Οι πρώτες βιομηχανίες δημιουργούνται στη Μ. Βρετανία το 18ο αιώνα(1750-1780).
Κύρια γνωρίσματα:
1)Χρήση νέων τεχνικών μέσων-κυρίως της ατμομηχανής.
Περιορίζουν τη χειρωνακτική εργασία, αυξάνουν την παραγωγή-μειώνουν το κόστος.
2)Αξιοποίηση νέων μορφών ενέργειας-κυρίως άνθρακα.
3)Εφαρμογή καινοτομιών στη μεταλλουργία.
4)Βιομηχανικό σύστημα: συγκέντρωση εργαζομένων στα εργοστάσια.
5)Υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης.
Κύριοι τομείς ανάπτυξης: Υφαντουργία –Μεταλλουργία.
Επέκταση του φαινομένου από τις αρχές του 19ου αιώνα: Δ. Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο. Συνέπειες: Μετάβαση από την αγροτική-χειροτεχνική οικονομία στη βιομηχανική οικονομία, αλλαγές οικονομικές, κοινωνικές,πολιτικές,πολιτισμικές.
Όλες αυτές οι αλλαγές, πάρα πολύ σημαντικές, ονομάστηκαν από τους ιστορικούς βιομηχανική επανάσταση.
Εξάπλωση:19ος αιώνας:Μ. Βρετανία, Β.Α. Γαλλία,Βέλγιο, Κάτω Χώρες, περιοχές του ποταμού Ρήνου,ορισμένα κέντρα στη Β. Ιταλία.
Έκτοτε εξαπλώνεται σε νέες ευρωπαϊκές περιοχές όπως και στις ΗΠΑ.
Μετά το 1880 αναπτύσσονται βιομηχανικοί κλάδοι συνδεδεμένοι με την επιστημονική έρευνα, όπως η Χημεία που περνά από το εργαστήριο στη μαζική παραγωγή.
(Βαφές, λιπάσματα, πλαστικές ύλες, δυναμίτιδα, φάρμακα, ψυγεία, φωτογραφικά, κινηματογραφικά είδη).
Οικονομικός φιλελευθερισμός και καπιταλισμός
Νέος τρόπος οργάνωσης της οικονομίας: Οικονομία της ελεύθερης αγοράς ή καπιταλισμός ή κεφαλαιοκρατία.
Βασική ιδέα: Οικονομικός φιλελευθερισμός: Οι επιχειρηματίες πράττουν ό,τι κρίνουν αναγκαίο για να κερδίσουν. Το ατομικό συμφέρον υπερισχύει του κοινωνικού.
Άλλα χαρακτηριστικά της οικονομικής ζωής της εποχής:
1.Εταιρείες όπου συμμετέχουν πολλοί κεφαλαιούχοι(λόγω της ανάγκης συγκέντρωσης τεράστιων κεφαλαίων για την ίδρυση μεγάλων βιομηχανιών).
Οι κεφαλαιούχοι έχουν αριθμό μετοχών ανάλογο με το ποσοστό συμμετοχής τους στην εταιρεία.
2.Τράπεζες που δανείζουν με τόκο στους επιχειρηματίες κεφάλαια που συγκεντρώνουν.
3.Ολιγοπώλια και μονοπώλια, τεράστιες επιχειρήσεις που κυριαρχούν στην αγορά, ύστερα από συγχωνεύσεις για τη μείωση του κόστους παραγωγής.
Περιοδικά οι οικονομικές κρίσεις που ξεσπούν, όταν η αγορά αδυνατεί να απορροφήσει την παραγωγή,θέτουν υπό συζήτηση το θέμα της παρέμβασης του κράτους στην οικονομία.
Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης
Η βιομηχανική επανάσταση έφερε σοβαρές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές:
1.Πληθυσμιακές μεταβολές.
Εντυπωσιακή πληθυσμιακή αύξηση ήταν το αποτέλεσμα της βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου.
Η αύξηση αυτή οδήγησε στη μετανάστευση:
α. εσωτερική προς τις βιομηχανικές πόλεις όπου στρατιές εργατών κατοικούν στα εργατικά προάστια, κοντά ή ανάμεσα στα εργοστάσια.
β. εξωτερική προς ΗΠΑ-ΚΑΝΑΔΑ-ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ
2.Κοινωνικοί μετασχηματισμοί.Τάξεις:
α) Αριστοκράτες- μεγαλογαιοκτήμονες: Κριτήριο η ενασχόλησή τους με επιχειρήσεις καπιταλιστικού χαρακτήρα. Αυτό ισχύει για την Αγγλία όπου και ο ρόλος της τάξης αυτής διατηρείται σημαντικός. Στη Γαλλία όχι. Στη Μεσόγειο και στην Ανατολική Ευρώπη η περιορισμένη διάδοση της βιομηχανίας δεν άλλαζε τις κοινωνικές δομές που ήδη υπήρχαν.
β)Αστοί:Η κυρίαρχη κοινωνική τάξη. Διακρίνονται σε:
-Μεγαλοαστούς: βιομήχανους, μεγαλέμπορους, τραπεζίτες.
(Η άρχουσα τάξη με πλούτο, υψηλό κοινωνικό κύρος και πολιτική επιρροή).
-Μεσοαστούς: βιοτέχνες, ελεύθερου επαγγελματίες.
-Μικροαστούς: δημόσιους και ιδιωτικούς υπαλλήλους.
γ)Αγρότες: Η πλειονότητα του πληθυσμού. Εκτεθειμένοι στις διακυμάνσεις των τιμών και στις διαθέσεις των μεγαλοκτηματιών. Μεταναστεύουν για αναζήτηση καλύτερης τύχης.
δ)Εργάτες: Άνδρες, γυναίκες, παιδιά που δουλεύουν ακατάπαυστα,16-18 ώρες την ημέρα, με μισθούς πείνας. Ζουν σε άθλιες συνθήκες, πολλοί μαζί και πεθαίνουν νέοι.
3.Σοσιαλιστικές θεωρίες: Θεωρίες που γεννούν τα έντονα κοινωνικά προβλήματα και, επειδή τονίζουν την προτεραιότητα του κοινωνικού(social) συμφέροντος έναντι του ατομικού, γίνονται γνωστές με το όνομα σοσιαλισμός.
-Οι πρώτοι σοσιαλιστές(Σαιν Σιμόν, Φουριέ, Προυντόν μιλούσαν για μια εξιδανικευμένη μορφή κοινωνίας που θα έπρεπε να επικρατήσει .(ουτοπικός σοσιαλισμός).
-Οι Γερμανοί Ένγκελς και κυρίως ο Καρλ Μαρξ υποστηρίζουν ότι η εργατική τάξη πρέπει να ενωθεί δε ένα δικό της πολιτικό κόμμα, να ανατρέψει τον καπιταλισμό και να πάρει στα χέρια της τα μέσα παραγωγής*, τα οποία κατέχουν οι αστοί. Αποτέλεσμα η δημιουργία αταξικής κοινωνίας και η απουσία εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.
4.Ανάπτυξη του συνδικαλισμού*
Από το 1830 οι εργάτες αρχίζουν να διεκδικούν οργανωμένα την ικανοποίηση αιτημάτων, όπως η 8ωρη εργασία. Η Χάρτα του λαού, δημοσίευμα της αγγλικής ένωσης εργατών, διατυπώνει πολιτικά αιτήματα (1838).
Κύριος τρόπος διεκδίκησης αιτημάτων ήταν οι απεργίες.
1η Μαϊου 1886:Η απεργία στο Σικάγο με αίτημα την καθιέρωση της 8ωρης εργασίας πνίγεται στο αίμα. Έτσι από το 1890 καθιερώνεται από τα σοσιαλιστικά κόμματα και τα συνδικάτα ο εορτασμός της εργατικής Πρωτομαγιάς, ως παγκόσμιας μέρας των εργατών.
Στα τέλη του 19ου αιώνα έχουν επιτευχθεί από το εργατικό κίνημα:
α.10ωρο εργασίας
β. Δημιουργία ταμείων ασφάλισης για την οικονομική στήριξη των εργατών(εργατικό ατύχημα, ασθένεια, απόλυση)
γ. Υπογραφή συλλογικών συμβάσεων εργασίας με τους εργοδότες που καθόριζαν τις κατώτερες αμοιβές και προστάτευαν τους εργάτες από την υπερεκμετάλλευση).
Πολιτική οργάνωση των εργατών.19ος αιώνας
Ίδρυση Διεθνών ενώσεων εργατών(Πρώτη-Δεύτερη).
Σε διάφορες χώρες τα επόμενα χρόνια ιδρύονται κόμματα σοσιαλιστικά και εργατικά.
Κάποια από τα κόμματα αυτά1) επιδιώκουν την εξουσία μέσω εκλογών ενώ 2)κάποιοι σοσιαλιστές πιστεύουν στην επανάσταση ως μέσο για την ανατροπή του καπιταλισμού και την εγκαθίδρυση ενός νέου σοσιαλιστικού καθεστώτος.
Κίνημα για τη χειραφέτηση της γυναίκας
-Στη διάρκεια του 19ου αιώνα πολλές γυναίκες εργάζονται σε εργοστάσια και επιχειρήσεις.
-Κατά συνέπεια διεκδικούν τη νομική και πολιτική τους χειραφέτηση.
-1903 Ιδρύεται η Κοινωνική και Πολιτική Ένωση Γυναικών στην Αγγλία από την Έμελιν Πάνκχορστ που αγωνίζεται για την παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων στις γυναίκες, πράγμα που επιτυγχάνεται στα μέσα του 20ού αιώνα, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
