Ιαν 09
5
Το «τέλειο ον» εξελίσσεται συνεχώς
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ | 5 Ιανουαρίου, 2009 | Γράψτε σχόλιο
Τριακόσια σημεία του ανθρώπινου γονιδιώματος έχουν πρόσφατα τροποποιηθεί, ως προς την ικανότητα επιβίωσης και αναπαραγωγής
Καθώς συμπληρώνονται 150 χρόνια από την έκδοση του πολύκροτου βιβλίου «Η καταγωγή των ειδών» και με το έτος 2009 να έχει ανακηρυχθεί Ετος Δαρβίνου, η θεωρία της εξέλιξης όχι μόνον εξακολουθεί να επιβεβαιώνεται, αλλά φαίνεται ότι και ο ίδιος ο ανθρώπινος οργανισμός εξελίσσεται στο διάβα των αιώνων.
Σίγουρα, ο σημερινός άνθρωπος είναι διαφορετικός από εκείνον της εποχής του Δαρβίνου. Η βιολογική εξέλιξη του ανθρώπου θα συνεχιστεί ή θα ανακοπεί; Ή μήπως θα επιταχυνθεί από τον ίδιο τον άνθρωπο, χωρίς μάλιστα να μπορεί κανείς να καθορίσει την κατεύθυνση;
«Πώς θα είναι ο άνθρωπος του μέλλοντος;» Το ερώτημα αυτό τέθηκε πρόσφατα από το περιοδικό «Scientific American». Κάποιοι, σημειωνόταν στο εν λόγω δημοσίευμα, φαντάζονται τον άνθρωπο του μέλλοντος όπως οι παλαιότερες ταινίες επιστημονικής φαντασίας, με ένα τεράστιο εγκέφαλο, πλατύ μέτωπο και υψηλότατη νοημοσύνη. Αλλά οι περισσότεροι μάλλον πιστεύουν πως το ανθρώπινο είδος δεν εξελίσσεται πλέον βιολογικά, παρά μόνον όσον αφορά στον πολιτισμό και στην ηθική.
Αναλύοντας το DNA
Εχοντας για τη διαδικασία της εξέλιξης μια εικόνα απότομης αλλαγής (π.χ. σαν το πέρασμα από τον ανθρωποπίθηκο στους ανθρωπίδες να έγινε σε μια γενιά), δεν συνειδητοποιούμε τις λεπτές διεργασίες που εξελίσσονται στον ανθρώπινο οργανισμό. Ο άνθρωπος συνεχίζει να εξελίσσεται, αν και βέβαια όχι στην κατεύθυνση ενός? υδροκέφαλου όντος α λα Χόλιγουντ.
Το πρώτο σημάδι της συνεχιζόμενης εξελικτικής διαδικασίας, που έχουν εντοπίσει οι επιστήμονες, είναι ότι η τάση βιολογικής διαφοροποίησης των ανθρώπων που ζουν σε διαφορετικά περιβάλλοντα, σε διαφορετικούς τόπους, συνεχίστηκε, με αποτέλεσμα οι διαφορές των ανθρωπίνων ομάδων να έχουν διογκωθεί στη διάρκεια των περασμένων αιώνων. Σε σχετική μελέτη που δημοσίευσαν οι Χένρι Χάρπεντινγκ από το Πανεπιστήμιο της Γιούτα, Τζον Χοκς από το Πανεπιστήμιο του Γουισκόνσιν ? Μάντισον και οι συνεργάτες τους, ενδεικτικά αναλύεται το DNA 270 ατόμων προερχόμενων από τέσσερις φυλετικές ομάδες: Κινέζοι Χαν, Ιάπωνες, Γιορούμπα και Βόρειοι Ευρωπαίοι. Οι ερευνητές βρήκαν ότι τουλάχιστον το 7% των γονιδίων τους έχει επηρεαστεί από τη διαδικασία της εξέλιξης τα τελευταία 5.000 χρόνια. Πολλές από τις αλλαγές ήταν αποτέλεσμα προσαρμογών στο περιβάλλον, τόσο το φυσικό όσο και το ανθρωπογενές. Για παράδειγμα, ελάχιστοι ενήλικες στην Κίνα και στην Αφρική μπορούν να χωνέψουν το φρέσκο γάλα, ιδιότητα που διαθέτει σχεδόν το σύνολο του πληθυσμού στη Δανία ή στη Σουηδία. Προφανώς σχετίζεται με την ύπαρξη ή όχι παραγωγής γάλακτος στους διάφορους τόπους.
