Ο επόμενος σταθμός του ταξιδιού μας στην Χρονογραμμή Κατοίκησης Βόλου», ήταν οι Φθιωτίδες Θήβες η σημερινή Νέα Αγχίαλος Εκεί βρέθηκε η ομάδα του πολιτιστικού μας προγράμματος την Πέμπτη 22/01/2026. Οι Φθιώτιδες ή Θεσσαλικές Θήβες αποτελούν για έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Θεσσαλίας, με συνεχή κατοίκηση από την αρχαιότητα έως και την παλαιοχριστιανική περίοδο. Η ακμή της τερματίστηκε στα μέσα του 7ου αιώνα μ.Χ. με τις σλαβικές επιδρομές και εξαιτίας ενός ισχυρού σεισμού.
Υπήρξαν ένα από τα λαμπρότερα αστικά κέντρα της Θεσσαλίας, με μακρά ιστορική συνέχεια από την αρχαιότητα έως τα παλαιοχριστιανικά- Βυζαντινά χρόνια.
Η στρατηγική τους θέση και η άμεση σύνδεση με το λιμάνι της αρχαίας Πυράσου τις κατέστησαν κομβικό σημείο εμπορίου και επικοινωνίας, με ανεπτυγμένες εμπορικές σχέσεις που έφταναν έως την Κωνσταντινούπολη.
Η αρχαία Πύρασος, αφιερωμένη στη θεά Δήμητρα, διέθετε οργανωμένο λιμάνι και αποτέλεσε βασικό κόμβο εισαγωγικού και εξαγωγικού εμπορίου. Οι Φθιώτιδες Θήβες εξελίχθηκαν σε ηγέτιδα πόλη της Αχαΐας Φθιώτιδας και κύριο εμπορικό λιμάνι της Θεσσαλίας στον Παγασητικό κόλπο, αντλώντας πλούτο από το εμπόριο και την εύφορη πεδιάδα του Αλμυρού μέχρι το 217 π.Χ. όπου την κατέλαβε ο Φίλιππος Ε΄την κατέστρεψε και την μετονόμασε σε Φιλιππούπολη, οδηγώντας την σε μακρά παρακμή, ενώ τη θέση της ως εμπορικό κέντρο ανέλαβε η Δημητριάδα.
Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, οι Φθιώτιδες Θήβες μεταφέρθηκαν κυρίως στην παραθαλάσσια περιοχή της σημερινής Νέας Αγχιάλου, γύρω από το αρχαίο λιμάνι της Πυράσου, και εξελίχθηκαν σε εκτεταμένο και οργανωμένο αστικό κέντρο με ε έντονη οικοδομική δραστηριότητα, ρωμαϊκές οικίες και θέατρο που μετατράπηκε σε αρένα.
Στα παλαιοχριστιανικά χρόνια γνώρισαν νέα άνθηση με ανέγερση χριστιανικών ναών και ανακαίνιση κατοικιών.και η νέα πόλη ανατύχθηκε σε σημαντικό χριστιανικό κέντρο μέχρι τα μέσα του 7ου μ.Χ αιώνα, όπου η ακμή της τερματίστηκε με τις σλαβικές επιδρομές και εξαιτίας ενός ισχυρού σεισμού.
Η παλαιοχριστιανική πόλη εντυπωσιάζει με τη μεγαλειότητά της: πλατιές, κανονικά χαραγμένες πλακόστρωτοι λεωφόροι, οργανωμένο αποχετευτικό σύστημα, αποθηκευτικοί χώροι, ρωμαϊκά λουτρά με υπόκαυστα, επαύλεις και έξοχα ψηφιδωτά δάπεδα μαρτυρούν έναν υψηλό βαθμό πολεοδομικής οργάνωσης και ποιότητας ζωής, που προκαλεί θαυμασμό ακόμη και σήμερα.Διαθέτει εννέα μεγάλες βασιλικές με εντυπωσιακά ψηφιδωτά, δημόσια και ιδιωτικά κτίρια και επισκοπικό μέγαρο.
Στην κατανόηση της μακραίωνη ιστορίας της πόλης και των αλλαγών που γνώρισε στην κάθε ιστορική περιόδο συνέβαλε η εμπεριστατωμένη και ιδιαίτερα κατατοπιστική ξενάγηση από τον αρχαιολόγο Πασχάλη Σταντζούρη.
Μαζί του περιηγηθήκαμε σε δύο από τα κορυφαία μνημεία την Βασιλική του Αγίου Δημητρίου και το επιβλητικό συγκρότημα των βασιλικών του Αρχιερέως Πέτρου. Η βασιλική του Αγίου Δημητρίου μας εντυπωσίασε με το μέγεθος και τη μεγαλοπρέπειά της, αποκαλύπτοντας τον ρόλο της ως επισκοπικού ναού στα τέλη του 5ου ή στις αρχές του 6ου αιώνα μ.Χ. Τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα, αίθριο και βοηθητικούς χώρους, όπου τα μαρμάρινα και σχιστολιθικά δάπεδα συνδυάζονται με ψηφιδωτά, μας εντυπωσίασε δημιουργώντας μια εικόνα πλούτου και ιερότητας.Τα κιονόκρανα με τις ζωόμορφες παραστάσεις, το επιβλητικό ιερό βήμα ο μαρμάρινος άμβωνας και η Αγία Τράπεζα με το κιβωτιόχτιστο εγκαίνιον μαα αποκάλυψαν τη θεολογική και καλλιτεχνικλη αρτιότητα των ναών Στον αρχαιολογικό χώρο της βασιλικής του Αγίου Δημητρίου επισκεφτήκαμε την επετειακή έκθεση για τα 100 χρόνια ανασκαφών στις Φθιώτιδες Θήβες που φιλοξενεί πλούσιο αρχαιολογικό υλικό, φωτογραφίες ,χάρτες και τεκμηριωμένα ευρήματα καθώς και την πορεία των ανασκαφών από τις αρχές του 20ου αιώνα.
Στη συνέχεια κατευθυνθήκαμε στο συγκρότημα των τριών επάλληλων βασιλικών «του Αρχιερέως Πέτρου» που αποτελεί το μεγαλύτερο μνημείο της Νέας Αγχιάλου καταλαμβάνοντας χώρο 7.000 τ.μ. και έχει κτιστεί πάνω σε μυκηναϊκά και υστερορωμαϊκά ερείπια αποτυπώνοντας με εντυπωσιακό τρόπο τη συνέχεια της ζωής και της λατρείας στον ίδιο τόπο μέσα στους αιώνες.
Άλλα σημαντικά μνημεία είναι η Β΄ (Ελπιδίου) είναι τρίκλιτη με νάρθηκα, αίθριο και προκτίσματα καθώς και η Βασιλική του Μαρτυρίου, στα νότια της πόλης και εκτός των τειχών, είναι επίσης τρίκλιτη με νάρθηκα, κτισμένη πάνω σε παλαιότερα κτίρια, πιθανόν του 4ου αι. π.Χ., και διατηρεί στοιχεία του ιερού.
Την εικόνα της πόλης συμπληρώνουν τα εκτεταμένα νεκροταφεία με τάφους και σαρκοφάγους, που φωτίζουν τις αντιλήψεις των ανθρώπων για τη ζωή και τον θάνατο. Η συστηματική αποκάλυψη και ερμηνεία όλων αυτών των μνημείων οφείλεται στο έργο σπουδαίων αρχαιολόγων, όπως ο Γεώργιος Σωτηρίου και ο Παύλος Λαζαρίδης.
Η επίσκεψη στις Φθιώτιδες Θήβες αποτέλεσε για τους μαθητές/τριες μια ουσιαστική βιωματική εμπειρία, καθώς τους έδωσε τη δυνατότητα να γνωρίσουν την ιστορία όχι μόνο μέσα από βιβλία, αλλά μέσα από την άμεση επαφή με τα αρχαιολογικά ευρήματα και τον χώρο όπου αυτά αποκαλύφθηκαν. Η συμμετοχή τους στην ξενάγηση και η αλληλεπίδραση με το εκθεσιακό υλικό ενίσχυσαν το ενδιαφέρον και την ενεργή μάθηση, μετατρέποντας τη γνώση σε προσωπικό βίωμα.
Οι συντονίστριες καθηγήτριες του προγράμματος
Γώγου Αθανασία ΠΕ02
Διαμαντή Νεκταρία ΠΕ01
