Πότε η δύναμη του Βυζαντίου αναπτύσσεται και κορυφώνεται;
Στα χρόνια της βασιλείας τουΜιχαήλ Γ΄ που καταγόταν από το Αμόριο (842-867) άρχισε η ανάπτυξη της δύναμης του Βυζαντίου, που έφτασε στο αποκορύφωμά της, όταν κυβέρνησε η Μακεδονική Δυναστεία (867-1025).
Ποιοι παράγοντες συντέλεσαν σε αυτή την ανάπτυξη;
Η οριστική αναστήλωση των εικόνων (843) επέτρεψε στη βυζαντινή κυβέρνηση να ασχοληθεί με τη βελτίωση της άμυνας κατά των Αράβων και τα έργα του πολιτισμού. Για μια δεκαετία (τέλη 855-αρχές 866) τις κρατικές υποθέσεις διεύθυνε προσωπικά ο ικανότατος καίσαρ Βάρδας, θειος του νεαρού Μιχαήλ Γ΄.
Β. ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΗΣ ΜΑΓΝΑΥΡΑΣ
Τι ήταν η σχολή της Μαγναύρας, ποιος την ίδρυσε, ποιος τη διηύθυνε, ποια τμήματα είχε, και ποια σημασία είχε η ίδρυσής της;
Ήταν μια ανώτερη σχολή (σαν το σημερινό πανεπιστήμιο). Ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του καίσαρα Βάρδα. Τη διεύθυνση της σχολής ανέλαβε ο Λέων Φιλόσοφος ή Μαθηματικός, διάσημος επιστήμονας της εποχής του. Επειδή είχε μεγάλη φήμη, προσκλήθηκε, όπως λέγεται, από το χαλίφη Μαμούν να διδάξει στη Βαγδάτη, αλλά δεν αποδέχτηκε την πρόσκληση. Το πανεπιστήμιο περιλάμβανε τις σχολές της φιλοσοφίας, της γεωμετρίας, της αστρονομίας και της γραμματικής.
Η ίδρυση της ανώτερης αυτής σχολής αποτελεί σταθμό στην ιστορία της βυζαντινής εκπαίδευσης. Η έντονη πνευματική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε με επίκεντρο τη σχολή προετοίμασε την αναβίωση των αρχαίων γραμμάτων κατά την εποχή του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου.
Γ. ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΛΑΣΙΚΟΥΣ
Πού έστρεψαν το ενδιαφέρον τους οι λόγιοι της εποχής;
Οι λόγιοι κατά την περίοδο αυτή άρχισαν να αναζητούν, να συλλέγουν, να μελετούν και να αντιγράφουν χειρόγραφα με έργα της αρχαίας γραμματείας (αρχαία ελληνικά συγγράμματα). Ο πιο αξιόλογος από αυτούς ήταν ο Φώτιος που ανήκε στον πνευματικό κύκλο του Λέοντος Μαθηματικού.
Τι ήταν η Μυριόβιβλος; Ποια ήταν τα άλλα έργα του Φώτιου;
Το σημαντικότερο έργο του Φώτιου είναι η Μυριόβιβλος: περιέχει περί τα 300 φιλολογικά δοκίμια για έργα (αρχαία ελληνικά) ελάχιστα γνωστά στους συγχρόνους του. Ο Φώτιος «μας μιλάει για τα αρχαία έργα με τόση χαρά και δροσιά σαν να ήταν τα τελευταία φιλολογικά νέα».
Έγραψε επίσης ένα λεξικό,ομιλίες και θεολογικά έργα.
Υπό τη φωτισμένη ηγεσία του η βυζαντινή εκκλησία πραγματοποίησε το μεγαλόπνοο εγχείρημα (σχέδιο) του εκχριστιανισμού των Σλάβων.
Δ. ΑΡΑΒΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
Πώς εξελίχθηκε ο πόλεμος με τους Άραβες;
Ως τα μέσα του 9ου αιώνα το Βυζάντιο βρισκόταν συνεχώς σε θέση άμυνας απέναντι στους Άραβες, οι οποίοι πραγματοποιούσαν εισβολές και λεηλασίες στις μικρασιατικές επαρχίες.
Αποκορύφωμα των καταστροφών αποτέλεσε η άλωση από τους Άραβες του Αμορίου, του ισχυρότερου φρουρίου της Μ. Ασίας και πατρίδας της άρχουσας δυναστείας (838). Το γεγονός προκάλεσε ισχυρότατη εντύπωση στους συγχρόνους του. Ο αυτοκράτορας Θεόφιλος (829-842) προσπάθησε να κινητοποιήσει τους Χριστιανούς της Ανατολής και της Δύσης σε μια γενική συμμαχία κατά του Ισλάμ.
Λίγο αργότερα άρχισε η βυζαντινή αντεπίθεση. Ο βυζαντινός στρατός πέρασε τον Ευφράτη (859) και νίκησε τον εμίρη της Μελιτηνής (863).
Τι ήταν τα ακριτικά τραγούδια;
Ήταν άσματα (τραγούδια) που εξυμνούν τους αγώνες των ακριτών, δηλ. των στρατιωτών που προστάτευαν τα ανατολικά σύνορα (άκραι) του Βυζαντίου, και ιδίως του Διγενή Ακρίτα. Τα συνέθεσαν ανώνυμοι τραγουδοποιοί. Τα ακριτικά τραγούδια εμπνεύστηκαν από τους συνεχείς πολέμους στα σύνορα με τους Άραβες. Οι πόλεμοι αυτοί προμήθευσαν πλούσιο υλικό για τη διαμόρφωση της βυζαντινής επικής ποίησης.
