Μαρ 09
28
Η νέα «νομαδική φυλή» των SMS
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ | 28 Μαρτίου, 2009 | Γράψτε σχόλιο
Εκτός από πολύτιμο «εργαλείο» επικοινωνίας, η κατοχή ενός κινητού τηλεφώνου θεωρείται πλέον βασικός παράγοντας κοινωνικοποίησης των εφήβων, αφού αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ένταξη ενός νεαρού ατόμου σε μια παρέα. Οπως, αργά ή γρήγορα, διαπιστώνουν όλοι οι σημερινοί γονείς, κάθε προσπάθεια απαγόρευσης ή ελέγχου της χρήσης από τα παιδιά ή τους εφήβους ενός τόσο «βολικού» μέσου επικοινωνίας είναι όχι μόνο μάταιη αλλά και πρακτικά ανέφικτη. Η μόνη λοιπόν δυνατή «λύση» απέναντι στις πιθανές καταχρήσεις είναι η έγκαιρη, ειλικρινής και κυρίως μη τρομοκρατική ενημέρωση των νεαρών βλαστών τους σχετικά με τις βλαπτικές επιπτώσεις που έχει η συχνά άσκοπη και υπερβολική χρήση των κινητών.
Αν το 2004 υπήρχαν ένα δισεκατομμύριο κινητά στον κόσμο, το 2008 ο αριθμός τους αυξήθηκε σε 3,3 δισεκατομμύρια: περίπου ένα κινητό τηλέφωνο ανά δύο κατοίκους αυτού του πλανήτη! Αυτό βέβαια ισχύει μόνον από στατιστικής απόψεως, γιατί ως γνωστόν στη Δύση ένα άτομο μπορεί να διαθέτει δύο ή και περισσότερα κινητά. Ενώ, σύμφωνα με τη Διεθνή Ενωση Τηλεπικοινωνιών (ITU) των Ηνωμένων Εθνών, η διάδοσή τους τα αμέσως επόμενα χρόνια αναμένεται να αυξηθεί με ακόμη πιο εκρηκτικούς ρυθμούς.
Η εντυπωσιακή διάδοση της κινητής τηλεφωνίας κατά τα τελευταία χρόνια έχει επιφέρει αναμφίβολα σημαντικές αλλαγές στις ανθρώπινες σχέσεις. Καμία, όμως, κοινωνική ομάδα δεν έχει επηρεαστεί περισσότερο από τις νέες επικοινωνιακές τεχνολογίες όσο αυτή των ατόμων που ανήκουν στην εφηβική αλλά και την προεφηβική ηλικία.
Το 1998 στις αναπτυγμένες κοινωνίες μόνο το 8% των εφήβων διέθεταν κινητό. Υστερα από τέσσερα χρόνια (το 2002) ο αριθμός αυτός εκτινάχτηκε στο 82%, ενώ μετά το 2007 είχε υπερβεί το 94%. Σήμερα είναι εξαιρετικά σπάνιο να βρούμε έφηβο ηλικίας 12-18 ετών που να μην έχει το δικό του κινητό, συχνά πανάκριβο και υψηλής τεχνολογίας.
Σε αυτό το νέο κοινωνικό φαινόμενο συμμετέχουν εξίσου -αν και με διαφορετικό οικονομικό κόστος- όλες οι κοινωνικές τάξεις. Μάλιστα, στα παιδιά των ασθενέστερων οικονομικά στρωμάτων η απόκτηση ενός ακριβού κινητού λειτουργεί ως «σύμβολο κοινωνικής υπεροχής». Ετσι, χάρη στην πτώση του κόστους παραγωγής και τη μεγάλη χρηστική του αξία, τα κινητά έχουν αναδειχτεί σε «υπερταξικά» καταναλωτικά προϊόντα: δεν υπάρχει καμία σαφής εξάρτηση της χρήσης τους από το μορφωτικό ή το κοινωνικό επίπεδο ή το φύλο των χρηστών. Σε αντίθεση με τους υπολογιστές, τα κορίτσια εμπλέκονται εξίσου, αν όχι περισσότερο, σε αυτό το επικοινωνιακό πάθος.
Ποιες συγκεκριμένες ανάγκες των νεαρών χρηστών ικανοποιούν τα κινητά; Εκτός από την ικανοποίηση προφανών επικοινωνιακών αναγκών, αυτές οι μικροσκοπικές πολυμηχανές επιτρέπουν επίσης την ακρόαση και την αναπαραγωγή μουσικής, τη λήψη φωτογραφιών και τη βιντεοσκόπηση, την είσοδο και την πλοήγηση στο Διαδίκτυο, και σε ακραίες περιπτώσεις λειτουργούν ως σχολικά «σκονάκια». Ομως η πρωταρχική και σημαντικότερη λειτουργία τους είναι ότι εξασφαλίζουν την ταχύτατη ιδιωτική επικοινωνιακή επαφή και την ανταλλαγή μηνυμάτων. Τα τελευταία χρόνια έχουν πληθύνει οι ειδικές μελέτες (κοινωνιολογικές, ψυχολογικές αλλά και νευρολογικές) σχετικά με την επιρροή αυτής της νέας τεχνολογίας στην ανάπτυξη και τις σχέσεις των νεαρών χρηστών.
Η ανάγκη ένταξης και η επικοινωνιακή βουλιμία
Ολες οι έρευνες συμφωνούν ότι η γενικευμένη χρήση κινητών ήδη από την προεφηβική αλλά κυρίως κατά την εφηβική ηλικία έχει ήδη αλλάξει σημαντικά τη ζωή των νέων ανθρώπων. Πρώτα απ’ όλα έχει ανατρέψει τους χρόνους και τους τρόπους διαχείρισης και οργάνωσης της ζωής κάθε εφήβου. Χάρη στο κινητό του ένας έφηβος μπορεί να οργανώνει γρήγορα συναντήσεις με τους φίλους του και να ενημερώνει τους γονείς του για τις κινήσεις του.
Λόγω του υπερβολικά φορτωμένου προγράμματος δραστηριοτήτων, το κινητό είναι απαραίτητο εργαλείο για την οργάνωση του λιγοστού ελεύθερου χρόνου των νέων. Επιπλέον, οι έφηβοι θεωρούν ότι η ίδια η συσκευή αντανακλά την προσωπικότητά τους, γι’ αυτό αλλάζουν διαρκώς κινητά ακολουθώντας τη μόδα. Κάτι που εξάλλου ισχύει και στα λεγόμενα «αιώνια παιδιά»: τους μεσήλικες γονείς ή τους υπερήλικες παππούδες τους.
Υπάρχει, ωστόσο, μια αξιοσημείωτη διαφορά ανάμεσα στους ενήλικους και τους ανήλικους χρήστες της κινητής τηλεφωνίας. Η κατοχή και η χρήση κινητού από έναν έφηβο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την κοινωνική του ένταξη και συνεπώς για την προσωπική του αυτοεκτίμηση. Πράγματι, η μη κατοχή κινητού καθιστά τεχνολογικά, άρα και επικοινωνιακά, αναλφάβητο τον έφηβο και οδηγεί αναπόφευκτα στον κοινωνικό αποκλεισμό του.
Γιατί όμως τα κινητά αποτελούν σήμερα απαραίτητο «εξάρτημα» της ζωής κάθε εφήβου; Ισως επειδή υποσυνείδητα φαίνεται πως ικανοποιούν τις ιδιαίτερα έντονες σε αυτή την ηλικία ανάγκες για επικοινωνία και συντροφικότητα. Αυτές οι «ακραίες» επικοινωνιακές ανάγκες των εφήβων εκδηλώνονται στο πάθος και την ταχύτητα με την οποία ανταλλάσσουν γραπτά μνήματα (SMS) ή τηλεφωνήματα αμέσως έπειτα από κάθε τους συνάντηση.
«Μα τέλος πάντων, τι λένε συνεχώς αυτά τα παιδιά;», επαναλαμβάνουν μονότονα οι σκανδαλισμένοι γονείς τους. Για να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα ο Nicola Doring, καθηγητής ψυχολογίας της επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Ilmenau της Γερμανίας, που ανέλυσε λεπτομερώς το περιεχόμενο 1.000 SMS τα οποία είχαν ανταλλάξει μεταξύ τους έφηβοι. Διαπίστωσε λοιπόν ότι ο σκοπός αυτής της έντονης αλληλογραφικής δραστηριότητας των νέων υπερβαίνει κατά πολύ το πληροφοριακό της περιεχόμενο. Κοντολογίς, δεν έχει απολύτως καμία σημασία τι λένε, αυτό που έχει σημασία είναι να μιλάνε.