Αλλαγές στο χρώμα
Σε μιαν άλλη μελέτη γενετικού υλικού σε πολλά άτομα από τον καθηγητή Πάρντις Σαμπέτι του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και την ομάδα του φάνηκε ότι τουλάχιστον 300 περιοχές του ανθρώπινου γονιδιώματος έχουν «ίχνη» πρόσφατων τροποποιήσεων, που ενισχύουν την ικανότητα του ανθρώπου να επιβιώνει και να αναπαράγεται.
Για παράδειγμα, οι άνθρωποι από την Αφρική εμφανίζονται πιο ανθεκτικοί στον ιό του πυρετού Lassa (μία από τις μάστιγες της ηπείρου), ενώ άλλοι αφρικανικοί πληθυσμοί εμφανίζονται κάπως πιο ικανοί να αντιπαλέψουν άλλες ασθένειες όπως π.χ. η μαλάρια. Στους Ασιάτες παρουσιάστηκαν αλλαγές στο χρώμα του δέρματος και στους αδένες των μαλλιών, ενώ στους Βορειοευρωπαίους εξαπλώνονται χαρακτηριστικά όπως το ανοικτόχρωμο δέρμα και τα γαλάζια μάτια.
Ο Στιβ Τζόουνς, γενετιστής στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου, λέει στο «New Scientist» ότι η φυσική επιλογή μπορεί ακόμα να λειτουργεί, αλλά σε μη ανεπτυγμένες περιοχές. Φέρνει το παράδειγμα της αυξημένης παρουσίας σε μερικές περιοχές της Αφρικής του γονιδίου CCR5?32, που φαίνεται ότι προσφέρει προστασία κατά της μόλυνσης από τον ιό HIV?1, προφανώς λόγω της επιδημίας του έιτζ. Η εξήγηση είναι απλή. Οσοι διαθέτουν το συγκεκριμένο γονίδιο επιβιώνουν πιο εύκολα και αναπαράγονται περισσότερο αποτελεσματικά. Οι Χάρπεντινγκ και Χοκς τονίζουν ότι ο άνθρωπος τα τελευταία 10.000 χρόνια εξελίσσεται 100 φορές πιο γρήγορα από οποιαδήποτε άλλη περίοδο, μετά το «διαζύγιο» των προγόνων μας με τους σύγχρονους χιμπαντζήδες. «Οι άνθρωποι συνεχίζουμε να συσσωρεύουμε αλλαγές», συμφωνεί και η ειδική επιστήμων Σάρα Τίσκοφ, από το Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ. «Εχουμε όμως τροποποιήσει την πορεία της εξέλιξης», συμπληρώνει και φέρνει σαν παραδείγματα την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και τον έλεγχο των γεννήσεων.
Το σίγουρο είναι ότι, ειδικά τον τελευταίο αιώνα, έχουν δημιουργηθεί νέες συνθήκες, που τροποποιούν τουλάχιστον τη διαδικασία της εξέλιξης. Κατ? αρχήν, έχει διακοπεί η γεωγραφική απομόνωση των διαφορετικών ομάδων. Οι μεικτοί γάμοι, από διάφορες εθνικότητες και φυλές, έχουν πολλαπλασιαστεί. «Ποτέ άλλοτε το συνολικό ανθρώπινο γονιδίωμα δεν είχε εμφανίσει ένα τέτοιο πλατύ ανακάτεμα του DNA πληθυσμών που για αιώνες ήταν τελείως διαχωρισμένοι», γράφει χαρακτηριστικά ο Πίτερ Γουόρντ στον «Scientific American». «Στην πράξη και σε βάθος χρόνου, οι μετακινήσεις των πληθυσμών μπορεί να επιφέρουν την ομογενοποίηση του είδους», συμπληρώνει.
Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι η ανθρωπότητα έχει επέμβει στην ίδια τη φυσική επιλογή, κυρίως μέσω της διαδικασίας της γέννησης (τόσο της υποβοήθησης όσο και της απόρριψης εμβρύων μέσω του προγεννητικού ελέγχου), αλλά και της εμφάνισης της έννοιας της κοινωνικής αλληλεγγύης, που δεν επιτρέπει να καταλήγουν στον κοινωνικό Καιάδα τα περισσότερο αδύναμα μέλη της κοινωνίας (τουλάχιστον όχι στον ίδιο βαθμό που γινόταν παλιότερα).
Ανθρώπινη επέμβαση
«Στον ανεπτυγμένο κόσμο η επιβίωση δεν εξαρτάται πλέον από τα γονίδια», λέει ο γενετιστής Τζόουνς. «Πριν από 500 χρόνια ένα μωρό στη Βρετανία είχε μόλις 50% πιθανότητα να μεγαλώσει και να φτάσει σε αναπαραγωγική ηλικία. Το ποσοστό αυτό σήμερα φτάνει το 99%. Στον Μεσαίωνα, επίσης, οι πλούσιοι είχαν τη δυνατότητα να κάνουν πολύ περισσότερα παιδιά σε σχέση με τους οικονομικά ασθενέστερους και έτσι να πολλαπλασιάζουν τα γονίδιά τους στον πληθυσμό».
Ο δρ Τζόουνς είναι απ? εκείνους που υποστηρίζουν ότι η εξέλιξη ?όσον αφορά στον άνθρωπο? έχει σταματήσει, εκτός ίσως από την Αφρική. «Τα πράγματα δεν γίνονται χειρότερα ή καλύτερα, απλά μένουν τα ίδια. Δεν είναι πια η φύση που μας αλλάζει, αλλά ο πολιτισμός».
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι τα πράγματα μπορεί να γίνονται και χειρότερα, γράφει το «Scientific American» αναφέροντας ότι πολλοί έξυπνοι άνθρωποι αφοσιώνονται στις σπουδές και στην καριέρα και κάνουν λίγα παιδιά ή και καθόλου. Μήπως αυτό σημαίνει ότι το απόθεμα νοημοσύνης της ανθρωπότητας περιορίζεται; Αλλά η νοημοσύνη όπως και οι περισσότερες ιδιότητες δεν κληρονομούνται γενετικά, αναπτύσσονται σε αλληλεπίδραση με το περιβάλλον.
Το μέλλον
Τι μπορεί να περιμένει κανείς; «Ελπίζουμε ότι η εξέλιξη του ανθρώπινου είδους θα αντιμετωπίσει την κήλη, την οστεοπόρωση ή την ύπαρξη της σκωληκοειδίτιδας, η οποία δεν παίζει κανένα ρόλο πέρα από το να ερεθίζεται? Αλλά ίσως θα πρέπει να περάσουν πολλές χιλιάδες γενεών για να δούμε έναν νέο τύπο ανθρώπου να εμφανίζεται», σημειώνει η δρ Τίσκοφ. Αν βέβαια τις φυσικές εξελίξεις δεν προλάβουν πρωτοφανείς κλιματολογικές αλλαγές ή επικίνδυνες επεμβάσεις στη φυσιολογία του ανθρώπου, από τον ίδιο τον άνθρωπο?
