Σε κάθε μία στις 4.500 γεννήσεις γεννιούνται παιδιά που έχουν διαταραχή στη φυλετική ανάπτυξή τους. Η μελέτη του DNA 80 γονιδίων επέτρεψε την ορθή διάγνωση της αιτιολογίας στο 30% των περιπτώσεων.
Στον άνθρωπο, αν το ζυγωτό είναι της σύστασης ΧΧ το έμβρυο θα είναι γένους θηλυκού, αν είναι της σύστασης ΧΥ θα είναι γένους αρσενικού. Το γονίδιο SRY που βρίσκεται στο χρωμόσωμα Υ είναι υπεύθυνο για τη διαφοροποίηση των γονάδων σε όρχεις ή ωοθήκες. Η έκφραση του γονιδίου είναι απαραίτητη για τη διαμόρφωση των όρχεων. Σε αντίθετη περίπτωση, εκεί δηλαδή που το γονίδιο δεν εκφράζεται, τα γεννητικά όργανα διαφοροποιούνται σε ωοθήκες. Και όμως όλο και κάτι μπορεί να πάει στραβά, π.χ. α) στην αμιγή ΧΥ γοναδική δυσγενεσία, που αναφέρεται στον άρρενα ψευδοερμαφροδιτισμό, άτομα με καρυότυπο 46,ΧΥ παρουσιάζουν φαινότυπο ΘΗΛΕΟΣ. Η αναστροφή του φύλου είναι αποτέλεσμα αποτυχίας της διδύναμης γονάδας να διαφοροποιηθεί προς όρχι κατά την εμβρυική περίοδο. β)) Άνδρες με καρυότυπο 46,ΧΧ παρουσιάζουν φυσιολογικό φαινότυπο άρρενος κατά τη γέννηση, αν και τα περισσότερα 46,ΧΧ άρρενα άτομα αποτυγχάνουν να αναπτύξουν τα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου κατά την εφηβεία.
Η σεξουαλική ανάπτυξη αποτελεί ένα ενορχηστρωμένο βιοχημικό μονοπάτι (καθορίζεται από δεκάδες γονίδια) που κατευθύνουν το αδιαφοροποίητο ζυγωτό ώστε να καθοριστούν τα πρωτογενή και δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου (αρσενικό ή θηλυκό). Η διακοπή του βιοχημικού μονοπατιού του καθορισμού του φύλου ή/και της φυλετικής διαφοροποίησης μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές της σεξουαλικής ανάπτυξης, δηλαδή σε μια κατάσταση όπου το κυτταρικό ή γοναδικό φύλο ή το εσωτερικό ή εξωτερικό γεννητικό φύλο ή το ανατομικό φύλο ή τα δευτερογενή φυλετικά γνωρίσματα θα είναι άτυπα ή διαφορετικά από αυτά των φυσιολογικών ανδρών ή γυναικών.
Οι γενετικές αιτίες που οδηγούν σε διαταραχές της διαφοροποίησης του φύλου είναι εξαιρετικά ετερογενής, και περιλαμβάνουν διάφορα είδη γενετικών αλλαγών, όπως πολλαπλά αντίγραφα ορισμένων γονιδίων, σημειακές μεταλλάξεις, ακόμη και προσθήκες ή ελλείμματα τμημάτων ή ολόκληρων γονιδίων.
Προκειμένου να ιχνηλατηθεί/διαγνωστεί το αίτιο που οδηγεί σε διαταραχή της διαφοροποίησης του φύλου γίνεται μια πληθώρα εξετάσεων που περιλαμβάνουν: ενδοκρινολογικές εξετάσεις, ακτινολογικές απεικονίσεις και γενετικοί έλεγχοι. Παραδοσιακά, οι κλινικοί γιατροί διεξάγουν αρχικά φυσικές εξετάσεις, ενδοκρινολογικές δοκιμές και ακτινολογική απεικόνιση σε πρώτη φάση, και στη συνέχεια ζητούν να γίνουν γενετικές δοκιμές για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση. Ο γενετικός έλεγχος ξεχωριστά 80 γονιδίων είναι κοπιώδης και δαπανηρή διαδικασία. Σε μελέτη (Nature Communications, 7: 44536, Μάρτιος 2017) αξιολογήθηκε η διαγνωστική χρησιμότητα της ταυτόχρονης αλληλούχισης όλου του DNA 80 γονιδίων (με ρόλο στον μεταβολισμό των στεροειδών ορμονών, στην αναστροφή του φύλου, στη βιοσύνθεση ανδρογόνων, κλπ) σε άτομα με διαταραχή στη σεξουαλική τους ανάπτυξη. Η μεθοδολογία επέτρεψε να αποκαλυφθεί η γενετική αιτία σε ποσοστό 28%. Οι συγγραφείς θεωρούν ότι η ανάλυση του γενετικού υλικού ατόμων με διαταραχή στη σεξουαλική τους ανάπτυξη σε μηχανήματα ανάλυσης DNA δεύτερης γενιάς αποτελεί αποτελεσματικό εργαλείο στην κλινική διάγνωση περιπτώσεων σεξουαλικής διαταραχής.
του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου