Αρχέγονα αντανακλαστικά ορίζονται ως μια στερεότυπη κινητική απάντηση σε ένα συγκεκριμένο εξωτερικό ερέθισμα. Τα αρχέγονα αντανακλαστικά κατέχουν καθοριστικό αναπτυξιακό ρόλο καθώς προετοιμάζουν το νεογνό να κινηθεί ενάντια στη βαρύτητα και οδηγούν στην εμφάνιση εκούσιων κινήσεων. Οι ώριμες αντιδράσεις στην ψυχοκινητική πρόοδο ενός παιδιού μπορούν να εμφανιστούν μόνο εφόσον το ίδιο κεντρικό νευρικό σύστημα έχει φτάσει στην ωριμότητα. Η διαδικασία αυτή συνίσταται στη μετάβαση από μια αντανακλαστική αντίδραση του εγκεφαλικού στελέχους σε μια φλοιωδώς ελεγχόμενη αντίδραση.
Η φάση των αντανακλαστικών κινήσεων περιλαμβάνει δύο στάδια:
α) το στάδιο συλλογής πληροφοριών και ερεθισμάτων, από την εµβρυϊκή ζωή µέχρι τον 4ο µήνα βρεφικής ηλικίας, ώστε το βρέφος να συγκεντρώνει πληροφορίες, να αναζητά θρέψη και προστασία µέσω της κίνησης
β) το στάδιο αποκωδικοποίησης των πληροφοριών –ερεθισμάτων, από τους 4 µήνες έως τον πρώτο χρόνο, που η αισθητηριο- κινητική δραστηριότητα αντικαθίσταται από την αντιληπτικό- κινητική συμπεριφορά.
Περίπου από τον 4ο μήνα ως το 1ο έτος πραγματοποιείται η αναστολή των αρχέγονων αντανακλαστικών και παρατηρείται βελτίωση του μυϊκού τόνου, του ελέγχου της στάσης σώματος και οι κινήσεις εξελίσσονται σε πιο λειτουργικές. Η απουσία ή/και η μειωμένη ανταπόκριση, η ασυμμετρία ή/και η παραμονή τους πέρα των έξι μηνών αποτελούν ενδείξεις νευρολογικής δυσλειτουργίας.
Η παραμονή των αρχέγονων αντανακλαστικών συνεπάγεται με αποκλίσεις στην αισθητηριακή ανάπτυξη, σε διαταραχές στάσης, στη μειωμένη κινητική και γνωστική απόδοση και στη μειωμένη ψυχοκινητική ανάπτυξη. Βάσει βιβλιογραφικών αναφορών, σημειώνεται ότι παιδιά, έφηβοι και ενήλικες με παραμονή αρχέγονων αντανακλαστικών παρουσιάζουν νευροσυμπεριφορικά προβλήματα ή μαθησιακές δυσκολίες. Παράλληλα, αυτή η μη ωρίμανση των αντανακλαστικών εμφανίζεται σε άτομα με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, με δυσλεξία, με ΔΕΠ-Υ, με σύνδρομο Tourette.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Gieysztor Ε.Ζ., Choińska Α.Μ., Paprocka-Borowicz Μ. ( 2015). Persistence of primitive reflexes and associated motor problems in healthy preschool children. Arch Med Sci 2018; 14, 1: 167–173. DOI: 10.5114/aoms.2016.60503
Leisman G. & Melillo R. (2025). Evaluating Primitive Reflexes in Early Childhood as a Potential Biomarker for Developmental Disabilities. Journal of Paediatrics and Child Health, 2025; 61:846–851 https://doi.org/10.1111/jpc.70053
Manojkumar J &,Rahul M. (2017). Understanding Primitive Reflexes and Their Role In Growth And Development: A Review. International Healthcare Research Journal 2017;1(8):243-247. DOI: 10.26440/IHRJ/01_08/123
Rashikj- Canevska O. & Mihajlovska M. (2019). Persistence of primitive reflexes and associated problems in children. Годишен зборник на Филозофскиот факултет/The Annual of the Faculty of Philosophy in Skopje · DOI: 10.37510/godzbo1972513rc
Δούκα Α. (2008). Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη- Αντανακλαστικές και Στοιχειώδεις κινήσεις. Στο Κουτσούκη Δ . (Επιμ.), Αναβάθμιση και επέκταση του θεσμού της εκπαίδευσης ατόμων με σοβαρά προβλήματα υγείας, που βρίσκονται για μεγάλο χρονικό διάστημα σε νοσηλευτικά ιδρύματα ή στο σπίτι, στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση’’. Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
