Η συμπερίληψη και η αποδοχή της διαφορετικότητας δεν αποτελούν απλώς εκπαιδευτικές στρατηγικές, αλλά θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα που διαμορφώνουν το μέλλον μιας δίκαιης κοινωνίας.
Στο Νηπιαγωγείο γίνονται τα Πρώτα Βήματα της Αποδοχής
Το νηπιαγωγείο είναι ο κρίσιμος χώρος όπου τα παιδιά έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με το “άλλο”.
- Καλλιέργεια Ενσυναίσθησης:Μέσα από το παιχνίδι και τη συνύπαρξη, οι μικροί μαθητές μαθαίνουν να αναγνωρίζουν και να σέβονται τις ανάγκες των συμμαθητών τους, αναπτύσσοντας κοινωνικές δεξιότητες και κατανόηση.
- Αίσθηση του Ανήκειν:Η συμπερίληψη διασφαλίζει ότι κάθε παιδί, ανεξάρτητα από τις ικανότητες ή το υπόβαθρό του, νιώθει ασφαλές και ισότιμο μέλος της ομάδας.
- Πρόληψη Στερεοτύπων:Η επαφή με τη διαφορετικότητα σε αυτή την ηλικία εμποδίζει τη δημιουργία προκαταλήψεων, καθώς τα παιδιά μαθαίνουν ότι οι διαφορές είναι φυσιολογικές και εμπλουτίζουν την εμπειρία τους.
Η συμπεριληπτική εκπαίδευση δεν ωφελεί μόνο τους μαθητές με ειδικές ανάγκες ή διαφορετικότητα, αλλά το σύνολο της σχολικής κοινότητας:
- Ακαδημαϊκή Βελτίωση:Η διαφοροποιημένη διδασκαλία που απαιτείται για τη συμπερίληψη προσφέρει πολλαπλούς τρόπους μάθησης, βοηθώντας όλους τους μαθητές να φτάσουν στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους.
- Κοινωνική Συνοχή:Τα σχολεία γίνονται μικρογραφίες μιας δημοκρατικής κοινωνίας όπου ο αλληλοσεβασμός και η συνεργασία υπερισχύουν του ανταγωνισμού και του αποκλεισμού.
- Μείωση του Bullying:Ένα περιβάλλον που εκτιμά τη μοναδικότητα μειώνει δραστικά τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού και απομόνωσης.
- Προετοιμασία για το Μέλλον:Οι μαθητές αποκτούν τις απαραίτητες δεξιότητες για να ζήσουν και να εργαστούν σε έναν παγκοσμιοποιημένο και πολυπολιτισμικό κόσμο.
Η πραγματική συμπερίληψη απαιτεί συνεχή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και αφαίρεση κάθε εμποδίου —φυσικού ή κοινωνικού— ώστε το σχολείο να γίνει ένα μέρος όπου η διαφορετικότητα δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση, αλλά πλούτος προς αξιοποίηση.
Η συμπερίληψη και η αποδοχή της αναπηρίας δεν είναι μια πράξη «καλοσύνης», αλλά μια επιβεβλημένη στροφή από το ιατρικό μοντέλο (που βλέπει το «πρόβλημα» στο άτομο) στο κοινωνικό μοντέλο, το οποίο αναγνωρίζει ότι τα εμπόδια τίθενται από το ίδιο το περιβάλλον.
Η Αξία της Συμπερίληψης στην Αναπηρία
- Αποδόμηση του Φόβου και του Οίκτου: Η καθημερινή συνύπαρξη στο σχολείο καταργεί το «ταμπού» της αναπηρίας. Οι μαθητές μαθαίνουν ότι η αναπηρία είναι μέρος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας και όχι μια κατάσταση που προκαλεί φόβο ή οίκτο.
- Προσβασιμότητα για Όλους: Όταν ένα σχολείο προσαρμόζεται στις ανάγκες ενός μαθητή με αναπηρία (π.χ. με οπτικοακουστικό υλικό, ράμπες ή σαφείς οδηγίες), δημιουργεί ένα περιβάλλον που διευκολύνει την εκμάθηση για κάθε παιδί, ανεξαρτήτως ικανοτήτων.
- Ανάπτυξη Υπευθυνότητας: Οι συμμαθητές των ατόμων με αναπηρία γίνονται πιο ευαίσθητοι και υπεύθυνοι πολίτες. Μαθαίνουν να προασπίζονται τα δικαιώματα των άλλων και να αναγνωρίζουν την ισότιμη αξία κάθε ανθρώπου.
- Ανακάλυψη της Λειτουργικότητας: Η συμπερίληψη δίνει την ευκαιρία σε μαθητές με αναπηρία να αναδείξουν τα ταλέντα τους, ενισχύοντας την αυτοπεποίθησή τους και αποδεικνύοντας ότι η αναπηρία δεν ορίζει την ταυτότητά τους.
Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού είναι βασικός και σημαντικός, αφού καλείται να σχεδιάσει το μάθημα εξαρχής για όλους και έτσι το παιδί με αναπηρία να μην είναι απλώς «παρόν» στην τάξη, αλλά να συμμετέχει ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία.
Όπως επισημαίνει η ΕΣΑμεΑ (Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία), η εκπαίδευση είναι το κλειδί για να σπάσουν τα δεσμά του αποκλεισμού και να διασφαλιστεί η μελλοντική αυτόνομη διαβίωση.
Με αφορμή φέτος το εργαστήρι δεξιοτήτων Ενδιαφέρομαι και ενεργώ/Κοινωνική συναίσθηση και την υποθεματική συμπερίληψη /αλληλοσεβασμός και διαφορετικότητα συνεργαστήκαμε για άλλη μια φορά με το Ειδικό Δ/Σ τυφλοκωφών Καλλιθέας και το ειδικό νηπιαγωγείο τυφλών Καλλιθέας σε ένα πρόγραμμα με τίτλο Μια παρέα ανταλλαγή…παιχνίδια και μουσική!
Οι στόχοι του προγράμματος συνεκπαίδευσης βασίζονται στους Άξονες της Διεθνούς Σύμβασης του ΟΗΕ και των Αρχών της Ένταξης και Συνεκπαίδευσης των Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ) στο Τυπικό Σχολείο. Οι αρχές αυτές αναφέρονται στο αναφαίρετο δικαίωμα όλων των παιδιών να έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση σε ένα σχολείο για όλους. Η Διεθνής Σύμβαση κυρώθηκε από την Βουλή των Ελλήνων το 2006. Συγκεκριμένα: Ν. 4074/2012 «Κύρωση της Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες και του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες» (ΦΕΚ 88, τ. Α΄)] Οι Αρχές και οι Στόχοι του Προγράμματος Υλοποίησης της Συνεκπαίδευσης βασίζονται:
- Στο σεβασμό των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
- Στην διασφάλιση ίσων ευκαιριών όλων των παιδιών με ή χωρίς αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στην Εκπαίδευση χωρίς διακρίσεις
- Στην ενδυνάμωση συμμετοχής όλων των συλλογικών δράσεων που σκοπό έχουν την αποδοχή της Διαφορετικότητας.
- Στην αξιοποίηση των γνώσεων, των εμπειριών και των βιωμάτων των παιδιών που θα βοηθήσει στην συναισθηματική τους ανάπτυξη.
- Στην καλλιέργεια της αμοιβαίας κατανόησης και της από κοινού αντιμετώπισης των προβλημάτων και των δυσκολιών που θα προκύψουν
- Στην ενεργοποίηση της δημιουργικότητας, της αυτενέργειας και των δυνατών σημείων όλων των μαθητών/τριων με ή χωρίς αναπηρία.
- Στην αποδοχή πως όλοι οι μαθητές/τριες με ή χωρίς αναπηρία μπορούν να εκπαιδευτούν σε ένα κοινό πλαίσιο.
- Στην καταπολέμηση στερεοτύπων και προκαταλήψεων εντός της σχολικής κοινότητας
- Στην αναγκαιότητα σεβασμού της μαθητικής ετερογένειας
- Στην προσπάθεια ανάπτυξης όλων των δυνατών πεδίων των γνωστικών και κοινωνικών δεξιοτήτων όλων των μαθητών/τριων μας
- Στην συνέχιση του Προγράμματος και στην συστηματική παρακολούθηση και υποστήριξη όλων των μαθητών/τριων μας, τυφλών και βλεπόντων. Η υλοποίηση του προγράμματος αυτού θα βοηθήσει όλα τα παιδιά και τους/τις εκπαιδευτικούς τους να αλληλεπιδράσουν για να αρθούν οι προκαταλήψεις και τα κοινωνικά στερεότυπα και να οδηγηθούμε σε ένα σχολείο για όλους/ες.
Το πρόγραμμα συνεκπαίδευσης εμφορείται από το πνεύμα της φιλαναγνωσίας με σκοπό την ευρύτερη εξοικείωση των μαθητών με το βιβλίο και την ανάγνωση και τη σταδιακή εδραίωση μιας φιλικής σχέσης του με το λογοτεχνικό βιβλίο. Αυτή η σχέση θα βοηθήσει τους μαθητές να αναπτύξουν την κριτική και δημιουργική τους σκέψη, να δραστηριοποιήσουν τη φαντασία του και την εφευρετικότητά τους, να εμπλουτίσουν την αισθητική τους καλλιέργεια, να εκφράσουν τα συναισθήματά τους αναπτύσσοντας έτσι τη συναισθηματικής τους νοημοσύνη, να καλλιεργήσουν τη γλωσσική τους έκφραση με έμμεσο και βιωματικό τρόπο, και εν κατακλείδι να συγκροτήσουν ολόπλευρα την προσωπικότητά τους
Στόχοι μας :
- Να γνωριστούν οι μαθητές και οι μαθήτριες μεταξύ τους
- Να μάθουν να λειτουργούν ομαδικά
- Να αναπτύξουν προσωπικές και κοινωνικές δεξιότητες
- Να ευαισθητοποιηθούν σε θέματα ατόμων με αναπηρία
- Να συνεργαστούν σε ομαδικές δραστηριότητες
- Να συνειδητοποιήσουν την καθολικότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
- Να συνειδητοποιήσουν μέσω των τεχνών και των εικαστικών δραστηριοτήτων την αξία της κοινωνικής ισότητας και των ίσων ευκαιριών στην ψυχαγωγία.
