Νέες λέξεις μπορούν να παραχθούν, όταν στο θέμα της αρχικής λέξης προστίθεται μία νέα διαφορετική κατάληξη, που λέγεται παραγωγική κατάληξη ή επίθημα :
π.χ. παιδί+παραγωγική κατάληξη-ακι→ παράγωγη λέξηπαιδάκι
2ος ΤΡΟΠΟΣ
Α) Αριστερά από το θέμα της αρχικής λέξης προστίθεται ένα πρόθημα, όπως μια αρχαία πρόθεση ή το στερητικό α- (που δηλώνει άρνηση):
π.χ. τροφή +αρχαία πρόθεσηδιά → σύνθετη λέξηδιατροφή
π.χ. φθαρτός +στερητικόπρόθημα: α-→ σύνθετη λέξη: άφθαρτος.
Τα προθήματα αυτά ονομάζονται και αχώριστα μόρια, γιατί δε συναντώνται κατά κανόνα μόνα τους στον λόγο.
Β)Ενώνονται τα θέματα δύο απλών λέξεων,
π.χ. παχύσαρκο: από τις λέξεις
παχύ: που είναι το α’ μέρος (πρώτο συνθετικό) της νέας λέξης
σάρκα: που είναι το β’ μέρος (δεύτερο συνθετικό) της νέας λέξης.
Σημειώνεται εδώ ότι σύμφωνα με ορισμένες περιγραφές της Νέας Ελληνικής οι λέξεις που σχηματίζονται με την προσθήκη αχώριστων μορίων δεν είναι σύνθετες αλλά παράγωγες.
Οι προσπάθειες των Ελλήνων της Κρήτης, των ελεύθερων Ελλήνων και του ελληνικού κράτους για ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, καθώς και η εμπλοκή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και των Δυνάμεων σ’ αυτές ονομάστηκαν κρητικό ζήτημα.
Ποιος ελέγχει την Κρήτη την περίοδο 1821-1913;
1821-1840: Η Κρήτη υπό τον έλεγχο του Μωχάμετ Άλι της Αιγύπτου.
1840-1913: Η Κρήτη υπό οθωμανική κυριαρχία.
Τι αποτελέσματα είχε η Κρητική επανάσταση του 1866-1869 και τι ήταν ο Οργανικός Νόμος;
1866-1869: ξέσπασε η Μεγάλη Κρητική Επανάσταση, η οποία καταπνίγηκε. Μία ομάδα επαναστατών στη μονή Αρκαδίου (8 Νοεμβρίου 1866) ανατινάχτηκε και το γεγονός αυτό προκάλεσε συγκίνηση σε Ελλάδα και Ευρώπη.
1868: παραχώρηση του Οργανικού Νόμου από τον σουλτάνο, που προέβλεπε:
Την πρόσληψη και χριστιανών υπαλλήλων στη διοίκηση.
Τη συμμετοχή χριστιανών αντιπροσώπων στη Γενική Διοίκηση.
Την ισοτιμία τουρκικής και ελληνικής γλώσσας.
Μεικτά δικαστήρια (χριστιανών και μουσουλμάνων).
Οργανικός Νόμος: είδος τοπικού συντάγματος.
Τι αποτελέσματα είχε η επανάσταση του 1878 , τι ήταν η Σύμβαση της Χαλέπας , πόση διάρκεια είχε και γιατί;
1878: νέα επανάσταση που οδήγησε στην παραχώρηση από τον σουλτάνο της σύμβασης της Χαλέπας, σύμφωνα με την οποία:
Ο Γενικός Διοικητής θα μπορούσε να είναι και χριστιανός.
Στη Γενική Διοίκηση θα πλειοψηφούσαν οι χριστιανοί.
Στην Κρήτη θεσπίστηκε ένα καθεστώς ημιαυτονομίας.
1889: νέα επανάσταση και με πρόσχημα αυτήν καταργείται η σύμβαση της Χαλέπας.
Σύμβαση της Χαλέπας: μία ιστορική συμφωνία μεταξύ της Οθωμανικής κυβέρνησης και της Επαναστατικής Συνέλευσης των Κρητών.
Από ποια γεγονότα συνοδεύτηκε η επανάσταση του 1896-1897; (θυμηθείτε την προηγούμενη ενότητα σελ. 63) Πότε και υπό ποιες συνθήκες δημιουργείται η Κρητική Πολιτεία;
Το 1896 γίνεται νέα επανάσταση στην Κρήτη.
Το 1897 ακολουθεί ο ελληνοτουρκικός πόλεμος, στον οποίο η Ελλάδα ηττήιηκε. Με πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων στον σουλτάνο αναγνωρίζεται η δημιουργία αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας με ύπατο αρμοστή τον πρίγκιπα Γεώργιο και Υπουργό Δικαιοσύνης τον νέο πολιτικό Ελευθέριο Βενιζέλο.
Πότε και γιατί γίνεται η επανάσταση στο Θέρισσο; Επιτεύχθηκε ο στόχος της και γιατί;
Το 1905 γίνεται επανάσταση στο Θέρισο των Χανίων με επικεφαλής τους Ελ. Βενιζέλο, Κ. Φούμη και Κ. Μάνο. Οι επαναστάτες κήρυξαν την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
Ο Αλ. Ζαϊμης αντικατέστησε το Γεώργιο στο αξίωμα του Ύπατου Αρμοστή και η άμεση ανάμειξη των Δυνάμεων, που ήθελαν να διατηρηθεί η ισορροπία στην περιοχή, απέτρεψε την ένωση.
Η οριστική διευθέτηση του Κρητικού Ζητήματος θα γινόταν αργότερα (1913) με τον Βενιζέλο πρωθυπουργό της Ελλάδας.
Πολλές φορές το φυσικό γένος ενός ουσιαστικού άλλοτε ταυτίζεται και άλλοτε όχι με το γένος που έχει στη γραμματική (γραμματικό γένος). Για παράδειγμα, το ουσιαστικό το αγόρι έχει φυσικό γένος αρσενικό, αλλά έχει γραμματικό γένος ουδέτερο, ενώ το ουσιαστικό ο μάγειρας έχει φυσικό και γραμματικό γένος αρσενικό.
Η ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ
Θυμηθείτε την κλίση των ουσιαστικών από τις σελίδες 31-46 του σχολικού βιβλίου «Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας». Η ψηφιακή μορφή του είναι στη διεύθυνση:
Η ονομαστική είναι η πτώση που απαντά στο ερώτημα ποιος, ποια, ποιο ενεργεί ή παθαίνει κάτι ή βρίσκεται σε μια κατάσταση που δηλώνει το ρήμα.
Η γενική είναι η πτώση που απαντά στο ερώτημα τίνος (ποιου, ποιας, ποιου;).
Η αιτιατική είναι η πτώση που απαντά στο ερώτημα τι (ποιον, ποια, πιο;).
Η κλητική είναι η πτώση με την οποία απευθύνουμε πρόσκληση ή προσφώνηση σε κάποιον, κάποια, κάτι.
B) ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ
1.Δικατάληκτα και τρικατάληκτα
Τα ουσιαστικά ονομάζονται δικατάληκτα, όταν έχουν δύο καταλήξεις στον ενικό και δύο στον πληθυντικό, και τρικατάληκτα, όταν έχουν τρεις καταλήξεις σε κάθε αριθμό.
2.Ισοσύλλαβα και ανισοσύλλαβα
Διακρίνονται σε ισοσύλλαβα όταν όλοι οι τύποι-πτώσεις έχουν ίδιο αριθμό συλλαβών, π.χ. μαθητής και ανισοσύλλαβα όταν ορισμένοι τύποι-πτώσεις εμφανίζουν μία επιπλέον συλλαβή, π.χ. παππούς).
3.Αρσενικά, θηλυκά, ουδέτερα
Ένας άλλος τρόπος κατάταξης των ουσιαστικών η διάκριση τους σε αρσενικά, θηλυκά και ουδέτερα, δηλαδή η διάκριση των κλίσεων σύμφωνα με το γένος.
4.Οξύτονα, παροξύτονα, προπαροξύτονα
Τα ουσιαστικά διακρίνονται ακόμη σε οξύτονα (όσα τονίζονται στη λήγουσα), παροξύτονα(όσα τονίζονται στην παραλήγουσα) και προπαροξύτονα (όσα τονίζονται στην προπαραλήγουσα).
Θυμηθείτε την κλίση των επιθέτων από τις σελίδες 47-56 του σχολικού βιβλίου «Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας». Η ψηφιακή μορφή του είναι στη διεύθυνση:
Σε κάθε κείμενο, κύριο συστατικό-βασική μονάδα αποτελεί η πρόταση.