Αξιομνημόνευτο είναι επίσης ένα σύντομο έπος που εξυμνεί τους άθλους του Αρμούρη. Ο ήρωας δεν έχει ταυτιστεί με βεβαιότητα, αλλά φαίνεται ότι έχει στενή σχέση με το Αμόριο της Φρυγίας.
Τα ακριτικά τραγούδια ανήκουν στη λαϊκή ή τη λόγια λογοτεχνία;
Τα ηρωικά άσματα αυτού του είδους, τα οποία, έψαλλαν τραγουδιστές, περιφερόμενοι στις επαρχίες της Μ. Ασίας, θεωρούνται τα σημαντικότερα δείγματα της δημώδους ή λαϊκότροπης λογοτεχνίας των Βυζαντινών, η οποία αναπτύσσεται παράλληλα με τη λόγια Γραμματεία (συγγράμματα).
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Δημώδης (λαϊκή) Λογοτεχνία: ελληνική λογοτεχνική παραγωγή των βυζαντινών χρόνων που είναι γραμμένη σε λαϊκή γλώσσα.
Λόγια Γραμματεία: η λογοτεχνική παραγωγή των λογίων (των πολύ μορφωμένων).
Πατήστε εδώ για να βρείτε πληροφορίες για τον Φώτιο.
Η μετοχή του παρακειμένου διατηρεί τον αναδιπλασιασμό, π.χ. ὁ ἐσκευακώς, ἡ ἐσκευακυῖα, τὸ ἐσκευακός.
Η μετοχή ενεστώτα του ρ. εἰμὶ είναι: ὤν, οὖσα, ὄν.
Το αρσενικό και ουδέτερο γένος των μετοχών όλων των χρόνων της ενεργητικής φωνής κλίνονται σύμφωνα με τη γ΄ κλίση, ενώ το θηλυκό σύμφωνα με τα θηλυκά σε -α της α΄ κλίσης. Επιπλέον, το θηλυκό στη γενική του πληθυντικού τονίζεται πάντοτε στη λήγουσα, π.χ. τῶν λυουσῶν, τῶν λυσουσῶν, τῶν λυσασῶν, τῶν λελυκυιῶν.
ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΜΕΤΟΧΩΝ ΒΑΡΥΤΟΝΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΦΩΝΗ
Η μετοχή του παρακειμένου διατηρεί τον αναδιπλασιασμό, π.χ. βεβουλευμένος, -η, -ον και ἠθελημένος, -η, -ον.
Το αρσενικό και το ουδέτερο γένος των μετοχών όλων των χρόνων στη μέση φωνή κλίνονται σύμφωνα με τα αντίστοιχα αρσενικά και ουδέτερα της β΄ κλίσης, ενώ το θηλυκό σύμφωνα με τα αντίστοιχα θηλυκά της α΄ κλίσης.
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΜΕΤΟΧΩΝ
Οι μετοχές, ανάλογα με τη συντακτική τους λειτουργία, διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες: επιθετικές, κατηγορηματικές, επιρρηματικές.
Επιθετική
Μεταφράζεται ως αναφορική πρόταση με τις λέξεις «που», «ο οποίος». Συνήθως είναι έναρθρη.
Συντακτικά καταλαμβάνει θέσεις ουσιαστικών και επιθέτων.
π.χ. Ὁ φεύγων πόνους φεύγει τιμάς (= αυτός που αποφεύγει τους κόπους αποφεύγει και τις τιμές).
Κατηγορηματική
Μεταφράζεται με τις λέξεις «να», «ότι»και (σπανιότερα, όταν εξαρτάται από ρήμα ψυχικού πάθους) «που».
· Εξαρτάται συνήθως από ρ. συνδετικά, γνωστικά, αισθητικά, έναρξης, λήξης, ψυχικού πάθους. Ἐμοὶ χαρίζου ἀποκρινόμενος (= Κάνε μου τη χάρη να μου απαντήσεις).
Επιρρηματική
Λειτουργεί ως επίρρημα. Μπορεί να είναι:
τροπική [μτφρ. με ν.ε. μετοχή (-ντας), «με το να»]
π.χ. Ἦλθεν ἔχων (= έχοντας) ὀλίγας ναῦς.
χρονική (μτφρ. «όταν», «αφού», «ενώ»)
π.χ. Οὗτος τοσαῦτα εἰπὼν (= αφού είπε) ἀπῆλθεν.
αιτιολογική (μτφρ. «επειδή», «αφού», «εφόσον») π.χ. Κινδυνεύσαντες (= επειδή κινδύνευσαν) ἡττηθῆναι ἀπεχώρησαν.
τελική (μτφρ. «για να», δηλώνει σκοπό και βρίσκεται σε χρόνο μέλλοντα)
π.χ. Τοῦτο λέξων (= για να πω) ἔρχομαι.
υποθετική (μτφρ. «αν»)
π.χ. Ταῦτα ποιοῦντες (= αν κάνετε) τὰ δίκαια ψηφιεῖσθε.
εναντιωματική (μτφρ. «αν και», «μολονότι»)
π.χ. π.χ. Ὀλίγοι ὄντες (= αν και ήταν) ἐνίκησαν.
ΠΗΓΗ: Αρχαία Ελληνική Γλώσσα (Α΄ Γυμνασίου) – Βιβλίο Μαθητή
Τι ήταν η εικονομαχία και ποια περίοδο εξελίχθηκε;
Εικονομαχία ονομάζουμε τη διαμάχη που ξέσπασε στο Βυζάντιο από τις αρχές του 8ου ως τα μέσα του 9ουαιώνα σχετικά με το αν η λατρεία των εικόνων είναι σύμφωνη με τις παραδόσεις της Ορθοδοξίας ή όχι.
Ποιοι αυτοκράτορες ήταν πρωτεργάτες της εικονομαχίας;
Πρωτεργάτες της εικονομαχικής κίνησης υπήρξαν οι (Ίσαυροι) αυτοκράτορες Λέων Γ΄ (717-741) και Κωνσταντίνος Ε΄ (741-775).
Ποιες ήταν οι αιτίες της εικονομαχίας; Πώς ερμηνεύονται οι ανεικονικές αντιλήψεις* των πρωτεργατών αυτοκρατόρων;
α) Ο Λέων, ο οποίος καταγόταν από την Γερμανίκεια της Β. Συρίας, και ο γιος του φαίνεται ότι είχαν επηρεαστεί από τις ανεικονικές (αντίθετες στη λατρεία των εικόνων) αντιλήψεις της ιουδαϊκής και της ισλαμικής θρησκείας και γι’ αυτό απέρριπταν τη λατρεία των εικόνων ως εκδήλωση ειδωλολατρική.
β) Οι ανεικονικές αντιλήψεις ήταν πολύ διαδεδομένες στους αγρότες της γειτονικής με το Ισλάμ Μ. Ασίας, που σήκωναν το κύριο βάρος της άμυνας κατά των Αράβων. Οι Ίσαυροι είχαν κάθε λόγο να ευνοήσουν (υποστηρίξουν) τους πληθυσμούς αυτούς.
γ) Άλλοι παράγοντες που οδήγησαν στην απαγόρευση των εικόνων ήταν πιθανώς:
οι δεισιδαιμονίες και οι υπερβολές, που είχαν εκδηλωθεί γύρω από τη λατρεία των εικόνων,
η επιθυμία των Ισαύρων να περιορίσουν την επιρροή των μοναχών
και η ιδέα ότι οι επιτυχίες των εχθρών του Βυζαντίου, προέρχονταν από τη δίκαιη οργή του Θεού για ό,τι συνέβαινε στο χώρο της λατρείας.
Β. ΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ
Α΄ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ (726-787)
Ποια γεγονότα συνδέονται με την α΄φάση της εικονομαχίας (726-787)
Η πρώτη φάση της Εικονομαχίας (726-787) άρχισε με την απομάκρυνση της εικόνας του Χριστού από την Χαλκή Πύλη της Πόλης, πράξη που προκάλεσε τις διαμαρτυρίες του λαού της πρωτεύουσας.
Το πρώτο αυτοκρατορικό διάταγμα κατά της λατρείας των εικόνων δημοσιεύτηκε το 730. Οι εικονόφιλοι, όπως ονομάστηκαν οι οπαδοί των εικόνων, τιμωρήθηκαν με εξορίες, φυλακίσεις και δημεύσεις περιουσιών.
Η ένταση της διαμάχης των δύο παρατάξεων κορυφώθηκε επί Κωνσταντίνου Ε΄, που εξαπέλυσε εκστρατεία τρομοκράτησης των μοναχών και καταστροφής των μονών που ήταν προπύργια εικονολατρίας.
Πώς τελειώνει η α΄φάση της εικονομαχίας (726-787) ;
Η πρώτη φάση τερματίστηκε με την Ζ’ Οικουμενική Σύνοδο (787). Η σύνοδος αυτή, η οποία συγκλήθηκε με πρωτοβουλία της αυτοκράτειρας Ειρήνης της Αθηναίας, αποκατέστησε πανηγυρικά τις εικόνες, διευκρινίζοντας ότι στις εικόνες απονέμεται μόνο τιμητική προσκύνηση.
Ποιος θεολόγος υπερασπίστηκε με τα συγγράμματά του τις εικόνες;
Την υπόθεση των εικονολατρών υπερασπίστηκε θεωρητικά ο μεγαλύτερος θεολόγος της εποχής του, ο Ιωάννης Δαμασκηνός, που έζησε στην επικράτεια του αραβικού Χαλιφάτου και πέθανε γύρω στα 750.
Β΄ΦΑΣΗ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ (815-843)
Ποια περίοδο εξελίχθηκε η Β΄φάση της εικονομαχίας, πώς ξεκίνησε και πώς τελείωσε;
Η δεύτερη φάση (815-843), η οποία δεν είχε τη διάρκεια ούτε και την ένταση της πρώτης εγκαινιάστηκε από τον Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο. Αυτός απέδωσε στην εικονολατρία τις ήττες των Βυζαντινών στα πεδία των μαχών.
Και αυτή η φάση τερματίστηκε από μια αυτοκράτειρα, αυτή τη φορά από την αυγούστα Θεοδώρα, μητέρα του ανήλικου Μιχαήλ Γ΄. Η σύνοδος του 843 προχώρησε στην οριστική και πανηγυρική αποκατάσταση και αναστήλωση των εικόνων.
Γ. ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΗΤΤΑΣ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΟΚΛΑΣΤΩΝ
Ποιες συνέπειες είχε η αποκατάσταση των εικόνων;
Η αποκατάσταση των εικόνων θεωρείται ως νίκη της ελληνικής πνευματικής παράδοσηςπου ευνοούσε την απόδοση της θείας μορφής πάνω στην ανεικονική ασιατική παράδοση.
Η αναστήλωση των εικόνων τερμάτισε τις θρησκευτικές διαμάχες και εγκαινίασε περίοδο γόνιμης συνεργασίας του κράτους με την εκκλησία, που αφοσιώθηκε στο ιεραποστολικό της έργο.
Τα μοναστήρια άρχισαν να πολλαπλασιάζονται και να πλουτίζουν.
Παράλληλα όμως περιορίστηκαν και οι υπερβολές στη λατρεία των εικόνων και των λειψάνων.
Δ. ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ
Ποιες ήταν οι συνέπειες της εικονομαχίας στην εξωτερική πολιτική του Βυζαντίου;
Η Εικονομαχία δίχασε τον βυζαντινό λαό και είχε ολέθριες συνέπειες στους τομείς τηςεξωτερικής πολιτικήςκαι του πολιτισμού.Η Εκκλησία της Ρώμης δυσαρεστημένη από τους εικονομάχους αυτοκράτορες, “γύρισε την πλάτη” στο Βυζάντιο, απομακρύνθηκε από αυτό και αναζήτησε στήριξη στους ηγεμόνες των Φράγκων, αναδυόμενη τότε πολιτική δύναμη της Δυτικής Ευρώπης.
Ποιες ήταν οι συνέπειες της εικονομαχίας στον πολιτισμό του Βυζαντίου;
Στη διάρκεια της εικονομαχίαςαπαγορεύτηκε η αναπαράσταση θείων προσώπων στους τοίχους των εκκλησιών και η ανάρτηση εικόνων και διατάχθηκε η καταστροφή τους. Πολλά έργα τέχνης καταστράφηκαν τότε και οι εκκλησίες διακοσμήθηκαν με ζώα, φυτά και διακοσμητικά μοτίβα. Συγχρόνως υποχώρησε η ενασχόληση με τα γράμματα, ενώ, μετά τη νίκη των εικόνων, καταστράφηκαν πολλά σημαντικά κείμενα των εικονομάχων.
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Εικονοκλάστης είναι ο εικονομάχος
Η Οικουμενική Σύνοδος είναι μία σύνοδος εκκλησιαστικών αξιωματούχων και θεολόγων που συγκεντρώνονται για να συζητήσουν και να επιλύσουν ζητήματα εκκλησιαστικού δόγματος και πρακτικής, στην οποία αυτοί που έχουν δικαίωμα ψήφου συγκαλούνται απ’ όλο τον κόσμο (οικουμένη).
Ανεικονική αντίληψη: η καλλιτεχνική τάση, σύμφωνα με την οποία στις παραστάσεις δεν παριστάνεται ανθρώπινη μορφή.
Τι θα έλεγες για ένα μικρό τεστ γνώσεων; Πάτα τον σύνδεσμο…
ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (717-1025)
Ποια είναι τα σημαντικότερα γεγονότα της περιόδου αυτής;
Α) Στα χρόνια των Ισαύρων, είναι η εικονομαχία (726-842) και οι αγώνες εναντίον των Βουλγάρων και των Αράβων.
Β) Στα χρόνια του Μιχαήλ Γ΄ η ισχυροποιήθηκε το κράτος, ιδρύθηκε η Σχολή της Μαγναύρας, εκχριστιανίστηκαν οι Μοραβοί (863) και οι Βούλγαροι (864). Συνθέτονται τα ακριτικά τραγούδια που εμπνέονται από τους αγώνες κατά των Αράβων.
Γ) Στα χρόνια της Μακεδονικής Δυναστείας το Βυζάντιο έφτασε στο απόγειο της ισχύος του με τους θριάμβους του στρατού και την επέκταση των συνόρων (μέσα 10ου – μέσα 11ου αι.) και τον εκχριστιανισμό των Ρώσων.
Α. ΠΑΓΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ
Πότε απομακρύνεται το Βυζάντιο από τη Ρωμαϊκή παράδοση;
Κατά τον 7ο αι. σημειώθηκαν αλλαγές που απομάκρυναν το Βυζάντιο από τις ρωμαϊκές του καταβολές.
Κατά τον 8ο και τον 9ο αιώνα, δηλαδή στα χρόνια της δυναστείας των Ισαύρων (8ος αιώνας) και αυτής τουΑμορίου (9ος αιώνας), οι αλλαγές του 7ου αι. (χριστιανικό και ελληνικό στοιχείο) έγιναν μόνιμα γνωρίσματα. Έτσι διαμορφώθηκε το μεσαιωνικό ελληνικό Βυζαντινό Κράτος.
Ποιες εξελίξεις σημειώθηκαν από τον 7ο ως τον 9ο αιώνα;
Α) Σε σχέση με τους εχθρούς του Βυζαντίου
Τα σύνορα μεταξύ Βυζαντίου και Χαλιφάτου σταθεροποιήθηκαν στις παρυφές (άκρες) της Μ. Ασίας, στη στεριά, και κατά μήκος της γραμμής Κιλικία-Κύπρος-Κρήτη, στη θάλασσα. Στα μέσα του 9ου αι. άρχισε η βυζαντινή αντεπίθεση στη Μ. Ασία. Στα Βαλκάνια, το Βυζάντιο αντιμετώπισε με επιτυχία τη βουλγαρική απειλή, ενώ συγχρόνως άρχισε να αφομοιώνει τους σλαβικούς πληθυσμούς.
Β) Σε σχέση με το ελληνικό στοιχείο (έναντι του ρωμαϊκού) της Αυτοκρατορίας
Ο ελληνικός χαρακτήρας της αυτοκρατορίας ενισχύθηκε, ενώ η γνώση και χρήση της λατινικής περιορίστηκε αισθητά.
Γ) Σε σχέση με την οργάνωση της διοίκησης
Οργανώθηκαν περαιτέρω οι κεντρικές διοικητικές υπηρεσίες του κράτους. Η σημαντικότερη από αυτές ήταν αρμόδια για την εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής.
