Στο πλαίσιο του ομίλου «Μικροί επιστήμονες: Πειραματίζομαι, Κατασκευάζω, Διασκεδάζω», οι μαθητές κατασκεύασαν τα δικά τους ηλιακά ρολόγια.
Υλικά:
Εργαστήριο Χάρτινων Ηλιακών Ρολογιών
• 3 κόλλες Α4
• Χαρτόνι Α4 ή και λίγο μεγαλύτερο
• Κόλλα
• Ψαλίδι
Εκτέλεση
Α. Τυπώνουμε το παρόν έντυπο σε μονή όψη, μία σελίδα ανά φύλλο χαρτιού.
ΕΝΤΥΠΟ
Β. Την 2η σελίδα, δηλαδή το διάγραμμα των ωρών, την κολλάμε στο σκληρό χαρτόνι.
Γ. Από την 3η σελίδα κόβουμε με το ψαλίδι τον γνώμονα. Τον διπλώνουμε στην μέση και κολλάμε μεταξύ τους τα δύο μέρη. Διπλώνουμε σε γωνία 90ο προς τα έξω το κάτω μέρος του γνώμονα ώστε να δημιουργηθεί η βάση στήριξής του. Κολλάμε τον γνώμονα πάνω στην ώρα 12:00, φροντίζοντας η αρχή του να συμπίπτει με το σημείο τομής των γραμμών των ωρών.
Δ. Βγάζουμε το ρολόι στον ήλιο και το προσανατολίζουμε έτσι ώστε η ώρα 12:00 να δείχνει προς τον Βορρά. Μετρούμε την ώρα από τη σκιά του γνώμονα και προσθέτουμε μία διόρθωση 30 λεπτών. Αν είναι σε ισχύ η θερινή ώρα προσθέτουμε ακόμη 1 ώρα.
Πηγή: https://ekfe.dra.sch.gr/?p=828
Ηλιακά ρολόγια μαθητών
Λίγα λόγια για τα ηλιακά ρολόγια
Τα ηλιακά ρολόγια είναι απλά αστρονομικά όργανα με τα οποία βρίσκουμε την ώρα με τη βοήθεια του Ήλιου. Υπολογίζουμε την ώρα από την κατεύθυνση της σκιάς που ρίχνει μια ράβδος που έχει τη διεύθυνση του άξονα περιστροφής της Γης, δηλαδή μιας ράβδου που σκοπεύει τον Πολικό Αστέρα. Πολικό Αστέρα ονομάζουμε τον πιο λαμπρό αστέρα του αστερισμού της Μικρής Άρκτου, που είναι ο μοναδικός ακίνητος αστέρας της ουράνιας σφαίρας, επειδή βρίσκεται σχεδόν πάνω στην προέκταση του άξονα περιστροφής της Γης.
Τα ηλιακά ρολόγια λέγονται και σκιαθηρικά ρολόγια, γιατί, για να βρούμε την ώρα, κυνηγάμε τη σκιά τους. Μέχρι το 996 π.Χ., που κατασκευάστηκε το πρώτο μηχανικό ρολόι, τα ηλιακά ρολόγια ήταν τα μοναδικά ρολόγια, και έτσι όλοι σχεδόν οι λαοί ενδιαφέρονταν για την κατασκευή μεγάλων ηλιακών ρολογιών, όχι μόνο για να έχουν μεγάλη ακρίβεια στην ώρα, αλλά και για να στολίζουν διάφορους επίσημους δημόσιους χώρους τους.
Τα ηλιακά ρολόγια διακρίνονται σε οριζόντια, κατακόρυφα και ισημερινά, ανάλογα με το αν η επιφάνεια πάνω στην οποία πέφτει η σκιά της ράβδου είναι οριζόντια ή κατακόρυφη ή παράλληλη με το επίπεδο του ισημερινού.
Το πιο σημαντικό, όμως, που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι η ώρα που δείχνει με τη σκιά του ένα ηλιακό ρολόι δεν είναι ίδια με την ώρα που δείχνουν τα συνηθισμένα ρολόγια που έχουμε στα σπίτια μας ή φοράμε στα χέρια μας. Από την ώρα που δείχνει το ηλιακό ρολόι (Α), για να βρούμε την ώρα του ρολογιού μας (Ρ), θα πρέπει να κάνουμε δύο απλές διορθώσεις, που αναφέρονται σε μια πλάκα που βρίσκεται δίπλα στο ηλιακό ρολόι.
Η πρώτη διόρθωση (Δ) είναι σταθερή και μας λέει πόσα λεπτά της ώρας βρίσκεται ο τόπος του ηλιακού ρολογιού μπροστά από τον κεντρικό μεσημβρινό της ατράκτου στην οποία ανήκει η χώρα στην οποία βρίσκεται αυτός ο τόπος. Η χώρα μας ανήκει στη δεύτερη άτρακτο (βλ. 19η Ερώτηση) και έτσι πρέπει να προσθέσουμε τη διαφορά που έχουμε σε λεπτά της ώρας από τον κεντρικό μεσημβρινό της, που περίπου είναι ο μεσημβρινός της Κωνσταντινούπολης. Η Θεσσαλονίκη, για παράδειγμα, βρίσκεται 28 πρώτα λεπτά και η Αθήνα 25 πρώτα λεπτά δυτικά αυτού του κεντρικού μεσημβρινού.
Η δεύτερη διόρθωση που πρέπει να γίνει κυμαίνεται από ημέρα σε ημέρα μεταξύ −14 και +16 πρώτων λεπτών και δίνεται είτε από ένα γράφημα είτε από έναν πίνακα και λέγεται Εξίσωση Χρόνου (Ε). Η εξίσωση χρόνου είναι ίδια για όλους τους τόπους της Γης.
Επομένως, αν το ηλιακό ρολόι δείχνει Α ώρες και η πρώτη (σταθερή) διόρθωση είναι Δ και η δεύτερη (μεταβλητή) διόρθωση είναι Ε, τότε το συμβατικό μας ρολόι θα δείχνει Ρ=Α+Δ-Ε ώρες.
Πηγή: https://astro.planitario.gr/stoixeia-astronomias-erotisi-18/