Φόβοι για γενετικό ταξικό χάσμα
Μήπως όμως ο άνθρωπος, αντί να περιμένει τα αποτελέσματα της μακρόχρονης διαδικασίας της εξέλιξης, πρέπει να πάρει την υπόθεση στα χέρια του και να διαμορφώσει εκείνος τον άνθρωπο των επόμενων χιλιετηρίδων; Δύο είναι οι βασικοί δρόμοι που προτείνονται σε αυτή την κατεύθυνση: Ο πρώτος μέσω της γενετικής παρέμβασης και μετάλλαξης και ο δεύτερος της συνύφανσης των ανθρώπινων οργάνων με μηχανές. Βεβαίως υπάρχει και η δυνατότητα συνδυασμού τους.
Η πρώτη επιλογή αντιμετωπίζει ένα μεγάλο εμπόδιο: Την πολυπλοκότητα στους ρόλους των γονιδίων. Σε κάθε λειτουργία ή ιδιότητα του ανθρώπινου σώματος συμμετέχουν πάρα πολλά γονίδια. Ποιο να πρωτοπειράξεις και τι συνέπειες μπορεί να φέρει αυτό στη συνολική λειτουργία; Παρ? όλα αυτά η κοινωνική πίεση για επέμβαση στο γονιδιακό υλικό είναι μεγάλη, σημειώνει το «Scientific American». Πολλοί γονείς θα δέχονταν μια τέτοια παρέμβαση για να εξασφαλίσουν ότι τα παιδιά τους θα είναι όμορφα, έξυπνα και πραγματικά ταλέντα. Επίσης, μπορεί να συμβούν επεμβάσεις στα γονίδια που εμπλέκονται στη διαδικασία της γήρανσης, με στόχο να επιμηκυνθεί η ζωή του ανθρώπου. Υπάρχει βεβαίως και η εφιαλτική πρόκληση της κλωνοποίησης. Θα διαμορφωθεί έτσι ένα γενετικό ταξικό χάσμα στο ανθρώπινο είδος, καθώς τέτοιου είδους επεμβάσεις θα μπορούν να πραγματοποιήσουν μόνο τα πλουσιότερα στρώματα του πληθυσμού. Το αποτέλεσμα θα είναι η διαμόρφωση μιας νέας γενετικής ομοιομορφίας, που θα υπονομεύει τη διαδικασία της εξέλιξης.
Ο δεύτερος δρόμος, αυτός της σύνθεσης του ανθρώπινου στοιχείου με τις μηχανές, έχει ήδη παρουσιαστεί από μια σειρά έργων επιστημονικής φαντασίας. Εμφυτευμένα τσιπάκια, που χαρίζουν νέες αυξημένες δυνατότητες, σύνδεση του εγκεφάλου μας με ηλεκτρονικούς υπολογιστές που προσδίδουν τεράστια μνήμη κ.λπ. Βεβαίως, ήδη ο άνθρωπος χρησιμοποιεί ορισμένες συσκευές, όπως τα ακουστικά για τη βαρηκοΐα ή εμφυτεύει υλικά, όπως στις ορθοπλαστικές επεμβάσεις. Αλλά πάντα υπάρχει ένα όριο. Η διαμόρφωση ενός είδους μισού ανθρώπου ? μισού μηχανή, πλήρως εξαρτημένου από τα υπολογιστικά συστήματα, όχι μόνο θα οδηγήσει σε ραγδαία υποβάθμιση της ανθρώπινης νοημοσύνης, αλλά και σε απώλεια της ανθρώπινης ιδιότητας. «Χιούμορ, αγάπη, παιχνίδι, τέχνη, έρωτας, χορός, κοινωνική δικτύωση, φιλοσοφία, λογοτεχνία, επιστημονική ανακάλυψη, φαγητό και ποτό, φιλία, γονική στοργή, αθλητισμός, όλα όσα δίνουν στην ανθρώπινη ζωή το πραγματικό της νόημα, μπορούν να μετατραπούν σε μια επαναλαμβανόμενη ρουτίνα», υπογραμμίζει ο Νικ Μπόστρομ, φιλόσοφος της εξέλιξης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Ανακτήθηκε από τον ιστότοπο: http://news.kathimerini.gr
Αφήστε μια απάντηση
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.