Μερικές ενδεικτικές δραστηριότητες που οργανώσαμε ήταν:
- Γνωριμία με τον κώδικα γραφής και ανάγνωσης Braille και τα λογοτεχνικά βιβλία στον κώδικα braille.
- Ανάγνωση παραμυθιού με απτικές εικόνες
- Ομαδικές δραστηριότητες συμπερίληψης
- Εικαστικές δραστηριότητες
- Ομαδικά παιχνίδια
Υποδεχτήκαμε τους νέους μας φίλους με μεγάλη χαρά στην αίθουσα μας όπου την είχαμε διαμορφώσει σαν μια μεγάλη παρεούλα. Αφού συστηθήκαμε και είπαμε τραγούδια καλημέρας , διαβάσαμε το χειμωνιάτικο παραμύθι «Ένας σκαντζόχοιρος μια χειμωνιάτικη νύχτα ».
Η Μαλεβή από το ειδικό δημοτικό σχολείο ανέλαβε να μας συστήσει τα ζωάκια του παραμυθιού στην νοηματική και πραγματικά μας καθήλωσε με την άνεση και την ευκολία της να χειρίζεται την νοηματική γλώσσα. Η Σμαράγδα από το ειδικό νηπιαγωγείο προτίμησε να μας παρατηρεί από απόσταση…Στην συνέχεια η κ. Μαρία Ζέζα μας μύησε στην γραφή Μπράιγ, μας έδειξε μια γραφομηχανή όπου είχαμε την ευκαιρία να πατήσουμε τα πλήκτρα και να δούμε την γραφή των τυφλών, ενώ μας έγραψε και τα ονόματά μας με την γραφή Μπράιγ…Είχαμε επίσης τη δυνατότητα να αγγίξουμε και να δούμε από κοντά τα βιβλία των μικρών μαθητών που ήταν γραμμένα στην Μπράιγ και εξ ολοκλήρου όλα ανάγλυφα, αλλά και του ειδικού μπαστουνιού που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι με προβλήμάτα όρασης.
Την παράσταση όμως την έκλεψε η κ. Εμμανουέλα η μουσικός η οποία είναι τυφλή και είχε μαζί της τον σκύλο –οδηγό Ντόπυ. Μάθαμε πολύτιμες πληροφορίες για τον τετράποδο οδηγό της και μας μάγεψε με την φωνή και την μουσική της από το βιολί της όταν τραγουδήσαμε όλοι μαζί «Αν όλα τα παιδιά της γης ».
Φυσικά βγήκαμε έξω στην αυλή και παίξαμε παιχνίδια που είχαμε οργανώσει σε σταθμούς εργασίας …Ήταν μια υπέροχη μέρα και όλοι έφυγαν με τις καλύτερες εντυπώσεις …Με μεγάλη χαρά δωρίσαμε στους νέους μας φίλους τις βιβλιοκατασκευές μας από τις βιβλιοπαρουσιάσεις μας…Έτσι οι δημιουργίες της Μελίνας, της Σταματίνας, της Κατιάνας, του Μάξιμου, του Γιώργου, και του Στέλιου , βρήκαν την θέση τους στο ειδικό σχολείο σαν εποπτικό υλικό στα αναγνωστικά ταξίδια των νέων μας φίλων …Εκείνοι με την σειρά τους μας πρόσφεραν χαρταετούς με συνθήματα αγάπης και αποδοχής γραμμένα και στην Μπράιγ!!! Το σχολείο μας γέμισε φως, χαμόγελα χαρά και θετική ενέργεια !!! Η συνεκπαίδευση μας θυμίζει πως η αληθινή μάθηση δεν έχει όρια και η επικοινωνία δεν χρειάζεται πάντα λέξεις ή εικόνες !!!Σας ευχαριστούμε από καρδιάς για το μάθημα ζωής που μας δώσατε σήμερα !!!
Θερμές ευχαριστίες στις συναδέλφους κ. Ζέζα Μαρία, Μισυρλή Μελίνα, Εμμανουέλα Μασούρου, Νικολίτσα Ανδρικοπούλου .
Και εδώ η αφίσα που δημιουργήσαμε και επικοινωνήσαμε την σημερινή μέρα και το πρόγραμμα συνεκπαίδευσης !!!Η αφίσα στάλθηκε και στα δύο ειδικά σχολεία , στο 2ο ΚΕΔΑΣΥ αλλά και στην σχολικής σύμβουλο ΠΕ 60 κ. Ιωάννα Μενδρινού.