Kάθε πρόταση αποτελείται από δύο βασικά μέρη. Στο ένα μέρος κεντρική λέξη είναι το υποκείμενο, ενώ στο άλλο μέρος το ρήμα. Το ένα μέρος, λοιπόν, θα το αναφέρουμε από εδώ κι εμπρός ως ονοματικό μέρος, ενώ το άλλο ως ρηματικό μέρος.
Το ρηματικό μέρος είναι ο συνδυασμός του ρήματος με τα συμπληρώματα και τους προσδιορισμούς του.
Tο ένα στα δέκα Ελληνόπουλα
είναι παχύσαρκο
OΦ
PΦ
ΟΝΟΜΑΤΙΚΗ ΦΡΑΣΗ
H ονοματική φράση είναι η φράση όπου κεντρική λέξη είναι το ουσιαστικό. Μπορεί να έχει απλή μορφή (π.χ. άρθρο + ουσιαστικό) ή διευρυμένη μορφή (π.χ. άρθρο + επίθετο + ουσιαστικό).
H διευρυμένη μορφή της ονοματικής φράσης μπορεί να περιέχει οποιοδήποτε άλλο μέρος του λόγου που μπορεί να λειτουργήσει ως συμπλήρωμα ή προσδιορισμός του ουσιαστικού (π.χ. αριθμητικό, επίθετο ή και ολόκληρη ονοματική πρόταση).
ΠAPAΔEIΓMA: Οι μικροί αφράτοι μπεζέδες, που τρίβονται αμέσως στο στόμα και λιώνουν.
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΟΝΟΜΑΤΙΚΗΣ ΦΡΑΣΗΣ
H ονοματική φράση έχει πολλές λειτουργίες στις προτάσεις. Συγκεκριμένα λειτουργεί ως:
Yποκείμενο του ρήματος, δηλαδή μία λέξη ή φράση που δηλώνει ποιος ενεργεί (όπως εδώ οι γονείς) ή δέχεται μια ενέργεια ή βρίσκεται σε μια κατάσταση:
π.χ. Πολλοί γονείςδε διαφωνούν.
Κατηγορούμενο (του υποκειμένου):
π.χ. Το 1 στα 10 Ελληνόπουλα είναιπαχύσαρκοπαιδί.
Αντικείμενο, δηλαδή το πρόσωπο ή το πράγμα στο οποίο μεταφέρεται η ενέργεια του υποκειμένου ενός ρήματος:
π.χ. Το Υπουργείο Υγείας συνέταξε διατροφικές οδηγίες.
Συμπλήρωμα μιας πρόθεσης :
π.χ. Λόγια κάποτε πικρά με τηγλύκα στο στόμα.
Συμπλήρωμα ενός ουσιαστικού(= άλλης ονοματικής φράσης) σε πτώση γενική:
π.χ. Περιεργάζομαι την παράταξητων γλυκισμάτων.
ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ
Το επίθετο μπορεί να προσδιορίζει ένα ουσιαστικό και να του δίνει μια (μόνιμη) ιδιότητα. Σε αυτή την περίπτωση λέμε ότι λειτουργεί ως επιθετικός προσδιορισμός.
Αυτός ο προσδιορισμός είναι στο ίδιο γένος, στην ίδια πτώση και στον ίδιο αριθμό με το ουσιαστικό.
Οι προτάσεις (ή οι όροι των προτάσεων) μπορούν να συνδέονται με τους εξής τρόπους:
Α. ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΗ Η ΚΑΤΑ ΠΑΡΑΤΑΞΗ ΣΥΝΔΕΣΗ
Όπως και στη ν.ε., πρόκειται για τη σύνδεση που γίνεται με τους συμπλεκτικούς, αντιθετικούς και διαζευκτικούς (αλλά και με παρατακτικούς αιτιολογικούς και συμπερασματικούς) συνδέσμους. Οι σύνδεσμοι αυτοί συνδέουν όμοιες προτάσεις (κύριες η δευτερεύουσες), όμοιους όρους ή όμοιους προσδιορισμούς.
π.χ. Μανθάνετε καὶ λέγετε.
Εἶτα ἀπέπλευσεν εἰς Αἴγυπτον καὶ εἰς Κύπρον.
Β. ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ Η ΚΑΘ’ ΥΠΟΤΑΞΗ ΣΥΝΔΕΣΗ
Όπως και στη ν.ε., πρόκειται για τη σύνδεση που γίνεται με τους υποτακτικούς συνδέσμους (π.χ. ειδικούς, χρονικούς, αιτιολογικούς κ.λπ.), καθώς και με αναφορικές και ερωτηματικές αντωνυμίες και με τα αντίστοιχα επιρρήματα.
Με υποτακτικούς συνδέσμους εισάγονται στον λόγο οι δευτερεύουσες προτάσεις· η σύνδεση ονομάζεται «υποτακτική», γιατί η δευτερεύουσα πρόταση δεν μπορεί να σταθεί μόνη της στον λόγο, αλλά υποτάσσεται σε μια άλλη πρόταση.
ΠΡΟΣΟΧΗ:
Σε μία περίοδο ή ημιπερίοδο πρέπει οπωσδηποτε να υπάρχει (ή να εννοείται) τουλάχιστον μία κύρια πρόταση.
Γ. ΑΣΥΝΔΕΤΟ ΣΧΗΜΑ
Σύμφωνα με το σχήμα αυτό οι προτάσεις (ή οι όροι) που συνδέονται μεταξύ τους απλώς παρατίθενται χωρίς συνδετικό μέσο, παρά μόνο με κόμμα. Έτσι επιτυγχάνεται ζωντανό, παραστατικό ύφος.
π.χ. Συμβαλόντες τὰς ἀσπίδας ἐωθοῦντο (= σπρώχνονταν), ἐμάχοντο, ἀπέκτεινον, ἀπέθνησκον.
H ομοιοκαταληξία έχουμε όταν δυο ή περισσότεροι στίχοι να τελειώνουν με ομόηχες συλλαβές ή λέξεις. Φυσικά η ορθογραφία δεν παίζει κανένα ρόλο. Σημασία έχει μόνον ο ήχος.
Η ομοιοκαταληξία είναι ένα από τα στολίδια τού στίχου. Οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν ομοιοκαταληξίες στα ποιήματα τους. Επίσης η «μοντέρνα» λεγόμενη ποίηση δε χρησιμοποιεί ομοιοκαταληξίες.
ΕΙΔΗ ΟΜΟΙΟΚΑΤΑΛΗΞΙΑΣ
α) ζευγαρωτή : Ο πρώτος στίχος ομοιοκαταληκτεί με το δεύτερο, ο τρίτος με τον τέταρτο, ο πέμπτος με τον έκτο κτλ.
β) πλεχτή : μέσα σ’ ένα τετράστιχο, ο πρώτος με τον τρίτο και ο δεύτερος με τον τέταρτο.
γ) σταυρωτή : σε τετράστιχο ο πρώτος με τον τέταρτο και ο δεύτερος με τον τρίτο.
δ) ζευγαροπλεχτή : μέσα σ’ ένα εξάστιχο, ο πρώτος με το δεύτερο, ο τέταρτος με τον πέμπτο και ο τρίτος με τον έκτο.
Οι αρχαίοι Έλληνες βάσιζαν το μετρικό τους σύστημα στην προσωδία, δηλαδή στην εναλλαγή συλλαβών πού ήσαν μακρές ή βραχείες. Αλλά η διάκριση σε μακρά και βραχέα σιγά – σιγά εγκαταλείφθηκε. Κι έτσι η νέα ποίηση αναγκάστηκε να πάρει ως βάση τού μετρικού της συστήματος τον τόνο. Θεώρησε δηλαδή ως μακρά την τονισμένη συλλαβή και ως βραχεία την άτονη.Το σύστημα αυτό λέγεται και τονικό σύστημα.
Η εναλλαγή κατά ορισμένο σύστημα τονισμένων και άτονων συλλαβών αποτελεί το μέτρο. Το μέτρο λέγεται επίσης και πόδας. Ένας ή και περισσότεροι πόδες αποτελούν το στίχο.
Όταν θέλουμε να συμβολίσουμε τους πόδες ή τα μέτρα χρησιμοποιούμε το “_” για την τονισμένη συλλαβή και το “υ” για την άτονη.
Κάθε πόδας μπορεί να περιλαμβάνει δύο ή τρεις συλλαβές.
Τα μέτρα (μετρικοί πόδες) στη νεοελληνική ποίηση είναι πέντε : ο ίαμβος, ο τροχαίος, ο ανάπαιστος, ο δάκτυλος, και ο αμφίβραχυς (ή μεσοτονικός).
Α’. ΙΑΜΒΙΚΟ ΜΕΤΡΟ
Το ιαμβικό μέτρο περιλαμβάνει δυο συλλαβές από τις οποίες τονίζεται ή δεύτερη. (υ_). Σε ιαμβικό μέτρο, π.χ. είναι γραμμένη η «Ξανθούλα» τού Σολωμού:
Το τροχαϊκό μέτρο περιλαμβάνει επίσης δυο συλλαβές, πού τονίζονται όμως αντίστροφα απ’ ό,τι στον ίαμβο. Δηλαδή τονισμένη είναι η πρώτη συλλαβή και άτονη η δεύτερη ( _υ ):
Σε τροχαϊκό μέτρο είναι γραμμένος και ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» του Σολωμού.
Το αναπαιστικό μέτρο αποτελείται από τρεις συλλαβές, από τις οποίες τονίζεται η τελευταία, ενώ οι δυο πρώτες είναι άτονες (υυ_). ‘Σε αναπαιστικό μέτρο είναι γραμμένο το επίγραμμα του Σολωμού, « Η καταστροφή των Ψαρών» :
Εδώ, όπως στον ανάπαιστο, υπάρχουν επίσης τρεις συλλαβές. Άλλα τονίζεται η πρώτη, ενώ οι δυο επόμενες μένουν άτονες (_υυ). Σε δακτυλικό μέτρο είναι γραμμένα τα «Χαμένα Χρόνια» τού Πολέμη:
Όταν ο πόδας περιλαμβάνει τρεις συλλαβές, από τις οποίες τονίζεται η μεσαία (υ_υ), τότε έχουμε αμφίβραχυ ή μέτρο μεσοτονικό, όπως λέγεται ακόμη. Τέτοιο μέτρο βρίσκομε στο «Μια πίκρα» του Παλαμά:
Τα πρώτα | μου χρόνια | τ’ αξέχα | στα τα ‘ζη | σα
Την Παρασκευή, 29 Σεπτεμβρίου, μαθητές των τμημάτων Γ1 και Γ4 του Γυμνασίου Πάρου πραγματοποίησαν εκπαιδευτική επίσκεψη στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου στις Λεύκες της Πάρου. Η επίσκεψη εντάσσεται στο πλαίσιο των μαθημάτων της Ιστορίας (Τοπικής) και των Θρησκευτικών, και πραγματοποιήθηκε υπό την επιμέλεια των εκπαιδευτικών Ελένης Αρκουλή και Νίκου Πατρίκη. Συμμετείχαν, επίσης, οι εκπαιδευτικοί Αφροδίτη Βαζάκα και Μαρουσώ Παπαδάτου, ενώ είχαμε τη χαρά να έχουμε μαζί μας την αγαπημένη, νυν συνταξιούχο αλλά πάντα κοντά στο σχολείο μας, Μαρία Αρκουλή.
Οι μαθητές γνώρισαν το κτηριακό συγκρότημα της Μονής, την ιστορία της, τον πνευματικό της ρόλο και, τέλος, τον οικονομικό της ρόλο κατά τον 19ο και 20ο αιώνα, δεδομένου του μεγέθους και της ποικιλίας της γεωργικής και κτηνοτροφικής της παραγωγής, πράγμα που οφείλονταν στα άφθονα νερά που διέθετε. Παράλληλα, προσέγγισαν θέματα που αφορούν τον ασκητισμό και τη μοναστική ζωή στο χθες και το σήμερα καθισμένοι στον υποβλητικό χώρο του ναού.
Η Μονή, τα τελευταία χρόνια, επισκευάζεται με την άοκνη προσπάθεια του κ. Αντώνη Καπαρού (ενός από τους ιδιοκτήτες) και την αρωγή πολλών ανώνυμων. Παρά την φθορά του χρόνου και τις κλιματικές αλλαγές που μείωσαν την ποσότητα του νερού των πηγών, η περιοχή παραμένει όαση στο ευρύτερα άνυδρο τοπίο της Πάρου.
Ιδιαίτερα κατατοπιστικό ήταν το πληροφοριακό υλικό που μας απέστειλε ο κ. Γιώργος Καπαρός, σχετικά με την ιστορία και τις παραδόσεις που σώζονται για τη Μονή. Τον ευχαριστούμε θερμά γι’ αυτό. Τέλος ένα μεγάλο «ευχαριστώ» οφείλουμε στον κ. Αντώνη Καπαρό για τη ευγενή φιλοξενία, την ξενάγηση και τις πληροφορίες που μας έδωσε. Του ευχόμαστε υγεία και δύναμη ώστε να ολοκληρώσει επιτυχώς το τιτάνιο έργο της επισκευής της Μονής.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια