Με αφορμή την επίσκεψή του στη Θεσσαλονίκη, η Parallaxi συνομίλησε με τον κ. Τραχανά για τα επιτεύγματα και τα ανοιχτά μέτωπα της κβαντομηχανικής, για τη σύνδεση επιστήνης και δημοκρατίας, και για τα πνευματικά του «παιδιά», τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης και το Mathesis.

–Καλησπέρα σας, κ. Τραχανά, και ευχαριστούμε για τη συνέντευξη. Φέτος η κβαντομηχανική κλείνει συμβατικά έναν αιώνα ζωής. Θα έχει ενδιαφέρον να μας δώσετε μία αποτίμηση ως προς το τι έχει προσφέρει και πώς έχει αλλάξει τον ανθρώπινο πολιτισμό. Και αν θέλετε, και έναν απλό ορισμό για το τι είναι η κβαντομηχανική.

-Πράγματι, κλείνουμε 100 χρόνια από τη μεγαλύτερη επιστημονική επανάσταση στην ιστορία, συγκρίσιμη μόνο με την επανάσταση που έφερε το 17ο αιώνα ο Γαλιλαίος και ο Νεύτωνας, η οποία επίσης πυροδότησε μία σειρά μεγάλων εξελίξεων.

Τι έχει προσφέρει η κβαντομηχανική; Ας πούμε πρώτα στον τομέα της τεχνολογίας. Σχεδόν οτιδήποτε ακουμπάμε σήμερα, το κινητό στο οποίο μιλάμε, το διαδίκτυο, η τεχνητή νοημοσύνη, οι μαγνητικές τομογραφίες και ένα σωρό σπάνια υλικά τα οποία έχουν αλλάξει όλη την ιατρική τεχνολογία, όλα αυτά είναι «παιδιά» της κβαντομηχανικής, της κατανόησης, δηλαδή των νόμων της ύλης. Κατά κάποιον τρόπο, η κβαντομηχανική κλείνει έναν κύκλο 2.500 χρόνων αναζήτησης, που ξεκινάνε από αυτήν την υπέροχη εικασία των Ελλήνων ατομικών φιλοσόφων ότι η ύλη αποτελείται από άτομα, δηλαδή από ελάχιστα αδιαίρετα κομμάτια.

Μόνο που όταν φτάσαμε εκεί και μπορέσαμε να τα μελετήσουμε τα άτομα, οι νόμοι που διέπουν αυτά τα αντικείμενα ήταν τόσο ξένοι προς την κλασική μας εμπειρία, προς αυτό που βλέπουμε γύρω μας, που χρειάστηκε μια επιστημονική επανάσταση για να μπορέσουμε να τους κατανοήσουμε κάπως. Και αυτό είναι η κβαντομηχανική.

Με απλά λόγια, η κβαντομηχανική είναι η μηχανική των κβάντων. Τι είναι κβάντα; Ας πάρουμε το φως, για παράδειγμα. Εμείς νομίζουμε ότι μας λούζει το φως, το αισθανόμαστε σαν μια συνεχή ροή ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας. Όμως, δεν είναι έτσι. Αποτελείται από ελάχιστα «κομμάτια», τα φωτόνια, τα κβάντα φωτός. Όπως και η ύλη. Όταν πλένουμε το πρωί το προσωπό μας με νερό. Πόσοι από εμάς έχουμε επίγνωση ότι υπάρχουν ελάχιστα κομματάκια νερού, ελάχιστα «νεράκια», μόρια νερού, τα οποία ρέουν και έτσι πλένουμε το πρόσωπό μας;

Επομένως, το πιο απτό και χειροπιαστό για το μέσο άνθρωπο επίτευγμα είναι αυτή η συνεχιζόμενη τεχνολογική επανάσταση που άλλαξε τον κόσμο μας, όπως τίποτα άλλο στην ανθρώπινη ιστορία μέχρι τώρα. Και τον αλλάζει με ρυθμούς που ενδεχομένως είναι μη αφομοιώσιμοι πλέον από τον ανθρώπινο πολιτισμό. Ακόμα και το ενδεχόμενο μιας δυστοπίας ζούμε μπροστά μας. Και αν η πεποίθηση πολλών ότι θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε και κβαντικούς υπολογιστές ισχύσει, όλα όσα ξέραμε μέχρι τώρα θα φαίνονται σαν αρχαιολογία. Αυτή, λοιπόν, είναι μια πλευρά των επιτευγμάτων της κβαντομηχανικής.

Η πυρηνική ενέργειας είναι άλλο ένα επίτευγμα. Και βέβαια, δυστυχώς και τα πυρηνικά όπλα είναι μέρος της δυνατότητας που ξεπήδησε από την κατανόηση των νόμων του μικρόκοσμου, των ατόμων και των πυρήνων…

Αλλά για μένα, αν με ρωταγε κάποιος «Πες μου τι προσέφερε η κβαντομηχανική στον πολιτισμό μας», θα έλεγα πως το μεγαλύτερο επίτευγμα είναι ότι, για πρώτη φορά έχουμε μια αφήγηση της ιστορίας του σύμπαντος από τη Μεγάλη Έκρηξη εώς σήμερα, πώς το σύμπαν κατάφερε χάρη στους νόμους της κβαντομηχανικής να δημιουργήσει ζωή.

Κάπως δηλαδή αποκτήσαμε αυτογνωσία, απαντήσαμε στο πιο παλιό ερώτημα που ρώτησε ποτέ ο άνθρωπος: «Πώς βρεθήκαμε εδώ;». Αυτό που ρώτησαν οι υπέροχοι αρχαίοι Έλληνες, κοιτάζοντας τον ουρανό και πιστεύοντας ότι ο κόσμος διέπεται από νόμους. Αυτή η πεποίθηση στη νομοκρατούμενη φύση των αρχαίων Ελλήνων είναι από τα μεγαλύτερα πολιτισμικά άλματα στην ιστορία. Και από εκεί ξεκίνησε όλη αυτή η περιπέτεια που οδήγησε στον περασμένο αιώνα, στην κατανόηση των νόμων του μικρόκοσμου αλλά και των νόμων του σύμπαντος, ώστε σήμερα πραγματικά να μπορούμε να πούμε ότι εμείς που μιλάμε τώρα εδώ είμαστε προϊόν 14 δισεκατομμυρίων χρόνων κοσμικής εξέλιξης..

Διαβάστε περισσότερα εδώ: