη είχε θέμα: « Η ερευνητική εργασία στο Λύκειο, το πώς και το γιατί της ερευνητικής εργασίας. Σχεδιασμός-Προτάσεις- Δυσκολίες» και η δεύτερη «Παρουσίαση του ψηφιακού σχολείου και του «Φωτόδεντρου» για τα Θρησκευτικά. Εργαλεία γενικής χρήσης ανοιχτού λογισμικού για το ΜτΘ. Αναζήτηση εκπαιδευτικού υλικού στο διαδίκτυο»
6. Συνάντηση κλιμακίου του ΔΣ με τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών & πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερώνυμο
Για    το   Δ. Σ
Ο Πρόεδρος                                                                                      Ο Γ. Γραμματέας
Α. Αργυρόπουλος                                                                             Γ. Παπαδόπουλος
Σχ.Συμβουλος Δυτ . Mακεδονιας                                                  θεολογος -φιλολογος
                                                                                                              καθηγητης  δ.ε

Γραπτό τεκμήριο αξιολόγησης Ιουνίου 2014 (γ΄ τάξη) »

ΠΠ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΣΜΥΡΝΗΣ

ΓΡΑΠΤΕΣ    ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

Μάθημα των Θρησκευτικών

 

 

  1. «Πρέπει να προτιμούμε την πραγματική κόλαση από ένα φανταστικό παράδεισο». Πώς βίωσε η Simone Weil τη φράση αυτή; Μπορεί να την ενστερνιστεί ο σύγχρονος χριστιανός; (περ. 70 λέξεις)
  2. Τι γνωρίζετε για τις εβραϊκές κοινότητες στην Ελλάδα;
  3. Ποιοι είναι οι πέντε στύλοι τήρησης του Ισλάμ;
  4. «Κάποτε τη Μοναχή Γαβριηλία την είχε χαρακτηρίσει ένας ξένος ιεραπόστολος «κακή χριστιανή», γιατί σε αντίθεση με τους άλλους ιεραπόστολους στην Ινδία, άλλων θρησκειών που γνωρίζανε πολλές ντόπιες διαλέκτους εκείνη δεν ήξερε καμία και μιλούσε μόνο Αγγλικά και αυτή του απάντησε ότι ξέρει πέντε γλώσσες: Η πρώτη είναι το χαμόγελο, η δεύτερη τα δάκρυα, η τρίτη είναι το άγγιγμα, η τέταρτη είναι η προσευχή και η πέμπτη είναι η αγάπη. Μ’ αυτές τις πέντε γλώσσες γύριζε όλον τον κόσμο. Τότε ο ιεραπόστολος της ζήτησε να ξαναπεί αυτές τις «πέντε γλώσσες» για να τις γράψει…» Πώς αυτές οι «γλώσσες» βοηθούν στην επικοινωνία των ανθρώπων; Επιτυγχάνεται με αυτό τον τρόπο το χριστιανικό ιδεώδες; (περ. 80 λέξεις)
  5. Τι γνωρίζετε για το χριστιανικό φονταμενταλισμό;
  6. Τον Απρίλιο του 1521 ο Μαρτίνος Λούθηρος καλείται σε απολογία στη Δίαιτα της Βορμς. Ποια ήταν τα βασικά επιχειρήματα στήριξης των απόψεών του; Πώς διαμορφώθηκε η σωτηριολογία του μετά από αυτήν;
  7. Ποιες οι εκφάνσεις τα Ιεράς Εξέτασης;
  8. Στη σύγχρονη Γερμανία τι επικρατεί όσον αφορά στις σχέσεις κράτους και εκκλησιαστικών κοινοτήτων;
  9. Στις σελίδες του βιβλίου (Γκουσταύο Γκουτιέρες, Μια Θεολογία Απελευθέρωσης. Αριστερά και Θρησκεία. Η Θεολογία της Απελευθέρωσης, Μηνιαία Επιθεώρηση, Αθήνα 1984, σ. 124) ο συγγραφέας υπογραμμίζει πως η αµαρτία που ξεκινάει από τον ανθρώπινο εγωισμό πρέπει να «θεωρείται σαν ένα κοινωνικό, ιστορικό γεγονός, σαν απουσία αδελφοσύνης και αγάπης, στις σχέσεις ανάµεσα στους ανθρώπους, σαν ρήξη φιλίας µε το Θεό και µε τους άλλους ανθρώπους και από εκεί, µόνο, σαν εσωτερικό, προσωπικό ρήγµα. Η αµαρτία φανερώνεται στις καταπιεστικές δοµές, στην εκµετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, στην υποδούλωση λαών, φυλών και κοινωνικών τάξεων. Αποτελεί τη θεµελιώδη αλλοτρίωση, τη ρίζα της αδικίας και της εκµετάλλευσης… Η αµαρτωλή κατάσταση απαιτεί µια ριζική απελευθέρωση, που µε τη σειρά της εµπεριέχει µια πολιτική απελευθέρωση. Αυτή η ριζική απελευθέρωση είναι το δώρο που µας προσφέρει ο Χριστός» . Ποιες θεωρεί ο Γκουτιέρες τις αιτίες του κοινωνικού κακού; Πως μπορεί ο Χριστός να τις μεταμορφώσει; 

     

ΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΤΕ ΣΕ ΕΞΙ (6) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΑΣ

ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ

 

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΙ ΝΑ ΕΧΕΤΕ ΕΥΣΤΟΧΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΥΧΙΑ!

 

 

 

 

 

Ο ΔΙΥΕΘΥΝΤΗΣ                                                              Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

 

Ν. ΛΙΝΑΡΔΟΣ                                                      Γ.ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ

 

 

Νέα αναθεωρημένη και βελτιωμένη έκδοση του Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου »

Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων
για την εκπόνηση νέου Προγράμματος Σπουδών
στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνάσιου
«ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) – Νέο Πρόγραμμα Σπουδών
Αθήνα 14 Ιουνίου 2014
Δ ε λ τ ί ο  Τ ύ π ο υ
Νέα αναθεωρημένη και βελτιωμένη έκδοση του Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου
Ως επιτροπή εμπειρογνωμόνων για την εκπόνηση νέου Προγράμματος Σπουδών και στο πλαίσιο του Έργου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) – Νέο Πρόγραμμα Σπουδών ολοκληρώσαμε ήδη την αναθεώρηση και βελτίωση του νέου Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου και στη συνέχεια καταθέσαμε τη νέα αυτή έκδοσή του στο Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, προκειμένου να εγκριθεί η ανάρτησή του στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του ψηφιακού σχολείου, αντικαθιστώντας την πρώτη εκδοχή του, η οποία ανατρέχει στον Αύγουστο του 2011.
Προκειμένου να ενημερωθεί η θεολογική και ευρύτερα εκπαιδευτική κοινότητα και μάλιστα ενόψει ειδικής ημερίδας της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος για το μάθημα των Θρησκευτικών, αναρτούμε την αναθεωρημένη αυτή έκδοση του Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου σε ειδική ιστοσελίδα (βλ. http://e-thriskeftika.sch.gr/ps2014.htm, το Πρόγραμμα Σπουδών στη διεύθυνση http://e-thriskeftika.sch.gr/PSThriskeftikon1.pdf και συμπιεσμένη έκδοσή του σε αρχείο με μικρότερο όγκο http://e-thriskeftika.sch.gr/PSThriskeftikon2.pdf).
Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά, όπως και τα Προγράμματα όλων των άλλων μαθημάτων, εφαρμόστηκε ήδη πιλοτικά κατά το διάστημα 2011-2013 και η επιτροπή εκπόνησης, λαμβάνοντας υπόψη τα παιδαγωγικά και άλλα ζητήματα που προέκυψαν κατά την πιλοτική του εφαρμογή, καθώς επίσης και τον ευρύτερο δημόσιο διάλογο για το μάθημα των Θρησκευτικών, προέβη ήδη σε μία σειρά σημαντικών και εκτεταμένων βελτιώσεων, αλλαγών και εμπλουτισμού σε όλα τα περιεχόμενά του στη νέα βελτιωμένη έκδοση του 2014. Με την αναθεωρημένη αυτή έκδοση του νέου Προγράμματος θεωρούμε ότι συμβάλλουμε έμπρακτα και δημιουργικά στην ανανέωση και αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.

