10 Φεβρουαρίου 1634. «Και όμως κινείται!», ακούγεται να σιγοψιθυρίζει ο Γαλιλαίος, ενώ λίγα λεπτά νωρίτερα γονατιστός μπροστά στους ιεροεξεταστές, γέρος και ανήμπορος απαρνιέται ως αιρετική και λαθεμένη την θεωρία του και δέχεται ότι η γη είναι ακίνητη και επίπεδη. Η αμφισβήτηση αυτής της αλήθειας ήταν για τους εκκλησιαστικούς κύκλους υποψία αίρεσης και οι υποστηρικτές των αντίθετων θεωριών συλλαμβάνονταν και στέλνονταν στην Ιερά Εξέταση και πολλοί νεωτεριστές επιστήμονες οδηγήθηκαν στην πυρά.
Ο Γαλιλαίος Γαλιλέι (Galileo Galilei, 15 Φεβρουαρίου 1564 – 8 Ιανουαρίου 1642), γνωστός ως Γαλιλαίος, ήταν Ιταλός φυσικός, μαθηματικός, αστρονόμος και φιλόσοφος, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επιστημονική επανάσταση. Ο Γαλιλαίος έμεινε γνωστός στην ιστορία για την τόλμη του να αντιπαραταχθεί σε διαδεδομένες και παραδεκτές διδασκαλίες της εποχής του, πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα να θεωρηθεί από πολλούς αιρετικός. Συγκρούστηκε με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και αυτό προβάλλεται συχνά ως παράδειγμα εναντίωσης της ελευθερίας της σκέψης και της επιστημονικής έρευνας με την εξουσία.
Γεννήθηκε στην Πίζα της Ιταλίας και από νωρίς έδειξε σημεία μιας αξιοσημείωτης ιδιοφυΐας. Ο πατέρας του ήταν ξεπεσμένος απόγονος ευγενούς φλωρεντινής οικογένειας και μοχθούσε για να βοηθήσει το γιο του να αποκαταστήσει τη δόξα της οικογένειας. Επιβάλλοντας μεγάλες στερήσεις στον εαυτό του και τα άλλα παιδιά του, ο πατέρας του μπόρεσε να στείλει τον Γαλιλαίο στο σχολείο και αργότερα στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, όπου ο Γαλιλαίος γράφτηκε στην Ιατρική Σχολή, χωρίς όμως να καταφέρει να ολοκληρώσει τις σπουδές του, λόγω έλλειψης χρημάτων. Έτσι ένας πλούσιος οικογενειακός φίλος φροντίζει να του βρει δουλειά, κάνοντας διαλέξεις περί Φυσικής στο πανεπιστήμιο της Πάδοβα, ενώ αργότερα γίνεται και επίσημος μαθηματικός στον μεγάλο Δούκα της Τοσκάνης.
Από τους βασικούς πυλώνες «αντίστασης» στις μελέτες του, αλλά και τις θεωρίες του, ήταν η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, που την εποχή εκείνη με διατάγματα ήλεγχε σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Επειδή τόλμησε να αντιταχθεί στην παραδεδεγμένη διδασκαλία, που υποστήριζε ότι ο Ήλιος, η Σελήνη και τα άστρα γύριζαν γύρω από τη Γη, η οποία έμενε ακίνητη και υποστήριξε το ακριβώς αντίθετο, ότι δηλαδή η Γη και οι άλλοι πλανήτες, στρέφονται γύρω από τον Ήλιο, θεωρήθηκε αιρετικός.
Κύρια κατηγορία για την καταδίκη του Γαλιλαίου ήταν η αθέτηση του Διατάγματος του Καταλόγου των Απαγορευμένων που δημοσιεύτηκε στις 6 Μαρτίου 1616, ο οποίος μεταξύ άλλων απαγορεύει οποιαδήποτε νύξη ή υποστήριξη της ηλιοκεντρικής θεωρίας του Κοπέρνικου, που είχε ως βάση τις ανακαλύψεις και μελέτες του Έλληνα αστρονόμου και μαθηματικού, Αρίσταρχου του Σάμιου, σύμφωνα με την οποία δε γυρίζει ο ήλιος γύρω από τη γη, αλλά η γη και οι υπόλοιποι πλανήτες γύρω από τον ήλιο.
Τότε δόθηκε ρητή εντολή στον Γαλιλαίο να μην υποστηρίξει, ούτε να υπερασπιστεί, ούτε να διδάξει με οποιονδήποτε τρόπο την άποψη της ακινησίας του Ήλιου και της κίνησης της Γης.
Ο Γαλιλαίος υποσχέθηκε να υπακούσει, αφέθηκε ελεύθερος και απέφυγε έτσι τον κίνδυνο να λογοκριθεί ή να απαγορευτεί κάποιο από τα βιβλία του. Μέχρι τότε, είχε δώσει μεγάλο αγώνα, ώστε να πείσει για την εγκυρότητα του κοπερνίκιου δόγματος.
Ο Γαλιλαίος κλήθηκε στο Ιεροδικείο στη Ρώμη το 1633, φυλακίστηκε, βασανίστηκε και για να αποφύγει τη θανατική ποινή αρνήθηκε πως μέσα από τον «διάλογο» κηρύσσει το δόγμα του Κοπέρνικου ως αστρονομική αλήθεια και τελικά αποκήρυξε τις ιδέες του όσον αφορά την κίνηση της Γης.
Σύμφωνα με τον μύθο, ο Γαλιλαίος φεύγοντας από την Ιερά Εξέταση επέμεινε στην άποψή του, αναφωνώντας «Και όμως κινείται» (E pur si muove). Την 1η Δεκεμβρίου το Ιεροδικείο έδωσε την άδεια στον Γαλιλαίο να επιστρέψει στη Φλωρεντία, όπου έμενε πριν την κλήση του Ιεροδικείου, και να εγκατασταθεί στο Αρτσέτρι, όπου πέθανε τη νύχτα μεταξύ 8ης και 9ης Ιανουαρίου 1642 όσο διαρκούσε η σωφρονιστική ποινή του.
Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ αποκατέστησε τη μνήμη του Γαλιλαίου το φθινόπωρο του 1992, τρεις και μισό αιώνες μετά την εκδίκαση της υπόθεσής του και την καταδίκη των ιδεών του.
