Δραστηριότητες & φύλλα εργασίας για το Νηπιαγωγείο με θέμα την Παγκόσμια Ημέρα Φωτογραφίας
Μια φωτογραφία… χίλιες ιστορίες: Δραστηριότητες για την Παγκόσμια Ημέρα Φωτογραφίας
Μια φωτογραφία μπορεί να κρατήσει μια στιγμή. Μπορεί όμως να κρύβει και μια ολόκληρη ιστορία. Ένα πρόσωπο, ένα συναίσθημα, ένα χρώμα, μια μικρή λεπτομέρεια που ίσως δεν προσέξαμε με την πρώτη ματιά. Κάθε φωτογραφία μάς προσκαλεί να σταθούμε για λίγο, να κοιτάξουμε καλύτερα και να ανακαλύψουμε όλα όσα υπάρχουν μέσα, αλλά και γύρω από την εικόνα.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Φωτογραφίας, δημιουργήθηκε το εκπαιδευτικό πακέτο δραστηριοτήτων «Μια φωτογραφία… χίλιες ιστορίες!», σχεδιασμένο για παιδιά Νηπιαγωγείου και μικρών τάξεων του Δημοτικού. Ένα πακέτο που δεν περιορίζεται μόνο στη γνωριμία των παιδιών με τη φωτογραφία. Αντίθετα, χρησιμοποιεί τη φωτογραφία ως αφετηρία για παρατήρηση, συζήτηση, ανακάλυψη, λογική σκέψη, μαθηματικές έννοιες, γλωσσική έκφραση, συναισθήματα, δημιουργικότητα και φαντασία. Γιατί τελικά το σημαντικό δεν είναι μόνο να κοιτάζουμε μια εικόνα. Είναι να μαθαίνουμε να βλέπουμε.
Παρατηρώ τη φωτογραφία και ανακαλύπτω
Η πρώτη μας στάση είναι η προσεκτική παρατήρηση. Μέσα από φωτογραφίες γεμάτες πρόσωπα, αντικείμενα και μικρές λεπτομέρειες, τα παιδιά καλούνται να συζητήσουν: Τι βλέπω; Τι παρατήρησα πρώτο; Τι βρίσκεται μπροστά και τι πίσω; Τι νομίζω ότι συμβαίνει; Τι μπορεί να είχε συμβεί λίγο πριν; Με απλές ερωτήσεις, μία φωτογραφία μετατρέπεται σε αφορμή για προφορικό λόγο, περιγραφή και διατύπωση υποθέσεων. Και κάπου εκεί εμφανίζεται και ο Φωτογραφικός Ντετέκτιβ. Τα παιδιά ψάχνουν μέσα σε μια φωτογραφία συγκεκριμένα στοιχεία: κάτι κόκκινο, ένα ζώο, κάτι στρογγυλό, ένα λουλούδι, ένα ψηλό αντικείμενο, κάποιον που φορά καπέλο. Η παρατήρηση γίνεται παιχνίδι και τα μάτια αρχίζουν να αναζητούν εκείνες τις μικρές λεπτομέρειες που πριν ίσως περνούσαν απαρατήρητες.
Μπορείς να αναγνωρίσεις μια ολόκληρη φωτογραφία από μία λεπτομέρεια;
Μερικές φορές δεν χρειάζεται να δούμε ολόκληρη την εικόνα. Ένα μικρό κομμάτι μπορεί να είναι αρκετό. Τα παιδιά παρατηρούν μια φωτογραφική λεπτομέρεια και προσπαθούν να ανακαλύψουν σε ποια από τις εικόνες ανήκει. Σε άλλη δραστηριότητα, ένα κομμάτι της φωτογραφίας έχει εξαφανιστεί και οι μικροί παρατηρητές πρέπει να βρουν ποιο από τα διαθέσιμα κομμάτια συμπληρώνει σωστά την εικόνα. Και φυσικά, δεν θα μπορούσε να λείπει ένα φωτογραφικό παζλ, όπου κόβουμε, παρατηρούμε, συνθέτουμε και ξαναφτιάχνουμε τη φωτογραφία από την αρχή. Μικρές προκλήσεις που καλλιεργούν την οπτική αντίληψη, τη συγκέντρωση και την ικανότητα σύνθεσης του μέρους με το όλο.
