Δεκ 08
28
Παγετώνες σε συνθήκες θερμοκηπίου
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ | 28 Δεκεμβρίου, 2008 | Γράψτε σχόλιο
Από την 1η έως τη 12η Δεκεμβρίου, πραγματοποιήθηκε στο Πόζναν της Πολωνίας η σύνοδος κορυφής των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή. Την ίδια ώρα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας προειδοποιεί: οι κύριες εκπομπές αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, το οποίο ευθύνεται για την υπερθέρμανση του πλανήτη, έφθασαν σε νέα ύψη ρεκόρ το 2007. Το γεγονός δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Επιβεβαιώνεται μάλιστα από την ανησυχία των επιστημόνων για μια ενδεχόμενη επιτάχυνση στο ρυθμό τήξης των πάγων της Ανταρκτικής.
|
|
«Οι δυναμικές διαδικασίες που συνδέονται με την τήξη των πάγων, και οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στα σημερινά μαθηματικά μοντέλα προβλέψεων -αλλά οι επιπτώσεις τους τεκμαίρονται από πρόσφατες παρατηρήσεις- θα μπορούσαν να καταστήσουν τους παγετώνες πιο ευάλωτους στην υπερθέρμανση, αυξάνοντας τη μελλοντική άνοδο της στάθμης των ωκεανών(1)». Η διαπίστωση αυτή, που περιέχεται στην τέταρτη έκθεση της Διακυβερνητικής Ομάδας για τις Κλιματικές Αλλαγές (GIEC), η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα στις 2 Φεβρουαρίου του 2007, πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Παρόλο που τα μέσα ενημέρωσης ανέφεραν την πρόβλεψη ανόδου της στάθμης των ωκεανών από 18 έως 59 εκατοστά μέχρι το τέλος του αιώνα, δεν αναρωτήθηκαν για τα όρια των μοντέλων πρόβλεψης.
Πολλοί κλιματολόγοι, όμως, φοβούνται ότι η σταδιακή τήξη των πάγων δίνει τη θέση της σε μια απότομη καθίζηση, που θα προκαλέσει γρήγορη και πολύ σημαντικότερη άνοδο στη στάθμη των ωκεανών. Πρόκειται για ένα ανησυχητικό σενάριο που διευρύνει το χάσμα μεταξύ της επείγουσας ανάγκης να «σώσουμε» το κλίμα και των διαπραγματεύσεων που προετοιμάζουν τη νέα «μετά Κιότο» συνθήκη, η οποία απασχόλησε τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών τον Δεκέμβριο στο Πόζναν και θα ξανασυζητηθεί τον ερχόμενο Δεκέμβριο στην Κοπεγχάγη. Η ζωή δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων, ειδικά στις χώρες του Νότου βρίσκεται σε κίνδυνο.
Στις πολικές περιοχές, το καλοκαίρι σχηματίζονται στην επιφάνεια των παγετώνων τεράστιες δεξαμενές νερού που «σκάβουν» λάκκους(2) στον πάγο. Στη Γροιλανδία, όμως, μια τέτοια «λίμνη» πλάτους τριών χιλιομέτρων άδειασε πρόσφατα μέσα σε ενενήντα λεπτά σαν ένας κοινός νιπτήρας. Πέφτοντας, έτσι, με ορμή μέχρι τη βραχώδη βάση των παγετώνων, το νερό θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκόλληση γιγάντιων κομματιών πάγου, τα οποία, γλιστρώντας στη θάλασσα, θα προκαλούσαν απότομη άνοδο της στάθμης των ωκεανών. Πρόκειται για τον εφιάλτη των επιστημόνων.
Εδώ και αρκετά χρόνια, αυτές οι «δυναμικές διαδικασίες» παρατηρούνται στην Αρκτική, όπου ο παγετώνας της Γροιλανδίας περιέχει αρκετό νερό για να προκαλέσει άνοδο έξι μέτρων στη στάθμη των ωκεανών. Και η Ανταρκτική, όμως, γίνεται με τη σειρά της αντικείμενο ανησυχίας. Το σύμπλεγμα των παγετώνων της αποτελείται από τέσσερα στοιχεία: τον ανατολικό παγετώνα, τον δυτικό, τους παγετώνες της χερσονήσου και τα παγόβουνα που επιπλέουν στον ωκεανό.