Μήπως τελικά έχουν κάποιο δίκιο οι γονείς που απελπίζονται για τις ατελείωτες «κινητές αερολογίες» των παιδιών τους και κυρίως για τους υψηλούς τηλεφωνικούς λογαριασμούς που πληρώνουν;
Μια μεγάλη νορβηγική μελέτη ρίχνει κάποιο φως σε αυτή τη βουλιμική και μάλλον δαπανηρή (για τους γονείς) επικοινωνιακή δραστηριότητα των σημερινών εφήβων. Στην έρευνα συμμετείχαν περίπου 12 χιλιάδες νεαροί εθελοντές ηλικίας 13-19 ετών, οι οποίοι απάντησαν σε μια σειρά από ερωτήσεις σχετικά με το περιεχόμενο των συνομιλιών τους μέσω κινητού. Το βασικό συμπέρασμα που προέκυψε ήταν ότι όσο περισσότερο χρησιμοποιεί το κινητό του ένας έφηβος, μιλώντας ή ανταλλάσσοντας SMS, τόσο λιγότερο αισθάνεται μόνος! Βέβαια η έρευνα αυτή δεν διευκρινίζει τη σχέση αιτίας και αποτελέσματος: επικοινωνεί με το κινητό επειδή αισθάνεται μόνος ή, αντίθετα, όσο λιγότερο μόνος αισθάνεται τόσο περισσότερο επικοινωνεί με το κινητό;
Πάντως είναι σαφές ότι η δυνατότητα επικοινωνίας με τους φίλους του/της μειώνει δραστικά, αλλά πρόσκαιρα, το συχνά αβάσταχτο αίσθημα μοναξιάς των εφήβων. Οσο για τις «ανούσιες κινητές κουβεντούλες» μεταξύ των εφήβων, αυτές μάλλον αποτελούν έναν τρόπο επιβεβαίωσης ότι βρίσκονται στο ίδιο μήκος κύματος με τον άλλο. Γεγονός που με τη σειρά του μειώνει δραστικά το αίσθημα μοναξιάς ή απελπισίας που τόσο συχνά καταλαμβάνει τους εφήβους. Δυστυχώς, όμως, συχνά το τίμημα που πληρώνουν οι έφηβοι από αυτή την απρόσωπη και ιδιότυπη «κινητή ψυχοθεραπεία» είναι αρκετά υψηλό (βλ. πλαίσιο).
Εχοντας τους γονείς πάντα στην… τσέπη
Ανεξάρτητα από το πόσο επηρεάζει την καθημερινή ζωή των εφήβων η ύπαρξη της κινητής τηλεφωνίας, είναι σαφές ότι δεν έχει υποκαταστήσει την ανάγκη προσωπικών επαφών. Η έντονη ανάγκη να μοιράζονται τον χρόνο τους μαζί με φίλους ή φίλες είναι εξίσου σημαντική για τους σημερινούς εφήβους όσο και κατά το παρελθόν: με τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα (Διαδίκτυο, κινητά κ.ο.κ.) επιχειρούν να παρατείνουν αυτή την επαφή.
Ταυτόχρονα όμως, οι νέες τεχνολογίες προσφέρουν νέες ανοίκειες δυνατότητες. Για παράδειγμα, για κάποιους ντροπαλούς εφήβους, η γραπτή και απρόσωπη επικοινωνία διευκολύνει την έκφραση των συναισθημάτων τους και την ελεύθερη διατύπωση ερωτικών εξομολογήσεων.
Ενα άλλο πιο ανησυχητικό φαινόμενο είναι η αποστολή -μέσω SMS ή μέσω e-mail- γυμνών φωτογραφιών των ίδιων ή των συμμαθητών τους. Πράγματι, από διάφορες έρευνες προκύπτει ότι σε Ευρώπη και ΗΠΑ τα κινητά και το Internet αποτελούν για ορισμένους εφήβους ιδανικό τόπο έκφρασης της σεξουαλικότητάς τους.
Οσο για τη σχέση των γονιών με όλα αυτά; Συχνά εξαντλείται σε άγονους καβγάδες για τον λογαριασμό του κινητού τηλεφώνου ή σε ατυχείς προσπάθειες ελέγχου. Στην πραγματικότητα, οι νέες τεχνολογίες επικοινωνίας έχουν αντιστρέψει, ώς ένα βαθμό, τις παραδοσιακές σχέσεις εξουσίας μεταξύ παιδιών και γονιών επειδή καθιστούν ασαφή τα όρια μεταξύ αυτού που συμβαίνει την κάθε στιγμή εντός και εκτός του σπιτιού.
Από την άλλη πλευρά, βέβαια, η ύπαρξη του κινητού διευρύνει τις δυνατότητες των γονιών στο να ελέγχουν αδιάλειπτα και από απόσταση τα παιδιά τους. Ετσι, κάθε φορά που τα παιδιά βγαίνουν από το σπίτι κουβαλάνε, κατά κάποιον τρόπο, και τους γονείς στην… τσέπη τους.
Ωστόσο, ορισμένοι αμετανόητοι τεχνολάγνοι υποστηρίζουν ότι, χάρη στην κινητή τηλεφωνία, οι σημερινοί έφηβοι απολαμβάνουν μεγαλύτερη ανεξαρτησία κινήσεων και συνεπώς έχουν περισσότερες ελευθερίες απ’ ό,τι οι γονείς τους οι οποίοι ήταν στενά περιορισμένοι από τα όρια της σταθερής τηλεφωνίας.
Το παραπάνω επιχείρημα ευσταθεί μόνον αν περιοριστεί κανείς στην τυπική σύγκριση δύο τόσο διαφορετικών μέσων επικοινωνίας (κινητή και σταθερή τηλεφωνία). Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για ένα καθησυχαστικό μύθευμα. Ενα ιδεολόγημα της συντηρητικής εποχής μας, η οποία λόγω της γενικευμένης ανασφάλειάς της επιθυμεί να προγραμματίζει και να ελέγχει τα πάντα.
Ανακτήθηκε από: http://www.enet.gr
Αφήστε μια απάντηση
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.