Δ) Σε σχέση με την εξέλιξη των θεμάτων (συνέπειες της ανάπτυξής τους)
Τα θέματα γενικεύτηκαν στη Μ. Ασία και επεκτάθηκαν στα Βαλκάνια. Ο στρατηγός-διοικητής κάθε θέματος με τη δύναμη που διέθετε, απέβαινε, όχι σπάνια, επικίνδυνος για την κεντρική εξουσία. Πολλές εξεγέρσεις οργανώθηκαν από στρατηγούς. Ο στρατός του θέματος αποτελούνταν από στρατιώτες-αγρότες που είχαν δικά τους κτήματα και σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης ήταν υποχρεωμένοι να παρουσιαστούν για υπηρεσία. Η ανάπτυξη των θεματικών στρατών είχε σημαντικές συνέπειες: Οι μισθοφόροι περιορίστηκαν δραστικά και συνάμα στη βυζαντινή ύπαιθρο κυριάρχησε η μικρή και μεσαία αγροτική ιδιοκτησία.
Β. ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
Πότε αρχίζει η ανάκαμψη της οικονομίας του Βυζαντίου; Ποια στοιχεία το αποδεικνύουν;
Οι πρώτες ενδείξεις οικονομικής ανάκαμψης παρουσιάστηκαν τον 8ο αιώνα. Από τον 8ο προς τον 9ο αι. ο πληθυσμός του Βυζαντίου είχε αυξηθεί αισθητά σε σχέση με τον 7ο αι., ενώ είχε ξεπεραστεί η κρίση στην οικονομία. Αυξήθηκαν τα κρατικά έσοδα και αναζωογονήθηκαν το εμπόριο και η βιοτεχνία. Ωστόσο ο χαρακτήρας της οικονομίας παρέμεινε κυρίως αγροτικός.
Τι ήταν οι κακώσεις;
Έτσι ονομάστηκαν από τους εχθρούς του, τα τολμηρά οικονομικά μέτρα του Νικηφόρου Α΄ (802-811), που απέβλεπαν στην ανάκαμψη του εμπορίου και την αύξηση των εσόδων του κράτους.
ΠΗΓΗ:
ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (Ο.Ε.Δ.Β)
Με ποια δραστηριότητα ασχολήθηκαν οι Άραβες και για ποιους λόγους;
Από τα μέσα του 8ου αι. οι Άραβες όπως και οι Εβραίοι δραστηριοποιήθηκαν στο διεθνές εμπόριο με επίκεντρο τις μεγάλες πόλεις και έγιναν, όπως ειπώθηκε, οι μεταπράτες (=έμποροι – μεσάζοντες) του διεθνούς εμπορίου. Σ’ αυτό συνέβαλαν η εξαίρετη γεωγραφική θέση του Χαλιφάτου μεταξύ Ανατολής και Δύσης αλλά και η εκμετάλλευση των ορυχείων χρυσού και αργύρου της Δυτ. Αφρικής και της Σαχάρας.
Πού απλώνονταν οι εμπορικές δραστηριότητες των Αράβων;
Από τα μέσα του 9ου αι. οι Άραβες ίδρυσαν εμπορικές αποικίες στις ακτές των Ινδιών, της ΝΑ Ασίας και της Κίνας. Από τη μακρινή Ανατολή μετέφεραν μπαχαρικά και άλλα είδη πολυτελείας, κυρίως μέσω Ιράκ, στις αραβικές και βυζαντινές αγορές, αποκομίζοντας τεράστια κέρδη. Η ζήτηση που είχαν τα προϊόντα αυτά στις ακτές της Μεσογείου καθόριζε τις διεθνείς τους τιμές. Η δυναστεία των Φατιμιδών που κυριάρχησε στην Αίγυπτο κατά τον 10ο αι. ενθάρρυνε τις εμπορικές σχέσεις με τις Ινδίες διά μέσου της Ερυθράς Θάλασσας.
Ποιες καινοτομίες εισήγαγαν οι έμποροι του Ισλαμ;
Οι έμποροι του Ισλάμ υιοθέτησαν πολλές καινοτομίες: συγκρότησαν εμπορικές εταιρείες, επινόησαν την εμπορική επιταγή (τσεκ) και ανέπτυξαν το πιστωτικό σύστημα (αργυραμοιβοί και τράπεζες). Οι καινοτομίες αυτές διευκόλυναν σημαντικά τις συναλλαγές.
Β. ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ
Πού αναπτύχθηκαν τα γράμματα και τις τέχνες;
Τα γράμματα και οι τέχνες αναπτύχθηκαν στο Ισλάμ με επίκεντρο μεγάλες πόλεις όπως ήταν η Κόρδοβα και η Βαγδάτη, όπου ιδρύθηκαν βιβλιοθήκες και πανεπιστήμια. Η αραβική λογοτεχνία ήταν της μόδας ακόμη και ανάμεσα στους χριστιανούς υπηκόους των αραβικών κρατών.
Στις μεγάλες πόλεις υπήρχαν βιβλιοπωλεία για το ευρύ κοινό, ενώ πολλοί χαλίφες ήταν μανιώδεις συλλέκτες χειρογράφων. Οι Άραβες μετέφρασαν τα έργα των Ινδών, των Περσών και των Ελλήνων. Ιδίως οι μεταφράσεις των έργων των Ελλήνων σοφών και κυρίως του Αριστοτέλη και των Νεοπλατωνικών επηρέασαν βαθιά την αραβική σκέψη και επιστήμη.
Από πού επηρεάστηκε η τέχνη του Ισλάμ και ποια είναι τα βασικά της χαρακτηριστικά;
Κατά την πρώτη περίοδο του Ισλάμ, η τέχνη του δανείστηκε τεχνικές, τεχνίτες και υλικά από το Βυζάντιο, αλλά για θρησκευτικούς λόγους έμεινε προσηλωμένη στην ανεικονική τεχνοτροπία. Χαρακτηριστικά δημιουργήματα της αραβικής τέχνης είναι τα τεμένη (τζαμιά). Ξεχωρίζουν αυτό της Κόρδοβας και το μεγάλο τέμενος της Δαμασκού (αρχές 8ου αι.), του οποίου τα μωσαϊκά με τις εξαίσιες φυτικές παραστάσεις κατασκευάστηκαν από βυζαντινούς τεχνίτες. Οι Άραβες καλλιτέχνες φιλοτέχνησαν επίσης λαμπρά έργα μικροτεχνίας από ελεφαντόδοντο και άλλα υλικά.
Γ. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΑΡΑΒΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
Σε ποιους τομείς φαίνεται η επίδραση του Ισλάμ στη Δύση;
Η Δύση επηρεάστηκε σημαντικά από τις επιστημονικές επιδόσεις του Ισλάμ. Αυτές ήταν:
Οι Άραβες:
καθιέρωσαν την ινδική αρίθμηση (Μαθηματικά),
οργάνωσαν μακρινά ταξίδια (Γεωγραφία),
υπολόγισαν ακριβώς την τροχιά του ήλιου και των πλανητών(Αστρονομία),
ανακάλυψαν το θειικό οξύ και το οινόπνευμα (Χημεία),
καθιέρωσαν νέα φάρμακα και πραγματοποίησαν πολύπλοκες εγχειρήσεις(Ιατρική).
πέρα από αυτά, εισήγαγαν στο Βυζάντιο και τη Δύση το χαρτί (κινεζική εφεύρεση) και πολλές καλλιέργειες (βερίκοκο, αγκινάρα, βαμβάκι, λεμόνι, σακχαροκάλαμο κ. ά.).
Η παρουσία πολλών αραβικών λέξεων στις ευρωπαϊκές γλώσσες δείχνει το μέγεθος της επίδρασης των Αράβων στη Δύση.
ΘΕΛΕΙΣ ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ; ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΕ ΤΟΝ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΣΥΝΔΕΣΜΟ:
Οι μαθητές/τριες του Α2 παίρνουν τη σκυτάλη και προσθέτουν κι αυτοί/ές στίχους στο ποίημα Θαλασσινά τραγούδια του Γ. Δροσίνη. Πατήστε στους παρακάτω συνδέσμους να διαβάσετε τους στίχους που συνέθεσαν σε μορφή ψηφιακού βιβλίου ή παρουσίασης. Την επιμέλεια είχε ο Ερρίκος Χ.
Πού οφείλεται η εξάπλωση των Αράβων; Τι είναι το Ισλάμ;
Η εξάπλωση των Αράβων, που επηρέασε βαθιά την παγκόσμια ιστορία, ήταν συνέπεια της μεταστροφής του λαού αυτού στο Ισλάμ (που σημαίνει «αφοσίωση και πίστη στο θέλημα του Θεού»), μoνοθεϊστική θρησκεία που ίδρυσε ο Μωάμεθ (περ. 570-632).
Τι ήταν ο Μωάμεθ και τι ήταν η Εγίρα και ποια η σημασία της; Ποιο είναι το πρώτο έτος στο χρονολογικό σύστημα των Αράβων;
Ο Μωάμεθ ήταν οδηγός καραβανιών. Ταξίδευε συχνά στις χώρες της Εγγύς Ανατολής και είχε γνωρίσει από κοντά το Χριστιανισμό και τον Ιουδαϊσμό. Επηρεασμένος από τις δύο αυτές θρησκείες, ο Μωάμεθ διακήρυξε τις αρχές της νέας θρησκείας του Ισλάμ, διώχτηκε όμως το 622 από την πατρίδα του, τη Μέκκα, και κατέφυγε στη Μεδίνα, όπου απέκτησε έναν πυρήνα πιστών οπαδών. Το έτος αυτό (622), έτος της Εγίρας (αποδημίας), καθιερώθηκε ως αφετηρία του χρονολογικού συστήματος των Αράβων. Κατά την επόμενη δεκαετία (622-632) το Ισλάμ κυριάρχησε σ’ όλη την Αραβία.
Τι ήταν το Κοράνι και τι προέτρεπε τους μουσουλμάνους να κάνουν; Τι σημαίνει τζιχάντ;
ΤοΚοράνι (επί λέξει «λόγος θεού»), το ιερό βιβλίο της νέας θρησκείας, απαιτούσε από τους πιστούς (Μουσλίμ) να διαδώσουν το Ισλάμ με ιερό πόλεμο (τζιχάντ) κατά των απίστων. Ωστόσο τους απαγόρευε να ασκήσουν καταναγκασμό στους Χριστιανούς και τους Ιουδαίους. Όσοι έπεφταν στον πόλεμο γίνονταν μάρτυρες της πίστης και εξασφάλιζαν μια θέση στον Παράδεισο.
Β. Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ – ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ
Πού οφείλονταν η ορμή των Αράβων;
Ο θεσμός του ιερού πολέμου προσέδωσε στους Άραβες ακατανίκητη ορμή. Δυο χρόνια μετά το θάνατο του Προφήτη, οι μαχητές του Ισλάμ, υπό την ηγεσία του χαλίφη (δηλ. του τοποτηρητή και διαδόχου του Προφήτη), εξόρμησαν από τη Χερσόνησο τους. Ο βυζαντινός στρατός συντρίφτηκε στη μάχη του Γιαρμούκ (636).
Εντοπίστε τον ποταμό Γιαρμούκ όπου συντρίφτηκε ο βυζαντινός στρατός από τους Άραβες.
Ποιες περιοχές κατέκτησαν διαδοχικά;
Μέσα σε λίγα χρόνια οι επιδρομείς κατέκτησαν τις γειτονικές ρωμαϊκές και περσικές επαρχίες (Παλαιστίνη, Συρία, Αίγυπτος, Μεσοποταμία και Περσία). Έτσι αποδείχτηκαν μάταιες οι στρατιωτικές επιτυχίες του Ηρακλείου κατά των Περσών. Τα ανατολικά σύνορα του Βυζαντίου βαθμιαία υποχώρησαν στις παρυφές (σύνορα) της Μ. Ασίας. Η αραβική απειλή κορυφώθηκε στο πέρασμα από τον 7ο στον 8ο αι.
Πού και πώς σταμάτησε η επέκτασή τους; Πώς τους απέκρουσαν οι Βυζαντινοί;
Α) ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
Οι Άραβες προέλασαν ακολούθως κατά μήκος των ακτών της Β. Αφρικής. Μετά την κατάκτηση της Καρχηδόνας (τέλη 7ου αι.) οι στρατιές τους πέρασαν, στις αρχές του 8ου αι., τον πορθμό του Γιβραλτάρ και υπέταξαν το μεγαλύτερο μέρος της Ισπανίας. Τελικά ο Κάρολος Μαρτέλος, ηγέτης των Φράγκων, κατάφερε να αναχαιτίσει την προέλασή τους στο γαλλικό Πουατιέ, βόρεια από τα Πυρηναία (732).
Β) ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ
Η αραβική προέλαση σταμάτησε στην οροσειρά του Ταύρου, όπου και σταθεροποιήθηκαν τα αραβοβυζαντινά σύνορα.
Γ) ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ
Οι Άραβες δεν περιορίστηκαν σε χερσαίες επιχειρήσεις, αλλά διεκδίκησαν από το Βυζάντιο την κυριαρχία στη Μεσόγειο. Βασιζόμενοι στην τεχνογνωσία και την ναυτική εμπειρία των παράκτιων πληθυσμών της Φοινίκης και της Αιγύπτου, ναυπήγησαν και οργάνωσαν έναν αξιόμαχο στόλο. Ακολούθως έγιναν κύριοι της Κύπρου, της Ρόδου, της Κω, της Χίου, της Κυζίκου και πολιόρκησαν δύο φορές την Κωνσταντινούπολη (674-678 και 717-718). Οι βυζαντινοί μαχητές απέκρουσαν και τις δύο φορές τους Άραβες με τη βοήθεια των απόρθητων τειχών της Βασιλεύουσας και τη χρήση του υγρού πυρός, ενός νέου όπλου που κατέκαιε τα εχθρικά πλοία και ήταν επινόηση του σύρου Καλλίνικου. Η αραβική επιθετικότητα στη θάλασσα έφτασε στο απόγειο της τον 9ο αι. με την κατάκτηση της Κρήτης και της Σικελίας.
Πώς εξηγείται η τεράστια εξάπλωση των Αράβων;
Οι κυριότεροι παράγοντες των αραβικών κατακτήσεων ήταν:
α) η εξάντληση Βυζαντινών και Περσών από τη μακροχρόνια πολεμική τους σύγκρουση στα χρόνια του Ηρακλείου και
β) η έντονη αντίθεση μεταξύ του κέντρου και των ανατολικών επαρχιώντου Βυζαντίου που παρέμειναν προσκολλημένες στην αίρεση του Μονοφυσιτισμού. Οι επαρχίες αυτές κατακτήθηκαν ως τα μέσα του 7ου αι. και ενσωματώθηκαν στο Χαλιφάτο, όπως ονομάστηκε το Αραβικό Κράτος.
Ποιες ήταν οι συνέπειες της αραβικής επέκτασης για την Βυζαντινή Αυτοκρατορία;
Η αραβική επέκταση στις ακτές της Μεσογείου:
α) οδήγησε στη διάσπαση του μεσογειακού κόσμου, που είχε ενοποιηθεί από τους Ρωμαίους
β) προκάλεσε την εδαφική συρρίκνωση, την απώλεια σημαντικών αστικών κέντρων και την ερήμωση πολλών περιοχών της αυτοκρατορίας,
γ) επέφερε τη μείωση της αγροτικής παραγωγής και επηρέασε αρνητικά το εσωτερικό και εξωτερικό εμπόριοτου Βυζαντίου.
Οι μαθητές/τριες του Α1 συνεχίζουν το ποίημα Θαλασσινά τραγούδια του Γ. Δροσίνη. Πατήστε στους παρακάτω συνδέσμους να διαβάσετε τους στίχους που συνέθεσαν σε μορφή ψηφιακού βιβλίου ή παρουσίασης. Την επιμέλεια είχαν η Δάφνη Κ. και η Κέλυ Μ.
Οι Σλάβοι, νομάδες με ιδιότυπη πολιτική οργάνωση (δεν είχαν κεντρική εξουσία), βρέθηκαν εγκατεστημένοι στις αρχές του 6ου αι. βόρεια του Δούναβη. Τότε άρχισαν τις επιδρομές τους εναντίον του Βυζαντίου. Στα τέλη του 6ου και στις αρχές του 7ου αι. οι Σλάβοι πέρασαν στην επιρροή των Αβάρων.
