Μιας και τώρα έχετε χρόνο, αγαπημένοι/ες μου μαθητές/τριες, σας αναρτώ έναν σύνδεσμο, από τον οποίο μπορείτε να απολαύσετε έργα τέχνης εμπνευσμένα από τον Τρωικό πόλεμο. Αρκεί να κάνετε “κλικ” στο όνομα του ήρωα της Ιλιάδας για τον οποίο επιθυμείτε να δείτε έργα τέχνης. Προσπαθήστε να δημιουργήσετε μια παρουσίαση (Power Point) με έργα που αποτυπώνουν τον ήρωα αυτόν (τον Αγαμέμνονα, τον Αχιλλέα, την Ελένη κ.λπ.) σε διάφορες σκηνές της Ιλιάδας. Μην παραλείψετε να σημειώσετε ποιας εποχής είναι το έργο τέχνης και πού βρίσκεται σήμερα. Για να μπείτε, λοιπόν, στις “Ψηφίδες για την Ελληνική Γλώσσα”, πατήστε εδώ.
α) Ο Απόλλωνας αόρατος, τον χτυπάει από πίσω με την παλάμη στους ώμους και την πλάτη και τον ζαλίζει.
β) Αφαιρεί από τον Πάτροκλο τα όπλα (επιθετικά και αμυντικά).
γ) Ο ήρωας σαστίζει και αποδυναμώνεται σωματικά και ψυχικά
ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Η ψυχική και σωματική αποδυνάμωση του ήρωα είναι προϋπόθεση για την εξόντωσή του.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΚΕΦΑΛΑΙΑΣ: Ο ποιητής με μια οπτικοακουστική εικόνα της πορείας του κράνους ως τα πόδια των αλόγων και παρουσιάζοντας τον Έκτορα να φοράει αυτό το κράνος, εξυπηρετεί κάποιους σκοπούς:
α) Φέρνει έμμεσα στο προσκήνιο τον Αχιλλέα (υπονοείται η ανδρεία του που δεν είχε υποστεί ποτέ καμία ήττα).
β) Η εικόνα του Έκτορα με την περικεφαλαία στο κεφάλι προσημαίνει τον θάνατό του (έφτανε σε αυτόν η μαύρη μέρα, στίχος 800).
γ) Δεν είναι τρόπαιο νίκης για τον Έκτορα γιατί του το έχει χαρίσει ένας θεός (Απόλλωνας).
ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΑΦΟΠΛΙΣΜΟΥ ΠΑΤΡΟΚΛΟΥ
α) Τονίζει τη γενναιότητα του ήρωα (μόνο άοπλος μπορούσε να ηττηθεί).
β) Δείχνει την πρόθεση του θεού να εξοντώσει τον Πάτροκλο.
γ) Τονίζει έμμεσα την αξία της πανοπλίας του Αχιλλέα (όποιος τη φορούσε ήταν αήττητος).
δ) Γίνεται αυστηρότερη η τιμωρία του Πατρόκλου για την ύβρη που διέπραξε όταν παραβίασε την εντολή του Αχιλλέα. Έτσι υφίσταται την ταπείνωση της γύμνωσης, ενώ ακόμη είναι ζωντανός.
Η ΠΤΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΣΙΜΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΚΛΟΥ
Α΄ ΦΑΣΗ
Πρωταγωνιστής είναι ο Απόλλωνας, που τον αποδυναμώνει χτυπώντας τον πισώπλατα και τον παραδίδει στους ανθρώπους να τον αποτελειώσουν.
Β΄ ΦΑΣΗ
Έπειτα, πρωταγωνιστής είναι ο Εύφορβος, που κι αυτός τον χτυπάει πισώπλατα και τον τραυματίζει στην πλάτη. Παρόλο που είναι ικανός πολεμιστής και ο αντίπαλός του τραυματισμένος και άοπλος, ο Εύφορβος το βάζει στα πόδια. Έτσι ο ποιητής αναδεικνύει την ανδρεία του Πατρόκλου.
Γ΄ ΦΑΣΗ
Πρωταγωνιστής είναι ο Έκτορας που του δίνει το τελειωτικό χτύπημα στα πλευρά. Τον χτύπησε από μπροστά, αλλά ο Πάτροκλος ήταν ήδη άοπλος, εξουθενωμένος και κονταροπληγωμένος. Αυτό το γεγονός υποτιμά τον Έκτορα που καταδέχεται να αναμετρηθεί τόσο άνισα με τον αντίπαλό του. Και μάλιστα καυχιέται για τον «θρίαμβό του». Δεν γίνεται αγώνας ούτε παλικαρίσια αναμέτρηση. Με όλα αυτά ο ποιητής υποβαθμίζει το κατόρθωμα του Έκτορα και εξυψώνει τον Πάτροκλο.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ ΣΚΗΝΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ
Αποστροφή του ποιητή που απευθύνεται σε β΄ πρόσωπο και σε ευθύ λόγο στον Πάτροκλο (812-813).
Ρεαλιστική εικόνα, 820-821.
Πλατιά παρομοίωση:823-829.Παρμένη από το ζωικό βασίλειο η άγρια πάλη δυο διψασμένων θηρίων που διεκδικούν το νερό μιας μικρής βρυσούλας. Η παρομοίωση παραλείπει τις μειωμένες δυνάμεις του Πατρόκλου.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ
α) Οι θεοί στα ομηρικά έπη αντιπροσωπεύουν τις δυνάμεις μέσα στις οποίες συνυπάρχουν το καλό (θεοί) και το κακό (δαίμονες). Βοηθούν ή καταστρέφουν με κάθε μέσο θεμιτό ή αθέμιτο, ηθικό ή ανήθικο. Έτσι ο Απόλλωνας προσέγγισε ύπουλα τον Πάτροκλο και τον χτύπησε από πίσω. Χρησιμοποίησε τις θεϊκές του ιδιότητες (δυνατός και αόρατος), χρησιμοποιώντας τρόπους ηθικά απαράδεκτους(χτύπησε ύπουλα και από πίσω και τον αφόπλισε), γιατί ο Πάτροκλος ήταν αήττητος με έντιμα και παλικαρίσια μέσα.
