Φεβ 09
7
Αναγεννησιακό αίνιγμα
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ | 7 Φεβρουαρίου, 2009 | Γράψτε σχόλιο
Ο Ραφαήλ δεν είχε συμπληρώσει τα 27 του χρόνια όταν ανέλαβε να κοσμήσει τα ιδιαίτερα διαμερίσματα του εκπροσώπου του Χριστού στη Ρώμη με ένα φωτεινό εντυπωσιακό έργο. Ο Πάπας επιθυμούσε κάτι διδακτικό, έτσι ο καλλιτέχνης αποφάσισε να ζωγραφίσει μια συνάντηση από λαμπρά μυαλά όλων των εποχών.
Συνολικώς 58 προσωπικότητες απεικονίζονται στη νωπογραφία «Η Σχολή των Αθηνών» -στην πλειονότητά τους φιλόσοφοι και επιστήμονες της αρχαιότητας μέχρι και τον καιρό του Ραφαήλ, κάποιοι κρατούν στα χέρια διαβήτες ή υδρόγειους, μερικοί άλλοι βιβλία. Ομως, ποιος είναι ποιος; Για περισσότερο από τέσσερις αιώνες ειδικοί προσπαθούν να δώσουν απαντήσεις σ’ αυτό το ερώτημα. Θεωρείται ότι σ’ αυτή την παράδοξη και διαχρονική συνάθροιση περιλαμβάνονται ο Ευκλείδης και ο Ζαρατούστρας, ενώ μία από τις λευκοντυμένες φιγούρες εκλαμβάνεται ως η μορφή του Ιησού. Ο κύριος με το τουρμπάν δίπλα του πιστεύεται ότι είναι Αραβας, ο φορέας του ψηφίου Μηδέν.
Σαφώς αναγνωρισμένα, ωστόσο, είναι μόνον επτά πρόσωπα, μεταξύ των οποίων ο Πλάτων, που κρατά υπό μάλης το έργο του «Τίμαιος», και ο Διογένης, που ήταν ο κυριότερος εκπρόσωπος της κυνικής φιλοσοφίας, διεκήρυττε την αυτάρκεια και λέγεται ότι ζούσε σε πιθάρι. Μυστηριώδης παραμένει κυρίως η δεξιά πλευρά της νωπογραφίας, απ’ όπου σχεδόν καμία μορφή δεν έχει αναγνωριστεί με βεβαιότητα. Μια νέα πρόταση έχει να παρουσιάσει Γερμανός ειδικός.
Ο Φρανκ Κάιμ, συνεργάτης του Πανεπιστημίου της Ουλμ, ερμηνεύει την αινιγματική γωνία της τοιχογραφίας ως καλλιτεχνική απεικόνιση «μιας αστρονομικής διένεξης», που χαρακτήριζε την εποχή της Αναγέννησης -«τη διάσταση μεταξύ γεωκεντρικής και ηλιοκεντρικής κοσμοθεωρίας», όπως λέει ο ίδιος. Η αλήθεια είναι πως λίγο πριν από τη δημιουργία της νωπογραφίας είχε έλθει ξανά στην επικαιρότητα, λόγω επανέκδοσής του, το έργο τού αρχαίου Ελληνα αστρονόμου Αρίσταρχου του Σάμιου. Ο μαθηματικός της Αλεξανδρινής περιόδου ήταν από τους πλέον ένθερμους υποστηρικτές της θεωρίας πως η Γη περιστρέφεται γύρω από την πύρινη ηλιακή σφαίρα. Στην εποχή θεωρούνταν βλάσφημος και είχε πολλάκις απειληθεί με θανάτωση, ενώ δεν είχε κανέναν οπαδό.
Η αναδημοσίευση των «αιρετικών» του απόψεων προκάλεσε νέο κύμα οργής, διαφωνιών αλλά και σύγχυσης. Ο Νικόλαος Κοπέρνικος -που από το 1496 ζούσε σε ιταλικό έδαφος- υιοθέτησε την ιδέα του ηλιοκεντρικού συστήματος και τη στήριξε με ατράνταχτες επιστημονικές αποδείξεις. Το πρωτοποριακό του σύγγραμμα είδε το φως μετά το 1500 -ωστόσο αμφισβητήθηκε έντονα από πολλούς. Ο Λούθηρος, για παράδειγμα, χαρακτήρισε τη θεωρία μωρολογία, αντιθέτως η παπική Εδρα αρχικώς κράτησε μάλλον ουδέτερη στάση και μόλις μετά το 1520 επιτέθηκε με σφοδρότητα εναντίον των εκπροσώπων της νέας κοσμοθεώρησης. Ο Γαλιλαίος κατέληξε στη φυλακή, ο Τζορντάνο Μπρούνο στην πυρά.
