Φεβ 09
3
«Το ψάρι μέσα μας»
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ | 3 Φεβρουαρίου, 2009 | Γράψτε σχόλιο
Ο Αμερικανός παλαιοντολόγος Νιλ Σούμπιν ειδικεύεται στο θέμα της εξέλιξης των μελών στο σώμα και σ’αυτόν οφείλεται η ανακάλυψη απολιθώματος, που σηματοδοτεί τη μετάβαση των ειδών από τα ψάρια στα στεριανά ζώα.
Στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου είχε και την εποπτεία των μαθημάτων ανατομίας, ενώ είναι και συγγραφέας του βιβλίου «Το ψάρι μέσα μας», όπου περιγράφει το ιστορικό εξέλιξης του ανθρώπινου σώματος. Στη γερμανική επιθεώρηση μιλά για τα κοινά σημεία ψαριών, θηλαστικών, πιθήκων και ανθρώπου και για ορισμένα σημαντικά βήματα της εξέλιξης, που μας έκαναν ό,τι είμαστε σήμερα.
Καθηγητά Σούμπιν, όταν ανατέμνετε στα μαθήματα μία σορό, ποια είναι η δυσκολότερη στιγμή;
«Οταν ξεκινά η διαδικασία, το σώμα μοιάζει με κέρινο ομοίωμα. Ομως, όταν έρχεται η σειρά του χεριού, όλα αλλάζουν -βλέπει κανείς τα δάκτυλα με τους ρόζους, τα νύχια κι έξαφνα συνειδητοποιεί ότι πρόκειται για άνθρωπο, για ένα πρόσωπο που κάποτε ήταν ζωντανό. Δεν είμαι ο μόνος που το σκέφτεται αυτό, κι οι φοιτητές αισθάνονται πως κι ο κάτοχος του συγκεκριμένου σώματος έκανε κάποτε πράγματα όπως εμείς. Τίποτε δεν είναι πιο αντιπροσωπευτικό των πράξεών μας, απ’ ό,τι ένα χέρι».
Από παλαιοντολογική σκοπιά, τι βλέπετε όταν αντικρίζετε ένα χέρι; Ενα πτερύγιο με δάκτυλα;
«Ναι, κάπως έτσι θα το περιέγραφα. Ως παλαιοντολόγος βλέπω το ανθρώπινο σώμα σαν μέσα από τηλεσκόπιο. Οταν κοιτάζουμε τον ουρανό, βλέπουμε ουράνια σώματα που αντανακλούν πανάρχαιο φως -κατά τον ίδιο τρόπο βλέπω και στο σώμα μας κάτι προαιώνιο. Η βασική δομή του χεριού, για παράδειγμα, εμφανίζεται για πρώτη φορά σ’ ένα ψάρι, που έζησε πριν 375 εκατομμύρια χρόνια.
Στη σύγχρονη μορφή του, βεβαίως, είναι κληροδότημα των πιθηκοειδών.
Μπορούμε να προσπαθήσουμε να “διαβάσουμε” στο σώμα μας στρώμα στρώμα την εξελικτική ιστορία, και μία από αυτές τις διαστρωματώσεις είναι κοινή σ’ όλους τους ανθρωποειδείς πιθήκους. Στους πιθήκους οφείλουμε καταρχήν τον τρόπο που χρησιμοποιούμε το χέρι μας, ιδιαιτέρως τον αντίχειρα. Ακολουθούν οι ανατομικές αλλαγές στο πρόσωπο, που κατέστησαν δυνατή τη στερεοσκοπική και μέσω αυτής την τρισδιάσταση όραση, και σ’ αυτά έρχεται να προστεθεί και ο ιδιαίτερης εξέλιξης κύριος εγκέφαλος».
Χέρια, εγκέφαλος και στερεοσκοπική όραση -αυτά συνδέονται μεταξύ τους;
«Οπωσδήποτε. Οταν θέλουμε να επιδράσουμε σε κάποιες καταστάσεις με ακρίβεια, χρειαζόμαστε μάτια και εγκέφαλο. Γι’ αυτό η προέλευση του χεριού στα πρωτεύοντα είναι στενά συνδεδεμένη με την όραση και τον εγκέφαλο -μπορούμε να μιλήσουμε για “εξελικτικό πακέτο” περισσότερων χαρακτηριστικών».
Ο άνθρωπος διαθέτει ολόκληρη σειρά τέτοιων «πακέτων». Τι χαρακτηριστικά έχει, για παράδειγμα, εκείνο που κληρονομήσαμε από τα πρωταρχικά θηλαστικά;
«Θα το όριζα ως “πακέτο ακοής-μάσησης”. Ειδικής προσοχής χρήζει εδώ η μετατροπή τού μέσου ωτός -όταν ακούμε ήχους το τύμπανό μας πάλλεται και τρία μικροσκοπικά οστάρια μεταφέρουν τους παλμούς στο εσωτερικό ους. Δύο απ’ αυτά τα οστάρια είναι οστά γνάθου ερπετών -αφού ακριβώς την εποχή που συνετελέσθη το εξελικτικό βήμα από τα ερπετά στα θηλαστικά, άλλαξε η κλείδωση της γνάθου. Μέχρι τότε αυτή αποτελούνταν από πολλά οστά, κατόπιν δύο εξ αυτών προωθήθηκαν προς το ακουστικό όργανο κι αποτέλεσαν τα μικρά οστάρια του μέσου ωτός, που μας επιτρέπουν να ακούμε.