Όμως για τους θεούς δεν ισχύει το καλό και το κακό, το δίκαιο και το άδικο, το ηθικό και το ανήθικο όπως στους ανθρώπους. Κανείς δεν έχει δικαίωμα να κρίνει τους θεούς. Οι άνθρωποι απλά δέχονται τις συνέπειες. Οι θεοί είναι πάνω και πέρα από όλα.
β) Ο Όμηρος άλλωστε «χρησιμοποίησε» τον θεό για να προβάλει περισσότερο την ανδρεία του Πατρόκλου. Ένας τόσο ξεχωριστός ήρωας ήταν αδύνατον να καταβληθεί από άνθρωπο και με έντιμα μέσα.
γ) Βέβαια η συμπεριφορά του Απόλλωνα ερμηνεύεται και ως θεϊκή τιμωρία (τίση), γιατί ο Πάτροκλος διέπραξε ύβρη ξεπερνώντας τα όρια που έθεσε ο Αχιλλέας και αψηφώντας τη προειδοποίηση του Απόλλωνα.
Η ΕΠΑΡΣΗ ΤΟΥ ΕΚΤΟΡΑ
α) Η εικόνα του ήρωα που καυχιέται για το κατόρθωμά του πάνω από τον ετοιμοθάνατο αντίπαλό του είναι συνηθισμένη στην Ιλιάδα. Όμως μας ξενίζει που ο Έκτορας καυχιέται μετά από μια νίκη που δεν είναι ολοκληρωτικά δική του, καθώς απλώς αποτέλειωσε έναν άοπλο και τραυματισμένο αντίπαλο.
β) Παρατηρούμε ότι ο Έκτορας εκφράζει την πεποίθηση πως με τον θάνατο του Πατρόκλου σώζεται η Τροία.
γ) Καυχιέται ότι είναι ο σπουδαιότερος πολεμιστής ανάμεσα στους Τρώες και δηλώνει ρητά πως όσο ζει αυτός οι Τρώες δε θα γνωρίσουν σκλαβιά (εδώ υπάρχει τραγικότητα μιας και πράγματι η Τροία θα πέσει όταν θα έχει σκοτωθεί).
δ) Διαπράττει ύβρη. Η χαιρεκακία και η εκδικητικότητά του φτάνει στο σημείο να βεβαιώνει τον ετοιμοθάνατο ότι το σώμα του θα το φάνε τα όρνια . Έτσι παραβιάζεται ο ιερός θεσμός του σεβασμού και της ταφής των νεκρών. Βέβαια, υπάρχει τραγικότητα και επική ειρωνεία καθώς οι ακροατές γνωρίζουν ποια τύχη θα περιμένει το νεκρό σώμα του Έκτορα αργότερα.
ε) Η ατίμωση του Πατρόκλου είναι διπλή. Γυμνώθηκε από τα όπλα ζωντανός και θα τον φάνε τα όρνια νεκρό. Η ψυχή του θα βασανιζόταν και δε θα έβρισκε γαλήνη.
στ) Ο Έκτορας ειρωνεύεται τον Πάτροκλο που δεν είχε τον Αχιλλέα να του παρασταθεί και δεν τον έσωσαν τα όπλα του. Αυτό είναι, επίσης, επική ειρωνεία γιατί ο Αχιλλέας θα συμπαρασταθεί στον Πάτροκλο σκοτώνοντας τον Έκτορα.
ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΞΕΨΥΧΙΣΜΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΚΛΟΥ 844-854
Ο Πάτροκλος, πριν πεθάνει, ανακόπτει την έπαρση του νικητή. Περιορίζει την αξία της νίκης του, προσθέτει ως υπεύθυνους τον Δία και τη Μοίρα, καυχιέται με τη σειρά του για τη δική του παλικαριά και προειδοποιεί τον Έκτορα προφητεύοντας ότι θα πεθάνει σύντομα από τα χέρια του Αχιλλέα. Έτσι εκδικείται τον φονιά του.
Η ποιητική τέχνη εκδηλώνεται σε αυτή την σκηνή με την αποστροφή του ποιητή προς τον Πάτροκλο (843), την ειρωνεία (844), την υπερβολή (847-848 ο Πάτροκλος θα μπορούσε να σκοτώσει 20 άντρες σαν τον Έκτορα) και την προσήμανση (πρόβλεψη για τον θάνατο του Πατρόκλου).
Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ 855-858
Η εικόνα της προσωποποιημένης ψυχής που κατεβαίνει στον Άδη και κλαίει γεμάτη θλίψη για τη μοίρα της που της στέρησε νιότη και ανδρεία δείχνει τις αντιλήψεις των ανθρώπων της ομηρικής εποχής. Με τον θάνατο το σώμα φθείρεται ενώ η ψυχή άυλη κατεβαίνει στον σκοτεινό Άδη. Η ομορφιά και η ανδρεία είχαν μεγάλη αξία για τον ομηρικό άνθρωπο.
Η ΥΠΕΡΟΠΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΤΟΡΑ 859-861
Ο Έκτορας δεν καταβάλλεται από την προφητεία του Πατρόκλου. Δηλώνει ότι αυτός θα σκοτώσει πρώτος τον Αχιλλέα (επική ειρωνεία).