θέματα προαγωγικών εξετάσεων β΄ γυμνασίου »

 

 

 

 

ΠΠ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΣΜΥΡΝΗΣ

ΓΡΑΠΤΕΣ  ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΙΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

Μάθημα των Θρησκευτικών

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


  1. Κατά το δογματολόγο Νίκο Ματσούκα το «κατ’εικόνα» «από πολλούς εντοπίζεται στη λογική και νοερή φύση του ανθρώπου, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν αναφέρεται και στην όλη φύση του ανθρώπου». Ποιο είναι το κριτήριο εκείνο που κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας μας οδηγεί τον άνθρωπο στο «καθ ομοίωση»; (περ. 60 λέξεις)
  2. Ποιά αντίληψη έχουν στο Ισλάμ και στον Ιουδαϊσμό για την απεικόνιση του Θεού;
  3. Τι γνωρίζετε για τη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο; (περ. 70 λέξεις)
  4. Ο Δ. Πελεκάσης και ο Φ. Κόντογλου πως καθόρισαν την αγιογραφία στην Ελλάδα του 20ου αιώνα;
  5. Η ζωή κι ο θάνατος της Μαρίας Σκόμπτσοβα μας δίνει παραδείγματα ανοχής κι ανεκτικότητας ή εθνοφυλετισμού και μισαλλοδοξίας; (περ. 80 λέξεις)
  6. «Σε μια μάχη του πολέμου (421-2) μεταξύ Βυζαντινών και Περσών οι πρώτοι συνέλαβαν 7000 αιχμαλώτους, που κινδύνευαν να πεθάνουν από ασιτία, επειδή οι φρουροί τους περιορίζονταν μόνο στη φύλαξή τους, αδιαφορώντας για τη χορήγηση τροφής. Ωστόσο ο Ακάκιος Αμίδης, επίσκοπος της περιοχής, δεν αδιαφόρησε. Κάλεσε τους κληρικούς και τους είπε: « Ο Θεός ημών ούτε δίσκων ούτε ποτηρίων χρήζει. Ούτε γαρ εσθίει ούτε πίνει, επεί μη προσδεής εστίν. Επεί τοίνυν πολλά κειμήλια χρυσά τε και αργυρά η εκκλησία εκ της ευγνωμοσύνης των προσηκόντων αυτή κέκτηται, προσήκει εκ τούτων ρύσασθαί τε των στρατιωτών τους αιχμαλώτους και διαθρέψαι αυτούς». Έτσι  έλιωσε τα κειμήλια, εξαγόρασε από τη φρουρά τους αιχμαλώτους, τους έθρεψε και τους έδωσε τα αναγκαία για να  γυρίσουν στην πατρίδα τους. Και η διήγηση συνεχίζει: « Αύτη η του Θαυμαστού Ακακίου πράξις πλέον τον Περσών βασιλέα κατέπληττεν, ότι αμφότερα Ρωμαίοι μεμελετήκασι, πολέμω τε και ευεργεσία νικάν» Πως κρίνεται την πράξη του Ακάκιου; (περ.80 λέξεις)
  7. Ποιες καινοτομίες του Πάπα διαφοροποίησαν την Ανατολική και τη Δυτική Χριστιανοσύνη; Πιστεύετε ότι σήμερα μπορούν να τις υπερβούν οι δυο εκκλησίες και να βρουν σημεία συνύπαρξης;
  8. Πως επηρέασε τη νεοελληνική ταυτότητα αλλά κι όλο τον ορθόδοξο κόσμο το κίνημα των «Κολλυβάδων» και η «Φιλοκαλία»;
  9. «Όσοι αδικήσατε χριστιανούς ή εβραίους ή Τούρκους, να δώσετε το άδικον οπίσω»:  Πιστεύετε ότι η  φράση αυτή που αποδίδεται στον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλόα) συνάδει με το πνεύμα του χριστιανισμού

    β) βοήθησε το ελληνικό έθνος κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας;

     

ΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΤΕ ΣΕ ΕΞΙ (6) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΑΣ

ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΙ ΝΑ ΕΧΕΤΕ ΕΥΣΤΟΧΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΥΧΙΑ!

 

 

 

 

 

Ο ΔΙΥΕΘΥΝΤΗΣ                                                              Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

 

Ν. ΛΙΝΑΡΔΟΣ                                                      Γ.ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ

 

 

Λογος στην Πεντηοστή, Γιώργος Τσεκούρας »

 

«Πεντηκοστήν εορτάζομεν και Πνεύματος επιδημίαν» ψάλλουμε στον Εσπερινό της μεγάλης εορτής της Πεντηκοστής. Ας δούμε τα πράγμα από την αρχή. Ο ιερός Ευαγγελιστής  Λουκάς στις Πράξεις των Αποστόλων μας περιγράφει την κάθοδο του Παναγίου Πνεύματος στο υπερώο μετά από πενήντα ημέρες από την Αγία Ανάσταση Του Κυρίου, στον χώρο που βρίσκονταν οι μαθητές που περίμεναν την έλευση Του, και των φωτισμό Τους απ’ Αυτό με μορφή πυρίνων γλωσσών. Το Άγιο Πνεύμα ήρθε με την μορφή βίαιου αέρα και αργότερα μετατράπηκε σε πύρινες γλώσσες οι οποίες στάθηκαν πάνω από τα κεφάλια των Αποστόλων. Τότε άρχισαν να μιλάνε διάφορες ξένες γλώσσες και συμπεριφέρονταν με παράξενο τρόπο. Αργότερα μαζεύτηκε πλήθος κόσμου γύρω από εκείνο τον χώρο, γιατί άκουσαν και αυτοί την βοή και πήγαν να δούνε τι συνέβαινε. Ανάμεσα στο πλήθος βρίσκονταν μόνιμοι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ,  αλλά και κόσμος από άλλα έθνη. Μόλις είδαν αυτό το παράξενο γεγονός νόμιζαν ότι είχαν πιει δυνατό κρασί με αποτέλεσμα να μεθύσουν, όμως ο Απόστολος Πέτρος άρχισε να τους διαβεβαιώνει ότι δεν έχουν μεθύσει όπως νόμιζαν, ετσι κι αλλιώς δεν ήταν κατάλληλη η ώρα σύμφωνα με τις διδασκαλίες των ραββίνων, αλλά αυτή τη στιγμή είχε γινει η εκπλήρωσει της προφητείας του Προφήτη Ιωήλ, που έλεγε ότι τις τελευταίες ημέρες του ερχομού του Μεσσία θα δώσει τα χαρίσματά του Πνεύματός του σε κάθε άνθρωπο. Επίσης τους διαβεβαίωσε για την νίκη του Χριστού, ενάντια στον θάνατο . Αφού τα άκουσαν αυτά οι παρευρισκόμενοι  βαπτίσθηκαν στο όνομα του Ιησού Χριστού. Εκείνη την ημέρα εισήλθαν στην νεοϊδρυόμενη Εκκλησία περίπου 3.000 ψυχές. Αυτά είναι τα γεγονότα της εορτής, αλλα ας δούμε την πραγματική σημασία της εορτής. Καταρχάς πενήντα ημέρες μετα το Πάσχα, οι Ιουδαίοι γιόρταζαν την εορτή της Πεντηκοστής, στην οποία θυμόντουσαν την προσφορά του Νόμου από το Θεό στο Σινά. Ετσι ενώ αυτοι  γιορταζαν την προσφορά του Νόμου του Θεού, οι Αποστολοι χαιρόντουσαν για τον φωτισμό της Οικουμένης και για την ίδρυση της Εκκλησίας, στην οποία το κάθε μέλος της έχει την δυνατότητα της αιώνιας ζωής. Ας σταθούμε σε κάτι που προείπαμε. Το Άγιο Πνεύμα ήρθε με την μορφή βίαιου αέρα, θέλοντας να μας δείξει ότι ήρθε σαν αέρας που δροσίζει τις ψυχές των ανθρώπων, αλλα και βίαιος για να μας ξεριζωθούν από αυτές τα πάθη μας, ώστε να είμαστε άξια μέλη της Εκκλησίας του Χριστού μας, καθώς και σαν φωτιά η οποία μας ζεσταίνει τις ψυχές των ανθρώπων που έχουν την Θεία Χάρη. Το Πανάγιο Πνεύμα ήρθε σαν δώρο από τον Χριστό μας, για να  παρηγορήσει τους μαθητές του για τον χωρισμό τους γι’αυτό και το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται και Παράκλητος που ετυμολογικά σημαίνει αυτός που παρηγορεί , εκπληρώνοντας  το ρηθέν Του που όντως προείπε στους μαθητές του « Θα σας στείλω έναν άλλον Παράκλητο, καθώς για να φωτίσει τα μέλη της Εκκλησίας. Aγαπητοί, χωρίς τον Παράκλητο, ο άνθρωπος θα μπορούσε με δυσκολία να σωθεί αλλά όμως δεν θα μπορούσαν να συγχωρεθούν οι αμαρτίες του και το κυριότερο, δεν θα μπορούσε να εισέλθει στην Εκκλησία Του, αφού απλά δεν θα είχε την δυνατότητα να βαπτισθεί και να συμμετέχει στα ιερά μυστήρια της Εκκλησίας μας. Βασικά αν δεν είχε γίνει η Κάθοδός Του δεν θα υπήρχε η Εκκλησία. Αλλά όμως επειδή ήρθε μπορεί ο άνθρωπος  να γίνει μέλος Της με την βάπτιση του, να συγχωρούνται οι αμαρτίες και ό,τι είπαμε παραπάνω. Και το κυριότερο είναι ότι τώρα μπορεί  ο άνθρωπος να φτάσει στα στάδια της αγιότητας , κερδίζοντας την Βασιλεία του Πανάγιου Θεού. Συνοψίζοντας, η ημέρα της Πεντηκοστής είναι η γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας μας. Εύχομαι ο Παράκλητος να μας φωτίζει για όλη τη διάρκεια της επίγειας ζωής μας, ωστέ να ανακηρυχθούμε άξια μέλη της Εκκλησίας Του Χριστού μας, δηλαδή το σώμα Του. Αμήν

 Γεώργιος Τσεκούρας

Ποιά η διαφορά της εορτής της Πεντηκοστής από την εορτή του Αγίου Πνεύματος; »

Κάλλιστος Γουέαρ, Επίσκοπος Διοκλείας: »

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Ο ΘΕΟΣ ΩΣ ΤΡΙΑΣ

Η ελπίς μου ο Πατήρ,
καταφυγή μου ο Υιός,
σκέπη μου το Πνεύμα το Άγιον,
Τριάς αγία, δόξα σοι.
(Προσευχή του Αγ. Ιωαννικίου)

Άναρχε άκτιστε Τριάς, αμέριστε Μονάς,
η τρία ούσα και εν Πατήρ, Υιός και Πνεύμα,
εις ο Θεός, προσδέχου τον ύμνον, εκ των
πηλίνων γλωσσών, ως εκ στομάτων φλογερών.
(Από το Τριώδιο)

Ο ΘΕΟΣ ΩΣ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΑΓΑΠΗ

«Πιστεύω εις ένα Θεόν»: έτσι βεβαιώνουμε στην αρχή του «Πιστεύω». Αλλ” αμέσως μετά συνεχίζουμε για να πούμε πολύ περισσότερ” απ” αυτό. Πιστεύω, συνεχίζουμε, σ” ένα Θεό που είναι ταυτόχρονα τρεις, Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα. Υπάρχει μέσα στο Θεό πραγματική διαφοροποίηση αλλά και αληθινή ενότητα. Ο Θεός των Χριστιανών δεν είναι μόνο μία μονάδα αλλά μία ένωση, όχι μόνο ενότητα αλλά και κοινότητα. Υπάρχει μέσα στο Θεό κάτι ανάλογο προς την «κοινωνία». Δεν είναι ένα πρόσωπο μόνο του, που αγαπάει μόνο τον εαυτό του, δεν είναι μία μονάδα που αυτοπεριέχεται ή «Ο Ένας». Είναι ενότητα τριών: τρία ίσα πρόσωπα, που το καθένα κατοικεί μέσα στ” άλλα δύο με τη δύναμη μιας αέναης κίνησης αμοιβαίας αγάπης. Amo ergo sum, «Αγαπώ γι” αυτό υπάρχω»: ο τίτλος του ποιήματος της Kathleen Raine μπορεί να χρησιμέψει σαν ένα υπόδειγμα για το Θεό -την Αγία Τριάδα. Κάτι που ο Shakespeare λέει σχετικά με την αγάπη δύο ανθρώπων θα μπορούσε ν” αποδοθεί επίσης και στη θεϊκή αγάπη των αιωνίων Τριών:

Έτσι αγαπούσαν, σαν η αγάπη μέσα στο ζευγάρι
να μην είχε παρά στο ένα την ουσία·
οι δυό τους διαφορετικοί, αδιαίρετοι ωστόσο
ο αριθμός ήταν νεκρός εκεί, μέσ” στην αγάπη!
Ο τελικός σκοπός της πνευματικής Οδού είναι: εμείς οι άνθρωποι να γίνουμε μέρος αυτής της Τριαδικής περιχώρησης, συνεπαρμένοι τελείως μέσα στον κύκλο της αγάπης που υπάρχει μέσα στο Θεό. Έτσι προσευχήθηκε ο Χριστός στον Πατέρα του, τη νύχτα πριν από τη Σταύρωσή του: «ίνα πάντες εν ώσιν, καθώς, συ, πάτερ, εν εμοί καγώ εν σοι, ίνα και αυτοί εν ημίν ώσιν» (Ιωαν. 17,21).

Γιατί να πιστεύουμε ότι ο Θεός είναι τρία; Δεν είναι πιο εύκολο να πιστεύουμε απλά στη θεϊκή ενότητα, όπως οι Εβραίοι και οι Μωαμεθανοί; Φυσικά είναι ευκολότερο. Το τριαδικό δόγμα βρίσκεται μπροστά μας σαν μια πρόκληση, σαν ένα «πρόβλημα» στην κυριολεξία: είναι, με τα λόγια του Vladimir Lossky, «ένας σταυρός για τους τρόπους της ανθρώπινης σκέψης», και απαιτεί από μας μια ριζική πράξη μετάνοιας -όχι μόνο μια χειρονομία τυπικής συγκατάθεσης, αλλά μία αληθινή αλλαγή νου και καρδιάς.

Γιατί, λοιπόν, να πιστεύουμε στο Θεό ως Τριάδα; Στο προηγούμενο κεφάλαιο είδαμε, ότι οι δύο τρόποι που μπορούν να μας βοηθήσουν πιο πολύ για να μπούμε στο θείο μυστήριο είναι, να βεβαιώσουμε ότι ο Θεός είναι προσωπικός και ότι ο Θεός είναι αγάπη. Τωρα και οι δυό αυτές γνώσεις προϋποθέτουν συμμετοχή και αμοιβαιότητα. Πρώτον, ένα «πρόσωπο» δεν είναι καθόλου το ίδιο πράγμα μ” ένα «άτομο». Απομονωμένοι, ανεξάρτητοι, -κανείς από μας δεν είναι έν” αυθεντικό πρόσωπο αλλ” απλώς ένα άτομο, μία απλή μονάδα όπως καταγράφεται στην απογραφή. Ο εγωκεντρισμός είναι ο θάνατος της αληθινής προσωπικότητας. Ο καθένας γίνεται αληθινό πρόσωπο μόνο όταν σχετίζεται με άλλα πρόσωπα, όταν ζει γι” αυτά και μέσα σ” αυτά. Δεν μπορεί να υπάρξει άνθρωπος, όπως πολύ σωστά έχουν πει, μέχρι να επικοινωνήσουν τουλάχιστον δύο άνθρωποι. Το ίδιο αληθεύει, κατά δεύτερο λόγο, και για την αγάπη. Η αγάπη δεν μπορεί να υπάρξει στην απομόνωση αλλά πρϋποθέτει τον άλλο. Η αγάπη για τον εαυτό μας είναι η άρνηση της αγάπης. Όπως ο Charles Williams δείχνει με τόσον αποστομωτικό τρόπο στο μυθιστόρημά του «Κατέβασμα στην Κόλαση», η αγάπη του εαυτού μας είναι κόλαση· γιατί, σ” έσχατη ανάλυση, η αγάπη του εαυτού μας δείχνει το τέλος κάθε χαράς και κάθε νοήματος. Κόλαση δεν είναι οι άλλοι άνθρωποι· κόλαση είναι ο εαυτός μου, όταν είναι αποκομένος απ” τους άλλους με τον εγωκεντρισμό.

Ο Θεός είναι πολύ καλύτερος απ” το καλύτερο που ξέρουμε για τον εαυτό μας. Αν το πιο πολύτιμο στοιχείο στην ανθρώπινη ζωή μας είναι η σχέση του «Εγώ και Σύ», τότε δεν μπορούμε παρά ν” αποδώσουμε αυτή την ίδια σχέση, ως ένα σημείο, στην αιώνια ύπαρξη του ίδιου του Θεού. Και αυτό είναι ακριβώς που εννοεί το δόγμα της Αγίας Τριάδος. Στο εσώτατο της θεϊκής ζωής, προαιώνια ο Θεός ξέρει τον εαυτό του ως «Εγώ και Συ», με τριπλό τρόπο και χαίρεται διαρκώς μ” αυτή τη γνώση.

Όλα , λοιπόν, όσα εννοούνται από την περιορισμένη δυνατότητα κατανόησης του ανθρώπινου προσώπου και της ανθρώπινης αγάπης, αυτά τα βεβαιώνουμε επίσης και για τον θεό-Τριάδα, προσθέτοντας ότι σχετικά μ” αυτόν αυτά τα πράγματα σημαίνουν άπειρα περισσότερα απ” αυτά που μπορούμε να φανταστούμε ποτέ.

Προσωπικότητα και αγάπη σημαίνουν ζωή, κίνηση, ανακάλυψη. Επομένως το Τριαδικό δόγμα εννοεί ότι θάπρεπε να σκεφτόμαστε τον Θεό με δυναμικούς παρά με στατικούς όρους. Ο Θεός δεν είναι μόνο ακινησία, γαλήνη, αναλλοίωτη τελειότητα. Για τις εικόνες που θα μας έδειχναν τον Τριαδικό Θεό, θάπρεπε να παρατηρούμε πιο πολύ τον άνεμο, το νερό που τρέχει, τις φλόγες της φωτιάς που δεν ησυχάζουν ποτέ. Μια προσφιλής αναλογία για την Τριάδα υπήρξε πάντα εκείνη με τους τρεις δαυλούς που καίνε με μια μόνο φλόγα. Μας λένε τα Αποφθέγματα των Πατέρων της Ερήμου πως ένας αδελφός ήρθε κάποτε να μιλήσει με τον Αββά Ιωσήφ του Πανεφώ. «Αββά» είπε ο επισκέπτης, «ανάλογα με τη δύναμή μου τηρώ ένα ταπεινό κανόνα προσευχής και νηστείας, μελέτης και σιωπής, και όσο μπορώ κρατώ τον εαυτό μου αγνό ως προς τις σκέψεις. Τι περισσότερο μπορώ να κάνω;» Σε απάντηση, ο Αββάς Ιωσήφ σηκώθηκε και ύψωσε τα χέρια του προς τον ουρανό· και τα δάχτυλά του έγιναν σαν δέκα δάδες αναμένες. Και ο γέροντας είπε στον αδελφό: «Αν επιθυμείς, μπορείς να γίνεις ολόκληρος σαν μια φλόγα». Αν αυτή η εικόνα της ζωντανής φλόγας μας βοηθάει να καταλάβουμε τη φύση του ανθρώπου στο ύψιστό της σημείο, δεν μπορεί να εφαρμοστεί και για το Θεό; Τα τρία πρόσωπα της Τριάδος είναι «απόλυτα σαν μια φλόγα».

Αλλά τελικά η λιγότερο παραπλανητική εικόνα θα βρεθεί όχι στο φυσικό κόσμο, έξω από μας, αλλά στην ανθρώπινη καρδιά. Η καλύτερη αναλογία είναι αυτή με την οποία αρχίσαμε: η εμπειρία που έχουμε όταν ενδιαφερόμαστε έντονα για ένα άλλο πρόσωπο, και η γνώση ότι η αγάπη μας βρίσκει ανταπόκριση.

ΤΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΣΕ ΜΙΑ ΟΥΣΙΑ.

«Εγώ και ο Πατήρ εν εσμέν», είπε ο Χριστός (Ιωαν. 10,30). Τι εννοούσε; Για μιαν απάντηση κοιτάζουμε αρχικά στις δύο πρώτες από τις εφτά Οικουμενικές Συνόδους: στη Σύνοδο της Νικαίας (325), στην πρώτη Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη (381), και στο Σύμβολο της Πίστεως που διαμόρφωσαν. Η κεντρική και αποφασιστική κατάφαση στο «Πιστεύω» είναι ότι ο Ιησούς Χριστός είναι «Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού», «ομοούσιος» με τον Θεό Πατέρα. Με άλλα λόγια, ο Ιησούς Χριστός είναι ίσος με τον Πατέρα: είναι Θεός με την ίδια έννοια που ο Πατέρας είναι Θεός, κι όμως δεν είναι δύο Θεοί αλλά ένας. Αναπτύσσοντας αυτή τη διδασκαλία, οι Έλληνες Πατέρες του τέλους του 4ου αιώνα είπαν τα ίδια για το Άγιο Πνεύμα: είναι επίσης αληθινά Θεός, «ένας στην ουσία» με τον Πατέρα και τον Υιό. Αλλά αν και ο Πατέρας, ο Υιός και το Πνεύμα είναι ένας μόνο Θεός, όμως ο καθένας τους προαιώνια είναι ένα πρόσωπο, ένα σαφές κέντρο συνειδητής ατομικότητας. Ο Τριαδικός Θεός επομένως πρέπει να περιγραφεί ως «τρία πρόσωπα σε μια ουσία». Υπάρχει αιώνια στο Θεό αληθινή ενότητα συνδυασμένη με αυθεντικά προσωπική διαφοροποίηση: ο όρος ουσία δείχνει την ενότητα και ο όρος πρόσωπον δείχνει τη διαφοροποίηση. Ας προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι υποδηλώνεται μ” αυτή την κάπως δυσνόητη γλώσσα, γιατί το δόγμα της Αγίας Τριάδος είναι ζωτικό για τη σωτηρία μας.

Ο Πατέρας, ο Υιός και το Πνεύμα είναι ένα στην ουσία όχι μόνο υπό την έννοια ότι και οι τρεις είναι πρότυπα της ίδιας ομάδας ή γενικής κατηγορίας, αλλά υπό την έννοια ότι σχηματίζουν μία, μοναδική, ιδιαίτερη πραγματικότητα. Σ” αυτή την άποψη υπάρχει μία σημαντική διαφορά ανάμεσα στην έννοια, κατά την οποία τα τρία θεϊκά πρόσωπα είναι ένα, και στην έννοια κατά την οποία τρία πρόσωπα ανθρώπινα θα μπορούσαν να οριστούν ως ένα.

Τρία ανθρώπινα πρόσωπα, ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης ανήκουν στην ίδια γενική κατηγορία «άνθρωπος». Όμως όσο στενά κι αν συνεργάζονται, ο καθένας διατηρεί τη δική του θέληση και τη δική του ενέργεια, δρώντας σύμφωνα με τη δική του χωριστή δύναμη πρωτοβουλίας. Με δυο λέξεις είναι τρεις άνδρες και όχι ένας. Αλλά στην περίπτωση των τριών προσώπων της Τριάδος, δεν συμβαίνει αυτό. Υπάρχει διάκριση, αλλά ποτέ χωρισμός. ο Πατέρας, ο Υιός και το Πνεύμα, έτσι βεβαιώνουν οι άγιοι, ακολουθώντας τη μαρτυρία της Γραφής -έχουν μόνο μία θέληση και όχι τρεις, μόνο μία ενέργεια και όχι τρεις. Κανείς από τους τρεις δεν ενεργεί ποτέ χωριστά, δίχως τους άλλους δύο. Δεν είναι τρεις Θεοί, αλλά ένας Θεός.

Όμως, αν και τα τρία πρόσωπα ποτέ δεν ενεργούν χωριστά το ένα από το άλλο, υπάρχει στο Θεό πραγματική διαφοροποίηση όπως και ιδιαίτερη ενότητα. Από την εμπειρία που έχουμε για το Θεό στο έργο της ζωής μας, ενώ βρίσκουμε ότι οι τρεις ενεργούν πάντα μαζί, όμως ξέρουμε ότι ο καθένας ενεργεί μέσα μας με διαφορετικό τρόπο. Αισθανόμαστε το Θεό σαν τρεις μέσα σ” ένα και πιστεύουμε ότι αυτή η τριπλή διαφοροποίηση στην εξωτερική ενέργεια του Θεού αντανακλά μια τριπλή διαφοροποίηση στην εσωτερική του ζωή. Η διάκριση μεταξύ των τριών προσώπων πρέπει να θεωρηθεί σαν μια αιώνια διάκριση που υφίσταται μέσα στη φύση του ίδιου του Θεού· δεν έχει σχέση μόνο με την εξωτερική του δραστηριότητα μέσα στον κόσμο. Ο Πατέρας, ο Υιός και το Πνεύμα δεν είναι μόνο «τρόποι» ή «διαθέσεις» της θεότητας, δεν είναι μόνο μάσκες που ο Θεός προσλαμβάνει για ένα διάστημα για τις συναλλαγές του με τη δημιουργία και μετά τις εγκαταλείπει. Αντίθετα είναι τρία, ισότιμα και συναΐδια, πρόσωπα. Ένας ανθρώπινος πατέρας είναι μεγαλύτερος απ” το παιδί του, αλλά όταν μιλάμε για το Θεό ως «Πατέρα» και «Υιό» δεν πρέπει να κατανοούμε τους όρους στην κυριολεξία. Βεβαιώνουμε για τον Υιό, «Δεν υπήρξε χρόνος κατά τον οποίο δεν υφίστατο». Και το ίδιο λέγεται για το Πνεύμα.

Ο καθένας από τους τρεις είναι πλήρης και τέλειος Θεός. Κανείς δεν είναι περισσότερο ή λιγότερο Θεός από τους άλλους. Ο καθένας κατέχει όχι το ένα τρίτο της θεότητας, αλλά ολόκληρη τη θεότητα στην ολότητά της· όμως, ο καθένας ζει και είναι αυτή η ίδια η θεότητα, με το δικό του διακριτικό και προσωπικό τρόπο.

Τονίζοντας αυτή την τριαδική ενότητα μέσα στη διαφοροποίηση, ο άγ. Γρηγόριος Νύσσης γράφει:

Όλα όσα είναι ο Πατέρας, τα βλέπουμε αποκαλυμένα στον Υιό· όλα όσα είναι του Υιού, είναι επίσης και του Πατέρα· γιατί όλος ο Υιός κατοικεί μέσα στον Πατέρα, και έχει ολόκληρο τον Πατέρα που κατοικεί μέσα του… Ο Υιός που υπάρχει πάντα μέσα στον Πατέρα δεν μπορεί ποτέ να χωριστεί απ” αυτόν, ούτε μπορεί το Πνεύμα ποτέ να χωριστεί από τον Υιό, που ενεργεί το κάθε τι μέσω του Πνεύματος. Αυτός που δέχεται τον Πατέρα, δέχεται ταυτόχρονα και τον Υιό και το Πνεύμα. Είναι αδύνατο ν” αντιμετωπίσουμε οποιοδήποτε είδος διαίρεσης ή διάζευξης ανάμεσά τους: δεν μπορούμε να σκεφτούμε τον Υιό χωριστά από τον Πατέρα, ούτε να χωρίσουμε το Πνεύμα από τον Υιό. Υπάρχει ανάμεσα στους τρεις μία μετοχή και μία διαφοροποίηση που είναι πέρα από λόγια και κατανόηση. Η διάκριση ανάμεσα στα πρόσωπα δεν βλάπτει τη μοναδικότητα της φύσης, ούτε η μετεχόμενη ενότητα της ουσίας οδηγεί σε μια σύγχυση ανάμεσα στα διακριτικά, χαρακτηριστικά των προσώπων. Μην εκπλήττεσαι που θα μιλήσουμε για τη θεότητα σαν να ήταν ταυτόχρονα και ενοποιημένη και διαφοροποιημένη. Χρησιμοποιώντας γρίφους αντιμετωπίζουμε μία παράξενη και παράδοξη διαφορά μέσα στην ενότητα και ενότητα μέσαστη διαφοροποίηση.

«Χρησιμοποιώντας γρίφους…»: Ο άγ. Γρηγόριος προσπαθεί να τονίσει με έμφαση, ότι το Τριαδικό δόγμα είναι «παράδοξο» και βρίσκεται «πέρα από λόγια και κατανόηση». Είναι κάτι που μας έχει αποκαλυφθεί από το Θεό και όχι κάτι που αποδείχθηκε από τη δική μας λογική. Μπορούμε να το υπαινιχθούμε με ανθρώπινη γλώσσα, αλλά δεν μπορούμε να το εξηγήσουμε με πληρότητα. Οι λογικές μας δυνάμεις είναι ένα δώρο του Θεού και πρέπει να τις χρησιμοποιήσουμε όλες· αλλά θάπρεπε ν” αναγνωρίσουμε τα όριά τους. Η Τριάς δεν είναι μια φιλοσοφική θεωρία αλλά ο ζωντανός Θεός που λατρεύουμε· και έτσι φτάνουμε σ” ένα σημείο καθώς πλησιάζουμε προς την Τριάδα όπου η επιχειρηματολογία και η ανάλυση πρέπει να δώσουν τη θέση τους στη σιωπηλή προσευχή. Σιγησάτω πάσα σαρξ βροτεία και στήτω μετά φόβου και τρόμου» (Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου).

ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Το πρώτο πρόσωπο της Τριάδος,, ο Θεός Πατέρας, είναι η κρήνη της Θεότητας, η πηγή, αιτία ή αρχή της προέλευσης για τα άλλα δύο πρόσωπα. Είναι ο σύνδεσμος της ενότητας ανάμεσα στους τρεις: Υπάρχει ένας Θεός επειδή υπάρχει ένας Πατέρας. «Η ένωση είναι ο Πατέρας, από τον οποίο και προς τον οποίο η τάξη των προσώπων διανύει την πορεία της» (άγ. Γρηρόριος ο Θεολόγος). Από τα άλλα δύο πρόσωπα το καθένα ορίζεται με όρους, ανάλογα με τη σχέση τους προς τον πατέρα: ο Υιός «γεννάται» από τον Πατέρα, το Πνεύμα «εκπορεύεται» από τον Πατέρα. Στη Λατινική Δύση, συνήθως πιστεύεται ότι το Πνεύμα προέρχεται «από τον Πατέρα και από τον Υιό»· και η λέξη filioque («και εκ του Υιού») έχει προστεθεί στο Λατινικό κείμενο του «Πιστεύω». Η Ορθοδοξία θεωρεί το filioque όχι μόνο μιαν ανεύθυνη προσθήκη -γιατί εισχώρησε στο «Πιστεύω» δίχως τη συναίνεση της Χριστιανικής Ανατολής- αλλά επίσης φρονεί ότι το δόγμα της «διπλής εκπόρευσης» όπως κοινά λέγεται, είναι θεολογικά ανακριβές και πνευματικά βλαβερό. Σύμφωνα με τους Έλληνες Πατέρες του 4ου αι., που η Ορθόδοξη Εκκλησία ακολουθεί ως σήμερα, ο Πατέρας είναι η μόνη πηγή και το πεδίο της ενότητας μέσα στη Θεότητα. Με το να θεωρήσουμε τον Υιό πηγή όπως τον Πατέρα, ή σε συνδυασμό μ” αυτόν, ριψοκινδυνεύουμε μία σύγχυση στα διακριτικά χαρακτηριστικά των προσώπων (ιδιώματα).

Το δεύτερο πρόσωπο της Τριάδος είναι οΥιός του Θεού, ο «Λόγος» του. Μιλώντας μ” αυτό τον τρόπο για το Θεό ως Υιό και Πατέρα, πρέπει αμέσως να υπονοήσουμε μια κίνηση αμοιβαίας αγάπης, σαν αυτή που σημειώσαμε προηγουμένως. Συνεπάγεται ότι προαιώνια ο ίδιος ο Θεός, ως Υιός, σε υιϊκή υπακοή και αγάπη αποδίδει στο Θεό Πατέρα την ύπαρξη που ο Πατέρας από πατρική αυτοδιάθεση αιώνια τον γεννά.

Είναι μέσα και μέσω του Υιού που ο Πατέρας μας αποκαλύπτεται: «Εγώ ειμί η οδός και η αλήθεια και η ζωή· ουδείς έρχεται προς τον πατέρα ει μη δι” εμού» (Ιωαν. 14,6). Αυτός είναι που γεννήθηκε στη γη σαν άνθρωπος από την Παρθένο Μαρία, στην πόλη της Βηθλεέμ. Αλλά ως Λόγος του Θεού εργάζεται επίσης και πριν από την Ενσάρκωση. Αυτός είναι η αρχή της τάξης και του σκοπού που διαπερνά όλα τα πράγματα έλκοντάς τα σε ενότητα με το Θεό και κάνοντας έτσι το σύμπαν έναν «κόσμο», έναρμονικό και ολοκληρωμένο σύνολο. Ο Δημιουργός-Λόγος έχει προσδώσει σε κάθε δημιούργημα τον δικό του ενυπάρχοντα λόγο ή εσωτερική αρχή που το διαφοροποιεί απόλυτα, και που ταυτόχρονα το ελκύει και το κατευθύνει προς τον Θεό. Το ανθρώπινο έργο μας ως τεχνιτών ή κατασκευαστών είναι να διακρίνουμε αυτόν το λόγο που κατοικεί στο κάθε πράγμα και να τον αφήσουμε να εκδηλωθεί· δεν προσπαθούμε να κυριαρχούμε αλλά να συνεργαζόμαστε.

Το τρίτο πρόσωπο είναι το Άγιο Πνεύμα, ο «άνεμος» ή η «αναπνοή» του Θεού. Ενώ αντιλαμβανόμαστε την ανισότητα των τυπικών κατατάξεων, θα μπορούσαμε ίσως να πούμε ότι το Πνεύμα είναι ο Θεός μέσα μας, ο Υιός είναι ο Θεός μαζί μας, και ο Πατέρας, ο Θεός πάνω ή περ” από μας. Όπως και ο Υιός μας δείχνει τον Πατέρα, έτσι και το Πνεύμα μας δείχνει τον Υιό, παρουσιάζοντάς τον σε μας. Όμως η σχέση είναι αμοιβαία. Το Πνεύμα μας παρουσιάζει τον Υιό, αλλά ο Υιός ειν” εκείνος που μας στέλνει το Πνεύμα. (Σημειώνουμε ότι υπάρχει μία διάκριση ανάμεσα στην «αιώνια εκπόρευση» του Πνεύματος και στην «εγκόσμια αποστολή» του. Το Πνεύμα στέλνεται στον κόσμο, εν χρόνω, από τον Υιό, αλλά, όσον αφορά την προέλευσή του μέσα στην αιώνια ζωή της Τριάδος, το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα μόνο).

Χαρακτηρίζοντας το καθένα από τα τρία πρόσωπα, ο Συνέσιος Κυρηνείας γράφει:

Χαίρε, Πατέρα, πηγή του Υιού,
Υιέ, εικόνα του Πατέρα·
Πατέρα, το έδαφος όπου στέκεται ο Υιός,
Υιέ, η σφραγίδα του Πατέρα·
Πατέρα, η δύναμη του Υιού,
Υιέ, η ομορφιά του Πατέρα·
Πάναγνο Πνεύμα, σύνδεσμε ανάμεσα
στον Πατέρα και τον Υιό.
Στείλε, ω Χριστέ, το Πνεύμα, στείλε
τον Πατέρα στην ψυχή μου·
πότισε τη στεγνή μου καρδιά μ” αυτή τη δροσιά,
το πιο καλό απ” όλα τα δώρα σου.

*

Γιατί να μιλάμε για το Θεό ως Πατέρα και Υιό και όχι ως Μητέρα και Θυγατέρα; Η ίδια η Θεότητα δεν έχει ούτε ανδρικότητα ούτε θηλυκότητα. Αν και τ” ανθρώπινα χαρακτηριστικά του φύλου μας σαν άνδρα και γυναίκας αντανακλούν, στο υψηλότερο και πιο αληθινό σημείο τους, μιαν άποψη της θείας ζωής, όμως στο Θεό δεν υπάρχει κανένα στοιχείο φύλου. Όταν, επομένως, μιλάμε για το Θεό ως Πατέρα, δεν μιλάμε κατά κυριολεξία, αλλά συμβολικά. Όμως γιατί θάπρεπε νάναι τα σύμβολα αρσενικά παρά θηλυκά; Γιατί να καλούμε το Θεό «αυτός» και όχι «αυτή»; Πράγματι, οι Χριστιανοί μερικές φορές έχουν προσδώσει «μητρική γλώσσα» στο Θεό. Ο Αφραάτ, ένας από τους πρώτους Σύρους Πατέρες, μιλάει για την αγάπη του πιστού προς «τον Θεό Πατέρα του και το Άγιο Πνεύμα Μητέρα του», ενώ στη Μεσαιωνική Δύση, βλέπουμε την Lady Julian του Νοrwich να βεβαιώνει: «Ο Θεός αγάλλεται που είναι ο Πατέρας μας, και ο Θεός αγάλλεται που είναι η Μητέρα μας». Αλλ” αυτές είναι εξαιρέσεις. Σχεδόν πάντα ο συμβολισμός που χρησιμοποιήθηκε για το Θεό από τη Βίβλο και μέσα στη λατρεία της Εκκλησίας υπήρξε αρσενικού γένους.

Δεν μπορούμε ν” αποδείξουμε μ” επιχειρήματα γιατί αυτό θάπρεπε νάναι έτσι· ωστόσο, παραμένει ένα γεγονός στη Χριστιανική μας εμπειρία, ότι ο Θεός έχει βάλει τη σφραγίδα του πάνω σε ορισμένα σύμβολα και όχι πάνω σε άλλα. Τα σύμβολα δεν τα διαλέγουμε εμείς· μας έχουν αποκαλυφθεί και δοθεί. Ένα σύμβολο μπορεί να επαληθευθεί, να βιωθεί, να γίνει αντικείμενο προσευχής -αλλά όχι ν” αποδειχτεί λογικά. Αυτά τα «δεδομένα» σύμβολα, όμως, ενώ δεν μπορούν ν” αποδειχτούν δεν είναι καθόλου αυθαίρετα. Όπως τα σύμβολα στο μύθο, στη φιλολογία και την τέχνη, τα θρησκευτικά μας σύμβολα φτάνουν βαθιά μέσα στις κρυμένες ρίζες της ύπαρξής μας και δεν μπορούν ν” αλλάξουν δίχως βαρυσήμαντες συνέπειες. Αν, για παράδειγμα, αρχίζαμε να λέμε«Μήτερ ημών η εν τοις ουρανοίς», αντί του «Πάτερ ημών», δεν θ” αλλοιώναμε μόνο ένα συμπτωματικό κομμάτι μιας φαντασίας αλλά θ” αντικαθιστούσε το Χριστιανισμό μ” ένα νέο είδος θρησκείας. Μία Μητέρα Θεά δεν είναι ο Κύριος της Χριστιανικής Εκκλησίας.

Γιατί θάπρεπε ο Θεός νάναι μια κοινωνία τριών θεϊκών προσώπων, ούτε περισσοτέρων ούτε λιγοτέρων; Εδώ πάλι δεν μπορεί να υπάρξει λογική απόδειξη. Το τριαδικό του Θεού είναι κάτι δεδομένο ή αποκαλυμένο σε μας μέσα στη Γραφή, στην Αποστολική Παράδοση, και στην εμπειρία των αγίων διά μέσου των αιώνων. Ό,τι έχουμε να κάνουμε είναι να επαληθεύσουμε αυτό το δεδομένο γεγονός μεσ” από τη δική μας ζωή προσευχής.

Ποια είναι ακριβώς η διαφορά ανάμεσα στη «γέννηση» του Υιού και στην «εκπόρευση» του Πνεύματος; «Ο τρόπος της γέννησης και ο τρόπος της εκπόρευσης είναι ακατανόητος», λέει ο άγ. Ιωάννης ο Δαμασκηνός. «Μας έχουν πει ότι υπάρχει μία διαφορά ανάμεσα στη γέννηση και την εκπόρευση, αλλά δεν καταλαβαίνουμε καθόλου ποια είναι η φύση αυτή της διαφοράς». Αν ο άγ. Ιωάννης ο Δαμασκηνός ομολογούσε τη σύγχυση του, πόσο μάλλον εμείς. Οι όροι «γέννηση» και «εκπόρευση» είναι συμβατικά σημάδια για μια πραγματικότητα περ” απ” την αντίληψη του λογικού μας μυαλού. «Το λογικό μας μυαλό είναι αδύνατο, και η γλώσσα μας ακόμη πιό αδύνατη», παρατηρεί ο Μέγας Βασίλειος. «Είναι πιο εύκολο να μετρήσεις ολόκληρη τη θάλασσα μ” ένα μικροσκοπικό κουπάκι, από το να συλλάβεις την άφατη μεγαλειότητα του Θεού με το ανθρώπινο μυαλό». Αλλά, ενώ δεν μπορούν να ερμηνευτούν πλήρως αυτά τα σημάδια (όπως είπαμε), μπορούν να επαληθευτούν. Στη συνάντησή μας με το Θεό την ώρα της προσευχής ξέρουμε ότι το Πνεύμα δεν είναι το ίδιο με τον Υιό, ακόμη κι αν δεν μπορούμε να ορίσουμε ακριβώς με λόγια ποια είναι η διαφορά.

ΤΑ ΔΥΟ ΧΕΡΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟY

Ας προσπαθήσουμε να διευκρινήσουμε το Τριαδικό δόγμα κοιτάζοντας τα Τριαδικά σχήματα στην ιστορία της σωτηρίας και στη δική μας ζωή προσευχής.

Τα τρία πρόσωπα, όπως είδαμε, εργάζονται πάντα μαζί κι έχουν μια θέληση και μιαν ενέργεια. Ο άγ. Ειρηναίος μιλάει για τον Υιό και το Πνεύμα, σαν τα δυο «χέρια» του Θεού Πατέρα· και σε κάθε δημιουργική και αγιαστική πράξη ο Πατέρας χρησιμοποιεί ταυτόχρονα και τα δυο αυτά «χέρια». Η Γραφή και η λατρεία δίνουν επανειλημένα παραδείγματα γι αυτό.

1. Δημιουργία.

«Τω λόγω του Κυρίου οι ουρανοί εστερεώθησαν και τω πνεύματι του στόματος αυτού πάσα η δύναμις αυτών» (Ψαλμ. 32,6). Ο Θεός Πατέρας δημιουργεί με το «Λόγο» του (το δεύτερο πρόσωπο) και με το «Πνεύμα» του (το τρίτο πρόσωπο). Τα «δύο χέρια» του Πατέρα εργάζονται μαζί για τη διαμόρφωση του σύμπαντος. Για το Λόγο λέγεται, «πάντα δι” αυτού εγένετο»), για το Πνεύμα λέγεται ότι στη δημιουργία «εκάλυπτε» ή «επεφέρετο επάνω του ύδατος» (Γεν. 1,2). Όλα τα δημιουργήματα έχουν τη σφραγίδα της Τριάδος.

2. Ενσάρκωση.

Στον Ευαγγελισμό ο Πατέρας στέλνει το Άγιο Πνεύμα στην Υπερευλογημένη Παρθένο Μαρία, και αυτή συλλαμβάνει τον αιώνιο Υιό του Θεού (Λουκ. 1,35). Επομένως, η πρόσληψη της ανθρώπινης φύσης μας από το Θεό είναι Τριαδικό έργο. Το Πνεύμα στέλνεται από τον Πατέρα για να πραγματοποιήσει την παρουσία του Υιού μέσα στη μήτρα της Παρθένου. Η ενσάρκωση, θα έπρεπε να προστεθεί, δεν είναι μόνο έργο της Τριάδος αλλά επίσης έργο της ελεύθερης θέλησης της Μαρίας. Ο Θεός περίμενε την εκούσια συγκατάθεσή της που εκφράστηκε με τα λόγια: «Ιδού η δούλη του Κυρίου· γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου» (Λουκ. 1,38)· και αν αυτή η συναίνεση δεν είχε δοθεί, η Μαρία δεν είχε γίνει Μητέρα του Θεού. Η θεία Χάρη δεν καταστρέφει την ανθρώπινη ελευθερία αλλά την επιβεβαιώνει.

3. Η Βάπτιση του Χριστού.

Στην Ορθόδοξη παράδοση αυτή θεωρείται αποκάλυψη της Τριάδος. Η φωνή του Πατέρα από τον ουρανό μαρτυρεί για τον Υιό λέγοντας, «Ούτός εστιν ο υιός μου ο αγαπητός, εν ω ευδόκησα». και την ίδια στιγμή το Άγιο Πνεύμα, με τη μορφή ενός περιστεριού κατεβαίνει από τον Πατέρα και αναπαύεται στον Υιό (Ματθ. 3, 16-17). Έτσι η Ορθόδοξη Εκκλησία ψάλλει τα Θεοφάνεια (6 Ιανουαρίου), στη γιορτή της Βαπτίσεως του Χριστού:

Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου σου, Κύριε,
η της Τριάδος εφανερώθη προσκύνησις·
του γαρ Γεννήτορος η φωνή προσεμαρτύρει σοι,
αγαπητόν σε Υιόν ονομάζουσα·
και το Πνεύμα εν είδει περιστεράς
εβεβαίου του λόγου το ασφαλές.
Ο επιφανείς, Χριστέ ο Θεός,
και τον κόσμον φωτίσας, δόξα σοι.

Η Μεταμόρφωση του Χριστού.

Κι αυτή επίσης είναι ένα τριαδικό γεγονός. Η ίδια σχέση επικρατεί ανάμεσα στα τρία προσωπα όπως στο βάπτισμα. Ο Πατέρας μαρτυρεί από τον ουρανό, «ούτός εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός, εν ω ευδόκησα· αυτού ακούετε» (Ματθ. 17,5), ενώ, όπως πριν το πνεύμα κατέρχεται στον Υιό, αυτή τη φορά κατέρχεται σαν ένα σύννεφο φωτός (Λουκ. 9,34). Καθώς βεβαιώνουμε σ” έναν από τους ύμνους γι” αυτή τη γιορτή (6 Αυγούστου):

Φως αναλλοίωτον, Λόγε, φωτός Πατρός αγεννήτου,
εν τω φανέντι φωτί σου σήμερον εν Θαβωρίω,
φως είδομεν τον Πατέρα, φως και το Πνεύμα,
φωταγωγούν πάσαν κτίσιν.

5. Η Ευχαριστιακή Επίκληση.

Το ίδιο Τριαδικό σχήμα που εμφανίζεται στον Ευαγγελισμό, τη Βάπτιση και τη Μεταμόρφωση, παρουσιάζεται με τον ίδιο τρόπο στην κορυφαία στιγμή της Ευχαριστίας, στην επίκληση του Αγίου Πνεύματος. Με λόγια που απευθύνονται στον Πατέρα, ο ιερέας που ιερουργεί λέει στη Λειτουργία του αγ. Ιωάννου του Χρυσοστόμου:

Έτι προσφέρομέν σοι την λογικήν ταύτην
και αναίμακτον λατρείαν, και παρακαλούμεν σε,
και δεόμεθα και ικετεύομεν· κατάπεμψον
το Πνεύμά σου σου το Άγιον εφ” ημάς
και επί τα προκείμενα δώρα ταύτα.
Και ποίησον τον μεν Άρτον τούτον,
τίμιον Σώμα του Χριστού σου,
το δε εν τω Ποτηρίω τούτω
τίμιον Αίμα του Χριστού σου,
μεταβαλών τω Πνεύματί σου τω Αγίω.

Όπως στον Ευαγγελισμό, έτσι και στην προέκταση της Ενσάρκωσης του Χριστού στην Ευχαριστία, ο Πατέρας στέλνει το Άγιο Πνεύμα, για να τονίσει την παρουσία του Υιού στα καθαγιασμένα δώρα. Εδώ, όπως πάντα, τα τρία πρόσωπα της Τριάδος εργάζονται μαζί.

ΙΚΕΤΕΥΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΑΔΑ

Όπως υπάρχει μια Τριαδική δομή στην ευχαριστιακή επίκληση, έτσι επίσης υπάρχει σ” όλες σχεδόν τις προσευχές της Εκκλησίας. Οι εναρκτήριες επικλήσεις που χρησιμοποιούνται από τους Ορθοδόξους στις καθημερινές τους προσευχές κάθε πρωΐ και βράδυ, έχουν ένα απαράβατο Τριαδικό πνεύμα. Είναι τόσο οικείες αυτές οι προσευχές και επαναλαμβάνονται τόσο συχνά που είναι εύκολο να παραβλέψουμε τον αληθινό τους χαρακτήρα, που είναι δοξολογία της Αγίας Τριάδος. Αρχίζουμε ομολογώντας το Θεό -τρεις σε ένα- καθώς κάνουμε το σημείο του Σταυρού με τις λέξεις:

Εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού,
και του Αγίου Πνεύματος.

Έτσι, την αρχή-αρχή κάθε καινούργιας μέρας τη θέτουμε κάτω από την προστασία της Τριάδος. Έπειτα λέμε, «Δόξα σοι, ο Θεός ημών, δόξα σοι» -η νέα μέρα αρχίζει με γιορταστική διάθεση, χαρά, ευχαριστία. Ακολουθεί μια προσευχή στο Άγιο Πνεύμα, «Βασιλεύ ουράνιε…». Έπειτα επαναλαμβάνουμε τρεις φορές:

Άγιος ο Θεός,
Άγιος Ισχυρός,
Άγιος Αθάνατος,
ελέησον ημάς.
Το τριπλό «άγιος» υπενθυμίζει τον ύμνο «Άγιος, άγιος, άγιος», που έψαλαν τα Σεραφίμ στο όραμα του Ησαΐα (Ησ. 6,3), και τα τέσσερα αποκαλυπτικά θηρία στην Αποκάλυψη του Αγ. Ιωάννη του Θεολόγου (Αποκ. 4,8). Σ” αυτό το «άγιος» που επαναλαμβάνεται τρεις φορές, υπάρχει μια επίκληση των αιωνίων Τριών. Αυτό ακολουθείται, στις καθημερινές μας προσευχές, από την πιο συχνή απ” όλες τις λειτουργικές φράσεις, «Δόξα Πατρί, και Υιώ, και Αγίω Πνεύματι…» Εδώ, πάνω απ” όλα, δεν πρέπει να επιτρέψουμε στην εξοικείωση να προκαλέσει περιφρόνηση. Κάθε φορά που χρησιμοποιείται αυτή η φράση, είναι ζωτικό να ξαναθυμόμαστε το πραγματικό του νόημα που είναι η δοξολογία της Τριάδος. Η Δοξολογία, ακολουθείται από μιαν άλλη προσευχή στα τρία πρόσωπα:

Παναγία Τριάς, ελέησον ημάς.
Κύριε, ιλάσθητι ταις αμαρτίαις ημών.
Δέσποτα, συγχώρησον τας ανομίας ημίν.
Άγιε, επίσκεψαι και ίασαι τας ασθενείας ημών,
ένεκεν του ονόματός σου.

Έτσι συνεχίζονται οι καθημερινές μας προσευχές. Σε κάθε βήμα υπονοείται ή εκφράζεται καθαρά μία Τριαδική δομή, μια διακήρυξη του Θεού ως ενός μέσα σε τρεις. Σκεφτόμαστε την Τριάδα, απευθυνόμαστε στην Τριάδα, αναπνέουμε την Τριάδα.

Υπάρχει επίσης μια Τριαδική διάσταση στην πιο αγαπημένη από τις σύντομες Ορθόδοξες προσευχές, στην Προσευχή του Ιησού, μία «προσεύχη βέλος» που χρησιμοποιείται και όταν εργαζόμαστε και στις ώρες της ησυχίας. Στην πιο κοινή της μορφή είναι:

Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν.

Αυτή είναι, στην εξωτερική της μορφή, μια προσευχή στο δεύτερο πρόσωπο της Τριάδος, τον Κύριο Ιησού Χριστό. Αλλά τα δυο άλλα πρόσωπα είναι επίσης παρόντα, αν και ονομάζονται. Γιατί, μιλώντας για τον Ιησού ως «Υιό του Θεού», υποδηλώνουμε τον Πατέρα του· και το Πνεύμα επίσης συμπεριλαμβάνεται στην προσευχή μας, αφού «ουδείς δύναται ειπείν, Κύριος Ιησούς, ει μη εν πνεύματι αγίω» (Α” Κορινθ. 12,3). Η Προσευχή του Ιησού δεν είναι μόνο Χριστοκεντρική, αλλά Τριαδική.

ΖΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΑΔΑ

«Η προσευχή είναι δράση» (Tito Colliander). «Τι είναι καθαρή προσευχή; Η προσευχή που είναι σύντομη σε λόγια αλλά πλούσια σε πράξεις. Γιατί αν οι πράξεις σου δεν ξεπερνούν τις ικεσίες σου, τότε οι προσευχές σου είναι απλές λέξεις και ο σπόρος των χεριών δεν υπάρχει μέσα τους» (Αποφθέγματα των Πατέρων της Ερήμου)

Αν η προσευχή πρόκειται να μεταβληθεί σε πράξη, τότε αυτή η Τριαδική πίστη που εμποτίζει όλη την προσευχή μας πρέπει να διακηρύσσεται στην καθημερινή μας ζωή. Λίγο πριν απαγγείλουμε το «Πιστεύω» στην Ευχαριστιακή Λειτουργία, λέμε αυτά τα λόγια: «Αγαπήσωμεν αλλήλους, ίνα εν ομονοία ομολογήσωμεν, Πατέρα Υιόν και Άγιον Πνεύμα, Τριάδα ομοούσιο και αχώριστον». Σημειώστε τη λέξη «ίνα». Μία γνήσια ομολογία πίστης στον Τριαδικό Θεό μπορεί να γίνει μόνο από εκείνους που, ακολουθώντας το παράδειγμα της Τριάδος, δείχνουν αμοιβαία αγάπη μεταξύ τους. Υπάρχει μία αναπόσπαστη σχέση ανάμεσα στην αγάπη του ενός για τον άλλο και στην πίστη μας στην Τριάδα· η πρώτη είναι προϋπόθεση για τη δεύτερη και με τη σειρά της η δεύτερη δίνει απόλυτη δύναμη και νόημα στην πρώτη.

Επομένως το Τριαδικό δόγμα, αντί να το παραμελούμε και να το αντιμετωπίζουμε σαν ένα θέμα δυσνόητης θεολογικής σκέψης που ενδιαφέρει μόνο τους ειδικούς, θα έπρεπε να το βάλουμε στη ζωή μας έτσι ώστε να έχει μιαν επίδραση επαναστατική. Φτιαγμένοι κατ” εικόνα του Τριαδικού Θεού, οι άνθρωποι καλούνται να αναπαράγουν στη γη το μυστήριο της αμοιβαίας αγάπης που η Τριάς βιώνει στον ουρανό. Στη μεσαιωνική Ρωσία ο άγ. Σέργιος του Radonezh αφιέρωσε το νέο μοναστήρι που είχε ιδρύσει στην Αγία Τριάδα, ακριβώς επειδή ήθελε οι μοναχοί του να δείχνουν ο ένας στον άλλο, μέρα τη μέρα, την ίδια αγάπη που υπάρχει ανάμεσα στα τρία πρόσωπα. Και αυτή είναι η κλήση όχι μόνο των μοναχών αλλά του καθενός. Κάθε κοινωνική μονάδα, -η οικογένεια, το σχολείο, το εργοστάσιο, η ενορία, η καθολική Εκκλησία- πρέπει να γίνει μια εικόνα της Τριάδος. Επειδή ξέρουμε ότι ο Θεός είναι τρεις σε ένα, ο καθένας μας είναι ταγμένος να ζει με θυσία μέσα στον άλλο και για τον άλλο· ο καθένας είναι ταγμένος αμετάκλητα σε μια ζωή πρακτικής υπηρεσίας, ενεργητικής συμπάθειας. Η πίστη μας στην Τριάδα μας υποχρεώνει να παλεύουμε σε κάθε επίπεδο, από το αυστηρά προσωπικό ως το καλύτερα οργανωμένο, αντίθετα σ” όλες τις μορφές καταπίεσης, αδικίας και εκμετάλλευσης. Στη μάχη μας για κοινωνική δικαιοσύνη και «ανθρώπινα δικαιώματα» ενεργούμε ιδιαίτερα στο όνομα της Αγίας Τριάδος.

«Ο πιο τέλειος κανόνας του Χριστιανισμού, ο ακριβής ορισμός του, η πιο ψηλή του κορφή, είναι αυτή: να ψάχνουμε ό,τι είναι για το καλό όλων», λέει ο άγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος. «… Δεν μπορώ να πιστέψω ότι είναι δυνατό για έναν άνθρωπο να σωθεί αν δεν κοπιάσει για τη σωτηρία του διπλανού του». Αυτές είναι οι πρακτικές υποδείξεις του Τριαδικού δόγματος. Αυτό σημαίνει να ζεις την Τριάδα.

***

«Ου τρεις Θεούς αλλά Θεότητα μίαν δοξάζομεν, ην και προσκυνούμεν εν τρισί προσώποις αληθώς υπάρχουσαν· Πατέρα αγέννητον, Υιόν εκ του Πατρός γεννηθέντα,και Πνεύμα Άγιον, εκ του Πατρός εκπορευόμενον, εν τρισίν ένα Θεόν· αληθώς πιστεύομεν δε και δοξάζομεν, εκάστω προσώπω αποδίδοντες τον τίτλον της Θεότητος».
(Από το Τριώδιο)

«Δεύτε λαοί την τρισυπόστατον Θεότητα προσκυνήσωμεν, Υιόν εν τω Πατρί, συν Αγίω Πνεύματι. Πατήρ γαρ αχρόνως εγέννησεν Υιόν, συναΐδιον και σύνθρονον, και Πνεύμα Άγιον ην εν τω Πατρί, συν Υιώ δοξαζόμενον· μία δύναμις, μία ουσία, μία Θεότης, ην προσκυνούντες πάντες λέγομεν· Άγιος ο Θεός, ο τα πάντα δημιουργήσας δι” Υιού, συνεργεία του Αγίου Πνεύματος· Άγιος ισχυρός, δι” ου τον Πατέρα εγνώκαμεν, και το Πνεύμα το Άγιον επεδήμησεν εν κόσμω· Άγιος Αθάνατος, το Παράκλητον Πνεύμα, το εκ Πατρός εκπορευόμενον και εν Υιώ αναπαυόμενον· Τριάς Αγία, δόξα σοι».
(Από τον Εσπερινό της Πεντηκοστής).

«Μονάδα εν τρισίν υποστάσεσιν, υμνώ την Θεότητα· φως γαρ ο Πατήρ, φως ο Υιός, φως το Πνεύμα, του φωτός αμερούς διαμένοντος, ενότητι φυσική και ακτίσι τρισί προσώπων λάμποντος.»
(Από το Τριώδιο)

«Η αγάπη είναι η βασιλεία που ο Κύριος μυστικά υποσχέθηκε στους αποστόλους, όταν τους είπε ότι θα τρώνε στη Βασιλεία του: «ίνα έσθητε και πίνητε επί της τραπέζης μου εν τη βασιλεία μου» (Λουκ. 22,30). Τι θα έτρωγαν και θα έπιναν, αν όχι αγάπη;
Όταν φτάσουμε στην αγάπη φτάσαμε στο Θεό και το ταξίδι μας τελειώνει. Έχουμε περάσει αντίπερα στο νησί που βρίσκεται πέρα από τον κόσμο, εκεί όπου είναι ο Πατέρας.ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, του οποίου είναι η δόξα και το κράτος. Είθε ο Θεός να μας κάνει άξιους να τον φοβόμαστε και να τον αγαπάμε. Αμήν.»

(Άγ. Ισαάκ ο Σύρος)

«Όσο σκληρά κι αν προσπαθώ, το βρίσκω αδύνατο να φτιάξω τίποτε μεγαλειωδέστερο απ” αυτές τις δύο λέξεις: «Αγαπάτε αλλήλους» -μέχρι το τέλος και δίχως εξαιρέσεις· τότε όλα είναι δικαιολογημένα και η ζωή φωτίζεται, ενώ διαφορετικά είναι μια ντροπή κι ένα βάρος.»
(Μοναχή Μαρία των Παρισίων).

«Δεν μπορεί να υπάρξει Εκκλησία δίχως αγάπη.»
(Άγιος Ιωάννης της Κροστάνδης)

«Πιστέψτε με, υπάρχει μια αλήθεια που βασιλεύει υπέρτατη από τις παρυφές του θρόνου της δόξας ως την ελάχιστη σκιά του πιο ασήμαντου απ” τα πλάσματα· κι αυτή η μόνη αλήθεια είναι η αγάπη. Η αγάπη είναι η πηγή απ” όπου τ” άγια ρεύματα της χάρης ρέουν ακατάπαυστα από την πόλη του Θεού, ποτίζοντας τη γη και κάνοντάς τη γόνιμη. «Άβυσσος άβυσσον επικαλείται» (Ψαλμ. 42,7)· σαν ένας γκρεμός ή μια άβυσσος, μέσα στην απεραντοσύνη της η αγάπη μας βοηθάει να παρουσιάσουμε στους εαυτούς μας το τρομερό όραμα της Θεότητος. Είναι η αγάπη που διαμορφώνει όλα τα πράγματα και τα κρατάει σε ενότητα. Είναι η αγάπη που ζωοποιεί και θερμαίνει, που εμπνέει και καθοδηγεί. Η αγάπη είναι η σφραγίδα που μπήκε πάνω στη δημιουργία, η υπογραφή του Δημιουργού. Η αγάπη είναι η ερμηνεία του χειροτεχνήματός του.
Πώς μπορούμε να κάνουμε τοΧριστό να έρθει και να κατοικήσει μέσα στις καρδιές μας; Πώς αλλιώς παρά με την αγάπη;»

(π. Θεόκλητος Διονυσιάτης)

«Δώσε ανάπαυση στον κουρασμένο, επισκέψου τον άρρωστο, υποστήριξε το φτωχό· γιατί κι αυτό επίσης είναι προσευχή.»
(Αφραάτ)

«Τα σώματα των συνανθρώπων μας πρέπει να τα μεταχειριζόμαστε με περισσότερη φροντίδα από τα δικά μας. Η χριστιανική αγάπη μας διδάσκει να δίνουμε στους αδελφούς μας όχι μόνο πνευματικά δώρα, αλλά επίσης και υλικά δώρα. Ακόμη και το τελευταίο μας ρούχο, το τελευταίο μας κομμάτι ψωμί πρέπει να δοθεί σ” αυτούς. Η προσωπική ελεημοσύνη και η πιο πλατιά απλωμένη κοινωνική εργασία είναι το ίδιο δικαιολογημένη και αναγκαία.
Ο δρόμος προς το Θεό βρίσκεται μεσ” από την αγάπη για τους άλλους ανθρώπους και δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Στην Έσχατη Κρίση δεν θα ερωτηθώ αν πέτυχα στις ασκητικές μου δοκιμασίες ή πόσες μετάνοιες έκανα καθώς προσευχόμουν. Θα ερωτηθώ, αν έθρεψα τους πεινασμένους, αν έντυσα τους γυμνούς, αν επισκέφθηκα τους αρρώστους και τους φυλακισμένους· αυτά είναι όλα που θα ερωτηθώ.»

(Μοναχή Μαρία των Παρισίων)

«Ω Τριάς υπερούσιε, Μονάς συνάναρχε, σε υμνεί και τρέμει, πλήθος Αγγέλων, ουρανός και η γη, άβυσσοι φρίττουσιν, άνθρωποι ευλογούσι, πυρ δουλεύει, πάντα υπακούει σοι, Τριάς αγία, φόβω τα εν τη κτίσει.»
(Από το μηνιαίο Σεπτεμβρίου, όρθρος της 8ης Σεπτ.).

K. Γουεαρ: ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΝ »

Συνέχεια…