Τι είναι;

Προσχεδιασμένη ομιλία, με την οποία ο ομιλητής/η ομιλήτρια επιδιώκει να προτρέψει το κοινό να δεχθεί τη θέση που υποστηρίζει και όχι απλώς να το ενημερώσει.

Τέσσερα βασικά σημεία των κανόνων

• Το θέμα τού Προτρεπτικού Λόγου δίνεται πριν από την εκφώνηση της ομιλίας (20-45 λεπτά, ανάλογα με τη διοργάνωση) και είναι διαφορετικό σε κάθε γύρο. Σε κάποιες διοργανώσεις ζητείται στον α΄ γύρο ομιλία προετοιμασμένη από το σπίτι.
• Οι διαγωνιζόμενοι έχουν την επιλογή να αποδεχτούν ή να απορρίψουν τη θέση που τους δίνεται και να το διαπραγματευτούν με τον πιο αποτελεσματικό κατά την κρίση τους τρόπο.
• Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας οι μαθητές δεν μπορούν να χρησιμοποιούν κανένα βοηθητικό μέσο (έντυπο ή ηλεκτρονικό).
• Η διάρκεια του προτρεπτικού λόγου είναι, συνήθως, το λιγότερο 5 λεπτά και το περισσότερο 6 λεπτά, και επιτρέπεται η χρήση των σημειώσεων τής προετοιμασίας.

Ποιοι είναι οι στόχοι;

• Προσαρμογή λόγου και ύφους ανάλογα με το ακροατήριο (Βουλή Εφήβων, εισήγηση σε συνέδριο, μαθητική συνέλευση κ.ά.)
• Αξιοποίηση στοιχείων προφορικότητας σε προσωπικά δείγματα λόγου (ύστερα και από εντοπισμό τους σε κείμενα αρχαίας ελληνικής γραμματείας αλλά και σε σύγχρονους πολιτικούς λόγους κ.ά.)
• Γνωριμία με ρητορικά σχήματα και σχήματα λόγου
• Εξοικείωση με τη φύση του ρητορικού επιχειρήματος, τα είδη των συλλογισμών, τις σοφιστείες, την προπαγάνδα κ.λπ.
• Εφαρμογή αρχών αποτελεσματικής δόμησης κειμένου.

Πώς προετοιμάζομαι;

1. Ενημερώνομαι για ποικίλα θέματα διαβάζοντας άρθρα και κείμενα από τα βιβλία της Νεοελληνικής Γλώσσας.

2. Ακολουθώ τις οδηγίες για τη συγγραφή ομιλίας, που διδάσκεται στο μάθημα της Γλώσσας. Μαθαίνω να γράφω με δομημένο και οργανωμένο τρόπο. Για μια αναλυτική καταγραφή σημείων αξιολόγησης μια ομιλίας δες εδώ.

3. Το πιο σημαντικό είναι να συνειδητοποιήσω ότι ΔΕΝ μιλάμε όπως γράφουμε! Εξοικειώνομαι με τα χαρακτηριστικά του αποτελεσματικού / επικοινωνιακού προφορικού λόγου και τα στοιχεία προφορικότητας (ρητορικότητα):

• εύληπτο νόημα,
• μικρές προτάσεις,
• ασύνδετα σχήματα (και με κλιμάκωση της έντασης)
• σαφής δομή που αποτυπώνεται επιγραμματικά σε πολλά σημεία, ώστε να τη συγκρατήσει ο ακροατής,
• προστακτικές,
• ρητορικά ερωτήματα,
• επαναλήψεις λέξεων και φράσεων,
• επιτονισμός,
• σημεία στίξης κατάλληλα τοποθετημένα, ώστε να αναπνέει σωστά ο ομιλητής, να έχει χρόνο να εκφράσει συναισθήματα με τον τόνο της φωνής του και να έχει οπτική επαφή με το κοινό.

Πώς μπορεί να μοιραστεί ο χρόνος της προετοιμασίας (παράδειγμα για προετοιμασία 45 λεπτών):

• 5 λεπτά η συγκέντρωση του υλικού που κατέχω σχετικά με το θέμα σε ένα πρόχειρο σχεδιάγραμμα (brainstorming, άντληση υλικού από διάφορους τομείς: πνευματικό, κοινωνικό, πολιτικό, ψυχολογικό, ηθικό κ.λπ.)
• 5 λεπτά η οργάνωση των τριών μερών του λόγου μου και των επιχειρημάτων μου.
• 5 λεπτά η καλύτερη διατύπωση, ιεράρχηση και τεκμηρίωση των επιχειρημάτων μου και των σκέψεών μου
• 5 λεπτά η συγγραφή ενός καλού προλόγου και επιλόγου
• 10 λεπτά εκφώνηση του λόγου και επιλογή των κατάλληλων λέξεων και φράσεων.