Σ’ αυτό το ιστορικό πλαίσιο ο Φρ. Κάιμ προσπαθεί να λύσει το πολύχρωμο αίνιγμα του Ραφαήλ. «Ο γηραιός άνδρας δεξιά επάνω με το σκούρο πορφυρό ένδυμα είναι ο Αρίσταρχος», δηλώνει, διευκρινίζοντας πως βασίζεται σε ένα άλλο αναγεννησιακό έργο, όπου ο αστυνόμος και μαθηματικός απεικονίζεται με την ίδια ενδυμασία και γκρίζα γενειάδα. Ο γέροντας δίπλα του με τον γαλαζωπό μανδύα και το ραβδί θεωρεί ότι είναι ο Κλεάνθης από την Ασσο της Τρωάδας, που διηύθυνε τον 3ο αιώνα μια φιλοσοφική σχολή στην Αθήνα και κατήγγειλε τον Αρίσταρχο στο δικαστήριο για «ασέβεια», ζητώντας την εκτέλεσή του.
Και τις άλλες μορφές στη δεξιά γωνία ο Γερμανός ειδικός τις ερμηνεύει ως μαχητές στη διένεξη για τις τροχιές των πλανητών και τη διάταξη του Σύμπαντος. «Η φιγούρα με την υδρόγειο θεωρήθηκε ως ο Ζαρατούστρας, λόγω του ανατολίτικου σκούφου -όμως αυτό είναι μάλλον ανόητο», λέει. Η δική του πρόταση είναι ότι πρόκειται για τον Σέλευκο τον Βαβυλώνιο, λόγιο που ζούσε στην Ανατολή κι υπήρξε ο μοναδικός παρατηρητής των αστέρων στην αρχαιότητα, και ο οποίος υπερασπίστηκε σθεναρά τον ηλιοκεντρισμό. Απέναντί του -αναμφισβήτητα- στέκεται ο Κλαύδιος Πτολεμαίος (100- 175 μ.Χ.), που με τα συγγράμματά του κατέστησε την πλάνη τού γεωκεντρισμού διδασκαλία. Στο φρέσκο παρουσιάζεται τυλιγμένος σε χρυσαφί ένδυμα, φορώντας και κορόνα. Οι δύο άνδρες στέκονται άκαμπτοι με βλέμμα στραμμένο προς μια μορφή με λευκά, σαν να προσδοκούν απ’ αυτήν να διαιτητεύσει στην αντιδικία τους.
Μέχρι τώρα κανείς δεν είχε ιδέα ποιος θα μπορούσε να απεικονίζεται -αλλά ο Φρ. Κάιμ θεωρεί, ότι «πρόκειται για τον ίδιο τον Κοπέρνικο». Τόσο η ηλικία όσο και η κόμη και τα χαρακτηριστικά του προσώπου της φιγούρας του Ραφαήλ θα ταίριαζαν με εκείνα του Πολωνού αστρονόμου -ενώ «με την ανοικτόχρωμη φορεσιά ο καλλιτέχνης θέλησε ν’αποδώσει συμβολικώς το νέο ξεκίνημα στη συγκεκριμένη επιστήμη», διευκρινίζει ο Φρ. Κάιμ.
Κατά τη διάρκεια του μακρού του ταξιδιού στον Νότο ο Κοπέρνικος είχε έντονη επίδραση σε καλλιτεχνικό και επιστημονικό κόσμο, όπως και στον κλήρο της Ιταλίας. Το 1500 έδωσε μάλιστα και διαλέξεις περί κοσμολογίας στο Βατικανό, εντυπωσιάζοντας και τον ίδιο τον Πάπα -ο διάδοχος του οποίου έδωσε και την παραγγελία για τη νωπογραφία.
Ανακτήθηκε από: http://www.enet.gr
Αφήστε μια απάντηση
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.