Η σκηνή τελειώνει με τη ρεαλιστική εικόνα του Έκτορα που τραβάει το δόρυ από το νεκρό σώμα του αντιπάλου, πατώντας πάνω του. Για μας η σκηνή είναι πολύ σκληρή. Οι ακροατές όμως του Ομήρου που έχουν την ανδρεία ως ξεχωριστή αρετή δεν ενοχλούνται αλλά ευχαριστιούνται τις εικόνες αυτές. Η Ιλιάδα έχει πολλές τέτοιες.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ
ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ: ήρωας που ξεπερνά τα ανθρώπινα μέτρα, αφού απαιτούνται υπερφυσικές δυνάμεις για να τον αναχαιτίσουν. Δε χάνει το κουράγιο του ούτε τη στιγμή του θανάτου του.
ΕΚΤΟΡΑΣ : Αδιαφορεί για τους ηθικούς κανόνες του πολέμου, καταπατά τον κώδικα τιμής των ηρώων και επιχειρεί μια άνιση αναμέτρηση (πάνοπλος αυτός επιτίθεται σε άοπλο και πληγωμένο). Σε πολλά σημεία φαίνεται η αλαζονεία και η έπαρση του ήρωα.. Γίνεται ασεβής, γιατί παραβιάζει τον ιερό θεσμό της ταφής των νεκρών. Διαπράττει ύβρη γιατί παραβιάζει τον ιερό θεσμό της ταφής και θέτει τον εαυτό του ψηλά πέρα από τις ανθρώπινες δυνατότητες.
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Ύβρη – νέμεση – τίση
Υβριστής γίνεται ο άνθρωπος που υπερβαίνει τα όριά του προσβάλλοντας-αδικώντας θεούς ή και ανθρώπους. Η υπέρβαση αυτή (η ύβρη) προκαλεί την οργή των θεών (τη νέμεση), και ακολουθεί η τιμωρία (η τίση).
Ποιες εξελίξεις έφεραν το κόμμα του Βενιζέλου στην εξουσία το 1910;
Α) Μετά το κίνημα του 1909 ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος πρότεινε την πρωθυπουργία στον Ελευθέριο Βενιζέλο.
Β) Ο Βενιζέλος αρνήθηκε. Διαφώνησε επίσης στην κατάργηση της μοναρχίας.
Γ) Ακολούθησε συμφωνία Συνδέσμου, βασιλιά, παλαιών κομμάτων και Βενιζέλου: να γίνουν εκλογές για ανάδειξη Αναθεωρητικής και όχι Συντακτικής Βουλής.
Δ) Μετά από δύο εκλογικές αναμετρήσεις τις εκλογές κέρδισε το Κόμμα των Φιλελευθέρων.
Ποιες ήταν οι βασικές μεταρρυθμίσεις του Συντάγματος του 1911;
1. Προστάτευε αποτελεσματικότερα τις ατομικές ελευθερίες,
2. Επέτρεπε στο κράτος να αφαιρεί από ιδιοκτήτες μεγάλες εκτάσεις γης με αποζημίωση, για να μοιραστούν στους ακτήμονες,
3. Απαγόρευε να εκλέγονται βουλευτές οι στρατιωτικοί και οι δημόσιοι υπάλληλοι,
καθιέρωνε την υποχρεωτική, δωρεάν εκπαίδευση.
Ποια προοδευτική ομάδα προώθησε πολλές μεταρρυθμίσεις στο σύνταγμα του 1911;
Στην προώθηση των μεταρρυθμίσεων καταλυτικός ήταν ο ρόλος της κοινοβουλευτικής ομάδας των Κοινωνιολόγων με επικεφαλής τον Αλ. Παπαναστασίου.
Ποιες ήταν οι ενέργειες του Βενιζέλου για την αναδιοργάνωση του στρατού;
Απέκτησε επιρροή στο στράτευμα και επιδίωξε την αξιοποίηση όλων των αξιωματικών.
Επανέφερε στην ηγεσία του στρατού το διάδοχο Κωνσταντίνο.
Πώς ερμηνεύονται οι ενέργειες του Βενιζέλου;
Σύμφωνα με την εκτίμηση του Βενιζέλου, η Ελλάδα σύντομα θα έπαιρνε μέρος σε πόλεμο για να πετύχει τους εθνικούς της στόχους. Υπό αυτό το πρίσμα ερμηνεύονται:
Α)η συμβιβαστική του στάση απέναντι στη μοναρχία,
Β) τα μέτρα υπέρ των ασθενέστερων στρωμάτων,
Γ)η στρατιωτική ανασυγκρότηση της χώρας.
Ποιο ήταν το αποτέλεσμα των εκλογών του Μαρτίου του 1912;
Θριάμβευσε το κόμμα των Φιλελευθέρων.
Μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας θεωρούσε το Βενιζέλο ικανό να επιλύσει μεγάλα κοινωνικά και εθνικά ζητήματα.
ΚΥΡΙΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ
Ποια ήταν η κύρια επιδίωξη της ελληνικής πνευματικής ζωής τον 19ο αιώνα;
Το στοιχείο που δέσποσε στην ελληνική πνευματική ζωή τον 19ο αιώνα ήταν η προσπάθεια οικοδόμησης μιας εθνικής ταυτότητας κοινής για ολόκληρο τον ελληνισμό.