Θερμά ρεύματα στο Νότιο Πόλο
Εάν ο ανατολικός παγετώνας έλιωνε, η στάθμη των ωκεανών θα ανέβαινε κατά… πενήντα μέτρα(3). Ευτυχώς, μέχρι στιγμής παραμένει σταθερός. Αντίθετα, οι πάγοι λιώνουν γρήγορα στη δυτική ακτή της χερσονήσου, όπου η άνοδος της θερμοκρασίας είναι η μεγαλύτερη στον πλανήτη: +3 °C μέσα σε πενήντα χρόνια. Στη βορειοανατολική Ανταρκτική, όπου η αντίστοιχη άνοδος είναι 2,2°C την καλοκαιρινή περίοδο, η θερμοκρασία θα ανεβαίνει πλέον 0,5°C κάθε δεκαετία.
Τα συμπλέγματα πάγου της χερσονήσου και του δυτικού παγετώνα ισοδυναμούν το καθένα με πέντε μέτρα ανόδου στη στάθμη των ωκεανών. Ο κίνδυνος μεγαλώνει εξαιτίας δύο ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της περιοχής.
– Πρώτον, οι ορεινές κοιλάδες της χερσονήσου είναι λιγότερο στενές και ελικοειδείς από τις αντίστοιχες της Γροιλανδίας, έτσι που οι παγετώνες θα μπορούσαν να γλιστρήσουν ευκολότερα προς τη θάλασσα(4) – πράγματι, τα τελευταία χρόνια, η ταχύτητα ορισμένων ποταμών πάγου έχει τριπλασιαστεί.
– Δεύτερον, ο βραχώδης όγκος πάγου πάνω στον οποίο στηρίζεται ο δυτικός παγετώνας βρίσκεται, σε μεγάλο βαθμό, κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας και, σε πολλά σημεία, οι πλαγιές του κατηφορίζουν μέχρι τα ανοιχτά(5). Οι ειδικοί για το ζήτημα ανησυχούν γιατί τα ολοένα θερμότερα ωκεάνια ρεύματα που περιρρέουν τον Νότιο Πόλο, τείνουν να πλησιάσουν τις ακτές, δημιουργώντας φόβους για τήξη της υποθαλάσσιας βάσης του παγετώνα.
Σύμφωνα με τον Τζέιμς Χάνσεν, διευθυντή του Goddard Institute for Space Studies της NASA, της αμερικανικής διαστημικής υπηρεσίας, που με οκτώ άλλους ειδικούς, υπογράφουν μαζί του πρόσφατο άρθρο στο περιοδικό «Science», ο κίνδυνος είναι πολύ πιο κοντά απ’ ό,τι νομίζουμε(6).
Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγουν εξετάζοντας τις κλιματικές συνθήκες της παλαιοντολογικής εποχής: Πριν από εξήντα πέντε εκατομμύρια χρόνια, η Γη δεν είχε σχεδόν καθόλου πάγους. Ο σχηματισμός παγετώνων στην Ανταρκτική ξεκινά πριν από περίπου τριάντα πέντε εκατομμύρια χρόνια. Με το φαινόμενο αυτό, διαβαίνουμε ένα κατώφλι: Οι παράμετροι που σχετίζονται με την ηλιακή ακτινοβολία, με τη λευκαύγεια(7) και με τη συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα ευνοούν τη μείωση της θερμοκρασίας. Ακολουθεί η πτώση της στάθμης των ωκεανών, ενώ οι χιονοπτώσεις στους πόλους σχηματίζουν παγετώνες. Σύμφωνα με το άρθρο, σήμερα είμαστε έτοιμοι να περάσουμε το ίδιο κατώφλι, αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η προειδοποίηση αυτή πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.
|
|
Πραγματικά, οι εκτιμήσεις για την άνοδο της στάθμης των ωκεανών είναι οι λιγότερο ακριβείς ανάμεσα στις προβλέψεις της Διακυβερνητικής Ομάδας για τις Κλιματικές Αλλαγές (GIEC): από το 1990 μέχρι το 2006, η άνοδος ήταν 3,3 χιλιοστά το χρόνο, ενώ οι προβλέψεις δεν ξεπερνούσαν τα 2 χιλιοστά το χρόνο(8). Η διαφορά αυτή στην προβολή (60%) θα μπορούσε να οφείλεται στις δυσκολίες μοντελοποίησης της συμπεριφοράς των παγετώνων.
Στην περίπτωση που η αύξηση της θερμοκρασίας σταθεροποιείτο στους 2°C σε σχέση με το 1780 (τέλος της προβιομηχανικής εποχής), τα μαθηματικά μοντέλα προβλέπουν άνοδο της στάθμης των ωκεανών μεταξύ 0,4 και 1,4 μ. σε βάθος αρκετών αιώνων. Ομως, μια απόκλιση 60% θα αρκούσε για να φέρει τη σχετική άνοδο μεταξύ 0,6 και 2,2 μ. – αριθμοί πιθανότατα υποτιμημένοι, καθώς η αποσύνθεση των παγετώνων είναι μη γραμμική. Και, το κυριότερο, η χρονική κλίμακα αλλάζει εντελώς: Πράγματι, εάν ο Χάνσεν και οι συνεργάτες του έχουν δίκιο, απλούστατα δεν υπάρχει ούτε ένα λεπτό για χάσιμο προκειμένου να αποτραπεί μια ανεπανόρθωτη καταστροφή που μπορεί να συμβεί μέσα σε μερικές δεκαετίες.
Η άνοδος της στάθμης των ωκεανών κατά ένα μέτρο θα έθετε σε κίνδυνο δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους. Δέκα εκατομμύρια άνθρωποι στην Αίγυπτο, τριάντα εκατομμύρια στο Μπανγκλαντές και το ένα τέταρτο του πληθυσμού του Βιετνάμ θα έπρεπε να μετακομίσουν(9).
Το Λονδίνο και η Νέα Υόρκη θα απειλούνταν. Περιγράφοντας μια «ζοφερή πραγματικότητα», ο πρόεδρος της GIEC, Ρατζέντρα Πατσαούρι, εξέφραζε πρόσφατα την «ελπίδα ότι η επόμενη έκθεση θα είναι σε θέση να δώσει ακριβέστερες πληροφορίες σχετικά με την ενδεχόμενη τήξη αυτών των δύο μεγάλων συμπλεγμάτων (της Γροιλανδίας και της Δυτικής Ανταρκτικής)(10)». Δυστυχώς, η συγκεκριμένη έκθεση δεν θα είναι έτοιμη πριν από το 2013. Πολύ αργά για να βαρύνει στις διεθνείς διασκέψεις του Δεκεμβρίου 2008 και 2009, όπου θα συζητηθούν οι μετά Κιότο στόχοι.
Η υποτίμηση της ανόδου στη στάθμη των ωκεανών θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη πιο δυσάρεστη, καθώς οι τρέχουσες προβλέψεις της GIEC, τις οποίες έχουν υιοθετήσει οι κυβερνήσεις, χρησιμεύουν ως βάση των σημερινών διαπραγματεύσεων που αποφασίστηκαν στο Μπαλί τον Δεκέμβριο του 2007. Και, ακόμα, επειδή οι αρμόδιοι αξιωματούχοι συστηματικά ερμηνεύουν προς τα κάτω τις προβλέψεις.
Σύμφωνα με τη GIEC, η συγκράτηση της ανόδου της θερμοκρασίας μεταξύ 2-2,4°C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή θα προϋπέθετε την έναρξη της διαδικασίας μείωσης των παγκόσμιων εκπομπών σε αέρια του θερμοκηπίου το αργότερο το 2015, με στόχο το 2050 να έχουν περιοριστεί στο 50%-85% σε σχέση με το 2000. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο σεβασμός της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» θα χρειαζόταν ειδική και άκρως σημαντική προσπάθεια από την πλευρά των αναπτυγμένων χωρών: οι εκπομπές τους θα έπρεπε να μειωθούν από 80% έως 95% μέχρι το 2050, περνώντας από μια ενδιάμεση μείωση 25%-40% μέχρι το 2020. Ταυτόχρονα, σύμφωνα πάντα με τη GIEC, οι εκπομπές των αναπτυσσόμενων χωρών θα έπρεπε να αναθεωρηθούν, δηλαδή να μειωθούν, σημαντικά σε σχέση με το σενάριο βάσης.
Μείωση εκπομπών υπό διαπραγμάτευση
Οι συστάσεις αυτές, μολονότι λιγότερο περιοριστικές από τις αντίστοιχες του Χάνσεν και της ομάδας του, αγνοούνται εξίσου από τις κυβερνήσεις. Ο Ζαν Πασκάλ Φαν Ιπερσέλε, καθηγητής κλιματολογίας στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβέν και μέλος του γραφείου της GIEC, σημειώνει τακτικά ότι τα μέλη του G8 τάσσονται υπέρ μιας μείωσης των εκπομπών κατά 50%… αποφεύγοντας όμως να αναφερθούν στο 85% που αντιστοιχεί στις αναπτυγμένες χώρες(11). Το G8 προσπερνά σιωπηρά και τους ειδικούς στόχους που απορρέουν για τις αναπτυγμένες χώρες εξαιτίας της κύριας ευθύνης που φέρουν στο θέμα της κλιματικής αλλαγής. Πρόκειται για καθολική τάση στον αναπτυγμένο κόσμο.
Για παράδειγμα, το πακέτο ενέργεια-κλίμα που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την περίοδο 2013-2020 αποδεικνύεται ασύμβατο με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, το 1996, να περιοριστεί η άνοδος της θερμοκρασίας στους 2°C το μέγιστο σε σχέση με το 1780. Οσο για τον Μπαράκ Ομπάμα, μολονότι το σχέδιό του για την ενέργεια και το κλίμα προβλέπει μείωση των αμερικανικών εκπομπών κατά 80% έως το 2050, ο στόχος του για το 2020 είναι απλώς η επιστροφή στο επίπεδο εκπομπών του… 1990(12).
Με δυο λόγια, ενώ η ανησυχία των επιστημόνων μεγαλώνει, οι κυβερνήσεις πολλαπλασιάζουν τις θεαματικές διακηρύξεις, αλλά στηρίζουν τους στόχους τους στις πιο συντηρητικές εκτιμήσεις, ποντάροντας, ταυτόχρονα, στους «ευέλικτους μηχανισμούς», ώστε η προσπάθεια των χωρών του Βορρά να περιοριστεί, λίγο-πολύ, στην «αυθόρμητη» μείωση.
Η λογική της συγκεκριμένης επιλογής διατυπώθηκε ρητά από τον πρώην επικεφαλής οικονομολόγο της Παγκόσμιας Τράπεζας, Νίκολας Στερν. Στην έκθεσή του προς τη βρετανική κυβέρνηση, τον Οκτώβριο του 2006, συνιστούσε να «μη γίνουν πάρα πολλά και πολύ γρήγορα», γιατί «επικρατεί ακόμη μεγάλη αβεβαιότητα όσον αφορά το κόστος μείωσης των εκπομπών κατά 60% έως 80% στη βιομηχανία, τις αεροπορικές συγκοινωνίες και ορισμένους άλλους κλάδους(13)».
Υπάρχουν φόβοι ότι οι διαπραγματεύσεις για το κλίμα -εάν καταλήξουν σε συμφωνία- θα ορίσουν στόχους με κριτήριο μάλλον τις ανησυχίες για τα κέρδη παρά για την προστασία των πληθυσμών και τη διάσωση του κλίματος.
(1) «The physical science basis», συμβολή της ομάδας εργασίας 1 (GT 1) στην τέταρτη έκθεση αξιολόγησης της GIEC (2007), περίληψη προοριζόμενη για τις κυβερνήσεις. www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-spm.pdf
(2) Πρόκειται για λάκκους όπου το νερό πέφτει και συνεχίζει τη διαδρομή του υπόγεια.
(3) Εκθεση της GT1, GIEC, 2007, κεφάλαιο 1, σελ.18
(4) «Escalating ice loss found in Antarctica», «The Washington Post», 14 Ιανουαρίου 2008.
(5) Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον, «New concerns on the stability of the west Atlantic ice sheet», «Environment Times», 2004. www.grida.no/publications/et/pt/page/2559.aspx
(6) «Target atmospheric CO2: Where should humanity aim?», www.arxiv.org/abs/0804.1126
(7) Η λευκαύγεια (ή άλβεδο) του συστήματος Γη-ατμόσφαιρα είναι το ποσοστό της ηλιακής ενέργειας που αντανακλάται προς το διάστημα. Η τιμή της κυμαίνεται μεταξύ 0 και 1. Οσο πιο πολύ μια επιφάνεια αντανακλά την ηλιακή ακτινοβολία τόσο μεγαλύτερη είναι η λευκαύγειά της.
(8) Αρθρο στο επιστημονικό περιοδικό «Science», αναφέρεται στη «Le Monde», στις 2 Φεβρουαρίου 2007.
(9) Norman Myers, «Environmental refugees in a globally warmed world», «BioScience», τ. 43, αρ. 11, Ουάσινγκτον, Δεκέμβριος 1993.
(10) «UN climate chief to visit Antarctica», ABC News, 8 Ιανουαρίου 2008.
(11) Βλ. www.climate.be/vanyp
(12) «Barack Obama’s plan to make America a global energy leader», διαθέσιμο στη διεύθυνση www.barackobama.com
(13) Nicholas Stern, «Stern review on the economics of climate change» (έκθεση που συντάχθηκε κατόπιν αιτήματος του τότε υπουργού Οικονομικών Γκόρντον Μπράουν), 2006, σελ. 247. www.hm-treasury.gov.uk/sternreview_index.htm
Ανακτήθηκε από τον ιστότοπο: http://www.enet.gr
Σχετικός δεσμός:http://www.enet.gr/online/online_text/c=111,dt=28.12.2008,id=87433292
Αφήστε μια απάντηση
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.