ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΘΑΝΑΣΗ ΚΑΛΛΙΑΝΙΩΤΗ

Το φθινόπωρο του 2007 ο Δήμος Αιανής έλαβε το βραβείο της «Ομορφότερης Πλατείας και Πεζοδρόμου» για το κεντρικό πάρκο του χωριού: «είναι ένας υποδειγματικός χώρος πρασίνου … με απώτερο στόχο την απόλαυσή του τόσο από τους κατοίκους, όσο και τους επισκέπτες της Αιανής» σύμφωνα με όσα μας παρέδωσε το Γραφείο Τύπου του Δήμου.[1]

Αυτός ο «υποδειγματικός χώρος πρασίνου» αρχίζει όμως να ελαττώνεται, πρώτα με τη δημιουργία χώρου στάθμευσης αυτοκινήτων κι έπειτα με κάτι πολύ μεγαλύτερο: σχετικά πρόσφατα, τον Ιούλιο του 2009, το Δημοτικό Συμβούλιο Αιανής συζήτησε και συμφώνησε για την ανέγερση «Πολιτιστικού Κέντρου Αιανής».[2] Το ζήτημα όμως άρχισε να προετοιμάζεται «εδώ και δύο χρόνια», κατά τα προλεγόμενα του Δημάρχου σε ροκ συναυλία την 21η Αυγούστου 2009. «Θα είναι μακεδονικού στιλ…, θα συνδυάζεται απόλυτα με το χώρο γύρω από το πάρκο…, θα είναι 1236 τμ» και θα κτιστεί βόρεια της Παναγίας κατέληξε ο ίδιος.[3] Το

Αυτό που δεν αναφέρθηκε είναι πως θα είναι το τέταρτο κατά σειράν δημόσιο οικοδόμημα αυτής της μορφής! Εδώ και δεκαετίες υπάρχει ήδη ένα «Πνευματικό Κέντρο Αιανής»[5] και πρόσφατα μία «αίθουσα τέχνης».[6] Καθώς ο πολιτισμός ελλείπει στους δύο ορόφους του Πνευματικού Κέντρου στεγάζεται το νυν Δημαρχείο εκτός από μία αίθουσα που αφέθηκε σε ολιγομελή τοπικό σύλλογο όπου κυρίως διδάσκονται χοροί των Μέσων Χρόνων.

Δίπλα στο Πνευματικό Κέντρο (δηλαδή το σημερινό Δημαρχείο) στέκει ένα ακόμη δημόσιο οικοδόμημα. Εκεί στεγάζεται η ΔΕΑΤΠΑ, κλάδος του Δήμου Αιανής. Πολύ κοντά τους ορθώνεται έτερο σχετικό, λεγόμενο «κτίριο Leader» όπου προσεχώς κανονίζεται να διεξαχθούν μαθήματα αγιογραφίας[7] -παλαιότερα ήταν Παιδικός Σταθμός, ενώ γνώρισε κι

άλλες χρήσεις.

Οι αντιρρήσεις
Δύο είναι οι ενστάσεις μας, των μονίμων κατοίκων: ο τόπος κατασκευής και η χρησιμότητα ενός ακόμη (τετάρτου) Πολιτιστικού ή ΔΕΑΤΠΑ ή Leader ή Πνευματικού Κέντρου.
Να γιατί: παλαιότερα στον ίδιο περίπου χώρο υπήρχε ένας σχεδόν παρθένος σε βλάστηση και με φυσικές ανάβρες σχολικός κήπος, δημιούργημα ενός ανθρώπου, του δασκάλου Κωνσταντίνου Σιαμπανόπουλου.[8] Για την κατασκευή του ο ρομαντικός αυτός πολεμιστής έδωσε μάχες για να πείσει τους ιδιοκτήτες εδαφών να τα παραχωρήσουν προς όφελος όλων. Άνοιξε έτσι ο χώρος. Σήμερα εκεί βρίσκεται το κεντρικό πάρκο του χωριού που ενθουσιάζει αρκετούς από τους επισκέπτες του -θα μπορούσε να γίνει περισσότερο λειτουργικό κι εντυπωσιακό.