Ποιες επιστήμες καλλιεργήθηκαν ώστε οικοδομηθεί η εθνική ταυτότητα; Γιατί ο ιστορικός Φαλμεράιερ έδωσε αφορμή για να αναπτυχθούν;
Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στην ιστορία και στη λαογραφία. Οι απόψεις του Γερμανού ιστορικού Φαλμεράιερ, που υποστήριζε ότι οι Έλληνες του 19ου αιώνα ελάχιστη σχέση είχαν με τους αρχαίους Έλληνες, έστρεψαν το ενδιαφέρον στην αναζήτηση της εθνικής συνέχειας.
Τι ήταν και ποιες απόψεις είχαν οι Ζαμπέλιος και Παπαρρηγόπουλος;
Οι Σπυρίδων Ζαμπέλιος και Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος ήταν ιστορικοί και υποστήριξαν ότι η συνέχεια του ελληνισμού από την αρχαιότητα υπήρξε αδιάκοπη και, για να ενισχύσουν αυτή τη θέση, στράφηκαν στη μελέτη του Βυζαντίου. Έτσι, διαμορφώθηκε το τριμερές σχήμα της ελληνικής ιστορίας: αρχαία, βυζαντινή, νεότερη. Το σχήμα αυτό κυριαρχεί μέχρι σήμερα στην ελληνική ιστοριογραφία, ιδίως στη σχολική.
Τι περιελάμβανε η επιστήμη της λαογραφίας και ποιος την θεμελίωσε;
Λαογραφία είναι η επιστήμη που μελετά τη σύγχρονη λαϊκή ζωή και τα λαϊκά έθιμα. Οι ίδιες ανάγκες ενίσχυσης της ελληνικής εθνικής ταυτότητας οδήγησαν στην ανάπτυξη της λαογραφίας. Πρωτεργάτης υπήρξε ο Νικόλαος Πολίτης, θεμελιωτής της λαογραφίας στην Ελλάδα.
Πότε ιδρύθηκε το ελληνικό πανεπιστήμιο και ποιο ρόλο ανέλαβε;
Το πανεπιστήμιο ιδρύθηκε το 1837 και επιφορτίστηκε, εκτός από τις αυτονόητες λειτουργίες του, και με μια «αποστολή»: να εμφυσήσει στους ομογενείς «αλύτρωτους» φοιτητές του τις εθνικές αξίες, ώστε αυτοί να τις μεταδώσουν στις πατρίδες τους ως εκπαιδευτικοί και κληρικοί.
Τι ήταν το κίνημα του δημοτικισμού και ποιον σκοπό υπηρετούσε; Ποιος ήταν ο πρωτεργάτης του και ποιες αντιδράσεις συνάντησε;
Το κίνημα του δημοτικισμού ήταν η συστηματική προσπάθεια καθιέρωσης της δημοτικής ως γλώσσας της εκπαίδευσης, της διοίκησης και της λογοτεχνίας. Αυτό θα συντελούσε στην απόκτηση μιας πολιτιστικής ταυτότητας κοινής για όλο τον ελληνισμό που έπρεπε να βασίζεται σε μια ενιαία, καθομιλουμένη γλώσσα. Πρωτεργάτης υπήρξε ο γλωσσολόγος Γιάννης Ψυχάρης (1854-1929), που με το βιβλίο Το ταξίδι μου (1888) υποστήριξε την ανάγκη γενίκευσης της χρήσης της δημοτικής γλώσσας. Δεν ήταν όλοι, όμως, σύμφωνοι. Μάλιστα σημειώθηκαν επεισόδια με νεκρούς και τραυματίες το 1901, λόγω της μετάφρασης του Ευαγγελίου στη δημοτική (Ευαγγελικά), και το 1903, όταν υπερσυντηρητικοί διαμαρτυρήθηκαν βίαια για τη μετάφραση της Ορέστειας του Αισχύλου σε απλή καθαρεύουσα (Ορεστειακά). Στις αντιδράσεις αυτές πρωτοστατούσε το συντηρητικό φοιτητικό κίνημα της εποχής.
ΓΡΑΜΜΑΤΑ
Α. Ο ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ
Ποιος ποιητής κυριάρχησε ως τα μέσα του 19ου αιώνα; Ποια ήταν η σημαντικότερη προσφορά του στον ελληνισμό;
Κορυφαία μορφή των ελληνικών Γραμμάτων μέχρι και τα μέσα του 19ου αι. υπήρξε ο Διονύσιος Σολωμός (1798-1857). Δημιουργός τού εμπνευσμένου από την επανάσταση του 1821 ποιήματος Ύμνος εις την Ελευθερίαν, που οι δύο πρώτες στροφές του μελοποιημένες από τον Νικόλαο Μάντζαρο αποτελούν τον εθνικό ύμνο των Ελλήνων, ο Σολωμός ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για την ελληνική λαϊκή γλώσσα.
Τι ήταν η Επτανησιακή Σχολή; Ποιοι άλλοι γνωστοί ποιητές έζησαν την ίδια περίοδο παράλληλα με την Επτανησιακή Σχολή;
Ήταν ένας κύκλος διανοουμένων που σχηματίστηκε γύρω από τον Διονύσιο Σολωμό που συμμερίζονταν τις απόψεις του και έμειναν γνωστοί ως Επτανησιακή Σχολή. Πλάι σε αυτούς, ξεχωριστές περιπτώσεις ήταν ο δημοκράτης καρμπονάρος (επαναστάτης) Ανδρέας Κάλβος, ο οποίος άνοιξε με τον λυρισμό του νέους δρόμους στην ελληνική ποίηση, ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης και ο Ανδρέας Λασκαράτος.
Β. ΟΙ ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΛΑΙΑ ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΧΟΛΗ (Α΄ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΧΟΛΗ) (1830-1880)
Τι ονομάζουμε σχολή στη λογοτεχνία;
Η σχολή είναι μια ομάδα λογοτεχνών που έχουν κοινά χαρακτηριστικά, κοινές αντιλήψεις, έχουν την επίγνωση ότι ανήκουν σε μια κοινή ομάδα και κυρίως αποδέχονται ως «αρχηγό» και πρωτοπόρο έναν συγκεκριμένο λογοτέχνη, τον οποίον ακολουθούν ως πρότυπο.
Ποιοι κυριαρχούν στη λογοτεχνία του ελεύθερου κράτους την περίοδο 1830-1850;
Η λογοτεχνία του ελεύθερου κράτους αντιπροσωπεύεται, κατά την περίοδο 1830-1880, από το έργο Φαναριωτών λογίων, που γράφουν στην καθαρεύουσα αλλά δεν ξεπερνούν την απλή μίμηση του γαλλικού ρομαντισμού. Παράλληλα, αναπτύχθηκε και η πεζογραφία. Ο Εμμανουήλ Ροΐδης (Η πάπισσα Ιωάννα), υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της.
Γ. Η ΝΕΑ ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΙ Η ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880
Τι εννοούμε με τον όρο Νέα Αθηναϊκή Σχολή ή Γενιά του 1880;
Με τον όρο Νέα Αθηναϊκή Σχολή αναφερόμαστε στο σύνολο των ποιητών που εμφανίστηκαν στη νεοελληνική λογοτεχνία μετά το 1880, με προεξάρχουσα μορφή τον Κωστή Παλαμά. Ο όρος χρησιμοποιείται σε αντιδιαστολή προς την Α’ Αθηναϊκή Σχολή. Αντ’ αυτού συχνά χρησιμοποιείται και ο όρος Γενιά του 1880, επειδή τα πρώτα ανανεωτικά έργα εμφανίστηκαν το 1880. Οι ποιητές της Γενιάς του 1880 ήταν νέοι ποιητές που αντιδρούσαν στις υπερβολές του αθηναϊκού ρομαντισμού και ενδιαφέρονταν για την καθιέρωση της δημοτικής στον ποιητικό λόγο.
Ποιοι διηγηματογράφοι διακρίνονται την περίοδο αυτή;
Περίπου την ίδια εποχή, στην πεζογραφία, αναπτύχθηκε το διήγημα, στο οποίο ξεχώρισαν οι Γεώργιος Βιζυηνός και Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης.
ΠΗΓΕΣ:
Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου (Ε. Λούβη, Δ. Ξιφαράς)
Ποια ήταν τα κυριότερα καλλιτεχνικά ρεύματα του 19ου αιώνα;
Α) Κλασικισμός η νεοκλασικισμός
Κυριαρχεί ήδη από το δεύτερο μισό του 18ουαι. και θαυμάζει την τάξη και την πειθαρχία της κλασικής αρχαίας τέχνης.
Κύριοι εκπρόσωποί του: Νταβίντ, Ένγκρ.
Β) Το κίνημα του ρομαντισμού
Πρωτοεμφανίστηκε στην Αγγλία και τη Γερμανία και κορυφώθηκε στη Γαλλία μετά το 1830.
Τα κύρια γνωρίσματα του ρομαντισμού ήταν:
η εγκατάλειψη των κλασικών προτύπων,
η κυριαρχία του συναισθηματισμού,
η αγάπη για το μυστήριο,
το ενδιαφέρον για το εξιδανικευμένο εθνικό παρελθόν,
η θρησκευτική αναζήτηση,
η στροφή στη φύση,
η προτεραιότητα του φανταστικού έναντι του πραγματικού,
η προτεραιότητα του χρώματος έναντι της μορφής,
η ελεύθερη διαμόρφωση του ύφους.
Πηγές έμπνευσης για το ρομαντισμό ήταν:
το έθνος,
η εθνική παράδοση,
η επαναστατική δράση.
Μουσική και ρομαντισμός:
Ο ρομαντισμός εκφράστηκε πρώτα στη μουσική.
Κέντρο: η Γερμανία
Εκπρόσωποι οι Μπετόβεν, Σούμπερτ, Σούμαν, Μπραμς, Βάγκνερ και ο Πολωνός Σοπέν.
Ποίηση και ρομαντισμός:
Στην ποίηση ο ρομαντισμός εκφράστηκε με τα έργα των μεγάλων Άγγλων ποιητών Κιτς, Σέλεϊ, Μπάιρον και στη συνέχεια με τους Γάλλους ποιητές Λαμαρτέν, Βινύ, Μισέ, Ουγκό.
Οι ρομαντικοί ποιητές άντλησαν τα θέματά τους:
από τον εσωτερικό τους κόσμο,
από την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα.
Η ρομαντική ποίηση πήρε έντονα εθνικό χαρακτήρα:
στη Γερμανία (Ρίχτερ, Νοβάλις), στην Ιταλία (Μαντσόνι, Λεοπάρντι), στη Ρωσία (Πούσκιν).
Πεζογραφία και ρομαντισμός
Και στην πεζογραφία ο ρομαντισμός έδωσε μερικά σημαντικά έργα, όπως του Γάλλου Σατομπριάν (Το πνεύμα του χριστιανισμού) του Άγγλου Σκοτ (Ιβανόης).
Εκφράσεις του ρομαντισμού για τα κοινωνικά προβλήματα πρέπει να θεωρηθούν ορισμένα έργα των Μπαλζάκ (Ανθρώπινη Κωμωδία), Σταντάλ (Το κόκκινο και το μαύρο), Ουγκό (Οι Άθλιοι).
Ζωγραφική και ρομαντισμός
Ο ρομαντισμός στη ζωγραφική εκφράστηκε με τα έργα των Κόνσταμπλ, Ζερικό και Ντελακρουά.
Γ) Το κίνημα του ρεαλισμού
Γύρω στα 1850 οι οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές προκάλεσαν την ανάδυση του ρεαλισμού.
Κύρια γνωρίσματα του ρεαλισμού ήταν:
η προσπάθεια πιστής απόδοσης της πραγματικότητας
το ενδιαφέρον για την καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων
το ενδιαφέρον για το αληθινό και όχι τόσο για το ωραίο
Ζωγραφική κα ρεαλισμός:
Η ζωγραφική υπήρξε ο κύριος χώρος έκφρασης του ρεαλισμού.
Το 1855 ο Γάλλος ζωγράφος Κουρμπέ έκανε μια έκθεση στο Παρίσι που την ονόμασε ρεαλισμός, από όπου και το όνομα του κινήματος.
Σημαντικοί ρεαλιστές ζωγράφοι ήταν οι Κορό, Ντομιέ, Μιγέ.
Πεζογραφία και ρεαλισμός:
Και η πεζογραφία έδωσε σπουδαία δείγματα ρεαλισμού στα έργα των Ντίκενς (Όλιβερ Τουίστ), Φλομπέρ (Μαντάμ Μποβαρύ), Ζολά (Οι Ρουγκόν Μακάρ), Ντοστογιέβσκι (Έγκλημα και Τιμωρία), Τολστόι (Πόλεμος και Ειρήνη).
Αναζητήσεις στα τέλη του 19ου αι.
Ποίηση:
Δ)Συμβολισμός: αρνιόταν κάθε κανόνα και προσπαθούσε να εκφράσει τη φαντασία.
Πρόδρομος του συμβολισμού ήταν ο Μποντλέρ και κορυφαίοι εκφραστές οι Βερλέν, Μαλαρμέ, Ρεμπό.
Δραματουργία:
Η δραματουργία τόνισε την ανάγκη της κοινωνικής χειραφέτησης μέσα από το έργο του Νορβηγού Ίψεν (κουκλόσπιτο), του Σουηδού Στρίνμπεργκ (Πατέρας) και του Ρώσου Τσέχοφ (Ο θείος Βάνιας).
Ζωγραφική :
Ε) Ιμπρεσιονισμός: ήταν η προσπάθεια να αποδοθεί η φευγαλέα εντύπωση (impression). Το βάρος έπεφτε στα μεταβαλλόμενα είδωλα των πραγμάτων.
Κύριοι εκπρόσωποι του ιμπρεσιονισμού ήταν οι Πισαρό, Ρενουάρ, Μονέ, Ντεγκά.
Στ) Μεταϊμπρεσιονισμός: Οι μεταϊμπρεσιονιστές, όπως οι Σερά, Γκογκέν, Βαν Γκογκ, Σεζάν κ.ά, αξιοποίησαν τις καινοτομίες των ιμπρεσιονιστών και οδήγησαν τη ζωγραφική σε νέα μονοπάτια (π.χ κυβισμός).
Γλυπτική:
Οι αναζητήσεις στη γλυπτική εκφράστηκαν κυρίως στο έργο του Γάλλου Ροντέν, ο οποίος επιδίωκε την απόδοση βαθύτερων συναισθημάτων και πανανθρώπινων αξιών.
ΠΗΓΕΣ:
Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου (Ε. Λούβη, Δ. Ξιφαράς)
Ποια χαρακτηριστικά έχει η επιστημονική εξέλιξη τον 19ο αιώνα;
Πολλά νέα επιστημονικά επιτεύγματα.
Πιο στενή σύνδεση οικονομίας και επιστήμης.
Κυριαρχία της χημείας, γιατί οι εφαρμογές της εξυπηρετούν την υφαντουργία (συνθετικά υφάσματα, χρώματα), τη γεωργία (λιπάσματα) και την ιατρική (εμβόλια, φάρμακα).
Τα επιστημονικά επιτεύγματα
Ποιοι είναι οι κυριότεροι επιστήμονες και ποια τα επιτεύγματά τους;
Ο Φαραντέι ανακάλυψε τη σχέση ηλεκτρισμού – μαγνητισμού.
Ο Μάξγουελ ανακάλυψε τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα που μεταδίδονται μέσω του αέρα, με εφαρμογές σε: (α) ηλεκτροφωτισμό (Έντισον), (β) τηλέφωνο (Μπελ), (γ) κινηματογράφο.
Ο Μορς εγκατέστησε το πρώτο τηλεγραφικό δίκτυο στις ΗΠΑ.
Ο Παστέρ και ο Κοχ μελέτησαν τα μικρόβια και επινόησαν εμβόλιο για τη λύσσα και μεθόδους αποστείρωσης των τροφίμων.
Δαρβίνος: η θεωρία της εξέλιξης
Ποιο έργο αποτέλεσε επηρέασε έντονα την επιστημονική σκέψη;
Η δημοσίευση του έργου του Δαρβίνου “Η καταγωγή των ειδών” αποτέλεσε σταθμό στην εξέλιξη της επιστημονικής σκέψης.
Τι έλεγε η θεωρία του Δαρβίνου;
Σύμφωνα με τη δαρβινική θεωρία της εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής τα ζώα και τα φυτά προήλθαν με αργή εξέλιξη από λίγα και απλούστερα αρχικά είδη. Από τα αρχικά αυτά είδη επικράτησαν τελικά εκείνα που μπορούσαν να προσαρμοστούν καλύτερα στις εκάστοτε συνθήκες.
Ποιες αντιδράσεις δημιούργησε η θεωρία του Δαρβίνου;
Αντέδρασε η εκκλησία επειδή η θεωρία αμφισβητούσε τη δημιουργία του ανθρώπου από το Θεό.
Σε κοινωνικό επίπεδο γέννησε τον κοινωνικό δαρβινισμό, κατά τον οποίο η διαδικασία της φυσικής επιλογής ισχύει και στην κοινωνία. Έτσι έγινε προσπάθεια να δικαιολογηθεί, δήθεν επιστημονικά, η κυριαρχία των πλουσίων στους φτωχούς, των λευκών στους μαύρους κλπ.
Στοχασμός
Τι ήταν ο Θετικισμόςκαι ποιος τον εισήγαγε;
Ο Αύγουστος Κοντ υιοθέτησε το νόμο των τριών σταδίων, σύμφωνα με τον οποίο κάθε ανθρώπινη γνώση περνάει από τρία διαδοχικά στάδια:
θεολογικό(τα πάντα θεωρούνται εξαρτημένα από υπερφυσικά όντα)
μεταφυσικό (τα πάντα ερμηνεύονται με βάση αφηρημένες ιδέες)
επιστημονικό ή θετικό (τα πάντα ερμηνεύονται επιστημονικά δηλαδή με βάση τους φυσικούς νόμους)
Ο Κοντ επιχείρησε να εφαρμόσει τον νόμο αυτόν στην ιστορία. Επίσης θεώρησε πως η κοινωνία θα έπρεπε να οργανωθεί με βάση αυτούς τους νόμους. Η αντίληψη αυτή ονομάστηκε θετικισμός.
Τι ήταν η διαλεκτική μέθοδο και ποιος την εισήγαγε;
Ο φιλόσοφος Φρίντριχ Χέγκελ πίστευε ότι το σύμπαν διακρίνεται σε τρεις σφαίρες:
το Λόγο
τη Φύση
το Πνεύμα (από το οποίο η Φύση και ο Λόγος αντλούν την ύπαρξή τους)
Ο Χέγκελ εισηγήθηκε επίσης τη διαλεκτική μέθοδο, όπου υπάρχουν τρεις αρχές: η θέση, η αντίθεση, η σύνθεση. Με τις αρχές αυτές μπορούμε, κατά το Χέγκελ, να ερμηνεύσουμε τα ιστορικά φαινόμενα, καθώς αυτά βρίσκονται σε συνεχή μεταβολή.
Ποιοι εισήγαγαν τον διαλεκτικό υλισμός και την πάλη των τάξεων;
Οι Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Ένγκελς προσάρμοσαν τη διαλεκτική μέθοδο του Χέγκελ, τοποθετώντας στη θέση του κινητήριου παράγοντα της ιστορίας τον άνθρωπο και την την ύλη αντί για το πνεύμα και τις ιδέες.
Κατά αυτούς, η κινητήρια δύναμη της ιστορίας ήταν η πάλη των τάξεων, δηλαδή η αδιάκοπη σύγκρουση ανάμεσα στην κοινωνική τάξη που έχει την εξουσία και στην κοινωνική τάξη που προσπαθεί να της την αφαιρέσει. Θεωρούσαν πως η σύγκρουση ανάμεσα στην κυρίαρχη τάξη και την εργατική θα είχε ως αποτέλεσμα την επανάσταση που θα άλλαζε συνολικά την κοινωνία και θα οδηγούσε στον κομμουνισμό
Ποια ήταν η θεωρία του Νίτσε για τον Υπεράνθρωπο;
Ο Φρίντιχ Νίτσε δεν πίστευε στην απόλυτη αλήθεια και θεωρούσε ότι η αξία στον άνθρωπο είναι σε αυτό που μπορεί να γίνει, δηλαδή στον υπεράνθρωπο, και όχι σε αυτό που είναι. Γνώρισμα του υπεράνθρωπου είναι η αποθέωση της δύναμης.
ΠΗΓΕΣ:
Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου (Ε. Λούβη, Δ. Ξιφαράς)
Ανταπόκριση του Φραγκίσκου Μ., μαθητή του Β2 τμήματος του Γυμνασίου Νάουσας Πάρου
Χαμός και τρόμος στον στρατό των Αχαιών!
Οι Αχαιοί άρχισαν να πεθαίνουν ξαφνικά από θανατηφόρα ασθένεια! Άγνωστα παραμένουν τα αίτια που την προκάλεσαν. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες που διέρρευσαν, ο αρχιστράτηγος Αγαμέμνονας απέρριψε εν ψυχρώ την πρόταση-ικεσία του ιερέα Χρυσή να παραλάβει την κόρη του, παρά τα πολλά λάφυρα που θα έπαιρνε ως αντάλλαγμα. Λέγεται μάλιστα πως ο ιερέας του Απόλλωνα ικέτευσε τον Θεό Απόλλωνα να εκδικηθεί τους Αχαιούς ρίχνοντας τα θανατηφόρα βέλη του… Ο Αχιλλέας επειγόντως κάλεσε σε συμβούλιο τον στρατό με θέμα την αναζήτηση των αιτίων του αιφνίδιου θανάτου τόσων Αχαιών και την εξεύρεση λύσης… Ακούγεται πως ο περίφημος μάντης Κάλχας θα κληθεί για να βοηθήσει στην εξιχνίαση του μυστηρίου.
Πήρε σε λίγο το λόγο ο γέρο Νέστορας, ο βασιλιάς της Πύλου, άνθρωπος σοφός και ήρεμος.
ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΑΧΙΛΛΕΑ: Εγκαταλείπει τη συνέλευση, πετώντας με οργή ο σκήπτρο. Η πράξη δηλώνει:
α)Την οριστική αποχώρηση του Αχιλλέα από τον στρατό των Αχαιών.
β)Την περιφρόνησή του προς τον θεσμό της δικαιοσύνης.
γ)Την περιφρόνησή του προς τη γενική συνέλευση, γιατί κανένας δεν εναντιώθηκε στην αυθαιρεσία του βασιλιά.
δ)Τη διαμαρτυρία και την περιφρόνησή του προς στο βασιλικό αξίωμα του Αγαμέμνονα.
Η ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΝΕΣΤΟΡΑ (247-254):
Ο μεγαλύτερος σε ηλικία βασιλιάς.
Σοφός και γαλήνιος με πείρα ζωής.
Με τους 7 στίχους που του αφιερώνει, ο ποιητής δείχνει τη συμπάθειά του σε αυτόν.
Γνώρισμά του η γλυκύτητα των λόγων του.
Η πλατιά παρουσίαση λειτουργεί ως επιβράδυνση.
ΓΕΡΟ-ΝΕΣΤΟΡΑΣ
Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΝΕΣΤΟΡΑ (255-285): Θέλει να τους συμβιβάσει και για να το πετύχει επισημαίνει:
Τη θλίψη των Αχαιών.
Τη χαρά των Τρώων αν μάθαιναν για τη σύγκρουση.
Την πολεμική αρετή και τη φρόνηση των δύο αρχηγών (κολακεία).
Την ανάγκη να σεβαστούν τη γνώμη του, λόγω της ηλικίας και της πείρας του.
Το παράδειγμα των μυθικών ηρώων της Κενταυρομαχίας που δέχονταν τις συμβουλές του (αναδρομική αφήγηση που λειτουργεί ως επιβράδυνση).
Τα σφάλματα και των δύο καθώς και την αξία του καθενός. Ο Αγαμέμνονας αντλεί τη δύναμή του από τη βασιλική εξουσία που του χάρισε ο Δίας, ενώ ο Αχιλλέας από τη θεϊκή καταγωγή και την παλικαριά του. Βέβαια γίνεται αντιληπτό ότι η εξουσία που προέρχεται από τον Δία είναι πάνω από την αντρειοσύνη και τη θεϊκή καταγωγή του Αχιλλέα.
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΓΑΜΕΜΝΟΝΑ (286-292):
Ο Αγαμέμνονας κρίνει πως ο γέροντας είναι με το μέρος του.
Κατηγορεί ξανά τον Αχιλλέα για αλαζονεία επειδή μιλά με απρέπεια στον ανώτερό του.
Υποτιμά ξανά την παλικαριά του Αχιλλέα.
Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ(293-304):
Δείχνει αδιαλλαξία καθώς διακόπτει τον Αγαμέμνονα και αγνοεί τον Νέστορα.
Δηλώνει ότι δεν ανήκει πια στον στρατό των Αχαιών.
Δηλώνει πως παραχωρεί τη Βρισηίδα.
Για να μετριάσει την ταπείνωση της υποχώρησης, εκτοξεύει μια αβάσιμη κατηγορία για πρόθεση του Αγαμέμνονα να του αφαιρέσει κι άλλα λάφυρα απειλώντας να τον σκοτώσει, αν συμβεί αυτό.
Συμπέρασμα: Ο Αχιλλέας βρίσκεται σε σύγχυση, καθώς προσπαθεί να υλοποιήσει τις επιθυμίες της Αθηνάς και της Ήρας που είναι αντίθετες στη φύση του.
ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ:
ΝΕΣΤΟΡΑΣ: ρητορική ικανότητα, καλοπροαίρετη διάθεση, διορατικότητα, ικανότητα να ψυχολογεί τους αντιπάλους, διπλωματικότητα, πειστικότητα. Όμως η παρέμβασή του απέτυχε σε σύγκριση με της Αθηνάς που είχε προηγηθεί (μόνο οι εντολές των θεών γίνονται απόλυτα σεβαστές). Βέβαια, αυτό ήταν απαραίτητο για την οικονομία του έπους.
ΑΓΑΜΕΜΝΟΝΑΣ: τυφλωμένος από το πάθος του, επιθετικός προς τον Αχιλλέα, ευγενικός με τον Νέστορα.
ΑΧΙΛΛΕΑΣ: σε σύγχυση (η εντολή της Αθηνάς σε αντίθεση με την ηρωική του φύση), αμήχανος, αποδιοργανωμένος, από τη μια υποχωρεί στον Αγαμέμνονα κι από την άλλη τον απειλεί.
Τη Δευτέρα, 30/9/19 η Γ΄ τάξη του Γυμνασίου Νάουσας Πάρου επισκέφθηκε το εργαστήριο γλυπτικής του κ. Αριστείδη Βαρριά στην Παροικιά. Η επίσκεψη πραγμα-τοποιήθηκε στο πλαίσιο του μαθήματος της Ιστορίας και αφορούσε την ιστορική δια-δρομή του παριανού μαρμάρου στην τέχνη και την οικονομία του νησιού μας. Συγ-χρόνως, ο κ. Βαρριάς, με ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο, μύησε τους μαθητές στα μυστικά της γλυπτικής τέχνης, την οποία ασκεί με ιδιαίτερο πάθος, χρησιμοποιώντας εργαλεία όμοια με αυτά της αρχαιότητας. Ο διάλογος με τους μαθητές ήταν δημιουργικός και ιδιαίτερα ευχάριστος. Τον ευχαριστούμε θερμά.
Τους μαθητές συνόδευσαν οι εκπαιδευτικοί Ελένη Αρκουλή, Δέσποινα Χριστοφόρου και Χαράλαμπος Τσιράκης.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια