Συμβουλές για βελτίωση της ορθογραφίας
Η συστηματική ενασχόλησή μου, τα τελευταία 15 χρόνια , με μαθητές δημοτικού, με οδηγεί στην διαπίστωση ότι ένας όλο και αυξανόμενος αριθμός μαθητών αντιμετωπίζει δυσκολίες στην ορθογραφημένη γραφή.
Παρόλο που δεν είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε τα ακριβή αίτια του προαναφερθέντος γεγονότος εικάζουμε ότι αυτό οφείλεται σε μια σειρά παραγόντων όπως η συσσώρευση των ορθογραφικών κανόνων και των γραμματικών και συντακτικών φαινομένων στα σχολικά εγχειρίδια με αποτέλεσμα την μη επαρκή αφομοίωσή τους από τους μαθητές. Η απομάκρυνση από τα έντυπα μέσα και από την κλασσική, κατά κάποιον τρόπο, μέθοδο εκμάθησης, όπως είναι το χαρτί και το μολύβι λόγω της τεχνολογικής ¨έκρηξης¨ αλλά και η ελλιπής εξάσκηση και ενασχόληση των μαθητών, η οποία πολλές φορές περιορίζεται μόνο στην πρόταση, την παράγραφο ή τις λέξεις που ανατίθενται προς εκμάθηση από τον εκπαιδευτικό ίσως είναι μια άλλη αιτία.
Τι ακριβώς όμως είναι η ορθογραφία και ποια η σπουδαιότητά της;
Σύμφωνα με τον Παπαναστασίου(2001β: 194) «Ορθογραφία ονομάζεται η σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην προφορική μορφή μιας γλώσσας και στη γραπτή της απόδοση […], όπως αυτή έχει καθιερωθεί ιστορικά». Κατά τον Vachek (1973: 18), είναι ένα είδος γέφυρας που οδηγεί από την προφορική στη γραπτή νόρμα της γλώσσας.
‘Οσο αφορά την σπουδαιότητά της ένας από τους κορυφαίους γλωσσολόγους σε παγκόσμιο επίπεδο, ο Βρετανός David Crystal (2010: 83), γράφει σχετικά:
«Γιατί […] πρέπει να γράφουμε σωστά; Επειδή, τα τελευταία τριακόσια χρόνια περίπου, η ορθογραφία έχει καταλήξει να αποτελεί μέρος του τρόπου με τον οποίο ο κόσμος μάς κρίνει. Αν δεν είμαστε ορθογράφοι, δίνουμε την εντύπωση ότι είμαστε αδαείς ή αδιάφοροι ή τεμπέληδες. Η ορθογραφία μπορεί όντως να έχει μεγάλη σημασία. Αν δύο άτομα ζητούν δουλειά και ο ένας συμπληρώνει την αίτηση ορθογραφημένα κι ο άλλος όχι, ποιος λέτε ότι θα πάρει τη δουλειά;».
Και πάλι ο Crystal (2010: 323) σημειώνει:
«Αν στείλουμε ένα βιογραφικό και δεν ελέγξουμε την ορθογραφία μας, πιθανώς δεν θα πάρουμε τη δουλειά».
Τεχνικές βελτίωσης της ορθογραφίας
Συστηματική ενασχόληση με την ορθογραφία.
Η ενασχόληση με την ορθογραφία δεν πρέπει να περιορίζεται στην εκμάθηση ορισμένων λέξεων που ανατίθενται από τον δάσκαλο για την επόμενη μέρα και οι οποίες τις περισσότερες φορές ¨παπαγαλίζονται¨. Αντιθέτως αυτό θα πρέπει να συμβαίνει με κάθε ευκαιρία κατά τη διάρκεια της ημέρας.
¨Παιγνιώδης¨ ορθογραφία
Μπορείτε να κεντρίσετε το ενδιαφέρον του παιδιού ως προς την ενασχόληση του με την ορθογραφία αν οι ασκήσεις του δίνονται σε διαφορετική μορφή όπως είναι παραδείγματος χάριν τα κρυπτόλεξα, τα εικονόλεξα, τα σταυρόλεξα, οι ακροστιχίδες. Οι ¨Λεξομαχίες¨ είναι, επίσης, ένας ευχάριστος τρόπος εξάσκησης στην ορθογραφία, καθώς, και επιτραπέζια που ζητούν τη δημιουργία λέξεων.
Βάλτε χρώμα
Ο χρωματισμός των ¨δύσκολων σημείων¨ των λέξεων βοηθά κατά ένα βαθμό στην ορθογραφημένη γραφή καθώς αυτή βασίζεται, κατά ένα μεγάλο ποσοστό, στην οπτική μνήμη του παιδιού. Προς αυτή την κατεύθυνση βοηθά και η χρήση διαφορετικής γραμματοσειράς ή η σύνδεση εικόνας με λέξη και τα εικονογραφήματα.
Συχνή υπενθύμιση των ορθογραφικών κανόνων
Μπορείτε να φτιάξετε έναν πίνακα (πολύχρωμο και ευφάνταστο) με τους βασικούς ορθογραφικούς κανόνες ή τους κανόνες που πρέπει να μάθει το παιδί και να τον τοποθετήσετε σε σημείο όπου θα μπορεί ανά πάσα ώρα να τον συμβουλεύεται.
Λεξικό έχετε;
Παρακινείστε το παιδί να χρησιμοποιεί το λεξικό αφού πρώτα του δείξετε τον τρόπο.
Οικογένειες λέξεων
Ζητήστε από το παιδί να βρει παράγωγα από μια λέξη και επισημάνετε τα κοινά σημεία. Στη συνέχεια μπορείτε να πείτε στο παιδί να γράψει ορισμένες προτάσεις από τις λέξεις αυτές ή ακόμη και μια μικρή ιστορία.
Αφήστε το παιδί να διορθώσει μόνο του τα λάθη
Παρακινήστε το παιδί να ελέγχει μόνο του κάθε φορά αυτό που γράφει και να διορθώνει τα λάθη του. Σε περίπτωση που το παιδί δεν εντοπίσει το λάθος ή τα λάθη του και η διόρθωση γίνει από εσάς, καλό θα ήταν να του εξηγείτε σε ποιον ορθογραφικό κανόνα βασίζεστε κάθε φορά.
Κατηγοριοποιήστε τα λάθη του παιδιού
Εντοπίστε τα συστηματικά λάθη του παιδιού και οργανώστε τα σε πίνακες. Στη συνέχεια επιδοθείτε σε συστηματική εξάσκηση και υπενθύμιση των αντίστοιχων κανόνων.
ΝΑ ΘΥΜΑΣΤΕ: Τα πάντα μπορούν να αλλάξουν , προς το καλύτερο.Αρκεί να έχουμε χρόνο, διάθεση και υπομονή. Και τα παιδιά μας αξίζουν όλα τα παραπάνω. Τι λέτε;
Σοφία Σολομωνίδου
Ειδική Πιαδαγωγός Π.Ε.71
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Παπαναστασίου, Γ. 2001α: «Γλώσσα και ορθογραφία». Στο Α.-Φ. Χριστίδης & Μ. Θεοδωροπούλου (επιμέλεια) Εγκυκλοπαιδικός οδηγός για τη γλώσσα. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 194-198.
Παπαναστασίου, Γ. 2001β: «Γλώσσα και γραφή». Στο Α.-Φ. Χριστίδης & Μ. Θεοδωροπούλου (επιμέλεια) Εγκυκλοπαιδικός οδηγός για τη γλώσσα. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
Παπαναστασίου, Γ. 2008: Νεοελληνική ορθογραφία. Ιστορία, θεωρία, εφαρμογή. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη).
Crystal, D. 2010: A little book of language. London: Yale [Ένα μικρό βιβλίο για τη γλώσσα, μετάφραση: Γρηγόρης Ν. Κονδύλης. Αθήνα: Πατάκης, 2011].