Ποια είναι τα κριτήρια αξιολόγησης;

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (1-20 βαθμοί)

Το περιεχόμενο πρέπει να κρίνεται από την οπτική γωνία ενός μέσου ατόμου, δηλαδή οι κριτές πρέπει να αναλύουν και να αξιολογούν τα επιχειρήματα, τα παραδείγματα κ.ά. ως προς τη γενικότερη πειστικότητά τους, χωρίς να απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις.

Oι ομιλητές πρέπει να οριοθετήσουν το θέμα, να αναδείξουν τις σημαντικότερες πτυχές του και κυρίως να αναπτύξουν πρωτότυπες ιδέες και προτάσεις. Καθώς στόχος τού λόγου είναι η προτροπή τού κοινού προς την αποδοχή ή απόρριψη μίας θέσης, πρέπει να προσφέρουν επιχειρήματα που θα κριθούν με βάση τη συνάφεια με το θέμα, τη λογική τους συγκρότηση και την επαρκή τεκμηρίωσή τους.

Το περιεχόμενο τής ομιλίας πρέπει να είναι σχετικό με το θέμα, λογικό και να χαρακτηρίζεται από συνέπεια. Αποτελείται από τα επιχειρήματα, τα παραδείγματα και οτιδήποτε άλλο υλικό τεκμηρίωσης αξιοποιεί ο ομιλητής, για να υποστηρίξει τη θέση του

Ο ομιλητής πρέπει να ιεραρχήσει κατάλληλα το υλικό του και να το αναπτύξει δίνοντας προτεραιότητα στις σημαντικότερες πλευρές του ζητήματος.

Το περιεχόμενο τής ομιλίας πρέπει να είναι λογικό, δηλαδή να περιέχει επιχειρήματα. Τα επιχειρήματα αποτελούνται από ισχυρισμούς και προκείμενες οι οποίες παρέχουν στήριξη στους ισχυρισμούς. Ένα καλό επιχείρημα περιέχει εύλογες ή αληθείς προκείμενες οι οποίες οδηγούν αβίαστα σε ορθά και εύληπτα συμπεράσματα.

Τα συμπεράσματα όλων των επιχειρημάτων που χρησιμοποιούνται πρέπει να ενισχύουν τη θέση τής ομάδας.

ΔΟΜΗ (1-10 βαθμοί)

Ο Προτρεπτικός Λόγος οφείλει να έχει κατάλληλη αρχή και τέλος και να αναπτύσσει τα κύρια σημεία του με συνοχή και αλληλουχία. Στην αρχή πρέπει να ανακοινώνεται το θέμα και να γίνεται σαφής η θέση τού ομιλητή. Στο κυρίως μέρος πρέπει να αναπτύσσονται όλα τα επιχειρήματα. Στο τέλος τού λόγου είναι απαραίτητο να υπάρχει υπενθύμιση των σημαντικότερων σημείων τού λόγου, με τέτοιο τρόπο που να καταλήγει στην αποδοχή ή απόρριψη τής θέσης.

Η δομή πρέπει να κρίνεται σε σχέση με την ικανότητα των ομιλητών να ομαδοποιούν και να κατανέμουν το περιεχόμενο τής ομιλίας τους με σαφή τρόπο και σωστή ιεράρχηση.

ΥΦΟΣ – ΕΚΦΟΡΑ (1-10 βαθμοί)

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην επιλογή τού κατάλληλου λεξιλογίου. Ο λόγος οφείλει να είναι ζωντανός και άμεσος. Οι κριτές θα εκτιμήσουν την ένταση τής φωνής, την καθαρή άρθρωση, την κίνηση τους στον χώρο, τις χειρονομίες, την επαφή τους με το κοινό και το πώς εκμεταλλεύονται τα στοιχεία αυτά για να αποδώσουν καλύτερα το περιεχόμενο τού λόγου τους.

Προτεινόμενα θέματα

Γυμνάσιο

1. Το δάσος είναι πηγή ζωής, πρέπει να το προστατεύσουμε
2. Πρέπει να διαβούμε την πύλη της Γνώσης
3. Το Διαδίκτυο είναι το εργαλείο του μέλλοντος*
4. Επιλέγω επάγγελμα σημαίνει επιλέγω τρόπο ζωής*
5. Κλείστε τα μάτια στη διαφήμιση*
6. Το περιβάλλον είναι το μόνο πράγμα που έχουμε όλοι ανάγκη
7. Φύτεψε ένα δέντρο, σώσε μια ζωή
8. Η τεχνολογία υποβαθμίζει τον πολιτισμό
9. Έχουμε ανάγκη να παίζουμε περισσότερο!
10. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας το 2004 ήταν οι καλύτεροι!
11. Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα ανήκουν στην Ελλάδα!
12. Σπίτι χωρίς βιβλία, μοιάζει με δωμάτιο χωρίς παράθυρο.
13. Η αξία του ανθρώπου δε βρίσκεται στις γνώσεις που έχει, αλλά στις προσπάθειες που κατέβαλε για να τις αποκτήσει
14. Το διαστημόπλοιο «Γη» είναι ακυβέρνητο
15. Οι αλλοδαποί μαθητές έχουν ίδια δικαιώματα με τους Έλληνες!
16. Προστατεύω τα ζώα σημαίνει προστατεύω τη ζωή
17. Πόσα εκατομμύρια πέθαναν για να γίνει ο Καίσαρας Μεγάλος! (Τόμας Κάμπελ)
18. Ερημώνουν τα πάντα, κι αυτό το ονομάζουν ειρήνη… (Τάκιτος)
19. «Μόνο το καλύτερο είναι αρκετά καλό» (Only the best is good enough)

Λύκειο

1. Το σημαντικότερο διεθνές πρόβλημα είναι η φτώχεια
2. Η φτώχεια του Τρίτου Κόσμου είναι το λάθος των ανεπτυγμένων χωρών
3. «Ωραία! Είμαι πολύ τυχερός που ανήκω στο 10% του ανθρώπινου πληθυσμού που τρώει, πίνει και κοιμάται σαν Άνθρωπος!»
4. Η Ολυμπιακή Εκεχειρία είναι εφικτή
5. Οι διεθνείς αθλητικοί αγώνες χωρίζουν, παρά ενώνουν τους λαούς
6. Η γενετική αποκωδικοποίηση του ανθρώπου προκαλεί περισσότερους φόβους από ελπίδες
7. Έλληνας και Γεννιέσαι και Γίνεσαι
8. Το μέλλον είναι τώρα
9. Το περιβάλλον είναι πιο σημαντικό από την οικονομική ανάπτυξη
10. Οι χώρες του Τρίτου Κόσμου πρέπει να πάψουν να είναι η χωματερή των ανεπτυγμένων χωρών / Οι χώρες του Τρίτου Κόσμου δεν αποτελούνται μόνο από φτηνά εργατικά χέρια αλλά και από ανθρώπους σαν εμάς
11. Η παγκόσμια αγορά είναι ωφέλιμη
12. Οι παλιοί εχθροί μπορούν να γίνουν νέοι φίλοι (Ελλάδα – Τουρκία)
13. Οι μετανάστες μπορούν να αποτελέσουν γόνιμη δύναμη
14. Η συμμετοχή σε μη κυβερνητικές οργανώσεις ωφελεί τους πολίτες
15. Η γνώση πρέπει να προηγείται της ενέργειας
16. Σκέφτομαι, άρα υπάρχω (Ντεκάρτ)
17. Η επιστήμη και η τεχνολογία είναι η νέα θρησκεία μας
18. Η επιστήμη είναι εξ ορισμού ανθρωποκεντρική
19. Ο κόσμος θα ήταν πολύ καλύτερος, αν το Διαδίκτυο / το κινητό τηλέφωνο (…) είχε ανακαλυφθεί 100 χρόνια αργότερα
20. Το διάστημα δεν μας ανήκει
21. Αν θέλεις να αγαπηθείς, αγάπα (Σενέκας)
22. Ο άνθρωπος που αγαπάει τον εαυτό του απολαμβάνει το πλεονέκτημα ότι έχει πολύ λίγους ανταγωνιστές (Τολστόι)
23. Όταν ρωτούσαν τον Σωκράτη από πού ήταν, έλεγε ότι ήταν πολίτης του κόσμου. Θεωρούσε τον εαυτό του πολίτη του σύμπαντος (Μάρκος Τύλλιος Κικέρων)
24. Το πρόβλημα δεν είναι αν σκέφτονται οι μηχανές, αλλά αν σκέφτονται οι άνθρωποι (Σκίνερ)
25. Εκπαίδευση είναι η διαδικασία αντικατάστασης ενός άδειου μυαλού με ένα ανοιχτό (Μάλκομ Φορμπς)
26. «Η φιλανθρωπία δεν έχει σύνορα, διότι κανένας δεν έχει το δικαίωμα να ευτυχεί μόνος του»
27. Η μεγαλύτερη αδικία είναι η ίση μεταχείριση άνισων ανθρώπων
28. Το μέτρο της επιστήμης είναι ο άνθρωπος
29. «Υπάρχω γιατί υπάρχουμε» (μετάφραση της λέξης “UBUNTU” της αφρικανικής φυλής Xhosa)
30. Το λιγότερο είναι περισσότερο (Less is More)
31. Στη ζωή τίποτε δεν χαρίζεται. Όλα κερδίζονται.
32. Η βασικότερη ελευθερία είναι η δυνατότητα της παραίτησης (“The most basic freedom is freedom to quit”, Peter Gray, Boston College)
33. Πάρε το τίποτε και κάνε το κάτι!
34. «Ζήσε στο παρελθόν, κέρδισε το μέλλον» (Dinofroz)