Τα αποτελέσματα δύο νέων γενετικών μελετών και μιας γλωσσολογικής δεν υποστηρίζουν την προέλευση της Ινδο-ευρωπαϊκής οικογένειας γλωσσών από τις στέππες βορείως της Κασπίας θάλασσας, δηλαδή απορρίπτουν τη θεωρία Κουργκάν – την οποία πολλοί στην Ελλάδα θεωρούν και ονομάζουν ΚΛΑΣΙΚΗ θεωρία περί της καταγωγής της Ινδοευρωπαϊκής οικογένειας γλωσσών. Μήπως είναι καιρός πια η όλη εκπαίδευση των Ελλήνων να βασίζεται σε πραγματικά επιστημονικά δεδομένα, και όχι σε αμφισβητούμενες θεωρίες;
Σχετικά με την κοιτίδα της Ινδοευρωπαϊκής οικογένειας γλωσσών έχουν διατυπωθεί πολλές και διαφορετικές θεωρίες (Βλέπε βιβλίο μου Η Γενετική Καταγωγή των Ελλήνων). Δύο είναι οι κύριες (αν και αντικρουόμενες) θεωρίες για την προέλευση της Ινδοευρωπαϊκής οικογένειας γλωσσών, όπου ανήκει και η Ελληνική. Η θεωρία Κουργκάν και η θεωρία της Ανατολίας (βλέπε Σχήμα 1).
Σύμφωνα με την πρώτη, η υποτιθέμενη κοιτίδα της ΙΕ είναι περιοχή Βόρεια της Κασπίας Θάλασσας, οι στέπες της Νότιας Ρωσίας – Ουκρανίας και του Ανατολικού Καζακστάν και η προέλευση της Ινδοευρωπαϊκής οικογένειας γλωσσών πρέπει να έχει μια ηλικία περίπου 5.000 με 6.000 χρόνια. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία οι Ινδοευρωπαίοι ορίζονται πρωταρχικά ως οι χρήστες της Ινδοευρωπαϊκής γλώσσας. Δηλαδή, ο όρος έχει περιεχόμενο όχι μόνο γλωσσικό, αλλά και ανθρωπολογικό. Η δεύτερη θεωρία, της Ανατολίας, διευρύνει τα χρονικά όρια της διασποράς των Ινδοευρωπαϊκών γλωσσών κατά τουλάχιστον 2.000 χρόνια από την προηγούμενη θεωρία, δηλαδή αρχίζει η εξάπλωση της ΙΕ πριν από τουλάχιστον 8.000 έως 9500 χρόνια. Σύμφωνα με αυτήν τη θεωρία – η προέλευση της ΙΕ είναι η Νεολιθική Ανατολία. Πέρα από τις γενετικές και γλωσσολογικές αποδείξεις που αναφέρω στο βιβλίο μου, τα αποτελέσματα δύο πρόσφατων δημοσιευμάτων γενετικής δεν υποστηρίζουν την προέλευση των Ελληνικών και των Λατινικών (της Ινδοευρωπαϊκής οικογένειας γλωσσών) από περιοχή βορείως της Κασπίας θάλασσας. Ειδικότερα,
Α) Στη γενετική μελέτη (Sarno S., Boattini A., Pagani L., et al., 2017, Ancient and recent admixture layers in Sicily and Southern Italy trace multiple migration routes along the Mediterranean. Scientific Reports 7: 1984) που διαπιστώθηκε κοινή γενετική κληρονομιά από τη Σικελία έως την Κύπρο (την ανήρτησα προχθές, Εικόνα 2) εκτιμήθηκε – εκτός των άλλων – και η προέλευση της Ινδοευρωπαϊκής οικογένειας γλωσσών.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι στη γενετική σύσταση των κατοίκων της ΝΑ Μεσογείου υπάρχει γενετική συμβολή από την περιοχή του Καυκάσου (ή παρόμοια με αυτή του Καυκάσου). Δεν ανακάλυψαν όμως καθόλου τη χαρακτηριστική γενετική υπογραφή της γενετικής συνιστώσας της “Πόντο-Κασπίας” που χαρακτηρίζει τους πληθυσμούς της Πόντο-Κασπίας στέπας, δηλαδή αυτό το πολύ χαρακτηριστικό γενετικό πρότυπο που εκπροσωπείται σε πληθυσμούς στη Βόρεια, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, η οποία είχε συσχετιστεί με την εισαγωγή ινδοευρωπαϊκών γλωσσών στον Ευρωπαϊκό χώρο από τις στέπες της Πόντο-Κασπίας. Οι ερευνητές θεωρούν ότι τα νέα γονιδιωματικά (DNA) αποτελέσματα από τους κατοίκους της Μεσογείου, αλλά και της Ευρασίας, δεν μπορούν να εξηγήσουν την εξάπλωση των Ινδοευρωπαϊκών γλωσσών στους πληθυσμούς της Νότιας Ευρώπης από τις στέπες βορείως της Κασπίας, όπου οι πληθυσμοί ομιλούν σήμερα Ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, όπως τα Ελληνικά, τα Ιταλικά και τα Αλβανικά. Με απλά λόγια, για την προέλευση της Ελληνικής δεν ισχύει η θεωρία Κουργκάν, αλλά η θεωρία της Ανατολίας.