Τι λαός ήταν οι Άβαροι; Πότε εμφανίστηκαν;
Οι Άβαροι, λαός ουννικής καταγωγής που προέρχονταν από την κεντρική Ασία, είχαν ιδρύσει προς τα τέλη του 6ου αι. μια πανίσχυρη αυτοκρατορία στην Κεντρική Ευρώπη και ενεργούσαν συχνά επιθέσεις στα βαλκανικά εδάφη του Βυζαντίου, παρασύροντας μαζί τους και τους Σλάβους. Οι δύο επιδρομείς πολιόρκησαν αρκετές φορές, αλλά χωρίς αποτέλεσμα την Θεσσαλονίκη.
Πότε δημιουργήθηκαν και τι ήταν οι σκλαβηνίες;
Από τις αρχές του 7ου αι. διάφορες σλαβικές ομάδες προχώρησαν νότια και εγκαταστάθηκαν σε εδάφη της σημερινής ηπειρωτικής Ελλάδας, όπου ίδρυσαν σκλαβηνίες που ήταναυτόνομες πολιτικά νησίδες σλαβικού πληθυσμού, διάσπαρτες ανάμεσα σε Έλληνες.
Πώς εξελίχθηκαν οι σχέσεις Βυζαντινών και Σλάβων; Τι πέτυχε το Βυζάντιο;
Οι νεοφερμένοι Σλάβοι επιδόθηκαν αρχικά σε λεηλασίες και επιθέσεις, δημιουργώντας σημαντικά προβλήματα στην επικοινωνία της Κωνσταντινούπολης με τις ευρωπαϊκές επαρχίες του Βυζαντίου και ιδίως τη Θεσσαλονίκη. Ωστόσο στο πέρασμα του χρόνου ήλθαν σε επαφή με τους ντόπιους ελληνικούς πληθυσμούς, ανέπτυξαν μαζί τους οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις και επηρεάστηκαν από τον πολιτισμό τους.
Η βυζαντινή κυβέρνηση ακολούθησε μια ρεαλιστική πολιτική και επέτυχε να εντάξει ομαλά τους Σλάβους των κεντρικών και νότιων περιοχών των Βαλκανίων στη βυζαντινή κοινωνία (9ος και 10ος αι.).
Πώς έγινε ο εξελληνισμός των Σλάβων;
Οι Σλάβοι εξελληνίστηκαν σε τρία στάδια: Πρώτα υποτάχθηκαν στρατιωτικάστο Βυζάντιο, ακολούθως εκχριστιανίστηκανκαι τελικάαφομοιώθηκαν κοινωνικά και εθνολογικά.
ΤΑ ΣΛΑΒΙΚΑ ΚΡΑΤΗ ΣΗΜΕΡΑ
2. ΟΙ ΒΟΥΛΓΑΡΟΙ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
α. Ίδρυση Βουλγαρικού Κράτους
Πότε εμφανίστηκαν οι Βούλγαροι και ποια ήταν η προέλευσή τους;
Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία είχε να αντιμετωπίσει από τα τέλη του 7ου αι. ένα νέο αντίπαλο στο βαλκανικό χώρο, τους Βουλγάρους. Οι Βούλγαροι ήταν φύλο ασιατικής προέλευσης με καλή στρατιωτική και πολιτική οργάνωση.
Κάτω από ποιες συνθήκες και πότε οι Βυζαντινοί αναγνώρισαν το βουλγαρικό κράτος;
Το 680 οι Βούλγαροι νίκησαν τα βυζαντινά στρατεύματα και κατέλαβαν την περιοχή μεταξύ Δούναβη και Αίμου. Τότε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Δ’ υπέγραψε συνθήκη ειρήνης και συμφώνησε να παρέχει στους Βουλγάρους ετήσιο φόρο. Ήταν μια έμμεση αναγνώριση του νέου κράτους.
Κάτω από ποιες συνθήκες γίνεται η εθνογένεση των Βουλγάρων;
Στην περιοχή που εποίκισαν οι Βούλγαροι βρήκαν εγκατεστημένους πολλούς σλαβικούς πληθυσμούς, τους οποίους και προσπάθησαν να υποτάξουν. Μετά από πολλές συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις διαμορφώθηκε το βουλγαρικό έθνος (εθνογένεση Βουλγάρων). Στο νέο κράτος οι ολιγάριθμοι αλλά πολιτικά και στρατιωτικά κυρίαρχοι Βούλγαροι έδωσαν το όνομα και την οργάνωση, ενώ οι πολυάριθμοι Σλάβοι συγκρότησαν τη λαϊκή βάση και έδωσαν τη γλώσσα.
β. Σχέσεις με το Βυζάντιο
Πώς εξελίχθηκαν οι σχέσεις Βυζαντινών – Βουλγάρων;
Στις βυζαντινοβουλγαρικές σχέσεις υπήρξαν περίοδοι μακρών πολέμων. Στα διαλείμματα των πολέμων οι δύο λαοί είχαν εμπορικές συναλλαγές, οι κανόνες των οποίων ρυθμίζονταν από συνθήκες. Οι ηγεμόνες (χάνοι) των Βουλγάρων είχαν υιοθετήσει την ελληνική ως επίσημη γλώσσα τους, όπως πιστοποιούν οι βουλγαρικές επιγραφές.
Πότε έγινε ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων και ποια ήταν η σημασία του;
Το 864 οι Βούλγαροι δέχτηκαν το Χριστιανισμό από το Βυζάντιο, όπως θα γνωρίσουμε παρακάτω, και εντάχθηκαν στη σφαίρα επιρροής του βυζαντινού πολιτισμού. Ο εκχριστιανισμός άνοιξε νέες προοπτικές και στις σχέσεις των Βουλγάρων με το Βυζάντιο.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια