Ιουλ 05 2016

«Να ξεκινήσουμε την περιπέτεια της ζωής  τ ώ ρ α» : αποχαιρετώντας τους μαθητές της Γ’ τάξης…..

booksAνθολόγηση: Δήμητρα Καραδήμα.

«Θα έπρεπε λοιπόν να σκύβουμε και να κοιτάζουμε πιο συχνά από την κουπαστή του σκάφους μας, σαν περίεργοι επιβάτες, αντί να περνάμε το ταξίδι σαν ηλίθιοι ναύτες, πασχίζοντας να βουλώσουμε με στουπί τις τρύπες[1]

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Θεματική ενότητα στην έκθεση για τον Τουρισμό, ο καθηγητής φτιάχνει σχεδιάγραμμα με υπέρ και κατά, «προσέξτε καλά, το θέμα είναι sos!». Σωστά, καθώς ο τουριστικός τομέας αποτελεί βασική πηγή πλούτου για την πτωχευμένη χώρα μας. Σημειώνει κι ο μαθητής στο τετράδιο, υπογραμμίζει έννοιες και λέξεις-κλειδιά, όμως ο εφηβικός νους ταξιδεύει. Νους 17 χρονών, που τρέφει μέσα του πάθος για Ζωή, δίψα για το Άγνωστο, λαχτάρα για αχαρτογράφητη Γνώση. Ένα βέλος εκτοξεύεται στον χωροχρόνο που μοιάζει να εκτείνεται άπειρος μπροστά….

pocket soul

Σχολ. έτος 2014-15

«Ισλανδία. Τρένο» (Ανδρόνικος, Γ3)

«Θέλω να ταξιδέψω παντού, ει  δυνατόν να ταξιδεύω συνέχεια. Να είμαι σε ένα αερόστατο ή σε ένα τρένο από βράδυ σε πρωί. Ακόμα καλύτερα, να ΓΙΝΩ αερόστατο και τρένο και μαγικό χαλί. «(Αθηνά, Γ3)

«Ένας τόπος, μια χώρα, δεν είναι μόνο η γη, τα τοπία, τα μνημεία, αν κι αυτά φέρουν από τη φύση τους μια σοφία, ΄καθώς είναι διαβρωμένα από την ιστορία, από τους ανθρώπους που ήδη βρέθηκαν εκεί όπου στέκεσαι εσύ τώρα… ΑΝΟΙΞΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΟΥ …» (Μαριλία, Γ3)

Σκόνη, αστέρια, ένα χάος, ή μήπως όχι; Η τάξη γέννησε το χάος κι εμείς είμαστε μέρος του, θεοί μικροί – θεοί μεγάλοι, οι πλανήτες. Ο άνθρωπος σαν σκόνη τους μονάχα μέσα στο σύμπαν, τάχα θα τ’ αγγίξει ή θα θαυμάζει απλά από μακριά; Άραγε θα γίνει ξανά “όλον”; Ίσως κάποτε να φτάσει ως τ’ αστέρια, χωρίς να τα δαμάσει εκείνος, αλλά αυτά!» (Άννα, Γ3)

«Το ταξίδι δεν είναι μόνο μια μεταφορά από το ένα μέρος στο άλλο, είναι μια ιδέα, ένας τρόπος ζωής, μιας ζωής γεμάτης μικρές συναρπαστικές ιστορίες. Γιατί το να ταξιδεύεις είναι η ολοκλήρωση ενός ονείρου,  η περιπέτεια, μνήμες μαγευτικές [..] Αν δεν έχεις αναμνήσεις από ταξίδια, τι θα θυμάσαι και τι θα προσμένεις τις κρύες νύχτες του χειμώνα; Η ζεστασιά ενός ταξιδιού έγκειται στην αγάπη και στο αχόρταγο αίσθημα ομορφιάς και ταπεινότητας που αντπροσωπεύει.» (Χρήστος, Γ3)

«Το καλύτερο ταξίδι είναι οι χώρες όπου ταξιδεύω με την κιθάρα μου. Κάθε κομμάτι, κάθε μέτρο, κάθε νότα αποκαλύπτει έναν καινούργιο κόσμο, απαλλαγμένο από κανόνες και άγχος,  ωστόσο ελεύθερο σε αναμνήσεις και συναισθήματα.» (Τζανής, Γ3)

«Ταξίδι είναι οτιδήποτε σε κάνει να χάνεσαι από τη γη και να δίνεσαι αποκλειστικά σ’ αυτό. Όταν ταξιδεύει μεταφορικά ο νους μου, εισέρχομαι  σε έναν δικό μου κόσμο, φανταστικό, σαγηνευτικό, γαλήνιο, ξεφεύγοντας από την πραγματικότητα.» (Γ4)

«Ταξίδι είναι η διαδικασία  για να φτάσεις εκεί όπου πιστεύεις ότι δεν μπορείς.» (Γ4)

«Ταξίδι είναι μόνο η προσευχή, είχε πει κάποιος κάποτε…… κρατάει την καρδιά ζωντανή. Στο ταξίδι κυριαχεί η ανυπαρξία, η ζωή ταξιδεύοντας είναι απλά μια μουσική στην αέναη παύση της σιωπής. Ταξίδι είναι η πραγματική ύπαρξη.» (Λαμπρινή, Γ4)

«Ταξίδεψα άρα γνώρισα / γνώρισα κι αφομοίωσα, / αφομοίωσα άρα άλλαξα / άλλαξα και διάλεξα, / διάλεξα ζωή καινούργια / είπα άντε γειά στα παλιά.

Η σκέψη μου αλλιώτικη / μια αγάπη διαφορετική / μια φρέσκια πνοή / γεμάτη με ξένη ζωή / που χαράζει τον κόσμο / καθώς εγώ τον γυρνώ.» (Ίγορ, Γ4)

«Θέλω να ταξιδέψω όλον τον κόσμο, να δω το Σινικό τείχος, τον Αμαζόνιο, δάση, βουνά, τοπία, θάλασσα. Να δω τους βουδιστικούς ναούς, τις πυραμίδες, αρχαία, προϊστορικά, μεσαιωνικά, το δάσος στη Γερμανία, και το κάστρο του Λουβοδίκου. Θέλω να μπω σε τρένα, καράβια, αεροπλάνα, θέλω να πάω ΠΑΝΤΟΥ!» (Γ4)

«Το ταξίδι που μπορούμε να κάνουμε με το μυαλό. Να ξεφύγουμε από την πραγματικότητα, να “μεταναστεύσουμε” σε μια ουτοπία, να πλάσουμε έναν άλλο κόσμο με τη φαντασία, που ίσως να μην υπάρχει όμοιος στην πραγματικότητα.» (Γ4)

«Ταξίδι για μένα ισούται εκδρομή με την ΑΕΚ στην Πόλη και ανύψωση της σημαίας μέσα στην Αγία Σοφία. Βόλτα στα άλλα προσφυγικά μέρη όπως Σμύρνη, Αϊβαλί και ύστερα ένα καφεδάκι με θέα τον Βόσπορο. Τέλος, επιστροφή στην Ελλάδα και ποτό στη Ν.Φιλαδέλφεια.» (Γιάννης, Γ4)

«Το ταξίδι προϋποθέτει ΑΓΑΠΗ, αφού επιλέγεις τα άτομα που μαζί τους θα πας. Είναι άτομα που αγαπάς, που θες να είναι πάντα μαζί σου, είτε είναι η παρέα σου, είτε η οικογένειά σου, είτε ο έρωτάς σου» (Γ4)

«Ταξίδι σημαίνει ορίζοντες, απελευθέρωση, όνειρο, αναζήτηση, επικοινωνία, εκπλήρωση επιθυμιών, γοητεία του καινούργιου, του αδοκίμαστου, του μαγικού.» (Μαριανίκη, Γ4)

«Γιατί όταν ταξιδεύεις χάνεσαι, νιώθεις διαφορετικός και γίνεσαι. Επίσης μαθαίνεις πολλά και κατά τη γνώμη μου είναι ένα από τα πιο συναρπαστικά μαθήματα ζωής.» (Γ4)

Ships_in_harbour

Σχολ. έτος 2015-16

«Ταξίδι είναι η ζωή και η ζωή ταξίδι!!!» (Ευθύμιος, Γ3)

«Δεν ταξιδεύουμε για να αποδράσουμε από τη ζωή, αλλά για να μην αποδράσει η ζωή από εμάς» (Γιώργος, Γ3)

«Ταξίδι είναι η ελευθερία του να έχεις την επιλογή να πας κάπου. Είναι η γνώση ότι ξέρεις ότι μπορείς όποτε θες να φύγεις και να επιλέξεις πού θα πας.» (Ιωαννέτα, Γ3)

«Ταξίδια με οδηγό τ’ αστέρια εκεί ψηλά / να προσέχεις τη μέρα πιο πολύ από τη νυχτιά / γιατί μπορεί να έχεις σπασμένο εξάντα τελικά.» (Ορφέας, Γ5)

«Ταξίδι είναι ξάστερη νύχτα, σκοτεινό πρωινό / βλέμμα με πόνο, χρώμα μουντό. / Πάθος κι ελπίδα, μαγεία, χαρά / φιλία και σκέψεις και μια ξαστεριά. / Αρμύρα στα χείλη, βαθιά τα νερά / αγέρας, λησμόνια, σκισμένα πανιά.» (Άρης, Γ5)

Το ταξίδι που ανυπομονώ να κάνω τον Ιούλιο με ένα ξεχωριστό πρόσωπο, σε θάλασσα καταγάλανη. Πίσω θα παραμονεύει το ταξίδι της Ζωής, αυτό το μακρύ και δύσκολο.» (Γ5)

«Ταξίδι λένε τη ζωή, μα ένα ταξίδι – νοητό ή πραγματικό – χρειάζεται μια αρχή και ένα τέλος. Ρωτήστε οποιονδήποτε άνθρωπο, κανένας δεν μπορεί να θυμηθεί πώς άρχισε η ζωή κι ούτε ξέρει πώς τελειώνει…Οπότε θα αναρωτηθώ: είναι η ζωή μας ένα ταξίδι;» (Δημήτρης, Γ5)

Ταξίδι είναι η διαδρομή κι η περιπέτεια, όχι ο προορισμός.» (Απόστολος, Γ5)

«Ταξίδι είναι ….. επειδή νυστάζω σήμερα, ΥΠΝΟΣ!!» (Γεωργία, Γ5)

«Ταξίδι σημαίνει φεύγω, αλλά χωρίς να είναι κατακριτέα η φυγή.» (Γ5)

«Ταξίδι είναι ένας μακρύς δρόμος ανάμεσα σε πελώρια καταπράσινα δέντρα κι εμένα με την οικογένειά μου να προχωράμε προς κάποιο προορισμό. Φυγή από την καθημερινότητα με συντροφιά» (Αγγελική, Γ5)

«Όχι ταξίδι, ΤαξίδιΑ πολλά. Πώς αλλιώς θα γνωρίσεις τον κόσμο; Πώς αλλιώς θα ξεφύγεις από το καβούκι σου; Ελεύθερος, πιο ολοκληρωμένος…Τόσα άγνωστα μέρη, τόσες γλώσσες, τόσο αλλιώτικοι άνθρωποι… Αν τα ταξίδια ήταν δωρεάν, δεν θα γύριζα ποτέ πίσω.» (Μαριφίλια, Γ5)

«Ταξίδι θα πει χαμόγελα, χαρά, τραγούδι, αγάπη. Χρόνος για σκέψη, χρόνος για αναζητήσεις, χρόνος για να γεμίσουμε το μέσα μας.» (Δήμητρα, Γ5)

«Να ανακαλύπτεις την κρυμμένη ομορφιά του κόσμου.» (Γ5)

«Ολόκληρη η ζωή ένα ταξίδι. Μια διαδρομή ανάμεσα από συναισθήματα, όνειρα, καταστάσεις. Μια αναζήτηση για ΚΑΤΙ το οποίο ήταν πάντα μέσα σου…» (Γ5)

«Ταξίδι=μελαγχολία και χαρά, ζωή και φυγή, είναι οι αντιθέσεις της ανθρώπινης ψυχής σε μία μόνο πράξη.» (Ζαχαρίας, Γ5)

 

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ 1:  «Ταξιδιώτη, ο δρόμος/δεν είναι παρά των βημάτων σου τα ίχνη/Αυτό ειν” όλο: ταξιδιώτη, δρόμος δεν υπάρχει /Ο δρόμος χαράζεται περπατώντας/ Se hace camino al andar /Κι αν πίσω κοιτάξεις μια μέρα/Βλέπεις το μονοπάτι/που δεν θα ξαναπατήσεις». Antonio Machado (Ισπανία, 1875-1939).

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ 2:  «Μέσα μας είναι που τα τοπία έχουν τοπίο. Τα ταξίδια είναι οι ίδιοι οι ταξιδιώτες . Αυτό που βλέπουμε, δεν είναι αυτό που βλέπουμε, είναι αυτό που είμαστε» (Fernando Pessôa, Πορτογαλία, 1888-1935).

 

 

27 εκπληκτικές φωτογραφίες της Ισλανδικής φύσης: http://www.lifo.gr/articles/mikropragmata/93279

 

 

[1] Τα παραθέματα προέρχονται από το βιβλίο: Henry D.Thoreau, Walden, ή Η ζωή στο δάσος, (α’ έκδ. 1854), μετφρ. Β.Αθανασιάδης, 2η Κέδρος, 2007

Νοε 17 2015

Ισπανικό θέατρο και αντίσταση κατά τη διάρκεια της 7ετίας (1967-1974)

ΓΡΑΦΕΙ: Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΡΛΑ.

Το άρθρο γράφτηκε στα πλαίσια του σεμιναρίου «Οι απέναντι όχθες», Σεβίλλη/Νότια Ισπανία-Μαρόκκο, στο οποίο συμμετέχει η παραπάνω εκπαιδευτικός με το πρόγραμμα Erasmus+KA1, μαθησιακή κινητικότητα προσωπικού σχολικής εκπαίδευσης.
Πρώτη δημοσίευση με τον τίτλο:  «Spanish theatre plays in Greece during the junta (1967-1974)», στο ηλεκτρονικό περιοδικό του παρόχου του σεμιναρίου «Las otras orillas» (μτφ. Οι άλλες όχθες) Chain-Cultural heritage: URL: http://chain.eu/?m3=39886

Κατά την περίοδο της δικτατορίας επιβλήθηκε στην Ελλάδα η δικτατορία των συνταγματαρχών. Εισβάλλοντας με τανκς στο κέντρο της Αθήνας επέβαλαν τον τρόμο, τη στέρηση της ελευθερίας, την παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και λογόκριναν κάθε πολιτικό υπαινιγμό ενάντια στο καθεστώς. Το θέατρο ήταν ο χώρος για τους ηθοποιούς/σκηνοθέτες για να εκφράσουν την αντίστασή τους εναντίον της χούντας, λόγω της μεταφορικής του γλώσσας. Πολύ συχνά οι επιτροπές λογοκρισίας δεν ήταν ικανές να εντοπίσουν υπαινιγμούς εναντίον του καθεστώτος στα θεατρικά έργα ειδικά όταν τα τελευταία ήταν μεταφρασμένα. Επειδή το περιεχόμενό τους δεν ήταν φανερά συσχετισμένο με την ελληνική κοινωνία, σκηνοθέτες και ηθοποιοί άρχισαν να συνειδητοποιούν τον κοινωνικό και πολιτικό ρόλο του θεάτρου. Έτσι 13 ισπανικά έργα ανέβηκαν κατά τη διάρκεια της δικτατορίας στην Ελλάδα, η πλειοψηφία των οποίων ανήκε στον Λόρκα.

Lorca

Federico García Lorca

Παρά το ότι ο Λόρκα ήταν απαγορευμένος από το καθεστώς, λόγω της ομοφυλοφιλίας του, η λογοκρισία εστίασε κυρίως σε Έλληνες θεατρικούς συγγραφείς, γιατί νόμισε ότι θα μπορούσε να εντοπίσει – και έτσι να λογοκρίνει –  ηθικώς και πολιτικώς επικίνδυνα σημεία. Έτσι οι Έλληνες σκηνοθέτες είχαν μεγαλύτερη ελευθερία να επιλέξουν από το ξένο θεατρικό ρεπερτόριο και να ασκήσουν κριτική στη χούντα, χρησιμοποιώντας το φανταστικό χώρο μιας άλλης χώρας. Η απεχθής δολοφονία του Λόρκα από το καθεστώς του Φράνκο, μετατράπηκε στο πιο κατάλληλο σύμβολο για τους Έλληνες σκηνοθέτες για να εκφράσουν την αντίστασή τους. Κατά τη διάρκεια του 1969-1972 οκτώ παραστάσεις βασίστηκαν σε έργα του Λόρκα.

Θεατρικά έργα

Το πρώτο έργο του Λόρκα που ανέβηκε ήταν το 1969 «Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Οι σύγχρονοι κριτικοί εστίασαν στη δεσποτική φιγούρα της μητέρας Μπερνάρντα και στη συνακόλουθη στέρηση ελευθερίας που επέβαλλε στις κόρες της. Έτσι το ελληνικό κοινό μπορούσε εύκολα να εντοπίσει τον υπαινιγμό του κειμένου και τελικά να συσχετίσει την Μπερνάρντα με το αυταρχικό καθεστώς και τη θέση τους με αυτή των θυγατέρων της. Πιο συγκεκριμένα, ένας κριτικός, ο Νικόλας Μπακόλας, γράφει: «Η Μπερνάρντα και οι κόρες της έχουν προ πολλού εγκλειστεί σε ένα τάφο. Έχουν όλες αυτοκτονήσει καιρό πριν η δύστυχη Αδέλλα κρεμαστεί» (Δράσις, 23.6.1969). Το θεατρικό έργο ανέβηκε επανειλημμένως, γεγονός που πιθανότατα μαρτυρεί μια κρυμμένη πολιτική δήλωση.

 

Paxinou-1

Ματωμένος Γάμος (1970)

Paxinou-2

Η Κατίνα Παξινού στον Ματωμένο Γάμο

Ένα χρόνο αργότερα (το 1970) ανέβηκε ο «Ματωμένος Γάμος» του Λόρκα από το «ιερό ζευγάρι» του ελληνικού θεάτρου Κατίνα Παξινού και Αλέξη Μινωτή. Οι δηλώσεις του Μινωτή μια μέρα πριν από την πρεμιέρα, είναι χαρακτηριστικές: «Ο Λόρκα είναι ένας άνθρωπος της εποχής μας. Με την ποίηση και τα θεατρικά του έργα, εξέφρασε την ουσία και την ταραχή της ισπανικής ψυχής, με ηθικό μεγαλείο και υψηλή αισθητική. Ο Λόρκα εμφανώς ανέδειξε τη σύγχρονη έλλειψη ελευθερίας και την καινούρια τυραννία που έχει επιβάλει η καταναλωτική και βιομηχανική κοινωνία» (Βήμα, 3.10.1970).

Τα περισσότερα από τα έργα του Λόρκα ανέβηκαν την περίοδο 1970-1972, χρονιά όπου η ελληνίδα ηθοποιός Άννα Συνοδινού ανέβασε το ιστορικό του δράμα «Μαριάννα Πινέδα». Σε αυτήν την περίπτωση η επανεμφάνιση της ίδιας της ηθοποιού έφερε ένα πολιτικό μήνυμα. Το καθεστώς την είχε αποκλείσει από το θέατρο για τρία χρόνια λόγω των …ενοχλητικών της πεποιθήσεων και το θέατρό της στο Λυκαβηττό είχε σφραγιστεί. Παρά το ότι ο Λόρκα ο ίδιος είχε αποκαλέσει το έργο «απόπειρα ενός πρωτάρη», το έργο επανεκτιμήθηκε το 1937, όταν η τραγική ζωή της ηρωίδας συσχετίστηκε με αυτή του συγγραφέα της. Ξαφνικά το έργο απέκτησε πολιτική σημασία, η οποία ενισχύθηκε από δύο γεγονότα. Πρώτον, το έργο γράφτηκε το 1924, όταν στην Ισπανία κυβερνούσε ο δικτάτορας Miguel Primo de Rivera. Δεύτερον, η Μαριάννα Πινέδα ήταν μια ιστορική ηρωίδα, αλλά πάνω από όλα μια πατριώτισσα, μια μάρτυρας για την ελευθερία. Το γεγονός ότι η ηρωίδα ήταν πρόθυμη να πεθάνει για την Ισπανία – και όχι για την Ελλάδα-  δεν έδωσε κάποια αφορμή στην επιτροπή λογοκρισίας να ασχοληθεί με το έργο.

Pineda

Mariana Pineda

Synodinou

Άννα Συνοδινού

Παράλληλα έλληνες σκηνοθέτες ανεβάζουν έργα του ισπανικού Θεάτρου του Παραλόγου – ειδικά του Fernando Arrabal, εξαιτίας του αγωνιστικού του πνεύματος. Τα έργα του Arrabal είχαν απαγορευτεί στην Ισπανία από τα τέλη της δεκαετίας του ’60 και ο συγγραφέας είχε εξοριστεί επειδή τα έργα του είχαν θεωρηθεί απειλητικά για την ηθική της ισπανικής κοινωνίας και το δικτατορικό καθεστώς. Το πρώτο έργο του που ανέβηκε, το «Νεκροταφείο αυτοκινήτων», ήταν το πιο αντιπροσωπευτικό για την περίοδο της δικτατορίας του Φράνκο και την επακόλουθη διάλυση της ισπανικής κοινωνίας.

Συμπερασματικά έργα του ισπανικού ρεπερτορίου χρησιμοποιήθηκαν ειδικά την περίοδο 1969-1973 από Έλληνες σκηνοθέτες για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στην καταπίεση και να ασκήσουν κριτική ενάντια στα ηθικά και πολιτικά μηνύματα της δικτατορίας των συνταγματαρχών. Τα μηνύματα γίνονταν αντιληπτά από το κοινό, αλλά δεν ήταν ξεκάθαρα γραμμένα από τους σύγχρονους κριτικούς – για προφανείς λόγους. Τα κριτήρια με τα οποία επιλέχθηκαν τα συγκεκριμένα θεατρικά έργα ήταν ο τραγικός, ποιητικός και μη ρεαλιστικός τους χαρακτήρας. Δώδεκα έργα ανέβηκαν αυτά τα τέσσερα χρόνια – τα περισσότερα προερχόμενα από τον Λόρκα. Αξίζει να αναφερθεί ότι τέσσερα από τα δώδεκα έργα – τα πιο ήπια – ανέβηκαν από εθνικές σκηνές και τα υπόλοιπα έξι από ιδιωτικές.

Από την κινηματογραφική εκδοχή του έργου "Νεκροταφείο αυτοκινήτων"

Από την κινηματογραφική εκδοχή του έργου «Νεκροταφείο αυτοκινήτων»

Ήταν η αντίδραση του θεατρικού κόσμου, αν και έμμεση, εναντίον της δικτατορίας.

 

Βασίζεται στην ανακοίνωση της Virginia López Recio, «Το ισπανικό θέατρο στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της δικτατορίας των Συνταγµαταρχών», http://www.eens.org/EENS_congresses/2014/lopez-recio_virginia.pdf ).

Σεπ 12 2015

Ένα τραγούδι για τον Δημήτρη

Όμως αυτό το καλοκαίρι δίχως δέντρα
    Δίχως πουλιά κι άλλα πετούμενα
Το μυρισμένο αγέρι εμπόλεμων καιρών
    Μηνά ένα θάνατο γλυκότερο
Σ΄ ένα ρηχό φθινόπωρο μόλις υποφερτό.
 Αφορμή: Adulterium» Δημήτρης Αρμάος
(Βίαιες εντυπώσεις των ετών 1975-2007, σ. 364)

Ιουν 11 2015

ΚΑΒΑΦΗΣ ΚΑΙ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ. Μελαγχολία του Ιάσωνος Κλεάνδρου

ΓΡΑΦΕΙ: Η ΒΑΣΩ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΚΗ

Κάποτε είχαμε εξετάσει το ποίημα μαζί στις πανελλήνιες. Θυμάσαι; Αυτός ο μπαγάσας ο Ιάσωνας που είναι και Κλεάνδρου με την μελαγχολία του κατάφερε να φτάσει μέχρι τις εξετάσεις. Ούτε μαχαίρια, ούτε γάζες, ούτε φάρμακα. 1ος βαθμολογητής, 2ος βαθμολογητής, σχήματα λόγου, σύμβολα, ιδιότυπη γλώσσα …νάρκης του άλγους δοκιμές. Να πεζολογούμε, βρε παιδιά. Κι αν ο τίτλος είναι δυσανάλογα μεγάλος, δεν πειράζει. Η σημασία του ποιήματος είναι στα φάρμακα της ποιήσεως. Γιατί όλα τα υπόλοιπα είναι δυσανάλογα. Και ο τίτλος και η πληγή και το μαχαίρι. Έτσι ζούσαμε με τα παιδιά. Τις Τετάρτες. Δυσανάλογα. Δυσανάλογα λίγα τα παιδιά. Δυσανάλογα πολύς ο χρόνος. Δυσανάλογα πολύς ο ενθουσιασμός. Δυσανάλογα πολλά τα γέλια. Γιατί το ήξερες, κι εγώ σιγά σιγά το μάθαινα. Είναι δυσανάλογη η ποίηση. Δυσανάλογη για τις μικρές τις εποχές, του χειμώνα, όταν νυχτώνει νωρίς.
Και είχαμε φάρμακα. Και τώρα έχουμε φαρμάκια. Για λίγο μόνον είναι τα φάρμακα και τα φαρμάκια. Για να μην νιώθουμε αυτό που δεν πρέπει να νιώθεται. Έστω και για λίγο μόνον κάνουμε την υπαλλαγή. Εν Φαντασία και Λόγω. Το σχήμα της υπαλλαγής δεν είναι στο φριχτό μαχαίρι. Στα κεφαλαία του ποιήματος είναι. Κεφαλοποιείται η Ποίηση; Μόνον όταν είναι σκέτη. Χωρίς φάρμακα και χωρίς φαρμάκια. Κεφαλοποιείται η Φαντασία; Κεφαλοποιείται ο Λόγος; Μόνον εμπρόθετοι. ΕΝ φαντασία και λόγω, λοιπόν. Στην πρόθεση θα βάλω το κεφαλαίο και όχι στις προσωποποιήσεις. Όχι άλλες προσωποποιήσεις. Φτάνει με τις προσωποποιήσεις. Πάντα με κεφαλαίο, να ξεχωρίζουν. Φτάνει το κεφαλαίο για να γεμίσει την ένδεια; Προσωποποιήσεις προσποιήσεις. Αποπροσωποποίητη και απροσποίητη την θέλω την ποίηση. Χωρίς πόνο, χωρίς μαχαίρια. Αυτά κάνουν τα πρόσωπα και τα προσωπεία. Βάζουν πόνο, βγάζουν μαχαίρια. Στη θάλασσα του ΕΝός όμως δεν υπάρχουν διαχωρισμοί. Ζωή-θάνατος, πριν-μετά, εγώ-εσύ, τώρα-για πάντα. «Σοφὸν ἐστίν ΕΝ πάντα εἶναι”
Και οι πληγές; Αυτές δεν έχουν εγκαρτέρησι καμιά. Γι΄ αυτό είναι φριχτές. Το μαχαίρι είναι σύμβολο, δεν πληγώνει. Ο Λόγος πληγώνει. Γιατί μόνον αυτός είναι βαθύς. «ψυχῆς πείρατα ἰὼν οὐκ ἂν ἐξεύροιο πᾶσαν ἐπιπορευόμενος ὁδόν· οὕτω βαθὺν λόγον ἔχει.» Όσο μακριά κι αν πας τα πέρατα της ψυχής δεν θα τα βρεις. γιατί η ψυχή έχει βαθύ λόγο».
Τίποτε δεν μάς είπε ο Καβάφης. Εν τέλει. Ούτε καν μάς εξήγησε τον λόγο. Ούτε τον Λόγο. Στον Λόγο της ψυχής, το ταξίδι είναι πιο μακρύ. Μπορεί και κοντινό. Όταν θα ανοίγουμε το βιβλίο να διαβάζουμε τις βίαιες εντυπώσεις σου. Ποια βία; Μπορεί η βία της ζωής που τρέχει; Η βία των ατελείωτων κειμένων που συνέρρεαν στον νού σου από όλα τα ποτάμια; Η βία της βιασύνης σου που τόσο γρήγορα έφυγες;
Κάποια στιγμή θα ξαναγράψω τις απαντήσεις στο διαγώνισμα. Γιατί σε εκείνες τις εξετάσεις κόπηκα. Δεν είχα διαβάσει ακόμη Ηράκλειτο. «Ψυχῆς ἐστι λόγος ἑωυτὸν αὔξων», στην ψυχή ανήκει ο λόγος που αυξάνει τον εαυτόν του. Αυξητικός ο λόγος σου, Δημήτρη. Λόγος. Στα μυαλά μας και στις καρδιές μας. Και στην ψυχή σου …….

Ιουν 05 2015

Για το θάνατο του καθηγητή μου λογοτεχνίας και φίλου Δημήτρη Αρμάου

ΓΡΑΦΕΙ: Η ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΓΡΕΚΑ.

Ο θάνατος αλλάζει όψη όταν τον βλέπεις σε απόσταση αναπνοής.. μας αφήνει αλλοιωμένους και άναυδους, όταν τα πόδια του ακουμπούν στη γη που πατήσαμε μαζί και πλάι σ’ αυτά τα πρόσωπα που φεύγουν. Τόσο επώδυνα, τόσο βιαστικά, τόσο βίαια, σαν να μας κόβει τη ζωή σε δύο κόσμους, έναν πριν κι έναν μετά. Αγγίζοντας τις λέξεις του βιβλίου του “Βίαιες Εντυπώσεις” συνειδητοποιώ πόσο διαφορετική υπόσταση έχουν όταν γνωρίζω πως δεν υπάρχει πια.

Ένας υπέροχος άνθρωπος με ακούραστη καρδιά, βροντερό γέλιο, απίστευτες και αστείρευτες γνώσεις γύρω από τη λογοτεχνία, τρομερό λόγο και ιδέες, ένας Αληθινός άνθρωπος. Ατελείωτες συζητήσεις στη βιβλιοθήκη οι δυο μας, στο μάθημα, στην ομάδα λογοτεχνίας, στην ταβέρνα κοντά στο σχολείο. Όταν γνώριζες πως όλα καταρρέουν εκεί μέσα, πως οι κάλπηδες φροντίζουν για τη συντέλεια της ανθρώπινης υπόστασης με τεχνοκρατικούς υπολογισμούς για την “διδακτέα ύλη”, αυτός ο υπέροχος άνθρωπος και ελάχιστοι ακόμη με στήριξαν ψυχολογικά τις βίαιες εκείνες ώρες του σχολείου. Μας γιάτρευε με λογοτεχνία…

Είχε πει ο Αρμάος “η τέχνη είναι ένα λάθος, ένα λάθος!”· αγάπησα τις λέξεις σας κύριε Αρμάο, η τέχνη είναι το παραμελημένο παιδί του λάθους, πηγάζει απ’ το λάθος και το καταπίνει, ένα λάθος που μέσα απ’ αυτό ζεις και αναπνέεις, ένα αναπόφευκτο λάθος που δεν μπορείς να το παραμελήσεις, είναι εκείνη η μοναδική διαδρομή μες το χάος, η αόμματη αλήθεια του σύμπαντος. Παιδιά του λάθους είμαστε όλοι άλλωστε. Η τέχνη είναι η αρρώστια και το αντίδοτό μας, το κατακάθι της ύπαρξης λίγο πριν τη σήψη κάθε στιγμής.

Σας ευχαριστώ που με την καλοσύνη, τις γνώσεις και τα λόγια σας με εμπνεύσατε και μου δώσατε κουράγιο. Ναι, είναι βίαιες οι εντυπώσεις όταν είσαι αληθινός και βαδίζεις χωρίς κατάρτι στον κόσμο της μαζικής παραφωνίας, των σάπιων κυμβάλων, στα όρια της παραφροσύνης, όταν είσαι όμηρος του λάθους σου, υπαίτιος της κόλασής σου και απαρατήρητος από όλους τους πεθαμένους ποιητές. Ή αγάπη και η σοφία σας, μαχαίρι και βάλσαμο για την ύπαρξή σας. Οταν τραγελαφικά είπατε ότι κοιτάζατε βλοσυρά το μπρίκι της κουζίνας, και το μισούσατε, και το ζηλεύατε βαθιά που αυτό θα υπάρχει για πολλούς αιώνες μετά από σας..

Σας ευχαριστώ που περάσατε απ’ τη ζωή μου, για όλα όσα με διδάξατε… Κι όταν οι μέρες με σπρώχνουν στο κενό και νιώθω αβάσταχτη την ύπαρξη, με εξουθενώνει το φορτίο που μου δόθηκε, πώς δεν επέλεξα εγώ αυτή τη φρίκη μα, είναι, είναι αλλιώς να βλέπεις το θάνατο να υφίσταται, να παίρνει μορφή δίπλα σου, μπροστά σου, μέσα σου κάτι αρχίζει να αλλάζει, να διαλύεται, και θέλω να πω… πως μέχρι και με τον θάνατό σας με διδάξατε πως θέλω, θέλω, θέλω να ζω…

Αναδημοσίευση από το μαθητικό περιοδικό «Απόντες … επιτρέπονται»: http://2lyk-peir-athin.att.sch.gr/library/apontes/?p=1542

Ιουν 01 2015

Βιάστηκες να περάσεις «απέναντι»

Την τελευταία μέρα του Μάη, τα χαράματα, έφυγε από κοντά μας ο Δημήτρης Αρμάος.

Αγαπητέ μας φίλε Δημήτρη,
βαριά θλίψη μάς έχει πλημμυρίσει από το νέο, για το πρόωρο τέλος σου.
Και χαρά που έτυχε να σε γνωρίσουμε.
Το τρανταχτό σου γέλιο αντηχεί ακόμη στ’ αυτιά μας. Έμοιαζε σαν να βγάζεις τη γλώσσα σου περιπαιχτικά στο θάνατο.
Ήσουν σαν αυτά τα μοναδικά κύματα – χωρίς κανένα να προηγείται και κανένα να έπεται – που τρέχουν μόνα τους στην απέραντη θάλασσα, ακάματα και άφθαρτα από τα εμπόδια που συναντούν. Εκεί πάνω στον αφρό του κύματος μετέφερες το μήνυμα για το πραγματικό νόημα της ύπαρξης.
Πάντοτε αλληλέγγυος, ακέραιος, αντισυμβατικός. Σαν να ερχόσουν από άλλη εποχή.
Βαριά θλίψη πέφτει σαν σκιά και τα δάκρυά μας ξεπλένουν τη σκόνη από τα ανεξίτηλα αποτυπώματα που άφησες στην ψυχή μας.
Αγαπητέ μας φίλε Δημήτρη,
ευχόμαστε ούριο άνεμο για το ταξίδι της ψυχής σου …

Νίκος Κουτρούμπας

Ιαν 09 2015

Θυμάσαι τη μέρα…

ΓΡΑΦΕΙ: Η ΙΩΑΝΝΑ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ-ΔΟΥΚΟΥΜΕ.

Τίποτε δὲν πονάει περισσότερο ἀπὸ τὴν ἀπώλεια ἑνὸς ἀνθρώπου ποὺ ἀγαποῦσες. Ἰδιαίτερα ὅταν δὲν εἶχες πεῖ σὲ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπο πόσο τὸν ἀγαποῦσες. Τίποτε δὲν πονάει περισσότερο ἀπὸ τὸ νὰ ξέρεις ὅτι μποροῦσες νὰ πεῖς καὶ νὰ κάνεις πράγματα ποὺ δὲν εἶπες καὶ δὲν ἔκανες ὅσο μποροῦσες καὶ τώρα δὲ μπορεῖς γιατὶ εἶναι πλέον ἀργά. Τίποτε δὲν πονάει περισσότερο ἀπὸ τὸ νὰ ξέρεις ὅτι ἡ ζωὴ περνοῦσε μπροστὰ ἀπὸ τὰ μάτια σου καὶ ἐσὺ ἀντὶ νὰ πηδήξεις στὸ παλκοσένικο καὶ νὰ παίξεις τὸν ῥόλο σου, ἔμεινες ἁπλῶς θεατής.

Πόσες φορὲς ἀμελοῦμε πράγματα θεωρώντας τα αὐτονόητα… Νομίζοντας ὅτι ἐννοοῦνται ἢ ζώντας μὲ τὴ ψευδαίσθηση ὅτι θὰ ζοῦμε γιὰ πάντα. Ὅμως δὲ θὰ ζοῦμε γιὰ πάντα. Ἡ ζωὴ τελειώνει πολλὲς φορὲς ἐκεῖ ποὺ δὲν τὸ περιμένουμε. Οἱ ἄνθρωποι φεύγουν πολλὲς φορὲς ἐκεῖ ποὺ δὲν τὸ περιμένουμε. Κάποιοι ἀπὸ ἐμᾶς ἀκόμη καὶ τότε ἐξακολουθοῦμε νὰ ζοῦμε ὅπως ζούσαμε καὶ νὰ παραμένουμε ἁπλὰ θεατὲς καὶ κάποιοι ἄλλοι ξυπνᾶνε καὶ παίρνουν στὰ χέρια τους τὴ ζωή τους.

Στὴν ἀπώλεια ἑνὸς ἀγαπημένου προσώπου ὅλοι πονᾶμε μὰ κανεὶς δὲν πονάει τόσο ὅσο ἡ σύζυγος ἢ ὁ σύζυγος, ἡ μάνα, ὁ πατέρας, ἢ τὸ παιδί. Τὸν πόνο τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν κάποιοι δὲν τὸν νοιώσαμε καὶ μακάρι νὰ μὴν τὸν νοιώσουμε. Εὐτυχῶς ὅμως ποὺ ὑπάρχει ὁ θάνατος γιὰ νὰ δρᾶ ὣς ἕνα κίνητρο. Μὰ ζοῦμε λές κι ὁ θάνατος δὲν ὑπάρχει. Λές κι εἶναι κάτι ποὺ δὲ μᾶς ἀφορᾶ. Μὰ ἡ ἀλήθεια εἶναι πὼς ὅλοι μας θὰ πεθάνουμε καὶ εὐτυχῶς ποὺ θὰ πεθάνουμε γιὰ νὰ ἔχουμε ἕναν λόγο νὰ ἀρπάξουμε τὴ ζωὴ στὸ τώρα ἐπειδὴ τὸ μετὰ μπορεῖ νὰ μὴν ὑπάρχει. Κι ἀκόμη κι ἂν ἀκουστεῖ παρωχημένο ἡ ζωὴ δὲν ἔχει νόημα χωρὶς τὸ θάνατο ὅπως κι ἡ χαρὰ χωρὶς τὴ λύπη. Ἂς μὴν ἀναγκάσουμε τὴ ζωὴ νὰ φτάσει στὸ σημεῖο τῶν τίτλων τοῦ τέλους γιὰ νὰ τὸ συνειδητοποιήσουμε.

Ἂν ζούσαμε γιὰ πάντα δὲ θὰ εἴχαμε λόγο νὰ μὴν κοιμόμαστε ὅλη μέρα ἢ νὰ μὴ βλέπουμε τηλεόραση ὅλη μέρα ἢ νὰ μὴν καθόμαστε μπροστὰ ἀπὸ τὸν ὑπολογιστὴ ὅλη μέρα. Ὑπάρχουν τόσα ὄμορφα πράγματα ἐκεῖ ἔξω νὰ γνωρίσει κανείς… Τόσοι ὄμορφοι πίνακες νὰ δεῖ, τόσες ὄμορφες μουσικὲς νὰ ἀκούσει, τόσα ὄμορφα μέρη νὰ βρεθεῖ, τόσα συγκλονιστικὰ βιβλία νὰ διαβάσει. Πόσοι ἄνθρωποι ἀρκοῦνται νὰ μένουν σὲ αὐτὰ ποὺ ἤδη γνωρίζουν… Ἀναρωτιέμαι ἂν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι εὐτυχισμένοι. Ἀρκεῖ ἁπλῶς νὰ σηκώσουμε τὸ κεφάλι καὶ νὰ κοιτάξουμε τὸν οὐρανό, ἀρκεῖ νὰ ἀνοίξουμε τὰ αὐτιά μας καὶ νὰ ἀπολαύσουμε τὸν ἢχο τῶν κυμάτων στὴ θάλασσα ἢ τὸ κελάιδισμα τῶν πουλιῶν κι ἴσως τότε δοῦμε πόσο ὑπέροχη εἶναι ἡ ζωὴ καὶ ἡ φύση καὶ ὅτι αὐτὰ εἶναι τὰ μόνα ποὺ χρειαζόμαστε.

Θὰ ἤθελα νὰ κλείσω αὐτὸ τὸ ἄρθρο μὲ ἕνα ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ ἀγαπημένου μου συγγραφέα Λέο Μπουσκάλια «Νὰ ζεῖς, νὰ ἀγαπᾶς καὶ νὰ μαθαίνεις», ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ καὶ τὴν ἔμπνευση τοῦ παρόντος ἄρθρου.

Στὸ βιβλίο αὐτό, ὁ συγγραφέας παραθέτει τὸ ποίημα μιᾶς φοιτήτριας του ποὺ τοῦ τὸ ἔδωσε μὲ τίτλο «Πράγματα ποὺ δὲν ἔκανες»:
«Θυμᾶσαι τὴ μέρα ποὺ δανείστηκα
τὸ καινοῦριο σου αὐτοκίνητο καὶ τὸ τράκαρα;
Νόμισα πὼς θὰ μὲ σκότωνες, μὰ δὲν τὸ ἔκανες.
Καὶ θυμᾶσαι τὴ φορὰ ποὺ ἐπέμενα νὰ πᾶμε στὴ θάλασσα
κι ἐσὺ ἔλεγες ὅτι θὰ βρέξει, καὶ ἔβρεξε;
Νόμιζα πὼς θὰ μοῦ ‘λεγες «Στό ‘χα πεῖ». Μὰ δὲν τὸ ἔκανες.
Θυμᾶσαι τὴ φορὰ ποὺ φλερτάρισα μὲ ὅλους τοὺς ἄνδρες
γιὰ νὰ σὲ κάνω νὰ ζηλέψεις, κι ἐσὺ ζήλεψες;
Νόμιζα πὼς θὰ μὲ παρατοῦσες, μὰ δὲν τὸ ἔκανες.
Θυμᾶσαι τὴ φορὰ ποὺ λέρωσα τὴν ταπετσαρία
τοῦ αὐτοκινήτου σου
μὲ κρέμα φράουλα;
Νόμιζα πὼς θὰ μὲ χτυποῦσες, μὰ δὲν τὸ ἔκανες.
Καὶ θυμᾶσαι τὴ φορὰ ποὺ ξέχασα νὰ σοῦ πῶ πὼς
ὁ χορὸς ἦταν ἐπίσημος κι ἦρθες μὲ τὸ μπλουτζίν;
Νόμιζα πὼς θά ‘φευγες, ἀλλὰ δὲν τὸ ἔκανες.
Ἀλλὰ μὲ δέχτηκες καὶ μ’ἀγάπησες καὶ μὲ προστάτεψες.
Ὑπῆρχαν χιλιάδες πράγματα ποὺ ἤθελα νὰ σοῦ ἀνταποδώσω
ὅταν θὰ γύριζες ἀπὸ τὸ Βιετνάμ.
Ἀλλὰ δὲ γύρισες.»
Ἀφιερωμένο στὸν ἀγαπημένο μου νονὸ ποὺ μᾶς ἄφησε νωρίς.

 

Αναδημοσιεύση από:  http://www.arriton.gr/sinirmoi/item/1278-zanet
H Ιωάννα Αλεξοπούλου Δουκουμέ είναι φοιτήτρια του Τμήματος Μουσικών Σπουδών στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο.

Νοε 20 2014

Tετραημερη εκπαιδευτική επίσκεψη στο ερευνητικό κέντρο “CERN” της Ελβετίας

cern1Από τις 30 Οκτωβρίου έως και τις 2 Νοεμβρίου 2014, μαθητές του σχολείου μας από τον Όμιλο Κινηματογράφου, τον Εργαστηριακό Όμιλο Φυσικής-Χημείας και τον Όμιλο Μαθηματικών και Λογοτεχνίας, μαζί με τους συνοδούς καθηγητές μας, τον κ. Βασίλη Καρκάνη, τον κ. Αλέξανδρο Κατέρη, τον κ. Δημήτρη Κοπανά και την κ. Σοφία Κουρουτσίδου, είχαμε τη μοναδική ευκαιρία να ταξιδέψουμε στην Ελβετία και να επισκεφτούμε το ερευνητικό κέντρο CERN. Οι εικόνες από αυτό το τετραήμερο θα μας μείνουν αξέχαστες. Δεν ήταν μόνο τα πανέμορφα ελβετικά τοπία και οι γραφικές πόλεις που μας εντυπωσίασαν. Αυτό το ταξίδι ήταν για όλους μας μια εμπειρία ζωής, αφού χάρη σε εκλεκτούς Έλληνες επιστήμονες, όπως ο κος Τράκας από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και η κα Χατζηφωτιάδου που εργάζεται στο CERN, είχαμε την απίστευτη εμπειρία –σε αντίθεση με άλλα σχολεία που πηγαίνουν στο CERN– να δούμε από κοντά τις εγκαταστάσεις του πειράματος ALICE. Διάβασε περισσότερα »

Απρ 05 2014

Ποιητής, ένας παράκτιος άνθρωπος

Γράφει: η Ματίνα Μόσχοβη, ποιήτρια.

Εισήγηση στην εκδήλωση του σχολείου μας για την παγκόσμια ημέρα της Ποίησης, 21/3/14.
Κάποια ημέρα, σ’ ένα γιορτινό τραπέζι, στο σπίτι του θεσσαλού άρχοντα Σκόπα, μετά την απαγγελία ενός ποιήματος, η στέγη κατέρρευσε από σεισμό και σαν από θαύμα σώθηκε μόνον ένας άνθρωπος. Θεϊκή πρόνοια ή για να κάνει την ανάγκη του οδήγησαν αυτόν τον ένα προς την πόρτα. Όταν επέστρεψε, όλοι και όλα είχαν θαφτεί κάτω από τα ερείπια. Οι συνεορταστές είχαν μεταβληθεί σε σωρούς από σάρκες. Κανένας δεν μπορούσε να αναγνωρίσει τα θύματα εκτός απ’ αυτόν που επέζησε – και τι σύμπτωση – αυτός ο ένας, ήταν ο περίφημος ποιητής Σιμωνίδης ο Κείος (556 π.Χ. περίπου) σύγχρονος του Αισχύλου! Λίγο αργότερα από το τρομερό συμβάν, δια της μνήμης, ο Σιμωνίδης βοήθησε τους συγγενείς και φίλους να βρουν τους νεκρούς τους. Διάβασε περισσότερα »

Ιαν 18 2014

Θεολογία μεταξύ ηθικής και πολιτικής. Η μεγάλη παράδοση των χριστιανών ιερέων των φτωχών στη Ν. Αμερική

Γράφει: ο Μιχάλης Πάγκαλος, φιλόλογος

ΓΚΟΥΣΤΑΒΟ ΓΚΟΥΤΙΕΡΕΣ, Θεολογία της απελευθέρωσης, μτφρ.: Κ. Παλαιολόγος, επιμ.: Θ. Δρίτσας, εκδ. Αρτος Ζωής, 2012

Το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ο χριστιανισμός δεν είναι πολιτικό πρόγραμμα και δεν προτείνει κάποια πολιτική οργάνωση της κοινωνίας δεν απαλλάσσει τους χριστιανούς από το καθήκον να σκεφτούν τον κόσμο στον οποίο ζουν και να ορίσουν τη θέση τους μέσα σε αυτόν με βάση τις ηθικές κατηγορίες που προσφέρει η βιβλική σκέψη. Η μαρτυρία του Ευαγγελίου πρέπει να δίνεται «μέσα σε όλα τα κοινωνικά και πολιτικά συστήματα». Στις κοινωνίες του ανεπτυγμένου καπιταλισμού ο συρρικνωμένος χριστιανισμός στο κυριακάτικο πρωινό και μόνο μοιάζει συχνά με ένα ξεδοντιασμένο και ακίνδυνο ζώο για το υπερσύστημα της ισχύος. Η αμαρτία, η συγχώρηση, το έλεος, η ελευθερία, η αγιότητα, η αγάπη και η δικαιοσύνη δεν αντιστοιχούν όμως σε ατομικές ψυχολογικές καταστάσεις ενός θρησκευόμενου ιδιώτη. Είναι όροι μιας γλώσσας και πυλώνες ενός ολόκληρου συστήματος σκέψης και πράξης, του βιβλικού, που βρίσκεται στον αντίποδα της συσσώρευσης της δύναμης και του χρήματος και κάθε πολιτικής και οικονομικής οργάνωσης της κοινωνίας που συνθλίβει τη ζωή και ποδοπατά την αξιοπρέπεια των οικονομικά αδύναμων. Η Βίβλος στηλιτεύει την εξουσία των κυρίαρχων τάξεων και των πλουσίων, ο βιβλικός Θεός ζητάει επιτακτικά τη δικαιοσύνη και την αποκατάσταση της αξιοπρέπειας των φτωχών με τους οποίους και ο ίδιος ταυτίζεται, κατά το ευαγγελικό «επείνασα γαρ, και εδώκατέ μοι φαγείν», (Ματθαίος 25, 35-37).

Ο Θεός των φτωχών

Για τον Γκουστάβο Γκουτιέρες, καθολικό ιερέα και θεολόγο και ηγετική μορφή του μεγάλου χριστιανικού και πολιτικού κινήματος που ονομάστηκε «θεολογία της απελευθέρωσης», ο Χριστός είναι πρώτα από όλα ο Θεός των φτωχών, «όλη η Βίβλος, από την ιστορία του Κάιν και του Αβελ, χαρακτηρίζεται από την αγάπη και την προτίμηση που δείχνει ο Θεός για τους αδύναμους», (σ. 40). Ο εκκλησιαστικός και θεολογικός λόγος που ανάγει το Ευαγγέλιο σε μια «καθαρή πνευματικότητα», χωρίς αλληλεγγύη για τους φτωχούς και τους καταπιεσμένους, στην πραγματικότητα το υποτάσσει στην εξουσία των πλουσίων. Η οπτική του φτωχού, ως «εκλεκτού του Θεού» και πρωταρχικού αποδέκτη της σωτηρίας του, καθορίζει και τον τρόπο με τον οποίο ο Γκουτιέρες αντιλαμβάνεται τη χριστιανική εσχατολογία· η εσχατολογία δεν πρέπει να οδηγεί σε απόσυρση από την κοινωνία και την Ιστορία. Δίνω τη μαρτυρία του Χριστού σημαίνει, αναπόφευκτα, για τον Γκουτιέρες, όπως και για τον Λεβινάς, αναλαμβάνω την ευθύνη για τον άλλο άνθρωπο, για τον φτωχό, τον κατατρεγμένο, τον άρρωστο και τον ξένο. Η μαρτυρία δεν είναι μια εύκολη και ανώδυνη στάση, αλλά σημαίνει αναγκαία τη σύγκρουση του μάρτυρα με όλες εκείνες τις οικονομικές και κοινωνικές δομές που συντηρούν και αναπαράγουν τη φτώχεια και την αδικία και γεννούν τον εθνικισμό, τον ρατσισμό και τον φασισμό.

Μακριά από κάθε θεωρητικολογία περί του Θείου, η ίδια η θεολογία χρωματίζεται από αυτή την ηθική εμπειρία. Η ίδια η λέξη «Θεός» αποκτά νόημα μόνο μέσα σε αυτή την ηθική εμπειρία της αφοσίωσης στους άλλους, που φτάνει ώς τη θυσία. Ο Γκουτιέρες καλεί σε έναν συνολικό αναπροσανατολισμό του θεολογικού λόγου προς τα κρίσιμα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας· όχι σ’ ένα νέο θέμα αλλά σ’ έναν καινούργιο «τρόπο» να κάνουμε θεολογία. Η θεολογία γίνεται «κριτικός στοχασμός» πάνω στην ιστορική πράξη, (σ. 54 κ.ε.).

Δίκαιη κοινωνία

Η Βίβλος φωτίζει τη σκέψη όσων αγωνίζονται για αγάπη και δικαιοσύνη. Κατά το πρότυπο του βιβλικού Θεού που είναι πρωταρχικά απελευθερωτής –απελευθερωτής από τη δουλεία, απελευθερωτής από την αμαρτία και τον θάνατο–, η θεολογία οφείλει επίσης να γίνει θεολογία της απελευθέρωσης του ανθρώπου από τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές δομές που γεννούν και διαιωνίζουν την αδικία, τον θάνατο και την αμαρτία ― αμαρτία που εδώ δεν σημαίνει «αστοχία», αλλά αδικία, ρήξη με το θέλημα του Θεού: «η οικοδόμηση μιας δίκαιης κοινωνίας έχει την αξία της αποδοχής της Βασιλείας του Θεού» (σ. 191).

 

Ο Χέρμπερτ Μαρκούζε μίλησε, μετά τον Μάη του ’68, για την ανάδυση μιας νέας ευαισθησίας ως «πολιτικής δύναμης» και «πράξης». Χωρίς να μετατρέπει τον χριστιανισμό σε μια «πολιτική δύναμη», η «Θεολογία της απελευθέρωσης» του Γκουτιέρες θέτει τα μεγάλα ερωτήματα της πράξης που –και μετά το τέλος των «μεγάλων αφηγήσεων»– εξακολουθούν να ισχύουν ακέραια και σήμερα και νοηματοδοτεί ηθικά αυτή τη «νέα ευαισθησία». Μια Εκκλησία συμβιβασμένη με την καθεστηκυία τάξη, την αδικία, τον πλούτο και τη δύναμη είναι, για τον Γκουτιέρες, μια Εκκλησία που προδίδει καθημερινά το Ευαγγέλιο του Χριστού. Η αγάπη δεν μπορεί να μπει αποτελεσματικά στη διαιρεμένη κοινωνία χωρίς την πολιτική ελευθερία, την ισότητα και τη δικαιοσύνη. Οι χριστιανοί οφείλουν να κατανοήσουν ότι η επικράτηση των ιδεωδών του Διαφωτισμού δεν αποτελεί απειλή για την πίστη, αλλά προϋπόθεση για να δοθεί αυθεντικά η χριστιανική μαρτυρία στον σύγχρονο κόσμο.

Πρώτη δημοσίευση:  «Η Καθημερινή»/ «Τέχνες και Γράμματα», 21.4.2013.

Παλαιότερα άρθρα «

Top
Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων