Οι εκπαιδευτικές εκδρομές αποτελούν αναγκαίο συμπλήρωμα αγωγής των μαθητών, γιατί τους δίνουν τη δυνατότητα να έλθουν σε επαφή με τόπους που έχουν ιδιαίτερη μορφωτική αξία, να γνωρίσουν επιτεύγματα του ανθρώπου μέσα από την μακροχρόνια πορεία του πολιτισμού και να καλλιεργήσουν την κοινωνικότητά τους (άρθρο 2 παρ.1 της Υ.Α. 129287/Γ2/2-12-11, ΦΕΚ 2769/11).
Ιδιαίτερα οι επισκέψεις στη Βουλή των Ελλήνων πέρα από την ενημέρωση για τη λειτουργία της, αποτελούν και μέσο ενδυνάμωσης του δημοκρατικού φρονήματος των μαθητών και συντελούν αποφασιστικά στην ένταξή τους στην κοινωνία ως ενεργών πολιτών.
Με βάση τα παραπάνω ο σύλλογος των καθηγητών του σχολείου μας από την αρχή της σχολικής χρονιάς έβαλε στόχο την παροχή γνώσης και την προαγωγή της εσωτερικής αρμονίας των μαθητών μέσα από τις σχολικές εκδρομές. Ο σύλλογος αναγνωρίζει τη σημασία των σχολικών εκδρομών, ότι αποτελούν ανάγκη και δικαίωμα, όποια μορφή και αν παίρνουν, του θεάματος, της άσκησης, της ελεύθερης δραστηριότητας, της εκπαιδευτικής εξόρμησης, αφού μέσω ενός άλλου τρόπου έκφρασης που δίνουν στα παιδιά, καλλιεργούν την προσωπικότητά τους, εμπλουτίζουν τη σκέψη τους, ενεργοποιούν τις δραστηριότητες τους.
Απαραίτητη προϋπόθεση επιτυχίας των στόχων μιας εκδρομής όμως είναι η συστηματική οργάνωση, η ικανοποιητική προετοιμασία, ο σωστός προγραμματισμός.
Έτσι οι συνοδοί, οι οποίοι είχαν ορισθεί από τον Νοέμβριο, ασχολήθηκαν ενεργά με την οργάνωση, την προετοιμασία και τον προγραμματισμό της εκδρομής από νωρίς ώστε τελικά να καταλήξουμε σε ένα εξαιρετικά δομημένο και εφαρμόσιμο πρόγραμμα με στόχους επιστημονικούς, μορφωτικούς, ψυχαγωγικούς ,επικοινωνιακούς.
Η όλη αυτή προετοιμασία-οργάνωση απετέλεσε εχέγγυο για την επιτυχία της εκδρομής.
Η προετοιμασία ολοκληρώθηκε την Παρασκευή 28-11-2014 με συνάντηση για ενημέρωση με τους γονείς των μαθητών που συμμετείχαν στην εκδρομή. Αναλύθηκαν οι στόχοι, επισημάνθηκαν οι υποχρεώσεις των μαθητών και έγινε μνεία του υπ’ αριθμόν Φ.23/8281/21-11-2014 εγγράφου της ΔΔΕ Πρέβεζας.
Β.ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ
1. Κατά τη διάρκεια της εκδρομής δεν παρουσιάστηκαν προβλήματα.
2. Το πρόγραμμα τηρήθηκε χωρίς παρακλήσεις.
3. Οι μαθητές:
Αντιλήφθηκαν την αξία της τήρησης του προγράμματος πρωτίστως για την ασφάλεια τους.
Επέδειξαν σεβασμό στους χώρους που επισκεφθήκαμε.
Εμπέδωσαν την αξία της ομαδικότητας (σεβασμός σε περιορισμούς, αποδοχή κανόνων, καθορισμός ρόλων).
Ανέλαβαν πρωτοβουλίες και δράσεις.
Συνέδεσαν γνώσεις από το αναλυτικό πρόγραμμα μαθημάτων του σχολείου με νέες κοινωνικές εμπειρίες και πληροφορίες.
Ενίσχυσαν μέσα από τη λειτουργία της ομάδας την αυτοεκτίμησή τους.
Διαμόρφωσαν θετική στάση για τη ζωή, τη συνεργασία, τη συλλογική εργασία, την αλληλεγγύη, τη βιωματικότητα.
Συνειδητοποίησαν ότι το σύγχρονο σχολείο θα είναι αποτελεσματικό μόνο εφόσον προετοιμάζει αυριανούς πολίτες που θα συμμετέχουν δημιουργικά και κριτικά στα κοινωνικά, πολιτιστικά, περιβαλλοντικά δρώμενα.
4. Οι εκπαιδευτικοί συνοδοί είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα τους μαθητές και να τους προσφέρουμε ευκαιρίες, μέσα από τις δραστηριότητες της εκδρομής, να αναπτύξουν κριτική σκέψη, να ασκήσουν τη φαντασία τους, να δημιουργήσουν, να ψυχαγωγηθούν.
5. Παράπλευρη ωφέλεια της εκδρομής αποτελεί και η ουσιαστική επικοινωνία των γονέων με το σχολείο. Ενθαρρύναμε τη συμμετοχή των γονέων, πετύχαμε τη συνεργασία τους, βοηθήσαμε στην αποτελεσματικότερη παροχή βοήθειας από μέρος τους στα παιδιά τους.
Ιδιαίτερα:
1. Η επίσκεψη στη Διαδραστική Έκθεση Επιστήμης και Τεχνολογίας και η παρακολούθηση της ταινίας «Τα Μυστικά του Νείλου» στο Πλανητάριο έδωσαν τη δυνατότητα στους μαθητές να κατανοήσουν την επιστημονική μεθοδολογία ανάπτυξης ενός θέματος και ταυτόχρονα πολλές αφορμές για αναζήτηση γνώσεων μέσα από την μελέτη των μαθημάτων της Βιολογίας, της Γεωγραφίας, της Φυσικής.
2. Η παρακολούθηση της θεατρικής παράστασης «Chatroom» στην Εφηβική σκηνή του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν που είχε θέμα την προσκόλληση των εφήβων στο διαδίκτυο και η συζήτηση που ακολούθησε με τους συντελεστές του έργου, έδωσε στους μαθητές την ευκαιρία να δουν τη διαφορά της εικονικής επικοινωνίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από την ουσιαστική, ζωντανή, ζεστή, πραγματική ανθρώπινη επικοινωνία.
3. Η επίσκεψη στο 1ο Πειραματικό Λύκειο Αθήνας (Γεννάδειο) που στεγάζεται στο σπίτι του Παργινού γιατρού και ενεργού μέλους της Φιλικής Εταιρείας Πέτρου Ηπίτη ήταν το κίνητρο για να εμπεδώσουν οι μαθητές τις αξίες της ευεργεσίας, της φιλοπατρίας, της προσφοράς στο κοινωνικό σύνολο. Ταυτόχρονα, τα παιδιά ήρθαν σε επαφή με το περιβάλλον ενός πειραματικού σχολείου, συνάντησαν άλλους μαθητές, συμμετείχαν σε πείραμα φυσικής, ένιωσαν τη φιλοξενία μιας άλλης σχολικής μονάδας.
4. Η επίσκεψη στη Βουλή των Ελλήνων έδωσε τη δυνατότητα στους μαθητές να βιώσουν στην πράξη τη δημοκρατία ως καθημερινή δράση. Η παρακολούθηση των εργασιών της ολομέλειας για 15 λεπτά ήταν ένα γεγονός που θα νοηματοδοτήσει τη σκέψη τους σχετικά με τον τρόπο που οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι χειρίζονται τις υποθέσεις των πολιτών που εκπροσωπούν. Έμαθαν πως η δημοκρατία είναι άθλημα.
5. Το δείπνο στο σωστά επιλεγμένο εστιατόριο-ταβέρνα «Στου Κορρέ» στην πλατεία Ψυρρή έγινε σε κλίμα χαράς, κεφιού, συνεργασίας, δράσης. Όλοι αντιλήφθηκαν ότι η διασκέδαση- ψυχαγωγία δεν είναι πολυτέλεια αλλά σημαντική ανάγκη και απαραίτητο συμπλήρωμα ολοκληρωμένης ζωής.
6. Η επίσκεψη στο μουσείο της Ακρόπολης , βοήθησε τους μαθητές να αντιληφθούν και να συνειδητοποιήσουν την αξία και το μεγαλείο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, την απεραντοσύνη του Ελληνικού κάλλους και τη μοναδικότητα του Ελληνισμού.
Γ. ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η εκπαιδευτική εκδρομή στη Βουλή των Ελλήνων ήταν ιδιαίτερη πετυχημένη και επιτέλεσε τους εκπαιδευτικούς – παιδαγωγικούς – ψυχαγωγικούς και επικοινωνιακούς στόχους που είχαμε θέσει.
Υπάρχουν πάντα νικητές και ηττημένοι. Είτε πρόκειται για ποδοσφαιρικό αγώνα, είτε για εκλογές, είτε ακόμη και για επιχειρήσεις. Και ποιος δεν θα ήθελε να βρίσκεται στο στρατόπεδο των νικητών;
Ο δρόμος για την επιτυχία δεν είναι εύκολος, αλλά υπάρχουν κάποιες στάνταρ “παγίδες” που εάν τις αποφύγει κανείς, αυξάνει τις πιθανότητες να ενταχθεί στην ομάδα των νικητών.
Ο ιστότοπος entrepreneur δημοσιεύει τα δέκα πράγματα που δεν πρέπει να κάνει ποτέ ένας επιχειρηματίας:
1. Να φθονεί
Οι πετυχημένοι άνθρωποι, ακόμη κι αν είναι ανταγωνιστές σου, πρέπει να αποτελούν κίνητρο για σένα και όχι αντικείμενο φθόνου. Κάθε άνθρωπος έχει την ικανότητα να πετύχει και εάν σπαταλάει χρόνο, ασχολούμενος με την επιτυχία ή τα επιτεύγματα των γύρω του, παρεκκλίνει της πορείας προς την πρόοδο.
2. Να κοιτάζει πίσω του
Ολοι θα αντιμετωπίσουν δύσκολες στιγμές και θα κληθούν να πάρουν επίπονες αποφάσεις, ενώ μπορεί να γνωρίσουν και την αποτυχία κάποια στιγμή. Μην αφήνετε τα μικρά εμπόδια, που συναντάτε στο δρόμο σας, να σταματήσουν την πρόοδό σας. Βρείτε τρόπους να διαχειριστείτε τα εμπόδια και συνεχίστε να βλέπετε μπροστά. Μην κοιτάτε ποτέ πίσω σας.
3. Να βρίσκει δικαιολογίες
Εάν πάρετε μία κακή απόφαση και τα θαλασσώσετε, να αναλάβετε την ευθύνη. Εάν κάτι δεν αποδώσει, όπως είχατε προγραμματίσει, μην ψάχνετε για δικαιολογίες. Αναζητήστε την αιτία του προβλήματος και μετατρέψτε την σε πολύτιμο μάθημα για τις επιχειρήσεις. Εάν αναγνωρίσετε και παραδεχθείτε το πρόβλημα, δεν θα ξανακάνετε το ίδιο λάθος. Εάν δικαιολογείτε συνεχώς τα λάθη σας, θα συνεχίσετε να διαπράττετε λάθη επειδή δεν θα έχετε βρει τη ρίζα του προβλήματος.
4. Να σταματάει να μαθαίνει
Η ηλικία, οι εμπειρίες ή η επιτυχία δεν πρέπει ποτέ να εμποδίσουν κάποιον από το να συνεχίσει να μαθαίνει. Ουδείς τα ξέρει όλα. Μπορούμε όλοι να συνεχίσουμε να μαθαίνουμε και να εμπνεόμαστε από πετυχημένους επιχειρηματίες, είτε είναι δισεκατομμυριούχοι είτε μόλις ξεκινούν την επιχειρηματική διαδρομή τους.
5. Να συνεργάζεται με αρνητικούς ανθρώπους
Οι άνθρωποι, που βρίσκουν συνεχώς δικαιολογίες, παραπονιούνται και έχουν αρνητική οπτική θα πρέπει να αποφεύγονται. Αυτού του είδους τα άτομα κάνουν πολύ κακό και η αρνητική αύρα τους μπορεί να έχει ολέθρια αποτελέσματα. Φροντίστε να σας περιτριγυρίζουν άτομα, που έχουν τον ίδιο τρόπο σκέψης και είναι εξίσου αποφασιστικά με εσάς.
6. Να ξυπνάει το πρωί χωρίς να έχει ένα σχέδιο
Η διαχείριση του χρόνου έχει μεγάλη σημασία για τον επιχειρηματία. Για να είστε αποτελεσματικοί, πρέπει να ξέρετε ποιοι είναι οι στόχοι και οι προτεραιότητές σας πριν ξεκινήσετε την ημέρα. Εάν προσπαθείτε κάθε μέρα να δημιουργήσετε ένα πλάνο θα έχετε πρόβλημα. Η λίστα με το τι πρέπει να γίνει, θα είναι έτοιμη από την προηγούμενη.
7. Να φοβάται να κάνει και να υιοθετεί αλλαγές
Πρέπει να είστε πρόθυμοι και ικανοί να προσαρμόζετε τα σχέδια και τη συνολική στρατηγική σας επειδή υπάρχουν πολλές πιθανότητες να χρειαστεί να προσαρμοστείτε σε νέα δεδομένα για να διατηρήσετε την επιτυχία στο μέλλον. Φανταστείτε τι θα γινόταν εάν η Apple δεν προσαρμοζόταν στη σύγχρονη εποχή και συνέχιζε να κατασκευάζει κομπιούτερ…Μετά την κυκλοφορία του iPod, άρχισε να κατασκευάζει smartphones, tablets και τώρα το Apple Watch.
8. Να λέει περισσότερα από όσα κάνει
Οι πετυχημένοι επιχειρηματίες δεν κάθονται να συζητήσουν τι πρόκειται να κάνουν. Κάνουν σχέδια, τα ακολουθούν και κατακτούν. Τίποτα δεν κατακτιέται μόνο με τη συζήγηση και ουδείς εντυπωσιάζεται μόνο από τα λόγια.
9. Να επικεντρώνεται μόνο στο χρήμα
Αντί να κυνηγάτε το χρήμα, επικεντρωθείτε στη δημιουργία προϊόντων και υπηρεσιών που κάνουν τη διαφορά και παρέχουν αξία. Εάν το κάνετε αυτο, τα χρήματα θα έρθουν.
10. Να αφήνει την αποτυχία να του κόψει το δρόμο
Οι στατιστικές λένε ότι 8 στις 10 νέες επιχειρήσεις αποτυγχάνουν. Οι επιτυχημένοι επιχειρηματίες δοκιμάζουν την τύχη τους σε τομείς που υπάρχει πιθανότητα αποτυχίας. Εάν αποτύχουν, απλώς θα το θεωρήσουν μέρος της πορείας προς την επιτυχία και θα συνεχίσουν να προασπαθούν. Ο James Dyson αποτελεί το τέλειο παράδειγμα. Χρειάστηκε να δημιουργήσει 5.126 αποτυχημένα πρωτότυπα, πριν φτιάξει το 5.127ο, που ήταν η πρώτη ηλεκτρική σκούπα χωρίς σακούλα στον κόσμο, και γίνει δισεκατομμυριούχος.
Στον αστερισμό των επτά σωζόμενων τραγωδιών του Σοφοκλή, η «Αντιγόνη» είναι το λαμπρότερο αστέρι, γράφει ο μεγάλος διανοητής Τζορτζ Στάινερ στο βιβλίο του «Αντιγόνες», και συνεχίζει: H Αντιγόνη του Σοφοκλή δεν είναι μόνον η ωραιότερη από τις ελληνικές τραγωδίες, αλλά από όλα τα έργα που δημιούργησε το ανθρώπινο πνεύμα, είναι αυτό που αγγίζει περισσότερο την τελειότητα.
Με τη μεγάλη διορατικότητά του και τη μοναδική διεισδυτικότητα της σκέψης του, ο Στάινερ επισημαίνει ότι η Αθήνα του 5ου αιώνα σηματοδοτεί το αποκορύφωμα του ανθρώπινου πνεύματος στις φιλοσοφικές, ποιητικές και πολιτικές πραγματώσεις.
Ολόκληρος ο τόμος διατρέχεται από το αγωνιώδες ερώτημα:
Υπάρχουν πάνω από τριάντα όπερες με θέμα την Αντιγόνη, μεταξύ των οποίων του Χάιλντερλιν, που τη μελοποίησε ο Καρλ Ορφ, του Κοκτό, που τη μελοποίησε ο Αρθουρ Χόνεγκερ, παρτιτούρες του Μέντελσον και του Σαιν-Σανς, άπειρα θεατρικά έργα, μεταξύ των οποίων του Ανούιγ, του Μπρεχτ, του Αντρέ Ζιντ, του Βίλμπραντ, καθώς και νουβέλες, όπως αυτή του Ρολφ Χόχουτ.
Ο Στάινερ επανέρχεται πολλές φορές στο ερώτημά του.
Αναζητώντας απάντηση, διατρέχει όλες τις φιλοσοφικές απόψεις, από τον Αριστοτέλη και τους προσωκρατικούς έως τον Εγελο και τον Χέγκελ, τον Νίτσε, τον Μαρξ, τον Σέλεϊ, τον Σίλερ, τον Κίρκεργκορ, τον Γκαίτε, τον Χάιντεγκερ. Διατρέχει τις θεωρίες του Γιουνγκ και του Φρόιντ, τις ερμηνείες που έδωσαν στους αρχαίους μύθους σε σχέση με τα πρωταρχικά στοιχεία των υποσυνειδησιακών πεδίων, με τα αρχέτυπα, με τα σύμβολα. Είναι γνωστό άλλωστε ότι η φροϋδική ψυχανάλυση αντλεί την επιχειρηματολογία της από τα αρχέτυπα των ελληνικών μύθων, οι οποίοι έδωσαν στους δυτικούς πολιτισμούς τους κώδικες των συμβόλων και τη δυναμική μιας υπερβατικής ερμηνείας. Τα πρόσωπα της αρχαίας τραγωδίας είναι τα αρχέτυπα του μύθου, ενώ τα πρόσωπα της σαιξπηρικής τραγωδίας είναι πρόσωπα του ιστορικού χρόνου.
Η σύγκρουση Αντιγόνης – Κρέοντα είναι το σημείο όλων των συγκρούσεων που υπάρχουν ανάμεσα στον άνθρωπο και στην εξουσία, ανάμεσα στον άνθρωπο και στον θεό, στον άνθρωπο και στη συνείδηση. Μια σύγκρουση που θεμελίωσε τη δυτική σκέψη της δικαιοσύνης, της πολιτικής, της οντολογικής φιλοσοφίας, της μη συμβατότητας του ανθρώπινου και του θείου δικαίου.
Επίσης είναι και «μια σύγκρουση – διάλογος μεταξύ κωφών», αφού ο ένας δεν ακούει τον άλλον. H γλώσσα του Κρέοντα είναι η γλώσσα της χρονικότητας. Ενώ η Αντιγόνη μιλά μέσα από την αιωνιότητα. Γι’ αυτό και η φωνή της αντηχεί αέναα, αποκαλύπτοντας κάθε φορά νέες όψεις του τραγικού. Και εδώ θυμόμαστε τον αείμνηστο Χρήστο Μαλεβίτση που είπε στο βιβλίο του «Περί του Τραγικού»:
George Steiner: «O μύθος της Αντιγόνης στη λογοτεχνία, τις τέχνες και τη σκέψη της Εσπερίας». Μετάφραση: Βασίλης Μάστορης – Πάρις Μπουρλάκης. Εκδόσεις Καλέντη 2001,
ΔΗΜΟΣΙΕΥΟΥΜΕ ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΒΑΣΙΛΗ ΠΡΑΣΣΑ ΣΤΗΝ ΕΣΠΕΡΙΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΑΚΥΝΘΟΥ :» ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ»
Μαγικές συνταγές προφανώς δεν υπάρχουν! Αυτά που, κατά τη γνώμη μου, χρειάζεται ένας μαθητής για να έχει την προσδοκώμενη σχολική απόδοση είναι:
1. Κίνητρα επίδοσης… όχι κίνητρο μόνο ο βαθμός και η πρωτιά… κίνητρο μπορεί να αποτελέσει ένα όραμα, π.χ. για βελτίωση των συνθηκών ζωής του, …, ένας στόχος, π.χ. ο επαγγελματικός…, μια αξία, π.χ. της γνώσης και της μόρφωσης…, ώστε να αισθανθεί την εσωτερική ανάγκη-παρόρμηση για διάβασμα
2. Ενθάρρυνση για ανάληψη πρωτοβουλιών…για συμμετοχή σε διεργασίες και δράσεις που συντελούνται μέσα στην οικογένεια, στο σχολείο και στην τοπική κοινωνία… ώστε να συμμετέχει και στο μάθημα, να παίρνει το λόγο, να αρθρώνει τη δική του άποψη και να πιστεύει στις δυνάμεις του (αυτοπεποίθηση)
3. Επιβράβευση των προσπαθειών… των επιθυμητών συμπεριφορών…των θετικών στοιχείων της συμπεριφοράς του… των εξελικτικών αποτελεσμάτων… ώστε να ενισχυθεί η αυτοεικόνα και η αυτοεκτίμηση
4. Συνεχής ανάπτυξη και εξέλιξη των γλωσσικών δεξιοτήτων… πλούσιο λεξιλόγιο… εκφραστική δεινότητα… ώστε να κατανοεί έννοιες και να αποδίδει με ακρίβεια τις σκέψεις του…
5. Συνεχής διεύρυνση του πεδίου της σκέψης του… διάβασμα εξωσχολικών βιβλίων, να αγαπήσει το βιβλίο… ανάγνωση εφημερίδων… παρακολούθηση της επικαιρότητας…, ώστε να έχει διευρυμένους ορίζοντες και να μπορεί να προσεγγίζει καλύτερα και τη σχολική γνώση…
6. Ανάπτυξη και αξιοποίηση της συναισθηματικής νοημοσύνης… η συναισθηματική νοημοσύνη αποτελεί ένα από τα παραμελημένα εργαλεία δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής… αλλά και διαχείρισης των συναισθημάτων
7. Ελεύθερο χρόνο… για να μπορεί να ξεκουράζεται, να αποφορτίζεται, να ανανεώνεται, να κάνει πράγματα που τον ευχαριστούν και να παίρνει δύναμη για να συνεχίσει τον σχολικό του αγώνα… ζητούμενο: η απενοχοποίηση του ελεύθερου χρόνου… δεν είναι αναγκαίο κακό ούτε περιττή πολυτέλεια… είναι χρόνος δημιουργικής εξέλιξης της προσωπικότητας… αρκεί βέβαια να γίνεται σωστή αξιοποίηση και διαχείριση αυτού
8. Κατάλληλο οικογενειακό περιβάλλον… ένα προστατευτικό οικογενειακό περιβάλλον…και ταυτόχρονα παρωθητικό για πρωτοβουλία και αυτονομία… γονείς δηλαδή που θα δείχνουν ουσιαστικό ενδιαφέρον για το παιδί… θα κατανοούν τις ανησυχίες του… θα το στηρίζουν σε όλα τα επίπεδα, συναισθηματικό, ηθικό και γνωστικό…που θα σέβονται την προσωπικότητά του και θα του δείχνουν πως το εμπιστεύονται… χωρίς εντάσεις… χωρίς εξωπραγματικές απαιτήσεις…, όπου τα όποια προβλήματα, προσωπικά και εκπαιδευτικά, θα τα διαχειρίζονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο… όπου θα νιώθει τους γονείς του δίπλα του και στο σπίτι… και στο σχολείο, με την εκδήλωση ενός διαρκούς ενδιαφέροντος για τη φοίτηση και πορεία του και όχι μόνο με την παρουσία τους κάθε φορά που παίρνει τους βαθμούς του τριμήνου… όπου η τυχόν μη αναμενόμενη ή κακή επίδοση δεν θα οδηγεί σε αφορισμούς τύπου «είσαι κακός μαθητής, τεμπέλης, αδιάφορος, αποτυχημένος κ.λπ.», αλλά θα αποτελεί σημείο ήρεμης και γόνιμης συζήτησης και ανάλυσης των αιτιών αυτής της «αποτυχίας»…
9. Αλλά και κατάλληλο εκπαιδευτικό σύστημα και σχολικό περιβάλλον… με νέες μεθόδους διδασκαλίας και μάθησης που θα μετατρέπουν τον μαθητή από «αντικείμενο» και μάλιστα παθητικό δέκτη της γνώσης, σε «υποκείμενο» της γνώσης, προκρίνοντας, καλλιεργώντας και αξιολογώντας την αυτενέργειά του… που θα τον ενθαρρύνει… θα συνδυάζει την ποινή με την επιβράβευση… θα αγγίζει τους προβληματισμούς του… θα σκύβει πάνω από τα προβλήματά του…θα συνεργάζεται μαζί του… θα είναι δημοκρατικό… με ουσιαστικές υποστηρικτικές δομές, τόσο εκπαιδευτικές π.χ. ενισχυτική διδασκαλία, μικρός αριθμός μαθητών ανά τμήμα, εξατομικευμένη διδασκαλία, όσο και παιδαγωγικοψυχολογικές, π.χ. σχολικοί ψυχολόγοι… αλλά και ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα σέβεται και θα στηρίζει και όσους το υπηρετούν, εμάς δηλαδή τους εκπαιδευτικούς…
10. Τέλος, χρειάζεται συστηματική, ποιοτική και αποδοτική μελέτη… μια τέτοια μελέτη προϋποθέτει για παράδειγμα:
· εβδομαδιαίο πρόγραμμα στο γραφείο, με τις δραστηριότητες και τις υποχρεώσεις του παιδιού κάθε ημέρα
· ξεκούραση για μικρό χρονικό διάστημα από το φόρτο της ημέρας και αμέσως μετά διάβασμα
· χρονικά όρια για την ολοκλήρωση της μελέτης
· προσήλωση στο στόχο, χωρίς «αντιπερισπασμούς» (κινητά, τηλεόραση, διαδίκτυο)
· ολοκλήρωση του κάθε μαθήματος, όχι ημιτελή μελέτη ούτε πασαλείμματα
· μικρά διαλείμματα, προκειμένου να ξεκουράζεται ο εγκέφαλος και να αποδίδει καλύτερα
· προφανώς, και οργάνωση του χώρου, του δωματίου, του γραφείου
· αναζήτηση και εφαρμογή τρόπων καλύτερης δυνατής κατανόησης, εμπέδωσης και αφομοίωσης των πληροφοριών-γνώσεων… ο κάθε μαθητής καλό είναι να βρει το δικό του σύστημα διαβάσματος, με τη βοήθεια βέβαια των γονιών και των εκπαιδευτικών
· αυτοεπίγνωση των αδυναμιών… εντοπισμός των σημείων που χωλαίνει και συστηματική δουλειά πάνω σε αυτά
Και όλα αυτά, αγαπητοί γονείς, είναι δυνατόν να επιτευχθούν μόνο μέσα από την ανάπτυξη μιας κουλτούρας συνεργασίας, μόνο μέσα από μια ουσιαστική και πολυεστιακή συνεργασία, ανάμεσα σε εμάς τους εκπαιδευτικούς, εσάς τους γονείς και των μαθητών…
Και αυτό πρέπει να είναι το περιεχόμενο της συμφωνίας και του εκπαιδευτικού συμβολαίου που πρέπει να συνυπογράψουμε όλοι μας. Και να δεσμευτούμε και να αγωνιστούμε για την τήρησή και υλοποίησή του.
ΔΗΜΟΣΙΕΥΟΥΜΕ ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΒΑΣΙΛΗ ΠΡΑΣΣΑ ΣΤΗΝ ΕΣΠΕΡΙΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΑΚΥΝΘΟΥ :” ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ” (ΖΑΚΥΝΘΟΣ, 20 ΝΟΕ. 2013)
Αγαπητοί γονείς, φίλες και φίλοι συνάδελφοι, αγαπημένα μου παιδιά,
Ως σχολική επίδοση ενός μαθητή ορίζεται η αξιολόγηση της απόδοσης του σε σχέση με την εκπαιδευτική διαδικασία και τους τιθέμενους μαθησιακούς στόχους.
Αρκετοί μαθητές παρουσιάζουν χαμηλή σχολική επίδοση και οι γονείς τους τις περισσότερες φορές ή δεν ξέρουν που να την αποδώσουν ή την αποδίδουν στην «τεμπελιά» ή σε μια γενικότερη αδυναμία στα μαθήματα. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Η χαμηλή σχολική επίδοση είναι ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα.
α. Θα μιλήσω με τα μάτια ενός δασκάλου. Τι βλέπουν τα μάτια ενός δασκάλου;
Τα μάτια ενός δασκάλου…………………………………………….
1. Βλέπουν μαθητές με ελλιπή σχολική ωριμότητα, κυρίως στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου…. Η σχολική ωριμότητα αφορά την εξέλιξη της νοημοσύνης του παιδιού, που ποικίλει από άτομο σε άτομο, τη συναισθηματική και κοινωνική του εξέλιξη και τη βιολογική του ωρίμανση… μπορεί να προκαλέσει στο παιδί αδυναμία παρακολούθησης των μαθημάτων του, δυσκολίες στην ανάγνωση και γραφή, αδυναμία προσαρμογής στο περιβάλλον και στους κανόνες της τάξης, δυσκολία στις κοινωνικές συναναστροφές…
Στη σχολική ανωριμότητα οφείλεται και η απουσία αυτοεπίγνωσης – μη συναίσθηση της έλλειψης, π.χ. στα διαγωνίσματα (έχουν την αίσθηση πως έχουν απαντήσει σωστά, ενώ η πραγματικότητα είναι διαφορετική)
2. Βλέπουν μαθητές με έντονο το συναίσθημα ντροπής ή δειλίας… είναι ένα χαρακτηριστικό αρκετών μαθητών και εκδηλώνεται με ένα συνεσταλμένο ύφος, με την έλλειψη φιλικών σχέσεων, την απομόνωση και την απροθυμία ή αδυναμία συμμετοχής στις μαθησιακές δραστηριότητες
3. Βλέπουν μαθητές με χαμηλό αίσθημα αυτοεκτίμησης… αυτοπεποίθησης… όταν η αυτοεικόνα του μαθητή είναι χαμηλή ή πληγωμένη, τότε παρουσιάζει δείγματα συστολής και αποθάρρυνσης όσον αφορά στη συμμετοχή του στο μάθημα… διστάζει να σηκώσει χέρι… να πάρει το λόγο… να διατυπώσει την άποψή του… φοβάται πως τα άλλα παιδιά τον κοροϊδεύουν… Ο λόγος του είναι συνήθως ελλιπής, αποσπασματικός, ανολοκλήρωτος, διστακτικός, φοβισμένος
4. Βλέπουν μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες, διαγνωσμένες και μη, (δυσλεξία, δυσαναγνωσία, δυσορθογραφία, διάσπαση προσοχής, προβλήματα γλώσσας που αντιμετωπίζουν οι αλλοδαποί μαθητές κ.α.)… προβλήματα που τους εμποδίζουν να ακολουθήσουν το ρυθμό μάθησης της υπόλοιπης τάξης και καθιστούν το φάσμα της αποτυχίας ορατό
6. Βλέπουν μαθητές στοχοποιημένους, θυματοποιημένους και αποκλεισμένους… η μαθητική κοινότητα, αυτός ο μικρόκοσμος, έχει πολλές φορές σκληρά χαρακτηριστικά… οι μαθητές που γίνονται στόχος, και υφίστανται οποιασδήποτε μορφής βία, λεκτική έως και φυσική, οδηγούνται στο περιθώριο και στον αποκλεισμό… γεννιούνται μέσα τους συναισθήματα απόρριψης και παραίτησης… και αυτό έχει σαφή αρνητικά αποτελέσματα στην επίδοσή τους…
7. Βλέπουν μαθητές με έντονο και διάχυτο το άγχος της επίδοσης… και κυρίως της υψηλής επίδοσης… το άγχος αυτό οφείλεται σε διάφορους στρεσογόνους παράγοντες, όπου την πρώτη θέση την έχει η πίεση που δέχεται ο μαθητής κυρίως από τους γονείς και το συγγενικό περιβάλλον… αλλά και από το σχολείο, το οποίο προκρίνει τη βαθμοθηρία… Συχνά παίρνει τη μορφή πανικού την ώρα που ο καθηγητής ζητά κάτι από τον μαθητή και κυρίως την ώρα των διαγωνισμάτων… Και βέβαια μειώνει αισθητά τις δυνατότητες επίδοσης…
8. Βλέπουν μαθητές χωρίς εσωτερικά κίνητρα… όταν τα κίνητρα που έχει ένας μαθητής για μάθηση είναι ανεπαρκή και φτωχά, τότε αποδυναμώνεται η αξία της γνώσης-μόρφωσης, χάνεται το ενδιαφέρον και δεν υπάρχει η απαιτούμενη παρώθηση-κινητοποίηση στην εκπαιδευτική διαδικασία
9. Βλέπουν μαθητές που η προσοχή τους είναι προσανατολισμένη προς άλλα ενδιαφέροντα, προς την τηλεόραση και κυρίως τον «νέο κόσμο του διαδικτύου»… ο εθισμός στο διαδίκτυο είναι η «αρρώστια του μέλλοντος» και επηρεάζει καταλυτικά και τις σχολικές επιδόσεις των μαθητών… διαφαίνεται, μάλιστα, η «κόπωσή τους» από την πρώτη κιόλας ώρα του μαθήματος… και θέλει πολύ μεγάλη προσοχή… και σωστή διαχείριση…
10. Βλέπουν μαθητές που βαριούνται και πλήττουν… πρόκειται για το πρόβλημα που στη διεθνή ορολογία αποκαλείται «σχολική ανία»… υπάρχουν, μάλιστα, έρευνες που την θεωρούν ως μία από τις σοβαρότερες «ασθένειες του μαθητή»… η μαθητής τότε δηλώνει με σαφή τρόπο την απροθυμία του να συμμετάσχει στην εκπαιδευτική πράξη, ενώ τυχόν πίεση προκαλεί έντονο εκνευρισμό και αντίδραση…
11. Βλέπουν μαθητές, οι οποίοι στερούνται μεθοδολογίας κατά τη διαδικασία της μελέτης στο σπίτι τους… δεν έχουν κάποιο σύστημα διαβάσματος… δεν έχουν ασκηθεί στη δημιουργική ανάγνωση (και αυτό είναι ευθύνη και δική μας και δική σας)… Το διάβασμά τους τότε είναι επιφανειακό και ανεπαρκές…
12. Βλέπουν μαθητές με γλωσσικές ελλείψεις και αδυναμίες… το φτωχό λεξιλόγιο και η περιορισμένη ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων δημιουργεί προβλήματα κατανόησης των εννοιών… οι περισσότεροι μαθητές με χαμηλές επιδόσεις επιδεικνύουν μια μεγάλη δυσκολία κατανόησης ακόμη και των ερωτήσεων… πόσω δε μάλλον, όταν καλούνται να αρθρώσουν λόγο ή να παράξουν γραπτό λόγο….
β. Και όταν τα μάτια του δασκάλου εσωστραφούν λίγο, θα δουν και πολλούς άλλους παράγοντες που δυσκολεύουν την απόδοση των μαθητών και σχετίζονται με τις αδυναμίες του εκπαιδευτικού μας συστήματος, τις σχέσεις εκπαιδευτικών – μαθητών και τη γενικότερη εκπαιδευτική πολιτική που χαράσσεται από την κεντρική εξουσία
Η επίδοση, δηλαδή, των μαθητών επηρεάζεται αρνητικά σε σημαντικό βαθμό και από παράγοντες, όπως είναι:
1. οι αναποτελεσματικές μεθόδοι διδασκαλίας… εισήγηση… μονόλογος… ο μαθητής παθητικός δέκτης της γνώσης… οπότε επιτείνεται η σχολική ανία και η δυσκολία κατανόησης…
2. το καρκίνωμα της αποστήθισης… μαθητές που δυσκολεύονται ή αρνούνται να αποστηθίσουν καταδικάζονται στην αποτυχία
3. η απουσία ουσιαστικών υποστηρικτικών εκπαιδευτικών δομών κυρίως για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες…
4. η ανισομερής αξιολόγηση της γραπτής και προφορικής νοημοσύνης… διαφοροποίηση στα προφορικά και στα γραπτά… το σύστημά μας στηρίζει δυστυχώς σχεδόν μόνο την γραπτή εξέταση, άρα νοημοσύνη….
5. η παντελής έλλειψη επιμόρφωσης ημών των εκπαιδευτικών για θέματα διαχείρισης αρνητικών συμπεριφορών και προβλημάτων… και βέβαια, η απουσία «ειδικών», π.χ. σχολικών ψυχολόγων… αυτό το έλλειμμα δημιουργεί συχνά ένα αρνητικό περιβάλλον, μη υποστηρικτικό προς τους μαθητές, που επηρεάζει καταλυτικά και την απόδοσή τους…
6. η ανεπίτρεπτη παιδαγωγικά δυσαναλογία του αριθμού μαθητών και καθηγητή μέσα στην τάξη… τα 28αρια και 30άρια τμήματα καθιστούν δυσλειτουργική έως και αδύνατη την εκπαιδευτική διαδικασία…ελαχιστοποιείται η δυνατότητα εξατομικευμένης παρέμβασης και στήριξης μαθητών που αντιμετωπίζουν μαθησιακά προβλήματα…
7. η γενικότερη απαξίωση του δημόσιου σχολείου, του ρόλου του εκπαιδευτικού και κατ΄ επέκταση του δημόσιου αγαθού της μόρφωσης… αυτή διοχετεύεται και στην κοινωνία και περνά και στους μαθητές, με αποτέλεσμα να απαξιώνουν και αυτή καθ΄ εαυτήν την εκπαιδευτική πράξη, το μάθημα…
γ. Και όταν τα μάτια του δασκάλου στραφούν λίγο προς τα έξω:
1. Βλέπουν και δυσλειτουργικά ή προβληματικά οικογενειακά περιβάλλοντα… Οι κουρασμένοι μαθητές, που δεν προσέχουν στο μάθημα, δε συζητούν εύκολα, έχουν μελαγχολική έκφραση και κλείνονται στον εαυτό τους είναι συνήθως μαθητές με οικογενειακά προβλήματα, με αποτέλεσμα την κακή σχολική τους επίδοση.
2. Βλέπουν και ένα φτωχό σε ερεθίσματα μορφωσιογόνο περιβάλλον… είτε λόγω χαμηλού κοινωνικομορφωτικού επιπέδου των γονιών… είτε λόγω ανεπαρκούς επαφής και παροχής ερεθισμάτων των γονιών προς το παιδί τους….
3. Και βέβαια βλέπουν μια χώρα χρεοκοπημένη, οικονομικά, ηθικά και πολιτισμικά… μια κοινωνία κατακερματισμένη… και παιδιά που δεν ξέρουν σε τι να πιστέψουν και προς τα πού να προσανατολιστούν… και η σύγχυση και οδύνη αυτή θα ήταν αφύσικο να μην επηρεάσει και τη σχολική τους επίδοση
Και το χειρότερο, όλα αυτά τα προβλήματα ανατροφοδοτούνται μέσω της χαμηλής επίδοσης και διογκώνονται, καθιστώντας πλέον ορατό και το φάσμα της σχολικής αποτυχίας …
ΣΗΜ : ΑΥΡΙΟ ΘΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΟΥΜΕ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΟΥ ΕΙΔΑΜΕ ΣΤΟ vprassas.blogspot.gr
Δεν σε γνωρίζω προσωπικά, ξέρω όμως αρκετά για την κατάσταση στην οποία βρίσκεσαι. Από πέρυσι που διορίστηκες στο δημοτικό σχολείο αυτού του χωριού -είναι από τα λίγα που κρατάνε ακόμη- διαπίστωσες πως θα δυσκολευόσουν πολύ με τα έξοδά σου. Ο μισθός σου ψαλιδίστηκε, γεγονός που σε καίει όλο και περισσότερο. Δεν θα συζητήσουμε όμως εδώ για το πόσο επώδυνο και άδικο είναι αυτό. Αν σου γράφω αυτό το γράμμα, είναι για να σου θέσω ανοιχτά ένα άλλο ζήτημα που το θεωρώ εξίσου σοβαρό. Εννοώ τη μετάγγιση της δυσαρέσκειάς σου στους μαθητές.
Θα το πω ευθέως και με όλο τον κίνδυνο να παρεξηγηθώ: στον δάσκαλο απαγορεύεται όχι βέβαια η απογοήτευση, αλλά το να κάνει επάγγελμα τη διάδοσή της. Δεν έχει το δικαίωμα να παρουσιάζεται στην τάξη του σαν ένας κακοπαθημένος χωρίς ελπίδες, γιατί οι μικροί μαθητές που τον βλέπουν διαβάζουν στο πρόσωπό του μιαν αποτυχία που δεν είναι μόνο δική του, είναι όλων, όλης της κοινωνίας, όλης της προσπάθειας που υποτίθεται ότι κάνει η ανθρωπότητα για να είναι πιο ανθρώπινη. Είναι παιδιά αυτά που σε παρατηρούν, μην το ξεχνάς. Πράγμα που σημαίνει ότι εσύ μπορείς μεν να δυσαρεστείσαι ή να οργίζεσαι με την κρίση, δεν μπορείς όμως να προκαταλαμβάνεις εντελώς την εμπειρία των μικρών ακροατών σου. Πιθανόν στη ζωή τους να υποστούν ακόμη χειρότερα, να τους λείψει ακόμη και το ψωμί. Επίτρεψέ μου όμως να σου θυμίσω ότι δουλειά σου δεν είναι τόσο να τους μάθεις πώς θα διεκδικούν το ψωμί όσο το πώς θα σκέπτονται, και σκέψη σημαίνει πρώτα απ’ όλα να διακρίνουν τα όμοια από τα ανόμοια και να ξεχωρίζουν το κύριο από το δευτερεύον. Ενδέχεται, αργότερα, να θέσουν ως κύριο μέλημά τους την ελευθερία και μετά το ψωμί, ή το αντίστροφο. Είναι δική τους πάντως υπόθεση αυτή – εσύ το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να τους πείσεις ότι αξίζει τον κόπο να σκέπτεται κάποιος, να κατανοεί και να κρίνει.
Μοιραία γλιστράω σε αφορισμούς, δεν μου διαφεύγει αυτό. Το πρόβλημα όμως είναι επείγον και ο χρόνος πιέζει για να συνεννοηθούμε. Η αιτία που ο τόνος μου είναι ανήσυχος είναι η τάση αρκετών συναδέλφων σου, εκδηλωμένη πρόσφατα (συμβαίνει εξάλλου το ίδιο σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης), να περνάνε την πόρτα του σχολείου με κατεβασμένα τα μούτρα και να παραμένουν έτσι και μέσα στην αίθουσα. Οσο κι αν συμμερίζομαι τις οικονομικές στενοχώριες τους, με λυπεί που δεν βλέπουν στα πρόσωπα των μαθητών τον ερχομό του πραγματικά Καινούργιου, την αθωότητα για χάρη της οποίας θα ήταν σκόπιμο να συγκρατηθούν, να μην πουν με απόγνωση ότι ένα κι ένα κάνουν μηδέν, να ξεπεράσουν την πικρία τους στο όνομα μιας νέας αρχής. Πράγματι, όταν βρισκόμαστε κοντά σε παιδιά, μας φαίνεται μερικές φορές ότι είναι δυνατόν να ξεκινήσουμε κι εμείς τη ζωή μας από την αρχή. Πρέπει να το πιστεύει αυτό ένας δάσκαλος, πρέπει να το νιώθει, διαφορετικά ας ψάξει για άλλη εργασία. Οποιος στέκεται αντίκρυ στα παιδιά, οφείλει να παίρνει κάτι από την ευπιστία τους, την ίδια στιγμή που εκείνος τους δίνει την επιφύλαξη και την ικανότητα για κριτική.
Θα μου πεις, και με το δίκιο σου, ότι για να το κατορθώσει αυτό σήμερα ένας δάσκαλος, και ειδικά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, είναι πιο δύσκολο παρά ποτέ. Γιατί η κοινωνία τού υποβίβασε το κύρος του και η οικογένεια του υπονόμευσε την πειθώ του. Συμφωνώ με την ένστασή σου. Και επαυξάνω μάλιστα, λέγοντας πως οι γονείς από τη μια σού αναθέτουν την εκπαίδευση των παιδιών τους (όπως εκείνοι την εννοούν) και από την άλλη σού δείχνουν πως δεν σε εμπιστεύονται και πολύ. Γεγονός που το πιάνουν στον αέρα τα ανήλικα, κι από εκεί αρχίζουν όλα όσα ζεις καθημερινά: οι πρώιμες ευθιξίες των παραχαϊδεμένων μαθητών (αυξάνονται ακόμη και στην επαρχία), οι δυστροπίες των ατίθασων, οι αυθάδειες των αυριανών βανδάλων.
Εργο πολλαπλό
Είσαι μόνος επομένως. Κυκλωμένος από την απροσεξία των μικρών και από τη δυσπιστία των μεγάλων. Καλείσαι παρ’ όλα αυτά να επωμισθείς ένα έργο πολλαπλό. Καθήκον σου είναι να προστατεύσεις τα παιδιά από τον κόσμο και συγχρόνως να προστατεύσεις τον κόσμο από τα παιδιά, που λόγω της άγνοιάς τους θα μπορούσαν να γίνουν, μεγαλώνοντας, οι τυφλοί καταστροφείς του. Και μήπως προς τα εκεί δεν οδεύουμε; Το φτύσιμο του κόσμου είναι ένα εφηβικό παιγνίδι που γίνεται όλο και πιο δημοφιλές. Εσύ όμως το αναχαιτίζεις όσο μπορείς αυτό. Εσύ είσαι που αποσπάς μια άγουρη ύπαρξη από τα εφήμερα και την τοποθετείς μέσα στο εύρος του χρόνου. Θα ‘πρεπε να νιώθεις χαρά και περηφάνια γι’ αυτό, και είμαι σίγουρος ότι κάποιες στιγμές έχεις ήδη νιώσει έτσι. Καταλαβαίνεις ότι όλα αυτά που ανέλαβες δεν πληρώνονται με τίποτα. Θα είναι, φοβάμαι, πάντα πολύ στενοκέφαλη η κοινωνία για να αμείψει αρκετά εκείνους που παλεύουν με τα αόρατα.
Φυσικά, δεν σου μένει παρά να αγωνιστείς για έναν καλύτερο μισθό, ζήτησέ τον λοιπόν, απαίτησέ τον, προσπάθησε όμως, παράλληλα, να φέρεις στον νου σου και κάποιους άλλους στον ίδιο ρόλο με σένα, άλλοτε, που τους παράσερνε το δασκαλίκι τόσο, ώστε να ξεχνάνε και τα κομμένα τους επιδόματα και την κούρασή τους και το ίδιο το σπίτι τους ακόμη. Μάλλον θα το έβρισκες εξωφρενικά ντεμοντέ να ξαναδιαβάσεις το «Ωχ! βασανάκια» του Παπαδιαμάντη με τον παλιό εκείνο δάσκαλο των δεκατριών ωρών διδασκαλίας την ημέρα, αντιμέτωπο με τους «σκληροτράχηλους» μαθητές του, ή ακόμη να ξαναδείς τη «Ζούγκλα του μαυροπίνακα», με τον πεισματάρη δάσκαλο που δηλώνει ότι το να πλησιάσει τους άγριους εφήβους στην τάξη του είναι για κείνον μια «πρόκληση». Αλλοι καιροί εκείνοι. Αυτό δεν σου έρχεται να μου πεις; Και δεν είναι μια μισο-υπεκφυγή αυτό; Δεν είναι ψέμα αυτό που λέγεται, ότι από τα σχολεία, από την κοινωνία, εξαφανίστηκαν για πάντα οι ανθρώπινοι τύποι που τις δυσκολίες τις παίρνουν σαν πρόκληση; Θα ‘θελα πολύ να σ’ ακούσω να μου λες ότι ναι, αυτό είναι ψέμα. Να μου πεις πως εσύ δεν είσαι από εκείνους που μαραζώνουν προτού ακόμη μαραζώσουν. Κι ότι υπάρχουν κι άλλοι με το ίδιο σθένος.
Του Βασίλη Καραποστόλη καθηγητή Πολιτισμού και Eπικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Aθηνών.
Κάθε φορά που θυμώνετε με κάτι ή εξοργίζεστε με τη συμπεριφορά κάποιου, ξανασκεφτείτε το: η ζωή είναι πολύ μικρή για να την ξοδεύουμε κάνοντας κακές σκέψεις (και πράξεις). Το ίδιο συμβαίνει και με το σπίτι μας, τη Γη, η οποία μοιάζει με κουκκίδα στον χάρτη μπροστά στο Σύμπαν. Ιδού η απόδειξη:
1. Αυτή είναι η Γη. Εδώ είναι το σπίτι μας.
NASA Goddard Space Flight Center / visibleearth.nasa.gov
2. Και αυτή είναι η γειτονιά μας στο Διάστημα: το Ηλιακό Σύστημα. foxnews.com
3. Αυτή εδώ είναι η απόσταση μεταξύ της Γης και της Σελήνης. Δεν φαίνεται πολύ μεγάλη, έτσι;
4. Ξανασκεφτείτε το. Μεταξύ της Γης και της Σελήνης μπορούν να χωρέσουν άνετα όλοι οι πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος! PerplexingPotato / reddit.com
5. Τώρα ας μιλήσουμε για τους πλανήτες: αυτή η μικρή πράσινη μουτζούρα είναι η Βόρεια Αμερική όπως θα φαινόταν πάνω στην επιφάνεια του Δία.
NASA / John Brady / astronomycentral.co.uk
6. Αυτό εδώ είναι το μέγεθος της Γης (έξι φορές) σε σύγκριση με τον Κρόνο. NASA / John Brady / astronomycentral.co.uk
7. Ιδού πώς θα φαίνονταν τα δαχτυλίδια του Κρόνου αν βρίσκονταν γύρω από τη Γη. Ron Miller / io9.com
8. Ετσι θα φαινόταν ένας κομήτης που μόλις έχει… προσγειωθεί στο Λος Αντζελες. Matt Wang / mentalfloss.com
9. Αλλά αυτό δεν είναι τίποτα σε σχέση με το πώς φαίνεται η Γη μπροστά στον Ηλιο. Twitter: @maiwandafghani
10. Εδώ είναι η θέα της Γης από τη Σελήνη. NASA
11. Και εδώ η θέα της Γης από τον Αρη. NASA
12. Αυτή είναι η θέα της Γης από τον Κρόνο. NASA
13. Και εδώ είναι η Γη όπως φαίνεται από τον Ποσειδώνα, 4 δισ. μίλια μακριά. NASA
14. Εδώ είναι το μέγεθος της Γης σε σχέση με το μέγεθος του Ηλιου. Τρομακτικό, έτσι δεν είναι; John Brady / astronomycentral.co.uk
15. Και εδώ είναι ο Ηλιος όπως φαίνεται από την επιφάνεια του Αρη. NASA
16. Αλλά αυτό δεν είναι τίποτα. Στο Διάστημα υπάρχουν περισσότερα αστέρια από τους κόκκους άμμου που θα βρείτε σε όλες τις παραλίες της Γης. science.nationalgeographic.com
17. Δείτε τώρα πόσο μικρός και ασήμαντος είναι στην πραγματικότητα ο Ηλιος μας. en.wikipedia.org
18. Το μεγαλύτερο αστέρι, το VY Μεγάλου Κυνός, είναι 1.000.000.000 φορές μεγαλύτερο από τον Ηλιο. youtube.com
19. Πόσο μεγάλος είναι ο Γαλαξίας μας; Αν συρρικνώσετε τον Ηλιο στο μέγεθος ενός λευκού αιμοσφαιρίου και, κατόπιν, συρρικνώσετε τον Γαλαξία χρησιμοποιώντας την ίδια κλίμακα, ο Γαλαξίας θα έχει το μέγεθος των Ηνωμένων Πολιτειών.
reddit.com
20. Αυτό συμβαίνει γιατί ο Γαλαξίας μας είναι τεράστιος σε σχέση με τη Γη. Ιδού πού βρισκόμαστε: teecraze.com
21. Αυτό είναι το μόνο που βλέπετε όταν κοιτάζετε στον ουρανό. Twitter: @lucybrockle
22. Ωστόσο, ακόμη και ολόκληρος ο Γαλαξίας μας μοιάζει με νάνο σε σύγκριση με κάποιους άλλους. Εδώ είναι ο Γαλαξίας σε σύγκριση με τον IC 1011, που βρίσκεται 350 εκατ. έτη φωτός μακριά από τη Γη. Twitter: @smokeinpublic
23. Μόνο σε αυτή την φωτογραφία, που τραβήχτηκε από το τηλεσκόπιο Hubble, εικονίζονται χιλιάδες γαλαξίες, καθένας από τους οποίους περιέχει εκατομμύρια αστέρια, το καθένα με τους δικούς του πλανήτες. hubblesite.org
24. Εδώ είναι ένας από τους γαλαξίες, ο UDF 423. Ο γαλαξίας αυτός βρίσκεται 10 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά. Οταν κοιτάζετε αυτή την εικόνα, στην πραγματικότητα γυρνάτε δισεκατομμύρια χρόνια στο παρελθόν. wikisky.org
25. Αυτή είναι μια εικόνα από ένα πολύ μικρό μέρος του Σύμπαντος. Είναι ένα ασήμαντο μόνο τμήμα του νυχτερινού ουρανού. thetoc.gr
26. Είναι αρκετά ασφαλές να υποθέσουμε ότι υπάρχουν κάποιες μαύρες τρύπες εκεί έξω. Εδώ είναι το μέγεθος μιας μαύρης τρύπας σε σχέση με την τροχιά της Γης. D. Benningfield/K. Gebhardt/StarDate / Via mcdonaldobservatory.org
27. Εμείς μέσα στο Ηλιακό Σύστημα
28. Ακόμη πιο μακριά… Andrew Z. Colvin (Own work) [CC-BY-SA-3.0 (creativecommons.org) or GFDL (gnu.org)], Wikimedia Commons
29. Ακόμη μακρύτερα… Andrew Z. Colvin (Own work) [CC-BY-SA-3.0 (creativecommons.org) or GFDL (gnu.org)], Wikimedia Commons
30. Λίγο ακόμη… Andrew Z. Colvin (Own work) [CC-BY-SA-3.0 (creativecommons.org) or GFDL (gnu.org)], Wikimedia Commons
31. Κι άλλο λίγο… Andrew Z. Colvin (Own work) [CC-BY-SA-3.0 (creativecommons.org) or GFDL (gnu.org)], Wikimedia Commons
32. Σχεδόν φτάσαμε.
Andrew Z. Colvin (Own work) [CC-BY-SA-3.0 (creativecommons.org) or GFDL (gnu.org)], Wikimedia Commons
33. Εδώ είμαστε! Δείτε ό,τι περιλαμβάνει το Σύμπαν και τη θέση μας μέσα σε αυτό. Ακριβώς όπως ένα μικροσκοπικό μυρμήγκι μέσα σε ένα γιγαντιαίο βάζο.
Μόνο σε συνθήκες ελευθερίας οι ανθρώπινες δυνατότητες γίνονται ανθρώπινες ενέργειες. (H εν δυνάμει κατάσταση του Αριστοτέλη γίνεται κατάσταση εν ενεργεία). Η Ζακλίν ντε Ρομιγύ στο ΅Η αρχαία Ελλάδα σε αναζήτηση της ελευθερίας΅, (έκδοση Το Άστυ) λέει πως μία από τις σημαντικότερες δυνατότητες που προσφέρει ένα καθεστώς ελευθερίας είναι αυτή της απόχτησης θάρρους. Ο φοβισμένος δεν μπορεί να είναι ελεύθερος.
Η υπέρτατη μορφή ελευθερίας είναι αυτή που χαρίζει η κατανίκηση κάθε μορφής φόβου, λέει ο Νίκος Καζαντζάκης (Ασκητική). Κι ο Κάλβος ξέρει πολύ καλά τι λέει, όταν λέει ΅θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία΅.
Άλλωστε στα αρχαία ελληνικά ελευθερία σημαίνει απεξάρτηση από κάθε μορφή βίας και καταναγκασμού, πλήρης αυτεξουσιότητα, είτε σε προσωπικό επίπεδο (εθνική, ή κοινωνική, ή οικονομική ελευθερία). Υποκλίνεται ή υποτάσσεται στον άλλο, εκείνος που φοβάται τον άλλο, λέει η Ρομιγύ. Συνεπώς η ελευθερία αποκλείεται να υπάρξει μέσα σε συνθήκες φόβου. Άρα, το ύψιστο καθήκον της δημοκρατίας είναι η κατοχύρωση της ελευθερίας μέσα σε συνθήκες που αποκλείουν το φόβο. Που όπου εμφανίζεται, εξαφανίζεται η ελευθερία. Θα μπορούσαμε να πούμε πως το αντίθετο της ελευθερίας είναι ο φόβος, όχι η σκλαβιά γιατί η σκλαβιά είναι η συνέπεια της λειτουργίας του φόβου. Ο όντως ελεύθερος άνθρωπος δεν έχει λόγο να είναι ιδιοτελής, λέει η Ρομιγύ. Η διπλοπροσωπία και ο δόλος είναι τυπικά γνωρίσματα ανθρώπου καταπιεσμένου και ανελεύθερου, που φοβάται, που δεν μπόρεσε να αποχτήσει εμπιστοσύνη στον εαυτό του ζώντας μέσα σε συνθήκες φανερής ή λανθάνουσας ανελευθερίας. Η ελευθερία, συνεχίζει η Ρομιγύ, αναπτύσσει επίσης την ευφυία.
Ο φοβισμένος και ο ανελεύθερος συνηθίζει να σκέφτεται με δανεικό μυαλό, να ΅ενδύεται΅ τη σκέψη άλλων όχι γιατί είναι σοφότεροι αλλά γιατί είναι ισχυρότεροι. Γίνεται έτσι κρυψίνους και με τον καιρό περνάει σε μια κατάσταση αλλοτρίωσης, δηλαδή αποξένωσης απ τον πραγματικό εαυτό του, μέχρι που ο εαυτός του να γίνει ξένος για τον ίδιο τον εαυτό του. ΅Δεν γνωρίζω τον εαυτό μου΅, λέμε όταν κάνουμε κάτι που είναι εντελώς ξένο προς το χαρακτήρα μας.
Η ελευθερία σε συνηθίζει να εμπιστεύεσαι τον εαυτό σου. Αλλά και να έχεις συνείδηση των ορίων και των δυνατοτήτων σου. Για να μη γίνεις υπερφίαλος και για να μη μεταθέσεις αυθαίρετα τα όρια των δυνατοτήτων σου, η ελευθερία βαδίζει πάντα δίπλα στο νόμο.
Νόμος και ελευθερία δεν χωρίζουν ποτέ στην αρχαία Ελλάδα, λέει η Ρομιγύ.
Όμως, ο νόμος υπάρχει για να εξασφαλίζει την ανάπτυξη της ελευθερίας, όχι για να την περιορίζει. Κανένας αθηναικός νόμος δεν είναι περιοριστικός της ελευθερίας, λέει η Ρομιγύ.
Γιατί κανένας δεν είναι είτε παράλογος, είτε αυθαίρετος, και όλοι είναι εναρμονισμένοι με την ανθρώπινη φύση και αυτήν υπηρετούν επίμονα.
Είναι η πιο τρομερή περιπέτεια για την ανθρώπινη συνθήκη, λέει μετά λόγου γνώσεως ο Αλντό Ναουρί, για την ανατροφή και διαπαιδαγώγηση των παιδιών. Στο βιβλίο του Εκπαιδεύοντας τα παιδιά ο λιβυκής καταγωγής παιδίατρος που σπούδασε κι εργάστηκε στη Γαλλία καταθέτει την επαγγελματική του εμπειρία σαράντα ετών, οργανώνοντας τις ιδέες του γύρω από τον καθοριστικό ρόλο των πρώτων παιδαγωγών, των γονιών, στους οποίους και κατεξοχήν απευθύνεται.
Μολονότι εδώ θα βρει κανείς πολλές χρήσιμες συστάσεις για όλα τα πρακτικά ζητήματα που αφορούν από τη βρεφική μέχρι την εφηβική ηλικία –ολόκληρο το δεύτερο μέρος αναφέρεται σε αυτά– το πόνημα αυτό παρασάγγας απέχει (ευτυχώς) από έναν οδηγό αυτοβοήθειας. Αντίθετα, έχει στοιχεία κοινωνικής ανάλυσης και στοχαστικού δοκιμίου, εφόσον εύστοχα ο συγγραφέας καταπιάνεται με αλλαγές στα πολιτισμικά ήθη και στις κοινωνικές σχέσεις ως το ευρύτερο πλαίσιο εντός του οποίου αναλαμβάνεται κι ο γονεϊκός ρόλος.
Δεν αντιλαμβάνεται την ιδιότητα του παιδίατρου με στενούς όρους κι αποδίδει ξεχωριστή σημασία στον ανθρώπινο ψυχισμό, όντας εξάλλου ψυχαναλυτικά ενήμερος.
Πράγματι, ο Ναουρί δεν αντιλαμβάνεται την ιδιότητα του παιδίατρου με στενούς όρους κι αποδίδει ξεχωριστή σημασία στον ανθρώπινο ψυχισμό, όντας εξάλλου ψυχαναλυτικά ενήμερος. Η πρώτη σημαντική επισήμανσή του προκύπτει από την αντιπαραβολή της γαλλικής κοινωνίας έτσι όπως τη γνώρισε στην αρχή της καριέρας του με την πιο πρόσφατη μετεξέλιξή της. Με βάση ακριβώς τα δικά τους βιώματα, οι γονείς στην πρώτη περίπτωση ως επί το πλείστον μετέδιδαν στα τέκνα τους ένα σαφές μήνυμα: «δεν μπορείς να τα έχεις όλα σε αυτή τη ζωή». Δημιουργούσαν έτσι ένα ευεργετικό αίσθημα στέρησης. Επομένως μπορούσε να κινητοποιηθεί η «επιθυμία» του παιδιού μέσω της εμπέδωσης μιας διαλεκτικής σχέσης με την «έλλειψη». Είναι αυτή η τελευταία σχέση που κατόπιν προσβάλλεται, ενίοτε μπλοκάρει εντελώς, όταν με τη ραγδαία βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, τον καταναλωτισμό και τα σύστοιχα ήθη αρκετοί γονείς μεταδίδουν το αντίθετο μήνυμα: «μπορείς να τα έχεις όλα». «Μπουκώνουν» το παιδί διαρκώς με παιχνίδια, δώρα κι όλα τα καλά του κόσμου. Μετά αρχίζουν τα προβλήματα τα οποία ωστόσο είναι συχνά της τάξεως του «συμπτώματος». Αλλά πολλοί γονείς δεν το συνειδητοποιούν συνεχίζοντας τον ίδιο χαβά: Κακές σχολικές επιδόσεις; «Μα γιατί;» απορούν. «Αφού δεν του λείπει τίποτα». Μα, ακριβώς γι’ αυτό, είναι η πιθανότερη απάντηση. Αντ’ αυτού, δώστου ιδιαίτερα μαθήματα κ.ο.κ.
Η τέχνη των ορίων
Προς αποφυγή παρανόησης, ο Ναουρί δεν νοσταλγεί μια φαντασιακή εποχή φτώχειας κι αθωότητας. Ίσα-ίσα, αναγνωρίζει τα καλά της ευημερίας και της κοινωνικής εξέλιξης. Αλλά με βάση και τα περιστατικά που αναφέρει αναδεικνύει πειστικά την ανάγκη οι γονείς να μην παρασύρονται από την αγάπη που τρέφουν για τα παιδιά τους και να μαθαίνουν να τους θέτουν όρια. Αυτό βέβαια στην πράξη δεν είναι συχνά εύκολο και υπάρχουν σημαντικές σελίδες στο βιβλίο που προσανατολίζουν τους γονείς στο τι να κάνουν και τι να αποφύγουν – για παράδειγμα, μια μακροσκελής εξήγηση που συνοδεύει μια απαγόρευση τείνει να την υπονομεύει και επομένως δεν συνιστάται.
Αναλογίζομαι την ελληνική περίπτωση και ειδικότερα την πλειονότητα της μεσαίας τάξης που έχει σήμερα να αντιμετωπίσει μια απαιτητικότερη πρόκληση: Πώς θα εξηγήσει στο παιδί ότι δεν μπορεί πια να κάνει μεγαλειώδη πάρτι; Ότι πιθανόν πρέπει να εγκαταλείψει το ακριβό ιδιωτικό σχολείο για το δημόσιο της γειτονιάς; Πώς θα περιορίσει τις συνέπειες μιας αγχογόνου διαχείρισης κρίσης, ώστε το ίδιο το παιδί να την αισθανθεί σχετικά ανώδυνα; Γενικότερα, πόσο ψυχικά υποφερτή μπορεί να είναι η μετάβαση από την εποχή της (ψευδεπίγραφης) αφθονίας στη σημερινή συνθήκη δυσπραγίας κι επισφάλειας;
Αυτά τα ερωτήματα συναρθρώνονται και με σύστοιχα ζητήματα που θίγει ο Ναουρί στη σχέση παιδιού-σχολείου-γονέων. Εύκολα ένας επιπόλαιος αναγνώστης θα τον χαρακτηρίσει συντηρητικό, αν όχι αυταρχικό, με βάση την κριτική επισήμανσή του ότι ο καλοδεχούμενος εκδημοκρατισμός του γαλλικού σχολείου δεν καλλιέργησε στο βαθμό που θα έπρεπε τις αρχές τις αξιοκρατίας και της υπευθυνότητας. Κι όταν αυτές δεν υποστηρίζονται ούτε από το οικογενειακό περιβάλλον αναπόφευκτα προκύπτουν προβλήματα. Όταν δε εκ παραλλήλου ενθαρρύνεται ο ναρκισσισμός του παιδιού και η εντύπωση ότι όλα του ανήκουν δικαιωματικά, τότε έχουμε τη συνταγή της αποτυχίας. Ο συγγραφέας λοιπόν αντιτίθεται σφόδρα σε αυτό που αποκαλεί παιδολατρία ως στάση άκριτης εξιδανίκευσης κάθε παιδικού καπρίτσιου σε συνδυασμό με τον αναβιβασμό του παιδιού σε ισότιμο μέλος της οικογένειας (βλ. για παράδειγμα ορισμένους πατέρες να υπερηφανεύονται ότι με το/τους γιό/ούς είναι φιλαράκια, άρα έχει καταρρεύσει η σχέση αυθεντίας που θα έπρεπε να τους διέπει). Ξέρω ότι κάποιοι θα με χαρακτηρίσουν φασίστα, λέει ο συγγραφέας, αλλά στην πραγματικότητα φασίστας πολύ περισσότερο κινδυνεύει να εξελιχθεί εκείνος που ως παιδί αφηνόταν εντελώς αποχαλινωμένο, σε σχέση με εκείνο που έμαθε ότι υπάρχουν όρια, κανόνες, απαγορεύσεις. «Γιατί, τελικά, τι άλλο είναι ένας φασίστας αν όχι ένα άτομο που εξακολουθεί να κολυμπά, ακόμα και στην ενήλικη ζωή του, στα νερά της παιδικής παντοδυναμίας του;» (σελ. 251). Κατά προέκταση και η πειθαρχία που επιβάλλουν οι γονείς ως πρώτοι παιδαγωγοί, εφόσον τίθεται με κατάλληλο τρόπο και σωστή δοσολογία, είναι απαραίτητη συνθήκη για την ορθή ψυχοδιανοητική συγκρότηση του παιδιού κι ευνοεί –δεν αντιστρατεύεται– την πολιτισμένη και δημοκρατική συμβίωση.
Ενήλικα παιδιά
Αν μπορούσαμε να δούμε από απόσταση το συλλογικό μας εαυτό, πείτε μου ειλικρινά, δεν θα βλέπαμε μια εικόνα που ενίοτε προσιδιάζει σε μεγάλα θυμωμένα παιδιά που τσακώνονται;
Πάλι εδώ, δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό να σκεφτώ αναλογίες με την ελληνική περίπτωση. Ας πούμε –κι αναλαμβάνω το ρίσκο να μου προσαφθεί η κατηγορία του αναγωγισμού– το γεγονός ότι είναι μάλλον περιθωριακές τόσο στο πεδίο της πολιτικής πράξης όσο και στο πεδίο της διανόησης εκείνες οι προσεγγίσεις που προσπαθούν να αναμετρηθούν με την τρέχουσα κρίση με τρόπο δημιουργικό κι εποικοδομητικό (είτε εξ αριστερών είτε εκ δεξιών εκπορευόμενες) δεν μπορεί να είναι ασυνάρτητο με τα παραπάνω. Το ότι είναι τόσο διαδεδομένη μια στάση ρηχής διαμαρτυρίας, χωρίς καμία αυτοκριτική διάθεση που τοποθετεί τα άτομα και την κοινωνία στη θέση του ανεύθυνου θύματος, που αντιδρά με οργή ή και βίαιες εκδηλώσεις εναντίον των «ενόχων», που φαντασιώνει μια σχεδόν μαγική επαναφορά στην πρότερη κατάσταση, όλα αυτά (στοιχεία που ερμηνεύονται πρωτίστως με όρους πολιτικής κουλτούρας) δεν μπορούν να μη συνδέονται και με τον τρόπο ανατροφής και διαπαιδαγώγησης των παιδιών (εννοείται ιδίως των αγοριών από τις υπερπροστατευτικές ελληνίδες μάνες, κάτι που ευτυχώς τείνει να περιορίζεται στις νεότερες γενιές). Αν μπορούσαμε να δούμε από απόσταση το συλλογικό μας εαυτό, πείτε μου ειλικρινά, δεν θα βλέπαμε μια εικόνα που ενίοτε προσιδιάζει σε μεγάλα θυμωμένα παιδιά που τσακώνονται;
Του Σωτήρη Βανδώρου λέκτορα Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.
Οι αναρτήσεις μας δεν έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Δεν σκοπεύουμε να παραβιάσουμε τα πνευματικά δικαιώματα κανενός ατόμου ή εταιρίας.
Τα πνευματικά δικαιώματα των αναρτήσεων μας, εν γένει, δεν ανήκουν σε μας.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια