Τα γενετικά χαρακτηριστικά επιβεβαιώνουν την αρχαιότητα της εγκατάστασης των ελληνόφωνων πληθυσμών της Νότιας Ιταλίας
Η Μεσόγειος Θάλασσα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σταυροδρόμια στην ανθρώπινη ιστορία από την Παλαιολιθική εποχή έως σήμερα, ενεργώντας τόσο ως εμπόδιο όσο και ως γέφυρα μεταξύ τριών ηπείρων. Στην περιοχή αυτή ζουν πολλαπλές πληθυσμιακές ομάδες που χαρακτηρίζονται από διαφορετικό γενετικό και πολιτισμικό υπόβαθρο. Παρά την περίπλοκη ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου και παρά τα σύγχρονα εθνικά σύνορα, υπάρχει μια κοινή μεσογειακή γενετική κληρονομιά (Εικ. 2) και συνέχεια που εκτείνεται από τη Σικελία έως την Κρήτη, τα νησιά του Αιγαίου και την Κύπρο, ενώ οι πληθυσμοί της Νότιας Ιταλίας εμφανίζονται να έχουν στενότερη γενετική συγγένεια με τους κατοίκους νησιών του Αιγαίου παρά με πληθυσμούς της ηπειρωτικής Ελλάδας. Αυτό είναι το κεντρικό εύρημα μιας πρόσφατης μελέτης (Sarno S., Boattini A., Pagani L., et al., 2017, Ancient and recent admixture layers in Sicily and Southern Italy trace multiple migration routes along the Mediterranean. Scientific Reports 7: 1984).
Η μελέτη περιγράφει τα γενετικά αποτυπώματα των Μεσογειακών ανθρώπων με εκατοντάδες χιλιάδες DNA δείκτες και ένα ευρύ δείγμα σύγχρονων πληθυσμών (23πληθυσμών, 511 δείγματα) από τη Σικελία, τη Νότια Ιταλία, Ελλάδα, Κύπρο και Αλβανία. Η κοινή μεσογειακή καταγωγή πιθανότατα ανάγεται στις προϊστορικές εποχές, ως αποτέλεσμα πολλαπλών μεταναστευτικών κυμάτων, που κορυφώθηκαν κατά τη διάρκεια της Νεολιθικής και της Εποχής του Χαλκού. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, η επέκταση των αρχαίων Ελλήνων προς δυσμάς (κατά τη διάρκεια της δημιουργίας της Μεγάλης Ελλάδας (Magna Graecia) ήταν μόνο ένα από τα τελευταία γεγονότα σε μια μακρά ιστορία πληθυσμιακών μετακινήσεων από Ανατολικά προς Δυτικά, όπου η Μεσόγειος Θάλασσα χρησίμευε ως βασικό σταυροδρόμι για την μετακίνηση ανθρώπων (άρα και των γονιδίων τους) και τη διασπορά πολιτισμών.
Τέλος, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι Ελληνόφωνες κοινότητες της Απουλίας και της Καλαβρίας (κάτω μέρος της πρώτης εικόνας) δεν έχουν καταγωγή από τους αρχαίους ΄Ελληνες, αλλά πρόσφατη από τον ερχομό πολλών Βυζαντινών αποίκων. Ειδικότερα για τους σημερινούς ελληνόφωνους πληθυσμούς της Καλαβρίας και της Απουλίας και λοιπής νότιας Ιταλίας, η μελέτη επισημαίνει ότι τα γενετικά χαρακτηριστικά τους επιβεβαιώνουν την αρχαιότητα της εγκατάστασής τους στη Νότια Ιταλία, πολύ πριν από την έλευση εποίκων κατά τους βυζαντινούς χρόνους.
του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου, ΑΠΘ