Σε εργασία αρχαιογενετικής (Golberg et al. Ancient X chromosomes reveal contrasting sex bias in Neolithic and Bronze Age Eurasian migrations. PNAS 114: 2657-2662, 2017 και οι επιστολές που ακολούθησαν) υπολογίστηκε ο ρυθμός πληθυσμιακών μετακινήσεων ανδρών (μπλε) και γυναικών (κόκκινο) κατά τη διάρκεια της πρώιμης Νεολιθικής εποχής και την εποχή του Χαλκού (Εικόνα 3).
Βλέπουμε ότι ενώ κατά την Νεολιθική εποχή η μετακίνηση του αριθμού των μετακινούμενων ανδρών και γυναικών είναι σχεδόν παρόμοια (δηλαδή πρόκειται για μετακίνηση οικογενειών), η μετακίνηση κατά την εποχή του Χαλκού είναι εντελώς διαφορετική. Σε κάθε μια γυναίκα που μετακινήθηκε, μετακινήθηκαν 10 άνδρες, οι οποίοι παντρεύτηκαν με τοπικές γυναίκες. Με απλά λόγια, τα γενετικά δεδομένα αρχαιογενετικής δείχνουν ότι κυρίως άντρες μετανάστευσαν από τις στέπες της Πόντο-Κασπίας στην Κεντρική Ευρώπη πριν από 5.000-6.000 χρόνια. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι την εποχή του Χαλκού δεν μπορούσε να συμβεί ολοκληρωτική αντικατάσταση του γονιδιώματος των πληθυσμών ακόμη και της Κεντρικής Ευρώπης, πολύ δε περισσότερο των πληθυσμών της ΝΑ Ευρώπης, όπου, σύμφωνα με την προηγούμενη εργασία, δεν υπήρχε καν μετακίνηση πληθυσμιακών ομάδων. Ως εκ τούτου η υπόθεση Κουργκάν δεν μπορεί να ευσταθεί πάλι για την Ελλάδα.
Τέλος, ακόμη και τα αποτελέσματα γλωσσολογικής μελέτης του λεξιλογίου 103 αρχαίων και σημερινών γλωσσών, που δημοσιεύτηκε στο έγκυρο περιοδικό Science (Mapping the origins and expansion of the Indo-European Language family, Science 337, 24 Αυγούστου 2012) υποστηρίζει την προέλευση της Ινδοευρωπαϊκής Οικογένειας γλωσσών από την Ανατολία (Εικ. 4).
Από το γλωσσολογικό δένδρο προκύπτει ότι η κοινή ρίζα της Ινδοευρωπαϊκής γλωσσικής οικογένειας χρονολογείται γύρω στο 8.700 π.Χ., κάτι που υποστηρίζει την υπόθεση της Ανατολίας. Αυτό σημαίνει ότι η άποψη που εκφράζεται από γλωσσολόγους ότι η Ινδοευρωπαϊκή ομοταξία γλωσσών έχει ηλικία περίπου 6.000 ετών ίσως θα μπορούσε να είναι ορθή για ορισμένες Ινδοευρωπαϊκές γλώσσες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, αλλά όχι για τις γλώσσες που έχουν βαθύτερες χρονολογικές ρίζες. Σε αυτές περιλαμβάνονται, η Ελληνική, και η Αρμενική που είναι από τις αρχαιότερες γλώσσες του κόσμου που εξακολουθούν να μιλιούνται από τη Νεολιθική εποχή μέχρι σήμερα.
Συμπερασματικά, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι η εξάπλωση της Ινδοευρωπαϊκής οικογένειας γλωσσών προς την Κεντρική Ευρώπη από τις στέπες της Πόντο-Κασπίας μπορεί να είναι μια δευτερεύουσα μετανάστευση πριν από 3.000-4.500 χρόνια, δηλαδή αρκετά αργότερα από την εξάπλωση των αγροτών από την Εγγύς Ανατολή, η οποία για πρώτη φορά διέδωσε την Ινδοευρωπαϊκή γλώσσα τόσο προς την ζώνη της Πόντο-Κασπίας, όσο και στην Ευρώπη μέσω της Ελλάδος (της ΝΑ Ευρώπης). Τελικά, τα πολλαπλά γενετικά στοιχειά, όσο και τα γλωσσολογικά (φυλογένεση 100 γλωσσών, δημοσιεύσεις στα περιοδικά Nature και Science), απορρίπτουν την προέλευση της Ελληνικής γλώσσας, αλλά και των Ελλήνων (μια που σύμφωνα με τη θεωρία Κουργκάν ο όρος Ινδοευρωπαίοι έχει και ανθρωπολογικό περιεχόμενο) από την στέπες της Νότιας Ρωσίας – Ουκρανίας και του Ανατολικού Καζακστάν, δηλαδή σε περιοχή βόρεια της Κασπίας Θάλασσας. Μήπως είναι καιρός πια η όλη εκπαίδευση των Ελλήνων να βασίζεται σε πραγματικά επιστημονικά δεδομένα (τα οποία δημοσιεύουν αλλοδαποί διεθνείς επιστήμονες), και όχι σε αμφισβητούμενες θεωρίες (που εξακολουθούν να υποστηρίζουν έλληνες επιστήμονες);
του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου, ΑΠΘ