Η εμμηνόπαυση είναι το αποτέλεσμα της δράσης της φυσικής επιλογής στον άνθρωπο από την ΄Υστερη Παλαιολιθική εποχή έως σήμερα.
Ως εμμηνόπαυση θεωρείται η μόνιμη διακοπή της εμμήνου ρήσεως και της γονιμότητας της γυναίκας. Κλινικά θεωρείται ότι μια γυναίκα έχει μπει στην εμμηνόπαυση όταν η έμμηνος ρύση έχει σταματήσει για ένα έτος λόγω ανεπάρκειας ωοθηκών. Η εμμηνόπαυση εμφανίζεται μόνο στο ανθρώπινο είδος και το θηλυκό δεν έχει τη δυνατότητα να αναπαραχθεί καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, όπως συμβαίνει στους πιθήκους. Στο περιοδικό Frontiers in Genetics (A theory for the origin of human menopause, 6 Ιανουαρίου 2017) επιστήμονες από τον Καναδά προτείνουν θεωρία για την εξελικτική εξήγηση της εμμηνόπαυσης στις γυναίκες που βασίζεται σε δεδομένα που προέρχονται από πολλά επίπεδα, όπως τη γενετική, το προσδόκιμο επιβίωσης, κλπ.
Σύμφωνα με αυτήν, οι ανθρώπινοι πληθυσμοί κατά την ΄Υστερη και Μέση Παλαιολιθική εποχή χαρακτηρίζονταν από σύντομη διάρκεια ζωής, μειωμένα ποσοστά επιβίωσης και γονιμότητας σε μεγάλη ηλικία. Εξαιτίας αυτών συνέβησαν οι ακόλουθες αλλαγές: (1) Αλλαγή της συμπεριφοράς γαμηλιότητας (ζευγαρώματος), όπου γυναίκες κυρίως νεαρής ηλικίας διασταυρώνονταν με άνδρες και αναπαράγονταν, ενώ παράλληλα συσσωρεύονταν μεταλλάξεις που παρεμπόδιζαν την αναπαραγωγή σε γυναίκες με μεγάλη ηλικία. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτή είναι μία εξελικτική προτίμηση, που αναπτύχθηκε διότι οι γυναίκες σε αυτές τις ηλικίες είναι πιο γόνιμες και έτσι έχουν περισσότερες πιθανότητες να τεκνοποιήσουν και να αναθρέψουν σωστά τα παιδιά τους. Από την πλευρά της γυναίκας, είναι ίσως μια έμφυτη εξελικτική τακτική να βρει τον ισχυρό-με περισσότερη αυτοπεποίθηση άντρα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, πρόκειται για ένα ακούσιο αποτέλεσμα της φυσικής επιλογής. Συγκεκριμένα, η τάση των ανδρών να επιλέγουν για σύζυγο νεότερες γυναίκες είχε ως αποτέλεσμα η γονιμότητα για τις μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες να είναι κάτι «άχρηστο». Έτσι λοιπόν, με το πέρασμα των χρόνων, δημιουργήθηκε η εμμηνόπαυση. (2) Αλλαγή της κοινωνικής αλληλεπίδρασης/συμπεριφοράς, όπου οι μεγαλύτερες σε ηλικία και μη-αναπαραγωγικά γυναίκες άρχισαν αποκλειστικά να βοηθούν στην ανατροφή των εγγονιών, αντί να γεννούν και να φροντίζουν για τα δικά τους παιδιά, οδηγώντας τελικά σε διακοπή του εμμήνου κύκλου. Με απλά λόγια, ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η φροντίδα που προσφέρει η πεθερά στα εγγόνια της. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, οι γυναίκες ζουν πέρα από την αναπαραγωγική τους ηλικία προκειμένου να αυξήσουν την πιθανότητα επιβίωσης των εγγονιών τους, και επομένως την πιθανότητα να διαιωνιστούν τα γονίδιά των παιδιών τους.
Κατά τους συγγραφείς, η θεωρία τους αντιμετωπίζει βασικά θεωρητικά προβλήματα εμφάνισης της εμμηνόπαυσης στις γυναίκες, ενώ επιτρέπει τον μελλοντικό έλεγχο της αξιοπιστίας της.
του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου ΑΠΘ