Αυτό έχει σχέση και με τη μάσηση -όπως και στα πρωτεύοντα, έχουμε κι εδώ ένα πακέτο διαφορετικών αλλαγών. Η προέλευση των θηλαστικών συμπίπτει χρονικώς με το διάστημα στο οποίο οι οδόντες τής άνω και της κάτω γνάθου αρχίζουν να εφαρμόζουν με ακρίβεια μεταξύ τους. Κι εκεί αποδεικνύεται πως αυτή η ακρίβεια στη μάσηση εμφανίστηκε παράλληλα με την τροποποίηση της σιαγόνος, που με τη σειρά της εκλέπτυνε την ακοή».
Για τα θηλαστικά η μάσηση είναι σημαντικότερη απ’ ό,τι για τα ερπετά;
«Οπωσδήποτε εμείς τα θηλαστικά είμαστε “ειδικοί στο δάγκωμα και τη μάσηση”, αφού τροποποιήθηκε δραστικά και το σχήμα των δοντιών κι εμφανίστηκαν διαφοροποιημένοι τύποι σε σχέση με τη θέση τους. Αντιθέτως, στο στόμα των ερπετών ανευρίσκεται μόνον ένας τύπος δοντιών. Φαίνεται πως υπήρξε ένα είδος οικουμενικής γενετικής συνταγής, κατά την οποία από το δέρμα προήλθαν νέες δομές. Τρίχωμα, αδένες, λέπια, δόντια -όλα αυτά εξελίχθηκαν από το δέρμα, και μάλιστα κατά έναν παρόμοιο προγραμματισμό βιολογικής εξέλιξης. Προφανώς τα θηλαστικά προέχουν όσον αφορά τις παραλλαγές -π.χ. διαθέτουμε ιδρωτοποιούς και γαλακτοφόρους αδένες, διαφορετικές τριχοφυΐες και είδη δοντιών».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον δείχνετε στα κληροδοτήματα από τη φάση εξέλιξης των ψαριών από τα νερά προς τη στεριά.
«Πρόκειται για σημαντικότατο γεγονός του παρελθόντος μας. Το συγκεκριμένο απολίθωμα (φωτογραφία) βρέθηκε στο καναδέζικο νησί Ελσμερ κι έχει το επιστημονικό όνομα Tiktaalik roseae. Είχε λέπια και πτερύγια ψαριού, αλλά κι ορισμένα οστά, που αντιστοιχούν στον δικό μας καρπό. Επίσης είχε και λαιμό, επομένως μπορούσε να στρέψει το κεφάλι. Αυτό αποδεικνύει ότι σ’ αυτό το πλάσμα περιέχεται ένα τμήμα τετράποδου -δηλαδή ζώου ξηράς. Αρα, όταν κάνουμε κινήσεις με τον καρπό και τον αυχένα το οφείλουμε κατά κάποιον τρόπο στο Tiktaalik.
Κατά τη Δεβόνειο Περίοδο αναπτύχθηκαν τα δάση, την ξηρά είχαν κατακτήσει τα ασπόνδυλα, τα γλυκά νερά έσφυζαν από ζωή και δημιουργήθηκε ένα εντελώς νέο οικοσύστημα, που δεν υπήρχε 50 εκατ. χρόνια προτύτερα. Το συγκεκριμένο είδος μπορούσε να κινηθεί σε ρηχά νερά, ίσως και σε βάλτους, και στράφηκε προς τη στεριά αφ’ ενός για ν’ αποφύγει τα τεράστια αρπακτικά των υδάτων, αφ’ ετέρου επειδή εκεί υπήρχε περισσότερη τροφή. Το συγκεκριμένο απολίθωμα παρουσιάζει επίσης ενδείξεις ότι εκτός από βράγχια διέθετε και πνεύμονες ως βοηθητικά αναπνευστικά όργανα».
Κύριε Σούμπιν, ας περάσουμε από το παρελθόν στο μέλλον. Πιστεύετε ότι στο ανθρώπινο σώμα θα πραγματοποιηθούν και πάλι τροποποιήσεις; Κι αν ναι, μπορούμε να προβλέψουμε ποιες;
«Σε 500 χρόνια ο άνθρωπος θα είναι ικανός για περισσότερα πράγματα απ’ ό,τι σήμερα -τόσο από γνωστικής όσο κι από σωματικής πλευράς. Ωστόσο, η αιτία δεν θα είναι η βιολογική, αλλά η τεχνολογική εξέλιξη, που δημιούργησε ο ίδιος».
Ανακτήθηκε από: http://www.enet.gr
Αφήστε μια απάντηση
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.