Βρες τις διαφορές
Δύο φωτογραφίες μοιάζουν σχεδόν ίδιες. Σχεδόν. Τα παιδιά παρατηρούν προσεκτικά, συγκρίνουν και αναζητούν τις αλλαγές που έχουν γίνει ανάμεσα στις δύο εικόνες. Και εδώ υπάρχει ακόμη μία μικρή πρόκληση. Μπορούν να εντοπίσουν μόνο τις μεγαλύτερες και πιο εμφανείς διαφορές ή θα ανακαλύψουν και τις μικρότερες, τις πιο καλά κρυμμένες; Ένα γνώριμο παιχνίδι παρατηρητικότητας αποκτά φωτογραφικό χαρακτήρα και μας θυμίζει πόσο διαφορετικά μπορεί να κοιτάξει ο καθένας την ίδια εικόνα.
Ποια φωτογραφία δεν ταιριάζει
Μήλο, αχλάδι, πορτοκάλι και ποδήλατο. Σκύλος, γάτα, αγελάδα και κόκορας. Ρούχα, μεταφορικά μέσα, στοιχεία της φύσης. Σε κάθε σειρά υπάρχει μία εικόνα που δεν ταιριάζει με τις υπόλοιπες. Το παιδί καλείται όχι μόνο να την εντοπίσει, αλλά και να σκεφτεί γιατί δεν ανήκει στην ίδια ομάδα. Και αμέσως μετά η σκέψη αντιστρέφεται: Τι κοινό έχουν αυτές οι φωτογραφίες; Έτσι, μέσα από πραγματικές εικόνες, τα παιδιά εξασκούνται στην κατηγοριοποίηση, στη σύγκριση, στον εντοπισμό κοινών χαρακτηριστικών και κυρίως στην αιτιολόγηση της απάντησής τους.
Πριν, μετά και τι θα συμβεί στη συνέχεια
Μια φωτογραφία αποτυπώνει μόνο μία στιγμή. Τι υπήρχε όμως πριν από αυτή; Και τι μπορεί να συμβεί μετά; Τα παιδιά δουλεύουν με εικόνες που παρουσιάζουν χρονική εξέλιξη, όπως την ανάπτυξη ενός φυτού ή το άνοιγμα ενός λουλουδιού, και καλούνται να ξεχωρίσουν το «πριν» και το «μετά» και να τοποθετήσουν φωτογραφίες στη σωστή χρονική σειρά. Αργότερα, η δραστηριότητα γίνεται ακόμη πιο ανοιχτή: βλέπουμε μια συγκεκριμένη στιγμή και επιλέγουμε ποια φωτογραφία θα μπορούσε να παρουσιάζει αυτό που θα συμβεί στη συνέχεια. Δεν υπάρχει πια μόνο παρατήρηση. Υπάρχει πρόβλεψη, αιτιολόγηση και αφήγηση.
Μια ιστορία κρύβεται μέσα στις φωτογραφίες
Ένας σκύλος. Μια βαλίτσα. Μια παραλία. Τρεις φωτογραφίες που μεταξύ τους μπορεί να μη φαίνεται ότι έχουν καμία σχέση. Μέχρι να αναλάβει η παιδική φαντασία. Τα παιδιά καλούνται να δημιουργήσουν μία ιστορία στην οποία θα εμφανίζονται και οι τρεις εικόνες και στη συνέχεια μπορούν να τη γράψουν, να τη διηγηθούν ή να ζωγραφίσουν τη δική τους σκηνή. Γιατί μια φωτογραφία δε χρειάζεται πάντα να μας λέει τι ακριβώς συνέβη. Μπορεί να μας αφήνει χώρο να αποφασίσουμε εμείς.