Στο θέμα μας τώρα: ο Δήμαρχος και το Συμβούλιό του αποφάσισαν στον ίδιο χώρο να κατασκευάσουν ένα πανάκριβο, κυκλώπειο κτίριο δίπλα στο βυζαντινό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ανάμεσα στο πάρκο και την πλατεία, και σε χώρο που επί έτη αφήνουν επίτηδες αφρόντιστο. Το γιγάντιο αυτό κτίριο θα προκαλέσει τις εξής παρενέργειες:

α) θα κλείσει την αναπνοή του βυζαντινού ναού – το «μακεδονικό στιλ» που επικαλούνται (ποιο ακριβώς είναι αυτό;) θεωρείται ξένο τόσο προς τον κοντινό ναό όσο κι ως προς την αρχιτεκτονική εικόνα του χωριού.

β) ο όγκος του θα διακόψει τη συνέχεια πλατείας και πάρκου, ακολούθως και ο αυτοκινητόδρομος που λέγεται ότι θα σχεδιαστεί για την πρόσβαση εις βάρος του παρακείμενου καλντεριμιού που κάποτε υπήρχαν γνώμες να πεζοδρομηθεί.

γ) το νέο κτίριο θα καταλάβει σημαντικό μέρος του πάρκου, μέρος που με καλή σκέψη κι ελάχιστη θέληση θα μπορούσε να γίνει μία παιδική χαρά πανελληνίου φήμης –οι δυο ήδη υπάρχουσες λογίζονται από απλοϊκές έως απλούστατες.

Αν τώρα το νέο αυτό Πνευματικό ή Πολιτιστικό Κέντρο κατασκευαζόταν έξω από την Αιανή (όπως το παρόμοιο -ανενεργό- της Καισαρειάς), κοντά στο -επίσης ανενεργό- γήπεδο, π.χ. ή στο Μουσείο ή σε κάποιο μαχαλά του χωριού, πάλι δεν θα συμφωνούσαμε για δύο λόγους. Πρώτον: η πολιτισμική πρόοδος δεν είναι ζήτημα κτιρίων, αυτά ήδη πλεονάζουν, και πληρωμένων επισκέψεων μουσικών σχημάτων, αλλά δόκιμων κατευθύνσεων. Δεύτερον: ο πληθυσμός του χωριού μειώνεται κάθε χρόνο –μία απλή απαρίθμηση των μαθητών του Δημοτικού θα έδειχνε παραστατικά την κατιούσα οπότε κάθε σκέψη για ωδεία, πινακοθήκες κλπ μόνο στο στάδιο των οραμάτων μπορεί να αθληθεί.

Το ερώτημα γιατί ο Δήμαρχος και οι Δημοτικοί Σύμβουλοι προχωρούν στην ίδρυση ενός ακόμη Πνευματικο -Πολιτιστικού Κέντρου δεν είναι δύσκολο να απαντηθεί. Ένας από τους λόγους της επιμονής είναι οι διαφορετικές των προσλήψεις: προσέρχονται στο χωριό ως ημερήσιοι επισκέπτες και το βράδυ επιστρέφουν στην πόλη της Κοζάνης όπου κατά πλειονότητα κατοικούν. Στη σκέψη τους κυριαρχούν οι εικόνες της πόλης κι όχι του χωριού. Αυτό ανιχνεύεται στην εντεινόμενη προσπάθειά τους να μετατρέψουν το χωριό σε πόλη: κατασκευάζουν σαλίγκαρους στα σταυροδρόμια, χώρους στάθμευσης πολλούς κι άλλα συναφή.

Οι πολλαπλοί σύλλογοι του χωριού που προβάλλονται ότι αναζητούν στέγη στην ουσία αποτελούνται από τα ίδια πρόσωπα, που δεν ξεπερνούν τις δύο δεκάδες. Η έντονη κίνηση που φαίνεται να έχει το χωριό κάθε Αύγουστο, είναι επειδή έρχονται οι φοιτητές ή κάτοικοι των πόλεων προς ωριαία αναψυχή. Έπειτα φεύγουν.

Επιλεγόμενα
Υπάρχει λύση; Το πρώτο ζήτημα που αναφέρθηκε, δηλαδή το χάραγμα δόκιμων πολιτισμικών κατευθύνσεων (και η σοβαρή προώθηση των εναλλακτικών μορφών τουρισμού), ίσως υλοποιηθούν στο μέλλον από άλλα πρόσωπα, αν κερδίσουν τις ερχόμενες εκλογές. Το δεύτερο, η ανθρωπορραγία, είναι δυνατόν κατά πλειονότητα να αντιμετωπιστεί μόνον αν επιτευχθεί με γενναιότητα το πρώτο.

Γνωρίζει καλά ο γράφων ότι αυτό το κείμενο δεν θα συγκινήσει. Λίγοι θα συμπαραταχθούν μαζί του και σχεδόν κανένας δεν θα το δηλώσει φανερά. Το μεγαθήριο θα κτιστεί, εν μέρει θα εξοπλιστεί και θα γίνουν προσπάθειες, «σαν των Τρώων», να λειτουργήσει. Όμως με την επιπολάζουσα ολιγανθρωπία, την οσονούπω απορρόφηση του Δήμου Αιανής από τον αντίστοιχο της Κοζάνης και τη συνακόλουθη άρνηση πληρωμής των αυξανόμενων κονδυλίων συντήρησής του θα οδηγηθεί πριν από το τέλος της δεκαετίας στην εγκατάλειψη. Από τότε μέχρι να κατεδαφιστεί, θα χρησιμοποιείται μονίμως από πουλιά και ζώα και παροδικώς από ανθρώπους με πρόσκαιρες ανάγκες.

Προς τι λοιπόν η ύπαρξη του ανωτέρου κειμένου; Απλώς για τις ερχόμενες νέες γενιές, να μη μας μέμφονται ότι δεν τολμούσαμε, ότι υπακούαμε χωρίς αντιρρήσεις, ότι δε βλέπαμε μακριά!

Σημειώσεις

Προλογικά
Κατόπιν αιτήσεώς μου για τη διδασκαλία της Ιστορίας κλήθηκα να σας ανακοινώσω κι έπειτα να συζητήσουμε μία διάφορη θεματική. Τίτλος της: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο σύγχρονο σχολείο και υπότιτλοι οι εξής επί μέρους τομείς: επαγγελματισμός, διά βίου μάθηση, διαχείριση σχέσεων και συνεργασία με την εκπαιδευτική κοινότητα, με τους γονείς και τους κοινωνικούς εταίρους.[1]

Υλικά δομής ανακοίνωσης
Τα υλικά δομής της βραχύχρονης διάλεξης είναι: α) βιβλία, στα οποία εντρυφούν απόφοιτοι Πανεπιστημίων προς επιτυχίαν στις εξετάσεις του ΑΣΕΠ β) ιστοσελίδες όπου αναφέρονται οι υπότιτλοι γ) μάχιμες εμπειρίες επί 16 έτη μέσα σε σχολικές τάξεις ανά την Ελλάδα δ) δίχρονη παρατήρηση των περί της Εκπαίδευσης πραγμάτων από το θώκο του Σχολικού Συμβούλου ΠΕ Γρεβενών ε) και τέλος τέσσερις δεκαετίες τριβών ως μαθητής και εισηγητής σε θρανία και αμφιθέατρα για τη Γνώση, την Ιστορία, τη Φύση και τον Πολιτισμό.

Αντί του εκπαιδευτικός θα προτιμηθεί εδώ ο όρος δάσκαλος, σημερινή ονομασία του Διδασκάλου, μία βαρύτιμη προσφώνηση (θρησκευτική εν πολλοίς υφής).[2] Θα είχε πολύ ενδιαφέρον πριν αναλυθεί η ερώτηση «ποιος είναι ο ρόλος του Δασκάλου στο Σύγχρονο Σχολείο, δηλαδή στο σημερινό Σχολείο» να οριστεί και συγκριθεί το παλαιό με το Σύγχρονο Σχολείο.

Παλαιό και νέο Σχολείο
Ως νέοι στην ηλικία προφανώς γνωρίζετε το παλαιό Σχολείο, (τουλάχιστον) μέσα από διηγήσεις γονέων και πρεσβυτέρων. Εμείς είχαμε την τύχη να ζήσουμε ως μαθητές του Δημοτικού, έστω και για λίγο, πριν από την άφιξη του ηλεκτρισμού στο χωριό Αιανή της Κοζάνης, σε μία εποχή που ελάχιστες μόνον όψεις της διέφεραν από τις αντίστοιχες των Μέσων Χρόνων.

Μία από τις διαφορές του παλαιού με το σύγχρονο Σχολείο, πολύ ρομαντική, ήταν η προσκομιδή καυσοξύλων από εμάς τους μαθητές για τη θέρμανση, μία ομαδική, προκαπιταλιστικού τύπου, συνεισφορά για έναν κοινό σκοπό –σήμερα παρομοίως προσφέρουν οι γονείς, έμμεσα μάλλον παρά άμεσα. Διαφορά αμεσότητας λοιπόν!

Έτερο σημαντικό: όλοι οι δάσκαλοι της υπαίθρου κατοικούσαν παλαιότερα στα χωριά όπου ευρίσκονταν τα Σχολεία τους –σήμερα οι περισσότεροι μετακινούνται σε πόλεις. Μία από τις πιο απλές επιπτώσεις που απορρέουν από τη συνάρτηση αυτή είναι η συνεργασία με τους γονείς ή τους κοινωνικούς εταίρους όπως αναφέρουν οι ανωτέρω υπότιτλοι. Με λίγα λόγια παλαιότερα οι δάσκαλοι εμπλέκονταν αναγκαστικά στον τοπικό καμβά, ενώ σήμερα μόνο με εθελοντικές επισκέψεις μπορούν να συμβληθούν μαζί του.

Επαγγελματισμός
Από τα ήδη αναφερόμενα οικοδομείται το δίπολο ανάγκη –εθελοντισμός ή κατά μία ελευθεριάζουσα οπτική η ελκυστική διελκυστίνδα: το επάγγελμα ως λειτουργία –η λειτουργία ως επάγγελμα. Ποιο ακριβώς από τα ανωτέρω δύναται να αντληθεί από τον υπότιτλο επαγγελματισμός του δασκάλου αγνοείται. Είναι όμως σαφές ότι αποφεύγεται η λέξη «επάγγελμα» για να μη δημιουργούνται εντάσεις, διότι μέχρι πριν από μερικά χρόνια το επάγγελμα του δασκάλου επονομαζόταν από διάφορους ζηλωτές λειτούργημα, άλλη μία βαριά λέξη, θρησκευτικής κι αυτή υφής, την έκφανση της οποίας ευνοούσαν διάφορες αυστηρές διακυβερνήσεις.

Σήμερα με την ευρεία σύνθεση του πολιτικού συστήματος η λέξη λειτούργημα φαντάζει παρελθοντική. Στη μάχη μεταξύ επαγγέλματος και λειτουργήματος θεωρητικά το πρώτο θα καταβαλλόταν από το δεύτερο. Πρακτικά θα έπρεπε να γίνει αποδεκτή ή ύπαρξη πολλών λειτουργημάτων, πολλών οπτικών δηλαδή κατά την άσκηση της διδασκαλίας ή του τρόπου ζωής των δασκάλων, ορισμένες από τις οποίες ίσως βρίσκονταν σε αντιδιαστολή μεταξύ τους.

Σε τι λοιπόν συνίσταται λοιπόν ο επαγγελματισμός του δασκάλου; Προφανώς στην τήρηση των υποχρεώσεων που περιέχονται στο καθηκοντολόγιό του. Γιατί να θιχτεί εδώ πέρα, εκτός από την ανάγκη ίσως να αντικατασταθεί η λέξη λειτούργημα; Ως παραίνεση για να σταματήσει κάτι που ελαττώνεται ή ως ενίσχυση (άλλως περιχαράκωση) της αυτοπεποιθήσεως των δασκάλων;

Απαντήσεις μπορούν με άνεση να δοθούν, όμως ο υποκειμενισμός των είναι φανερός. Η εμπεριεχόμενη στο καθηκοντολόγιο λέξη προγραμματισμός,[3] ήγουν η προετοιμασία του δασκάλου πριν να διδάξει ή προβεί σε διάφορες ενέργειες, σαρκώνει κατά τη γνώμη του γράφοντος τον επαγγελματισμό και κατ΄ επέκτασιν τη δραπέτευση από τον ερασιτεχνισμό.

Πράγματι πρόκειται για ένα κομβικό σημείο της Επιστήμης: ο επαγγελματισμός δηλώνει την ύπαρξη συστηματοποιημένων ενεργειών για την επιτυχία ενός από πριν καθορισμένου σκοπού ή τέλος πάντων συστηματοποιημένων ενεργειών προς αναζήτησιν ή κατασκευήν νέων μοντέλων, έστω και πρόσκαιρων, τα οποία ίσως συγκρούονται με τα ήδη υπάρχοντα (αναλυτικό πρόγραμμα, ανάγκες μαθητών, επιδιώξεις της κοινωνίας).[4]

Δια βίου μάθηση
Δια βίου μάθηση, δηλαδή η εκπαίδευση των ενηλίκων σε όλη τη διάρκεια της ζωής των. Σήμερα στο πεδίο αυτό εντός κι εκτός της χώρας δραστηριοποιείται η Γενική Γραμματεία Δια Βίου Μάθησης.[5] Γνωστός κλάδος της είναι οι ΝΕΛΕ.[6] Δεν πρόκειται για κάτι εντελώς νέο. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Μεταξά (δεκαετία του 1930) είχαν δημιουργηθεί Νυκτερινές Σχολές, δηλαδή απογευματινά ή βραδινά Σχολεία για άνδρες και γυναίκες όπου διδάσκονταν η ελληνική γλώσσα, ιστορία, τραγούδια, χοροί, υγιεινή, ραπτική έως και λογιστική.[7]

Ανάμεσα στους προς επιμόρφωσιν ενηλίκους συγκαταλέγεται προφανώς κι ο δάσκαλος όπως επίσης και εμείς. Στον πρώτο δίνονται κι άλλες ευκαιρίες: η παρακολούθηση π.χ. διαλέξεων στα ΠΕΚ όπου ίσως η θεματολογία να είναι κοινότυπη, ωστόσο η σημασία εστιάζεται στην οπτική των ομιλητών.

Έτερο είδος επιμόρφωσης αποτελούν τα σεμινάρια των Σχολικών Συμβούλων στην αρχή ή το τέλος του σχολικού έτους όπως επίσης και τα επιμορφωτικά δίωρα σε ομάδες Σχολείων ή σε κάθε Σχολείο -εδώ η γενική θεωρία δοκιμάζεται χάρη στη μεταβλητή των ιδιαιτεροτήτων εκάστου τόπου. Και φυσικά οι κατ΄ ιδίαν συζητήσεις.

Δάσκαλος κι εκπαιδευτική κοινότητα
Τη σχέση των δασκάλων με τους συναδέλφους, όπως και με τους προϊσταμένους τους, καθοδηγητές και διοικητικούς, έχει ρυθμίσει η Πολιτεία. Σε κάθε Σχολείο ο Σύλλογος Διδασκόντων, έχει ήδη καθορισμένα καθήκοντα και αρμοδιότητες.[8] Όμως ο χαρακτήρας καθώς και η κοσμοθεωρία εκάστου παίζουν σημαντικό ρόλο, στον καταμερισμό π.χ. των εργασιών μέσα στο Σχολείο ή και στην επιλογή των τάξεων.

Γνωσιολογική συνεργασία και προσωπικές σχέσεις έχουν οι εκπαιδευτικοί κι εκτός εργασίας. Στην ποικιλία της ζωής είναι φυσικό να διατρέχονται από υπερθεματισμούς ή δυσφορίες. Οι τελευταίες είναι επιθυμητές έως το σημείο που προκαλούν το διάλογο, έστω και οξύ.

Σε περίπτωση που διάφορα προβλήματα δεν δύνανται να λυθούν, διότι δεν είναι όλα λυτά, εναπόκεινται σε υπηρεσιακώς ανωτέρω πρόσωπα. Αν κι εκεί δεν ξεμπλέκεται ο μίτος της διαμάχης, ένα από τα οφέλη της σύγκειται στη σύγχρονη ευκαιρία παρατήρησης των στρατοπέδων και στην ύστερη κατανόηση της δημιουργίας των. Δηλαδή ποιοι επέλεξαν μία από τις δύο αντιτιθέμενες γνώμες και ποιες οι αιτίες σχηματισμού των.

Οι σχέσεις των δασκάλων αναμεταξύ τους στο πλαίσιο των Διδασκαλικών Συλλόγων εξαρτώνται από την κατεύθυνση των τελευταίων, αν δηλαδή είναι ανοιχτά πολιτισμική ή αυστηρά συνδικαλιστική.

Δάσκαλος και γονείς
Η γραφή ότι οι δάσκαλοι «ενδιαφέρονται για τις συνθήκες ζωής των μαθητών στην οικογένεια και στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον»[9] δηλώνει τις (αναγκαστικές) επαφές των δασκάλων με τους γονείς ή κηδεμόνες με κεντρικά θέματα τη φοίτηση, την πρόοδο και αξιολόγηση των μαθητών σε καθορισμένες ώρες μέσα στο Σχολείο ή σε ελεύθερες συναντήσεις εκτός της τάξης.

Το πεδίο αυτό διατρέχουν μεταβλητές όπως οι εμπειρίες των γονέων, όταν ήταν οι ίδιοι μαθητές ή η διαφορά απόψεων μεταξύ ειδικών και μη.[10] Στις περισσότερες περιπτώσεις η ύπαρξη οδηγιών του ΥΠΕΠΘ στο δάσκαλο, η καταφυγή στη γνώμη των καθοδηγητών του, η αρωγή του Διευθυντή του Σχολείου ή ακόμη και των Συλλόγων Γονέων κατευνάζει, όταν δε διασκεδάζει τη δημιουργία αντιθέσεων.

Δεν είναι σπάνιο γονείς μαθητών να εξακοντίζουν μομφές εναντίον του δασκάλου θεωρώντας τον υπαίτιο για την πρόοδο του παιδιού τους. Κάθε μομφή από όπου και να προέρχεται είναι μία πρόκληση για αυτοπροσδιορισμό του δασκάλου μέσω του ετεροπροσδιορισμού των άλλων. Πιο απλά: τι χρειάζεται για να πείσω για το αντίθετο;

Δάσκαλος και κοινωνικοί εταίροι
Από τις σχέσεις εντός της εκπαιδευτικής κοινότητας και τη στάση των δασκάλων ως προς την οικογένεια του μαθητή, που ήδη αναφέρθηκαν, περνάμε στη θέση των δασκάλων ως προς τις θεσμοθετημένες συσσωματώσεις πολιτών, τις ομάδες πίεσης κατά μία άλλη ονομασία,[11] στενότερης μάλλον υφής. Έμμεσα ο δάσκαλος λαμβάνει επαφή μαζί τους μέσω του Διευθυντή του Σχολείου, των κατά τόπους Υπευθύνων για τα Καινοτόμα Προγράμματα ή του Σχολικού Συμβούλου, ενώ άμεσα μπορεί και ο ίδιος τηλεφωνικά, ψηφιακά ή διαπροσωπικά, ιδίως σε ώρες εκτός μαθήματος.

Δύο από τα πεδία συνάντησης του δασκάλου με τις ομάδες πίεσης είναι η διαθεματικότητα και οι διδακτικές επισκέψεις. Ένα Εμπορικό Κατάστημα ή ένα Ωδείο μπορεί να αποτελέσει το κατώφλι για κοινή επαφή, για άνοιγμα του Σχολείου στην κοινωνία. Όσο περισσότερο το άνοιγμα, εννοείται το προσχεδιασμένο άνοιγμα, τόσο ευρύτερες οι προσλήψεις.

Επιλογικά
Ποιος είναι τελικά ο ρόλος του δασκάλου στο σύγχρονο Σχολείο; Ένας άνθρωπος που εργάζεται με σχέδιο και συνέπεια, που συνεχώς λαμβάνει κι αξιοποιεί νέες παραστάσεις, που συνεργάζεται άψογα με την κοινότητα των συναδέλφων του, τις οικογένειες των μαθητών κι εν τέλει με ολόκληρη την κοινωνία.