Η επιλεγμένη εμβρυομεταφορά υγιών και κυρίως γενετικά τροποποιημένων εμβρύων εγείρει ακανθώδη ερωτήματα στις κοινωνίες της Δύσης, αλλά όχι της Κίνας. Αποτέλεσμα: Η μεθοδολογία εξελίσσεται ραγδαία στην Κίνα και το κόστος πέφτει σημαντικά. Η ευγονική είναι πλέον πιο κοντά από ποτέ.
Μέχρι το 1990 η πρόληψη της γέννησης παιδιών με κάποια κληρονομική ασθένεια ή γενετική διαταραχή στηριζόταν στην προγεννητική διάγνωση της πάθησης και πολλές φορές οδηγούσε αναγκαστικά στη δυσάρεστη διακοπή της κύησης. Η σύγχρονη προεμφυτευτική* γενετική διάγνωση (PGD = Preimplantation genetic diagnosis) παρέχει τη δυνατότητα αποφυγής γέννησης παιδιών με συγγενείς ανωμαλίες, αφού επιλέγονται και εμφυτεύονται μόνο υγιή έμβρυα ώστε με την εξωσωματική γονιμοποίηση να αποφευχθεί η μετάδοση επιβλαβών μεταλλάξεων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ασθένεια ή αναπηρία στα παιδιά. Σε ζευγάρια με γενετική επιβάρυνση η μέθοδος της PGD αποτελεί μια πολύ χρήσιμη εναλλακτική λύση έναντι της κλασικής προγεννητικής διάγνωσης. Και ενώ η επέκταση της PGD σε όλο τον κόσμο είναι γενικά αργή, στην Κίνα εφαρμόζεται συστηματικά, μεθοδευμένα και μαζικά η μεθοδολογία, όπως προκύπτει από πρόσφατο άρθρο στο περιοδικό Nature (China’s embrace of embryo selection raises thorny questions. Nature 548, 272–274, 17 August 2017). ΄Ηδη, το 2015, είχε γεννηθεί παιδί χωρίς μετάλλαξη που ευθύνεται στην εκδήλωση μιας μορφής καρκίνου.
Επιπρόσθετα, φαίνεται ότι τα πιλοτικά πειράματα δείχνουν πώς οι τεχνολογίες επεξεργασίας γονιδιώματος, όπως η CRISPR, θα μπορούσαν σύντομα να επιδιορθώσουν μεταλλάξεις που προκαλούν ασθένειες ακόμη και στο εμβρυικό στάδιο.
ΒΙΟΗΘΙΚΑ διλήμματα. ΣΥΓΚΟΥΣΗ δυο διαφορετικών ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ. Τέτοιες συστηματικές προσπάθειες εγείρουν ακανθώδη ερωτήματα για τους βιοηθικούς στη Δύση, αλλά και στην κοινωνία και την εκκλησία. Μερικοί ανησυχούν ότι η εξάλειψη των αναπηριών θα υποβαθμίσει τη ζωή εκείνων που τις έχουν ήδη. Το κόστος και η προσβασιμότητα σε αυτές τις πολυδάπανες διαδικασίας εγείρει ανησυχίες σχετικά με τα γενετικά χαρακτηριστικά που θα επιλεγούν/επιδιορθωθούν, ενώ παράλληλα διερευνάται το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών ανθρώπων. Έπειτα, υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την επιλογή μη-σχετιζόμενων με τη νόσο γνωρισμάτων, όπως είναι η νοημοσύνη ή η αθλητική ικανότητα. Το φάντασμα της ευγονικής βρίσκεται μπροστά μας. Αλλά στην Κίνα, παρόλο που εξετάζονται αυτές οι ανησυχίες, οι περισσότερες σκέψεις επικεντρώνονται μόνο στα οφέλη των διαδικασιών.
Στις ΗΠΑ, μερικά κωφά ζευγάρια χρησιμοποίησαν τη μεθοδολογία PGD για να επιλέξουν παιδιά με κληρονομική (συγγενή κώφωση), σε μια προσπάθεια να διατηρήσουν την πολιτισμική κουλτούρα κωφών της οικογένειάς τους!! Αυτές οι ενέργειες δεν έχουν νόημα σε πολλούς γονείς στην Κίνα, επειδή δεν υπάρχει μεγάλη υποστήριξη για τέτοιες επεμβάσεις. Αν έχουν ένα κωφό παιδί στην οικογένεια, αισθάνονται την ανάγκη να έχουν ένα κανονικό παιδί για να τους βοηθήσει να φροντίσουν το κωφό παιδί. Στην Κίνα δηλ. δεν υπάρχουν σοβαροί βιοηθικοί προβληματισμοί, πιστεύουν ότι αν γεννηθεί παιδί χωρίς κληρονομική ασθένεια, αυτό προσδίδει καλό στην κοινωνία.
Στη Δύση, η μεθοδολογία PGD εξακολουθεί να δημιουργεί προβληματισμούς και φόβους για τη δημιουργία μιας γενικής τάξης ανώτερων (ελίτ) ανθρώπων και οι κριτικοί μιλούν για μια ολισθηρή κλίση προς την ευγονική, μια λέξη που προκαλεί σκέψεις για τη ναζιστική Γερμανία και τον φυλετικό προκαθορισμό. Στην Κίνα, όμως, η PGD στερείται τέτοιων ενστάσεων. Η κινεζική λέξη για την ευγονική, yousheng, χρησιμοποιείται ρητά ως θετική σε όλες σχεδόν τις συνομιλίες για την PGD. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Κινέζοι δεν έχουν σκεφτεί τις παραβιάσεις της τεχνολογίας. Η κινεζική κυβέρνηση ανησυχούσε, όπως και πολλές δυτικές κυβερνήσεις, ότι η PGD θα χρησιμοποιηθεί για την επιλογή συγκεκριμένων φυσικών χαρακτηριστικών, όπως το ύψος ή η ευφυΐα. Οι κλινικές που έχουν άδεια να κάνουν PGD μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν μόνο γονείς για να αποκτήσουν παιδιά χωρίς σοβαρές ασθένειες ή σε περιπτώσεις υπογονιμότητας.
Παρόλα αυτά, μερικές οικογένειες ζητούν να εξαλειφθεί η μετάλλαξη (στο γονίδιο τη αλδεϋδικής ή της αλκοολικής αφυδρογονάσης) που κάνει πολλούς Ασιάτες να μην μπορούν να μεταβολίσουν την αλκοόλη, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάσει την ικανότητα να συμμετέχουν στα κινεζικά επαγγελματικά γεύματα που τροφοδοτούνται συχνά με οινόπνευμα. «Θέλουν το γιο τους να είναι σε θέση να πίνει». Αυτό σημαίνει, ότι η ευγονική είναι πλέον πολύ κοντά!
*Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση. Η μεθοδολογία αναπτύχθηκε στην Αγγλία πριν 30 χρόνια. Αν διαπιστωθεί, με το προσυλληψιακό γενετικό τεστ, η ύπαρξη κάποιας ασθένειας, ακολουθείται μη καθοδηγητική γενετική συμβουλευτική. Ανάμεσα στις εναλλακτικές δυνατότητες που παρουσιάζονται στο ζευγάρι είναι και αυτή όπου το ζευγάρι ακολουθεί πρωτόκολλο εξωσωματικής γονιμοποίησης και προεμφυτευτικής διάγνωσης, ώστε να αποκτήσει παιδί που δεν θα εκδηλώσει το συγκεκριμένο νόσημα. Βασική προϋπόθεση για να εφαρμοστεί προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος για κάποια γενετική διαταραχή είναι να γνωρίζουμε το γονίδιο (DNA) που ενοχοποιείται για τη συγκεκριμένη διαταραχή.
Η προεμφυτευτική γενετική διάγνωση εφαρμόζεται σήμερα σε όλα τα μονογονιδιακά νοσήματα με γνωστή γενετική διαταραχή, στα οποία περιλαμβάνονται αυτοσωματικά υπολειπόμενα και επικρατή, φυλοσύνδετα και μιτοχονδριακά (κληρονομική οπτική νευροπάθεια τύπου Leber), όπως των συχνών νοσημάτων της β-Μεσογειακής αναιμίας, της δρεπανοκυτταρικής αναιμίας και της κυστικής ίνωσης στον Ελληνικό πληθυσμό, της νωτιαίας μυϊκής ατροφίας, της φυλοσύνδετης μυϊκής δυστροφίας τύπου Duchenne, κτλ.
του Κωνσταντίνου Τριαντφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής ΑΠΘ.