Τι συναίσθημα βλέπεις;
Η φωτογραφία μάς βοηθά να παρατηρήσουμε όχι μόνο αντικείμενα και τοπία αλλά και πρόσωπα. Χαρά, θυμός, φόβος, λύπη, έκπληξη. Τα παιδιά παρατηρούν εκφράσεις προσώπου και αντιστοιχίζουν φωτογραφίες που παρουσιάζουν παρόμοια συναισθήματα. Μπορεί άραγε η ίδια έκφραση να μας θυμίζει περισσότερα από ένα συναισθήματα; Πώς καταλαβαίνουμε ότι κάποιος είναι χαρούμενος ή φοβισμένος; Και πώς θα ζωγραφίζαμε εμείς ένα συναίσθημα που δεν υπάρχει στις εικόνες; Μια δραστηριότητα που ανοίγει φυσικά τον δρόμο για συζήτηση γύρω από τη συναισθηματική αναγνώριση και έκφραση.
Πού τραβήχτηκε αυτή η φωτογραφία;
Παραλία, βουνό, δάσος, πόλη, σχολείο ή αγρόκτημα; Μερικές φορές η απάντηση βρίσκεται σε ένα πολύ μικρό στοιχείο του φόντου. Τα παιδιά μετατρέπονται και πάλι σε ντετέκτιβ και αναζητούν οπτικές ενδείξεις που μπορούν να τους αποκαλύψουν πού τραβήχτηκε μια φωτογραφία. Ακόμη και ένα μικρό τμήμα μιας εικόνας, ένα παγκάκι, ένα μονοπάτι, μια διάβαση, μπορεί να γίνει στοιχείο μιας μικρής φωτογραφικής έρευνας.
Πού ανήκει – Βρες τη σκιά
Η παρατήρηση συνεχίζεται με δραστηριότητες αντιστοίχισης. Ένα ψάρι, μια καμήλα, μια οδοντόβουρτσα, μια κατσαρόλα και ένα αρκουδάκι ψάχνουν τον χώρο στον οποίο ανήκουν. Σε επόμενο φύλλο, τα αντικείμενα χάνουν το χρώμα και τις λεπτομέρειές τους και μένει μόνο η σκιά τους. Το παιδί καλείται να αναγνωρίσει το περίγραμμα και να πραγματοποιήσει τις σωστές αντιστοιχίσεις.
Από το μικρότερο στο μεγαλύτερο
Η φωτογραφία γίνεται αφορμή και για μαθηματική σκέψη. Κοχύλια, φύλλα και πέτρες διαφορετικού μεγέθους κόβονται και τοποθετούνται στη σωστή σειρά, από το μικρότερο στο μεγαλύτερο. Και λίγο αργότερα έρχεται ακόμη μία πρόκληση: Πόσα βλέπεις στη φωτογραφία; Σε έναν πολύχρωμο κήπο τα παιδιά ψάχνουν λουλούδια, τριαντάφυλλα, μαργαρίτες, πεταλούδες και μέλισσες, τα μετρούν και καταγράφουν τις ποσότητες. Παρατήρηση και πρώτες μαθηματικές έννοιες συναντιούνται μέσα στην ίδια εικόνα.
Κυνηγάμε χρώματα και ανακαλύπτουμε σχήματα
Μια φωτογραφία ενός χώρου μπορεί να κρύβει δεκάδες μικρές χρωματικές αποστολές. Βρες όλα τα κόκκινα αντικείμενα. Και μετά τα μπλε. Τα κίτρινα. Τα πράσινα. Τα παιδιά εντοπίζουν και ταξινομούν αντικείμενα ανάλογα με το χρώμα τους και στο τέλος συγκρίνουν: ποιο χρώμα εμφανίστηκε περισσότερες φορές; Το ίδιο συμβαίνει και με τα σχήματα. Κύκλοι, ορθογώνια και τρίγωνα δεν υπάρχουν μόνο στα φύλλα γεωμετρίας. Υπάρχουν παντού γύρω μας: σε πινακίδες, παράθυρα, ρόδες, κτίρια και αντικείμενα της καθημερινότητας. Τα παιδιά τα αναζητούν μέσα σε μία πραγματική φωτογραφία και ανακαλύπτουν ότι η γεωμετρία βρίσκεται… εκεί έξω!
Τι παράξενο συμβαίνει εδώ;
Και κάπου εδώ η παρατηρητικότητα συναντά το χιούμορ. Ένα υπέροχο ορεινό τοπίο, μια λίμνη, δέντρα, ένα αερόστατο και ξαφνικά ένα κόκκινο σαλόνι και ένα πλυντήριο στη μέση του βουνού. Τα παιδιά εντοπίζουν όσα δεν ταιριάζουν με το περιβάλλον, εξηγούν γιατί είναι παράξενα και στη συνέχεια καλούνται να σκεφτούν: Αν μπορούσες να βάλεις κι εσύ κάτι εντελώς παράξενο μέσα σε αυτή τη φωτογραφία, τι θα ήταν; Και κάπως έτσι, από τη λογική παρατήρηση περνάμε ξανά στη δημιουργική σκέψη και τη φαντασία.
Και τώρα… γίνομαι φωτογράφος
Όλες οι προηγούμενες δραστηριότητες οδηγούν φυσικά στην τελευταία και ίσως πιο βιωματική αποστολή του πακέτου. Αυτή τη φορά τα παιδιά δεν παρατηρούν φωτογραφίες άλλων. Δημιουργούν τις δικές τους. Καλούνται να επιλέξουν φωτογραφικές αποστολές και να βγουν σε εξερεύνηση. Να φωτογραφίσουν κάτι κόκκινο, κάτι πολύ μικρό, κάτι στρογγυλό, μια σκιά, κάτι που βρίσκεται ψηλά, κάτι από πολύ κοντά, κάτι που τους αρέσει ή ακόμη και κάτι που οι άλλοι συνήθως δεν προσέχουν. Στη συνέχεια, οι φωτογραφίες μπορούν να παρουσιαστούν στην ομάδα χωρίς να αποκαλυφθεί αμέσως ποιος τις τράβηξε. Τα παιδιά παρατηρούν, κάνουν υποθέσεις, συζητούν τι τους άρεσε και επιλέγουν την αγαπημένη τους φωτογραφία. Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ουσιαστικό σημείο ολόκληρου του πακέτου. Δύο παιδιά μπορούν να βρίσκονται ακριβώς στο ίδιο μέρος και να φωτογραφίσουν δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Γιατί η φωτογραφία δεν δείχνει μόνο τι υπάρχει μπροστά μας. Δείχνει και πού επιλέξαμε εμείς να στρέψουμε το βλέμμα μας.
Έπαινος και μετάλλιο «Μικρού Φωτογράφου»
Στο τέλος της φωτογραφικής μας περιπέτειας περιμένει τα παιδιά και μία μικρή επιβράβευση. Το πακέτο ολοκληρώνεται με Έπαινο Μικρού Φωτογράφου, για τη δημιουργικότητα, την παρατηρητικότητα και τη φαντασία που έδειξαν μέσα από τις δραστηριότητες και τις φωτογραφικές αποστολές, καθώς και με ένα ξεχωριστό μετάλλιο «Μικρός Φωτογράφος», το οποίο μπορεί να κοπεί και να φορεθεί από τα παιδιά.
Παιδαγωγικός αναστοχασμός
Γιατί στο τέλος αυτής της διαδρομής ο στόχος δεν είναι να μάθουν τα παιδιά να τραβούν την «τέλεια» φωτογραφία. Είναι να μάθουν να παρατηρούν. Να ψάχνουν τις λεπτομέρειες. Να αναρωτιούνται. Να συγκρίνουν. Να αφηγούνται. Να δημιουργούν. Και κυρίως, να ανακαλύψουν ότι ακόμη και το πιο συνηθισμένο αντικείμενο μπορεί να γίνει ενδιαφέρον, όταν το κοιτάξουμε λίγο διαφορετικά. Γιατί υπάρχουν ιστορίες παντού γύρω μας. Αρκεί να κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά. Και κλικ! Μόλις ανακαλύψαμε άλλη μία.
