Ανθρώπινη παρουσία συναντάμε κυρίως στη Θεσσαλία και τη Μακεδονία.
Τέχνη
Πρωτοεμφανίζεται στα τέλη της Παλαιολιθικής περιόδου και έχει ρόλο συμβολικό και διακοσμητικό. Μορφές της είναι οι ζωγραφικές παραστάσεις, τα αγαλματίδια και τα κοσμήματα. Έχουν βρεθεί πολλές σπηλαιογραφίες με μαγική και συμβολική σημασία.
ΜΑΡΙΑ ΠΥΛΙΩΤΟΥ
Γεννήθηκε το 1935 στο κατεχόμενο τώρα από τους Τούρκους χωριό της Κύπρου Λευκόνοικο. Είναι δα-σκάλα, συγγραφέας και εικονογράφος παιδικών βιβλίων. Έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία (και από τη UNICEF). Ασχολείται με τη μελέτη και παρουσίαση παιδικών βιβλίων, συνεργάζεται με εφημερίδες, πε-ριοδικά, ραδιόφωνο και τηλεόραση. Είναι γραμματέας του Κυπριακού Συνδέσμου Παιδικού Βιβλίου και μέλος της Ένωσης Λογοτεχνών Κύπρου. Στο έργο της ασχολείται με προβλήματα της σύγχρονης ζωής, με τρόπο προσωπικό και βιωματικό. Ο τρόπος γραφής της είναι απλός σαν απλή καθημερινή προφορική ομιλία που ζωντανεύει με τη χρήση διαλόγων Η ευαισθησία, η ανθρωπιά και η αισιοδοξία (ακόμα και σε δυσάρεστα γεγονότα) είναι τα στοιχεία που τη χαρακτηρίζουν.
Μερικά από τα έργα της είναι τα διηγήματα “Χαρούμενοι χαρταετοί” και “Καλημέρα, Μαργαρίτα”, τα μυθιστορήματα “Τα παιδιά του ήλιου” (1993), “Το κάστρο μας”, “Το ασημένιο καπνιστήρι” (1995), “Τζι-αφέρ Γιασίντ Αλή” (1997), “Στα φτερά του Χρυσού Αετού” (1997), “Λεώνη” (1999).
ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η: «Έχουν περάσει….να κρύψουν τη χαρά τους», Η αισιοδοξία και η χαρά της Λεώνης για τη ζωή της εξαιτίας της εργασίας της.
2η: «Η Λεώνη βιάζεται…άλλη πλευρά της πόλης», Τα όνειρα της Λεώνης για τη ζωή.
3η : «Φτάνει επιτέλους…στους Ολυμπιακούς αγώνες», Τα σχέδια του θείου Τόνι και η συμπαράσταση της Λεώνης.
ΠΗΓΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ
Η ζωή δεν τελειώνει μπροστά σε ένα πρόβλημα, όσο μεγάλο κι αν είναι. Οι ψυχικές δυνάμεις του ανθρώπου μπορούν να τον οδηγήσουν σε μεγάλες επιτυχίες και στην ευτυχία.
ΘΕΜΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ
Τα όνειρα της Λεώνης για τη ζωή.
ΗΡΩΕΣ
Είναι η Λεώνη, ο θείος Τόνι, η μητέρα και ο πατέρας του κοριτσιού και η παρέα της.
Ο ΤΙΤΛΟΣ
Έχει το όνομα της ηρωίδας που με την αισιοδοξία και την αγωνιστικότητά της γίνεται παράδειγμα για όλους τους ανθρώπους με κινητικά και όχι μόνο προβλήματα.
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΙΔΟΣ
Είναι απόσπασμα από το μυθιστόρημα «Λεώνη».
ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΛΕΩΝΗΣ
Η Λεώνη στην 1η ενότητα, αισθάνεται χαρά, ευτυχία, ψυχική ικανοποίηση, αισιοδοξία, νικά την εσω-στρέφεια και έχει πλέον διάθεση να συναντήσει τους συμμαθητές της. Νιώθει ανυπομονησία γι’ αυτό το γεγονός.
Στη 2η ενότητα αποτυπώνεται το μέγεθος της ευτυχίας της Λεώνης, καθώς κάνει όνειρα για τη ζωή. Γεμί-ζει θλίψη, όμως, καθώς θυμάται το κορίτσι που είχε πεθάνει δίπλα της στο νοσοκομείο. Αυτό το περιστα-τικό την όπλισε με δύναμη για τη ζωή. Η κορύφωση της αισιοδοξίας είναι όταν ετοιμάζεται για το πάρτι.
Στην 3η ενότητα διακρίνεται η χαρά και η ικανοποίηση της Λεώνης από την εργασία της από την οποία αυτοσυντηρείται. Νιώθει επιθυμία και για δεύτερη εργασία. Η χαρά και η αισιοδοξία της μεταδίδεται και στον θείο της.
Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΛΕΩΝΗΣ
Η Λεώνη, αν και καθηλωμένη στην αναπηρική πολυθρόνα, είναι αισιόδοξη, γεμάτη αγάπη για τη ζωή, αλύγιστη και αγωνίστρια. Είναι εργατική και δημιουργική, θέλει να αυτοσυντηρείται και να προσφέρει. Πεισματάρα, επίμονη, αποφασιστική, θαρραλέα και ικανή χαράζει τον δικό της δρόμο, ξεπερνώντας τα εμπόδια. Είναι ευαίσθητη και, γι’ αυτό, την πόνεσε τόσο πολύ ο θάνατος του άρρωστου παιδιού.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΘΕΙΟΥ ΤΟΝΙ
Αν και είναι ηλικιωμένος άνθρωπος σε σύνταξη, είναι γεμάτος ζωή και ενέργεια. Δεν του αρέσει να κά-θεται, θέλει να εργάζεται, να δημιουργεί και να προσφέρει στους συνανθρώπους του. Έχει κοινωνική ευ-αισθησία και γι’ αυτό, τον ενοχλεί η απουσία ενδιαφέροντος από την πλευρά της πολιτείας για τους αν-θρώπους με ειδικές ανάγκες.
ΜΗΝΥΜΑΤΑ
Α) Και οι άνθρωποι που δοκιμάζονται στη ζωή τους μπορούν να έχουν καλή διάθεση και να ζουν μια ευ-τυχισμένη ζωή αν έχουν αισιοδοξία.
Β) Η εργασία και η δημιουργία προσφέρουν εκτός από την κάλυψη των οικονομικών αναγκών και ηθική ικανοποίηση στον άνθρωπο. Το δικαίωμα της εργασίας πρέπει να προσφέρεται σε όλους και φυσικά και στα άτομα με ειδικές ανάγκες.
Γ) Η τρίτη ηλικία δεν εμποδίζει τον άνθρωπο να ονειρεύεται, να σχεδιάζει, να βλέπει τη ζωή με χαρά και αισιοδοξία (θείος Τόνι).
Δ) Όλο το κείμενο είναι ένα μήνυμα ελπίδας και αισιοδοξίας για τη ζωή και τις ψυχικές δυνάμεις που μπορούν να υλοποιήσουν τα όνειρά του ανθρώπου.
ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ- Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ- Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ
Τα άτομα με ειδικές ανάγκες δεν πρέπει να τίθενται στο περιθώριο και να αισθάνονται μειονεκτικά. Όταν εργάζονται, δεν κερδίζουν μόνο για τον εαυτό τους ψυχική γαλήνη και ηθική ικανοποίηση, αλλά γίνονται φωτεινό παράδειγμα και για τους άλλους ανθρώπους. Η συγγραφέας επικρίνει τις ελλείψεις στα κρατικά έργα που θα έδειχναν τη φροντίδα της πολιτείας για τα άτομα αυτά (ράμπες για καρότσια αναπηρικά, α-νελκυστήρες, κ.α.).Τα άτομα αυτά αντιμετωπίζονται συχνά ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας.
ΧΡΟΝΟΣ
Στο απόσπασμα ο χρόνος είναι δύο χρόνια μετά την αρρώστια της Λεώνης. Πιο συγκεκριμένα, είναι η μέρα που για πρώτη φορά θα κάνει δημόσια έξοδο. Ο χρόνος αρχίζει στο εργαστήριο, όταν ολοκληρώνει τη δουλειά της και προετοιμάζεται για το πάρτι. Επίσης, όταν η Λεώνη θυμάται την εμπειρία της στο νο-σοκομείο γίνεται αναδρομή στο παρελθόν.
Ο ΤΟΠΟΣ
Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες αναφορές, εκτός από το εργαστήριο και το σπίτι της Λεώνης.
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ
α) Αφήγηση: Παρουσιάζονται τα γεγονότα της ημέρας.
β) Διάλογος: Φαίνονται καλύτερα οι προσωπικότητες της Λεώνης και του θείου Τόνι.
γ) Περιγραφή: Υπάρχει στην περιγραφή της εμφάνισης της Λεώνης.
ΑΦΗΓΗΤΗΣ
Τριτοπρόσωπος, παντογνώστης.
ΓΛΩΣΣΑ -ΥΦΟΣ
Η γλώσσα είναι απλή και κατανοητή σαν τον καθημερινό λόγο. Το ύφος είναι απλό και ζωντανό.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ (ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ)
Μεταφορές («Ένας φωτεινός ορίζοντας ξανοίγεται μπροστά της»)
Παρομοιώσεις («Υψώνει τα δυο της χέρια σαν την Πατουλίδου»)
Επανάληψη («Γίνονται ζωγράφοι, γίνονται συνθέτες-μουσικοί, γίνονται νομικοί»)
Ασύνδετα («Πετάνε με αεροπλάνα…πάνε σε πανεπιστήμια….εργάζονται»)
Κλιμάκωση: «Το κάνει για να κινηθεί, να ζωντανέψει, να προσφέρει.»
Υπερβολή: «..πάει να τρελαθεί με τη ζωντάνια αυτού του παιδιού»
Αποσιώπηση («Όχι πια γι’ αυτά…»)
Εικόνες οπτικές, ακουστικές, απτικές («πλένει τα χέρια…για να τα ζωγραφίσει»).
ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ
ΦΑΓΙΟΥΜ
Τα πορτραίτα φαγιούμ είναι νεκρικά πορτραίτα, προορισμένα για ταφική χρήση που πήραν το όνομά τους από την όαση Φαγιούμ, νότια του Καΐρου, επειδή εκεί ανακαλύφθηκαν τυχαία τα πρώτα δείγματά τους σε μουμιοποιημένα σώματα με προσωπογραφίες στη θέση της κεφαλής. Είναι ζωγραφισμένα με την εγκαυστική τεχνική που γίνεται με λιωμένο κερί που απλωνόταν πάνω στο ξύλο ή το πανί που έπρεπε να ζωγραφιστεί.
ΒΟΥΛΑ ΠΑΤΟΥΛΙΔΟΥ
Είναι Ελληνίδα, πρώην αθλήτρια και πολιτευτής, η πρώτη γυναίκα χρυσή ολυμπιονίκης στην Ελλάδα (διακρίθηκε στα αγωνίσματα του στίβου).
ΠΗΓΕΣ
Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Γυμνασίου
Βιβλίο του Εκπαιδευτικού
Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Εκδόσεις Σαββάλα
Εθνικό κέντρο βιβλίου
http://www.ekebi.gr/
Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Ποιο σύστημα διοίκησης επέβαλαν οι Βενετοί στις κατακτημένες περιοχές του Βυζαντίου;
Οι Βενετοί επέβαλαν το δυτικό φεουδαρχικό σύστημα, προσαρμοσμένο στις τοπικές συνθήκες. Υπήρξαν, όμως, αντιστάσεις των πληθυσμών που εκδηλώθηκαν με ποικίλες μορφές.
Ποια πολιτική ακολούθησαν οι Βενετοί στον πολιτιστικό τομέα και με ποια αποτελέσματα;
Η Βενετία επέτρεπε την ελεύθερη μετακίνηση σπουδαστών από τις βενετοκρατούμενες περιοχές προς την Ιταλία. Έτσι, τα πνευματικά κέντρα της Ιταλίας (Βενετία, Φλωρεντία κ.ά.) έγιναν εστίες μόρφωσης και ανταλλαγής ιδεών των Κυπρίων, των Κρητικών και των Επτανησίων, οι οποίοι στη συνέχεια μεταλαμπάδευαν τα φώτα της παιδείας στις ιδιαίτερες πατρίδες τους.
Γράμματα και Τέχνες
Ποιοι κλάδοι των γραμμάτων και των τεχνών αναπτύσσονται στην Ενετοκρατούμενη Κρήτη; Ποια τα χαρακτηριστικά έχουν και ποιοι είναι οι σημαντικότεροι αντιπρόσωποι;
Κατά το 16ο και 17ο αιώνα η Κρήτη γνωρίζει αξιόλογη ανάπτυξη των γραμμάτων και των τεχνών. α) Η κρητική λογοτεχνία παράγει σημαντικά έργα, όπως το έμμετρο μυθιστόρημα ο Ερωτόκριτος του Β. Κορνάρου και η τραγωδίαΕρωφίλη του Γ. Χορτάτση. Στα λογοτεχνικά αυτά κείμενα χρησιμοποιείται η κρητική διάλεκτος και γίνεται συγκερασμός (ανάμειξη) ελληνικών και αναγεννησιακών χαρακτηριστικών.
β) Αξιόλογη είναι, επίσης, η κρητική παρουσία και στον τομέα της τέχνης με τη λεγόμενη Κρητική Σχολή. Ο γνωστός Θεοφάνης ο Κρης, θεωρείται ως ο κυριότερος εκπρόσωπος της κατά το 16ο αιώνα. Ο καλλιτέχνης αυτός δημιουργεί προσωπικό ύφος συνδυάζοντας στοιχεία της παλαιολόγειας παράδοσης και της δυτικής τέχνης.
Πού μεταφέρεται η κρητική καλλιτεχνική παραγωγή μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους;
Μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους (1669), πολλά από τα χαρακτηριστικά της κρητικής πολιτιστικής παραγωγής μεταφέρονται στα Επτάνησα από τους κρητικούς πρόσφυγες. Αναδεικνύονται σημαντικοί επτανήσιοι ζωγράφοι, που ακολουθούν την κρητική παράδοση με επιδράσεις από την Αναγέννηση και το μπαρόκ.
ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΥΠΟ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ
Το καθεστώς των υποδούλων
Ποιες καταπιέσεις υφίστανται οι υπόδουλοι Έλληνες, μετά από την οθωμανική κατάκτηση; Τι αποτέλεσμα είχαν;
βαριά φορολογία: κεφαλικός και έγγειος φόρος (φόρος για τη χρήση της γης) ή χαράτσι
Ποια δικαιώματα έδινε στους Χριστιανούς το ισλαμικό δίκαιο; Τηρούνταν στην πράξη;
Ο κατακτημένοι λαοί της Βίβλου (Εβραίοι, Χριστιανοί), σύμφωνα με το ισλαμικό δίκαιο μπορούσαν να διατηρήσουν την εσωτερική τους οργάνωση και να εξασφαλίσουν ατομικές, οικονομικές και θρησκευτικές ελευθερίες. Υποχρέωσή τους ήταν να καταβάλλουν ποικίλους φόρους στο Οθωμανικό Κράτος.
Στην πράξη όμως τα δικαιώματα αυτά κατά κανόνα αναιρούνταν. Η οθωμανική κατάκτηση προκάλεσε πολλές ανακατατάξεις, περιορισμούς, και καταπιέσεις στους υπόδουλους πληθυσμούς ήραγιάδες*. Ο Ελληνισμός, όμως, ανέπτυξε δυνάμεις που του επέτρεψαν όχι μόνο να ξεπεράσει την αρχική κρίση, αλλά και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την αναγέννησή του.
ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
Α. Η Εκκλησία και τα προνόμια
Ποια δικαιώματα παραχώρησε ο Μωάμεθ ο Β΄ στον πατριάρχη Γεννάδιο και για ποιους λόγους;
α) Μετά την Άλωση ο Μωάμεθ Β΄ παραχώρησε στον πατριάρχη Γεννάδιο Β΄ μια σειρά προνομίων με τα οποία αναγνωριζόταν όχι μόνο ως πνευματικός αλλά και ως πολιτικός ηγέτης, ως εθνάρχης. Με τη διπλή αυτή ιδιότητα ο πατριάρχης αποκτούσε το δικαίωμα να παρεμβαίνει στην Υψηλή Πύλη (τον σουλτάνο) για θέματα που αφορούσαν τους ορθόδοξους χριστιανούς.
β) Ειδικότερα, ο σουλτάνος χορηγούσε στον πατριάρχη, εκτός από το ανώτατο θρησκευτικό αξίωμα, κοσμικές εξουσίες, όπως το δικαίωμα να ιδρύει εκκλησιαστικά δικαστήρια για την εκδίκαση υποθέσεων αστικού δικαίου (διαζυγίων, κληρονομιών κ.α.) και να επιβάλλει φορολογία στους πιστούς για τις ανάγκες της Εκκλησίας ή για λογαριασμό της οθωμανικής διοίκησης.
Η παραχώρηση των προνομίων αυτών δεν υπαγορευόταν μόνο από το ισλαμικό δίκαιο. Έδινε στους Οθωμανούς τη δυνατότητα να διοικούν, μέσω της Εκκλησίας, εκατομμύρια χριστιανούς σε ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Εκκλησία, επειδή διέθετε οργανωμένο διοικητικό δίκτυο (μητροπόλεις, επισκοπές, ενορίες, μοναστήρια) αποτελούσε ιδανικό μηχανισμό για τη διοίκηση των υποδούλων.
Β. Ο θεσμός της κοινότητας
Τι ήταν ο θεσμός της κοινότητας;
Ο γνωστός από την Αρχαιότητα θεσμός της κοινότητας αποτελούσε ένα είδος τοπικής αυτοδιοίκησης (δηλαδή οι Έλληνες κάθε χωριού ή πόλης αποτελούσαν μια κοινότητα). Ο τρόπος οργάνωσης και λειτουργίας του οθωμανικού κράτους έδωσε στην κοινότητα κύρος και δικαιοδοσίες, φορολογικές, εκπαιδευτικές και άλλες.
Γιατί ήταν σημαντική η λειτουργία των κοινοτήτων επί τουρκοκρατίας;
Επειδή οι πρόκριτοι* ήταν δυνατόν να εκλέγονται και τα προβλήματα αντιμετωπίζονταν συλλογικά, ο θεσμός της κοινότητας:
α) συνένωνε τους Έλληνες
β) καλλιεργούσε το δημοκρατικό πνεύμα,
Γ. Οι Φαναριώτες
Ποιοι ονομάστηκαν Φαναριώτες; Ποιες θέσεις έλαβαν και γιατί;
Γύρω από το Πατριαρχείο, στη συνοικία Φανάρι της Κωνσταντινούπολης, διαμορφώθηκε μια ομάδα αξιωματούχων, που είναι γνωστή με το όνομα Φαναριώτες. Με τη μόρφωση και της γλωσσομάθειά τους έγιναν απαραίτητοι στην οθωμανική διοίκηση και κατέλαβαν υψηλά αξιώματα, όπως α) του Δραγομάνου (=διερμηνέα) της Υψηλής Πύλης (=σουλτάνου), β) του Δραγομάνου του Στόλου και γ) του Ηγεμόνα των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών. Έτσι, απέκτησαν κύρος και εξελίχθηκαν σε κοινωνική ομάδα με μεγάλη οικονομική δύναμη και επιρροή. Τέτοια αξιώματα έλαβε ο Παριανός Νικόλαος Μαυρογένης*.
Δ. Αρματολοί και κλέφτες
Τι ήταν οι αρματολοί;
Ήταν ένοπλα σώματα Ελλήνων που οργάνωσε η οθωμανική διοίκηση, προκειμένου να εξασφαλίσει τη φύλαξη ορισμένων περιοχών.
Τι ήταν οι κλέφτες;
Οι κλέφτες ήταν ένοπλοι Έλληνες που κατέφευγαν στα βουνά για να αποφύγουν την τυραννία των κατακτητών και ζούσαν κάνοντας κλοπές και ληστείες. Συχνά υπήρχε εναλλαγή μεταξύ των δύο ρόλων (αρματολών-κλεφτών), ώστε με την πάροδο του χρόνου στη συνείδηση του Ελληνισμού οι δύο έννοιες ταυτίστηκαν.
Γιατί ήταν σημαντικός ρόλος τους;
Οι αρματολοί και οι κλέφτες αποτέλεσαν την ένοπλη αντίσταση των Ελλήνων εναντίον των κατακτητών και διακρίθηκαν για την ανδρεία τους και τον αγώνα τους για ελευθερία. Από τις ένοπλες αυτές ομάδες προήλθε ο πυρήνας των αγωνιστών της επανάστασης του 1821. Ήταν η μαγιά της λευτεριάς, σύμφωνα με τον Μακρυγιάννη.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ
Ποια ήταν η οικονομική κατάσταση των υπόδουλων Ελλήνων και πού οφείλεται;
α) κατά τον 15ο και 16ο αιώνα:
Οι δυσμενείς συνθήκες δεν επέτρεψαν την οικονομική πρόοδο.
β) κατά τον17ο και 18ο αιώνα:
Από τον 17ο αι. παρατηρείται σταδιακή βελτίωση της οικονομίας, που οφείλεται στη σύναψη εμπορικών σχέσεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Οι Έλληνες αξιοποίησαν την ευκαιρία και ανέπτυξαν δραστηριότητα στον τομέα των θαλάσσιων και χερσαίων μεταφορών. Οι τελευταίες διευκολύνονταν από μια σειρά ελληνικών παροικιών* που αναπτύχθηκαν κατά μήκος του οδικού άξονα προς την κεντρική Ευρώπη.
Ποιες αλλαγές έφερε η ανάπτυξη του εμπορίου;
Η ανάπτυξη του εμπορίου έφερε αλλαγές στην αγροτική οικονομία και στον μεταποιητικό τομέα:
α) Καλλιεργούνται προϊόντα (βαμβάκι, μετάξι και άλλα) που έχουν μεγάλη ζήτηση στο εξωτερικό. β) Ενισχύεται η κτηνοτροφία για τον ίδιο λόγο (εξαγωγές μαλλιού).
γ) Η οικοτεχνία μετατρέπεται βαθμιαία σε βιοτεχνία.
δ) Η ελληνική βιοτεχνική παραγωγή επεκτείνεται κατά το 18ο αιώνα και στον ευρωπαϊκό χώρο.
ε) Για να αντιμετωπιστεί ο διεθνής ανταγωνισμός, δημιουργήθηκαν μεγάλες εταιρείες ή συνεταιρισμοί. Χαρακτηριστική περίπτωση ήταν τα Αμπελάκια (στη Λάρισα) με δραστηριότητες στην κατασκευή, βαφή και εμπορία βαμβακερών νημάτων.
Ποια εύπορη κοινωνική τάξη δημιουργήθηκε;
Η ανάπτυξη των νέων οικονομικών δραστηριοτήτων οδήγησε στη δημιουργία μιας νέας εύπορης τάξης, της αστικής, που αποτελούνταν από εμπόρους, βιοτέχνες και πλοιοκτήτες.
Ποια ήταν η απασχόληση της πλειοψηφίας των υπόδουλων Ελλήνων;
Ο ελληνικός πληθυσμός στην πλειονότητά του ήταν αγροτικός.
ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΔΟΥΛΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
Ποιος έχει την ευθύνη της παιδείας του υπόδουλου γένους τα πρώτα χρόνια μετά την άλωση;
Στα πρώτα χρόνια μετά την Άλωση οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης των υπόδουλων Ελλήνων δεν άφηναν ασφαλώς περιθώρια πολιτιστικής ανάπτυξης. Ωστόσο, η Εκκλησία με επίκεντρο την Πατριαρχική Ακαδημία στην Κωνσταντινούπολη και με τη βοήθεια πνευματικών ανθρώπων που σπούδασαν στη Δύση, αναθερμαίνει την παιδεία του υπόδουλου γένους. Ο Πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρης (αρχές 17ου αιώνα), που φοίτησε στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, ανέθεσε στο Θεόφιλο Κορυδαλλέα, έναν σπουδαίο αριστοτελικό φιλόσοφο, τη διεύθυνση της Πατριαρχικής Ακαδημίας. Πράγματι, από τις αρχές του 17ου αιώνα αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς οι πρώτες αυτές προσπάθειες για αναγέννηση της παιδείας.
Τι σημαίνει ο όρος θρησκευτικός ουμανισμός;
Η παιδευτική δραστηριότητα της Εκκλησίας τα πρώτα χρόνια μετά την άλωση ονομάστηκε θρησκευτικός ουμανισμός (=ανθρωπισμός).
Από πότε αναπτύσσεται περισσότερο η ελληνική παιδεία και γιατί;
Από τα τέλη του 17ου αιώνα, α) η βελτίωση των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών και β) η στενότερη επαφή με την Ευρώπη οδήγησαν σε μια προοδευτική αναγέννηση της ελληνικής παιδείας.
Ποια κοινωνική τάξη υποστηρίζει και ενισχύει την παιδεία των υποδούλων και με ποιο τρόπο;
Η ανερχόμενη αστική τάξη υποστηρίζει την παιδεία των υποδούλων. Τα σχολεία πολλαπλασιάζονται και εκδίδονται περισσότερα βιβλία με κορύφωση την περίοδο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού (1750-1821).
Τι είναι ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός (1750-1821); Ποιους στόχους έχουν οι Έλληνες λόγιοι;
Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός είναι ένα πνευματικό κίνημα που επιχείρησε να μεταφέρει τις ιδέες και τις αξίες του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού στους υπόδουλους Έλληνες.
Οι Έλληνες λόγιοι επηρεασμένοι από τις ιδέες του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού:
α) επιδιώκουν γενίκευση της παιδείας
β) διαδίδουν, εκτός από την κλασική παιδεία (=έργα αρχαίων ελλήνων συγγραφέων), τις θετικές επιστήμες
γ) προωθούν τη λαϊκή γλώσσα
δ) προβάλλουν την ορθολογική (λογική) σκέψη
ε) προβάλλουν το αίτημα για πολιτική ελευθερία και ισότητα.
Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι εκπρόσωποι του Νεοελληνικού Διαφωτισμού;
α) ο Ρήγας Βελεστινλής ή Φεραίος
β) ο Αδαμάντιος Κοραής
Ποιος είναι ο σημαντικότερος εκκλησιαστικός άνδρας που αγωνίστηκε για τη διάδοση της παιδείας στους υπόδουλους;
Πολλοί εκκλησιαστικοί άνδρες αγωνίζονται για τη διάδοση της παιδείας και τη στήριξη της Ορθοδοξίας. Μεταξύ αυτών εξέχουσα θέση κατέχει ο εθνομάρτυρας Κοσμάς ο Αιτωλός(18ος αιώνας).
ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Πότε και γιατί αναπτύσσεται η τέχνη στους υπόδουλους Έλληνες; Ποιες μορφές τέχνης αναπτύσσονται;
Από το 17ο αιώνα, που αρχίζουν να βελτιώνονται οι οικονομικές συνθήκες στον τουρκοκρατούμενο ελληνικό χώρο, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για ανάπτυξη της τέχνης κυρίως της αρχιτεκτονικής και της ζωγραφικής. Είναι χαρακτηριστικό ότι αυξάνεται ο αριθμός των ζωγράφων που καλούνται να φιλοτεχνήσουν τα νέα μοναστήρια και τις νέες εκκλησίες που αρχίζουν να κτίζονται.
Μεγάλη άνθηση παρουσιάζει και η λαϊκή τέχνη σε όλους τους τομείς. Τη γνησιότερη, όμως, πνευματική εκδήλωση του λαϊκού πολιτισμού εκφράζουν τα δημοτικά τραγούδια.
Ποιο ρόλο έπαιξε η ελληνική παράδοση στα χρόνια της τουρκοκρατίας;
Η λαϊκή τέχνη, τα δημοτικά τραγούδια, τα ήθη και τα έθιμα, δηλαδή τα διαχρονικά στοιχεία της ελληνικής παράδοσης, βοήθησαν τους Έλληνες να αντισταθούν στον κίνδυνο της αφομοίωσης και να διαφυλάξουν την ελληνικότητά τους.
Ο ΠΑΡΟΙΚΙΑΚΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ
Με ποιους τρόπους οι Έλληνες των παροικιών βοήθησαν τους υπόδουλους Έλληνες;
Η μετανάστευση Ελλήνων στο εξωτερικό, που άρχισε πριν από την Άλωση, συνεχίστηκε και έγινε πυκνότερη σε όλη την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας. Οι ελληνικές παροικίες στη Βενετία, στη Βιέννη, στην Τεργέστη και αλλού υπήρξαν εστίες οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάπτυξης ολόκληρου του Ελληνισμού. Στα σχολεία τους φοιτούσαν νέοι από τον ελλαδικό χώρο και από τα τυπογραφεία τους διοχετεύονταν χιλιάδες βιβλία στην υπόδουλη Ελλάδα. Στη Βιέννη εκδόθηκαν τα πρώτα φιλολογικά περιοδικά, η πρώτη ελληνική εφημερίδα και τα έργα του Ρήγα Φεραίου. Παράλληλα, Έλληνες της διασποράς χρηματοδοτούσαν την ίδρυση και λειτουργία σχολείων στα Γιάννενα, στη Σιάτιστα, στη Σμύρνη και αλλού.
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Ραγιάδες: Ο όρος δήλωνε από το 18ο αι. μόνο τους μη μουσουλμανικούς πληθυσμούς, κυρίως τους χριστιανούς, που ζούσαν άθλια λόγω των φόρων και της καταπίεσης των Τούρκων.
Σχολή: καλλιτεχνική τεχνοτροπία ή λογοτεχνική τάση, που καθιερώνεται από έναν επιφανή δάσκαλο, καθώς και το σύνολο των μαθητών ή των οπαδών του που τις ακολουθούν, τις εφαρμόζουν.
Πρόκριτοι ή προεστοί ή κοτζαμπάσηδες ή δημογέροντες: ήταν κοινοτικοί άρχοντες των ελληνικών χριστιανικών κοινοτήτων επί Τουρκοκρατίας. Οι πρόκριτοι εκπροσωπούσαν τις χριστιανικές κοινότητες στις σχέσεις με την οθωμανική εξουσία σε θέματα διοικητικά, οικονομικά, τάξης και ασφάλειας κ.λπ.
Παραδουνάβιες Ηγεμονίες: ήταν οι ανατολικές παραδουνάβιες χώρες, Μολδαβία και Βλαχία, που αποτελούσαν τότε επικυρίαρχα τμήματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (είχαν δηλαδή μια μορφή αυτονομίας, αλλά ο διοικητής τους διορίζονταν από τον σουλτάνο).
Νικόλαος Μαυρογένης (1735–1790)
Ήταν Δραγουμάνος (διερμηνέας) του Οθωμανικού στόλου και ηγεμόνας της Μολδοβλαχίας. Γεννήθηκε το 1735 στα Μάρμαρα της Πάρου και ήταν γιος του πλούσιου άρχοντα Πέτρου Μαυρογένη και της Πρεγουλίνας. Καταγόταν από εύπορη αριστοκρατική οικογένεια του νησιού, η οποία ήταν κλάδος της ιταλικής οικογένειας Μοροζίνι. Η οικονομική άνεση της οικογενείας επέτρεψε στον Νικόλαο Μαυρογένη να ασχοληθεί με την πνευματική του καλλιέργεια. Σε νεαρή ηλικία συνάντησε τον Τζεζάρλη Χασάν πασά, ο οποίος εντυπωσιάστηκε από την μόρφωση και την ευστροφία του και τον προσκάλεσε στην Κωνσταντινούπολη. Χάρη στη φιλία του με τον Χασάν πασά ο Νικόλαος διορίστηκε το 1770 δραγουμάνος του Οθωμανικού στόλου. Στην θέση αυτή διακρίθηκε για την ευφυΐα και την ευελιξία του. Αργότερα έγινε ηγεμόνας της Μολδοβλαχίας.
Ως ηγεμόνας Μολδοβλαχία,ς ο Μαυρογένης έκανε δωρεές στην Πάρο, όπως οι τρεις περίτεχνες βρύσες που βρίσκονται στη αγορά της Πάρου. Μία από αυτές βρίσκεται απέναντι από ένα από τα σπίτια του. Αυτές οι βρύσες (3) φέρουν την επωνυμία Νικόλαος Μαυρογένης 1777 και βρίσκονται μέσα στην παλαιά πόλη. Ο Νικόλαος Π. Μαυρογένης τις δώρισε γιατί στο νησί υπήρχε πρόβλημα λειψυδρίας και οι πηγές αυτές ήταν ιδιαίτερα προσβάσιμες από τους κατοίκους της Παροικίας. Είναι φτιαγμένες από μάρμαρο, με υπέροχο αρχιτεκτονικό στυλ και με θαυμαστά ανάγλυφα. Ενίσχυε όμως και μοναστήρια, ναούς καθώς και συμπολίτες του. Αξιοσημείωτο είναι πως ο Μαυρογένης ήταν συγγενής της Μαντώ Μαυρογένους (θείος του πατέρα της) η οποία βοήθησε οικονομικά στο πόλεμο του ’21. Οι τάφοι της οικογένειας Μαυρογένη βρίσκονται στο προαύλιο χώρο της Εκατονταπυλιανής.
Για περισσότερες πληροφορίες μπείτε στη διεύθυνση:
Κάτω από ποιες συνθήκες σχηματίζεται στην Ευρώπη η αντίληψη για το έθνος- κράτος;
Η Ευρώπη είναι διαιρεμένη από το Μεσαίωνα σε πολλές μικρότερες ή μεγαλύτερες ηγεμονίες και κράτη. Η αντίληψη για το έθνος-κράτος διαμορφώνεται σταδιακά μέσα από:
α) τις συγκρούσεις,
β) το άνοιγμα προς τον κόσμο
γ) την ενίσχυση της βασιλικής εξουσίας,
δ) την προσπάθεια των ηγεμόνων να συγκροτήσουν ομοιογενή κράτη και να αποκτήσουν ισχύ καταπολεμώντας κάθε δραστηριότητα που θεωρείται διασπαστικό στοιχείο.
Από όλα τα παραπάνω, αρχίζει να αναδύεται βαθμιαία η αντίληψη για το έθνος- κράτος που θα λάβει συγκεκριμένη μορφή το 19ο αιώνα.
Πώς εξελίχθηκαν οι θρησκευτικές συγκρούσεις στην Ευρώπη τον 17ο αιώνα; Τι αλλάζει τον 18ο αιώνα;
Η εχθρική στάση έναντι των προτεσταντών, συνεχίστηκε και το 17ο αιώνα:
α) Στη Γερμανία, ιδιαίτερα αιματηρός υπήρξε ο τριακονταετής πόλεμος (1618-1648) μεταξύ προτεσταντών και ρωμαιοκαθολικών, ο οποίος όμως αυτή τη φορά, έλαβε πανευρωπαϊκές διαστάσεις. Η σύγκρουση αυτή που τελείωσε με τη Συνθήκη της Βεστφαλίας (1648) μείωσε τη δύναμη του Γερμανού αυτοκράτορα.
β) Στην Αυστρία οι ηγεμόνες καταδίωξαν τους προτεστάντες.
γ) Στη Γαλλία, ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΔ΄ απαγόρευσε τον προτεσταντισμό, ανακαλώντας το Διάταγμα της Νάντης.
Από τις αρχές του 18ου αιώνα, τα κράτη ακολουθούν μια πολιτική πιο ανεκτική και τα θρησκευτικά ζητήματα περιέρχονται σε δευτερεύουσα μοίρα.
Ποια είναι η κύρια αιτία των πολέμων στην Ευρώπη (κυρίως μεταξύ Γαλλίας και Αγγλίας);
Η κύρια αιτία των ενδοευρωπαϊκών συγκρούσεων δεν εντοπίζεται στις θρησκευτικές διαμάχες αλλά στην προσπάθεια των κρατών να αποκτήσουν:
α) οικονομική ισχύ,
β) κυρίαρχη θέση στην Ευρώπη και
γ) παγκόσμια υπεροχή.
Η πολιτική αυτή όξυνε τους ανταγωνισμούς μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων και, κυρίως, μεταξύ της Αγγλίας και της Γαλλίας.
Πώς εξελίχθηκαν οι σχέσεις των Ευρωπαϊκών κρατών με την Οθωμανική Αυτοκρατορία;
Α) ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ
Αρχικά, οι Ευρωπαίοι ηγεμόνες έπρεπε να αντιμετωπίσουν ένα κοινό εξωτερικό εχθρό, τους Οθωμανούς Τούρκους. Οι τελευταίοι μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης (1453) προέλασαν προς την κεντρική Ευρώπη και πολιόρκησαν ανεπιτυχώς τη Βιέννη δύο φορές, τον 16ο (1529) και τον 17ο (1683) αιώνα.
Από τις αρχές του 18ου αιώνα, η Οθωμανική Αυτοκρατορία υποχωρεί συνεχώς από τα ευρωπαϊκά εδάφη και τον πόλεμο κατά των Οθωμανών αναλαμβάνει μια νέα δύναμη, η Ρωσία.
Β) ΔΙΟΜΟΛΟΓΗΣΕΙΣ (ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ)
Παράλληλα προς τα πολεμικά γεγονότα, οι ευρωπαϊκές χώρες, με πρώτη τη Γαλλία (1535), συνάπτουν η μια μετά την άλλη προνομιακές εμπορικές συμφωνίες με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, τις λεγόμενες Διομολογήσεις*.
Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΤΑΡΧΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΚΛΟΝΙΣΜΟΙ
Ποιο πολίτευμα κυριαρχεί στην Ευρώπη του 16ου αιώνα και γιατί;
Τον 16ο αι. στην Ευρώπη σταδιακά εδραιώθηκε η απόλυτη μοναρχία ή απολυταρχία*.
Το πολιτειακό αυτό σύστημα επικράτησε με τη συνεργασία των ηγεμόνων και των αστών σε βάρος των ευγενών και των τοπικών διοικήσεων που είχαν διασπαστικές τάσεις.
Πώς εξελίσσεται το πολίτευμα της απολυταρχίας στη Γαλλία;
Στη Γαλλία, ο απολυταρχισμός κορυφώνεται με τον Λουδοβίκος ΙΔ΄ (1638-1715), που θεωρεί τον εαυτό του αντιπρόσωπο του Θεού στο βασίλειο του. Η βασική αρχή του είναι ένας βασιλιάς, μία πίστη, ένας νόμος ελέγχει απόλυτα όλους τους τομείς της κρατικής δραστηριότητας και ταυτίζει το κράτος με τον βασιλιά.
Ο απολυταρχικός τρόπος διακυβέρνησης πλήττει τα συμφέροντα της αστικής τάξης, των αγροτών και μερίδας της αριστοκρατίας. Το πνευματικό κίνημα του Διαφωτισμού* (1688-1789) εκφράζει την επιθυμία για ριζικές αλλαγές που οδηγούν προς το τέλος του αιώνα στη Γαλλική Επανάσταση (1789).
Ποιες ιστορικές εξελίξεις οδήγησαν στον περιορισμό της βασιλικής εξουσίας στην Αγγλία;
α) Στην Αγγλία, η μοναρχία ήταν παραδοσιακά ηπιότερη, γιατί ίσχυαν περιορισμοί στην εξουσία του βασιλιά.
β) Γι’ αυτό, η προσπάθεια ορισμένων βασιλέων να προχωρήσουν σε θρησκευτικές διώξεις, παραμερισμό του κοινοβουλίου και άσκηση απολυταρχικής διακυβέρνησης προκάλεσε εμφύλιο πόλεμο (1642-1649) και είχε ως αποτέλεσμα την κατάργηση της βασιλείας.
γ) Ο επικεφαλής των αντιμοναρχικών δυνάμεωνΌλιβερ Κρόμβελκυβέρνησε δικτατορικά τη Δημοκρατία της Αγγλίας, της Ιρλανδίας και της Σκοτίας μέχρι το θάνατο του, το 1659.
δ) Η μοναρχία επανήρθε στη συνέχεια αλλά έχανε συνεχώς τη δύναμή της προς όφελος του κοινοβουλίου.
ε) Μετά το νόμο περί Προσωπικής Ασφάλειας (Habeas Corpus* 1679) που θεμελίωνε τις ατομικές ελευθερίες, μια άλλη πραξικοπηματική ενέργεια του βασιλιά προκάλεσε την Ένδοξη Επανάσταση* (1688). Με αυτήν η αστική τάξη κατόρθωσε να επιβληθεί και να επικρατήσει στην πολιτική σκηνή, επιβάλλοντας τη συνταγματική μοναρχία και τον κοινοβουλευτισμό.
ε) Τέλος, ένα χρόνο αργότερα η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων (1689) προσδιόριζε ακριβέστερα τα όρια της βασιλικής εξουσίας.
ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ
Ποιες είναι οι αιτίες και ποια τα αποτελέσματα της αύξησης του πληθυσμού της Ευρώπης;
Κατά το 17ο αιώνα η Ευρώπη με τα 100 εκατομμύρια κατοίκους είναι η περισσότερο πυκνοκατοικημένη περιοχή της γης μετά τη χερσόνησο της Ινδίας και την Κίνα. Ο πληθυσμός από τις πρώτες δεκαετίες του 18ου αιώνα αυξάνεται κανονικά.
Η αύξηση αυτή οφείλεται στην ελάττωση της θνησιμότητας λόγω της βελτίωσης της παραγωγής αγροτικών προϊόντων, της σπανιότερης εμφάνισης επιδημιών και των λιγότερο θανατηφόρων πολέμων. Η δημογραφική εξέλιξη οδηγεί με τη σειρά της στην αύξηση της ζήτησης και δημιουργεί νέες ανάγκες, τις οποίες πρέπει να ικανοποιήσουν οι παραγωγοί.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ
Τι σηματοδοτεί τη μετάβαση από την παραδοσιακή γεωργία σε μια αγροτική επανάσταση;
Περίπου το 90% του πληθυσμού ζει στο ύπαιθρο και από αυτούς οι περισσότεροι ασχολούνται με τη γεωργία. Από το 18ο αιώνα αρχίζουν να χρησιμοποιούνται νέες καλλιεργητικές τεχνικές που βελτιώνουν τη γεωργική απόδοση. Η εκμηχάνιση της γεωργίας αποτελεί την αγροτική επανάσταση. Παράλληλα, ο αγροτικός πληθυσμός αρχίζει να μειώνεται, καθώς πολλοί αναζητούν εργασία στις βιοτεχνίες και, αργότερα, στις βιομηχανίες των πόλεων.
Τι σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη βιοτεχνία στη βιομηχανία; Τι είδους βιομηχανίες αναπτύσσονται;
Μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα οι βιοτεχνίες έχουν παραδοσιακό χαρακτήρα, στηρίζονται δηλαδή σε οικογενειακά κεφάλαια και έχουν τοπικό χαρακτήρα. Αλλά α) με την εκμηχάνιση, δηλ. τη χρήση μηχανών, και β) τη χρησιμοποίηση γαιάνθρακα και ατμού μεταβάλλονται σε βιομηχανίες με πολλαπλάσια κεφάλαια. Ο μεταποιητικός τομέας, δηλλαδή η βιοτεχνία και η βιομηχανία, με αιχμή την υφαντουργία και τη μεταλλουργία, αποτελούν βασικό άξονα της οικονομικής πολιτικής των χωρών της Ευρώπης.
Ποιες χώρες αναλαμβάνουν το παγκόσμιο εμπόριο από τον 17ο αιώνα και μετά;
Οι θαλάσσιοι εμπορικοί δρόμοι, που βρίσκονταν αρχικά στα χέρια των Πορτογάλων και των Ισπανών, πέρασαν από το 17ο αιώνα στους Ολλανδούς, τους Άγγλους και τους Γάλλους.
Ποιες είναι οι εμπορικές δραστηριότητες των Ευρωπαίων; Τι ήταν το τριγωνικό εμπόριο;
Το μεγάλο ατλαντικό εμπόριο με τις αποικίες της Αμερικής γνωρίζει μεγάλη άνθηση, αλλά η πλέον προσοδοφόρα εμπορική δραστηριότητα είναι για τους Ευρωπαίους το λεγόμενο τριγωνικό εμπόριο, γιατί διεξάγεται σε τρεις φάσεις μεταξύ Ευρώπης, Αφρικής και Αμερικής: Οι Ευρωπαίοι μεταφέρουν στην Αφρική μικροεμπορεύματα, από εκεί αγοράζουν σκλάβους που τους ανταλλάζουν στην Αμερική με αποικιακά προϊόντα (ζάχαρη, καφέ κ.ά.), τα οποία στη συνέχεια μεταφέρουν στην Ευρώπη.
Τι εισάγουν και τι εξάγουν οι Ευρωπαίοι; Ποιες χώρες κυριαρχούν στο παγκόσμιο εμπόριο;
Οι ευρωπαϊκές χώρες εισάγουν πρώτες ύλες, καρυκεύματα και άλλα αποικιακά προϊόντα, ενώ οι εξαγωγές συνίστανται σε βιομηχανικά προϊόντα, κυρίως υφάσματα και είδη μεταλλουργίας. Το 18ο αιώνα η Αγγλία καρπώνεται το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς και κατέχει το 26% του ευρωπαϊκού εμπορικού στόλου και ακολουθεί η Γαλλία που συγκεντρώνει το 21%.
Για ποιος λόγους δεν αναπτύσσεται το εμπόριο μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών; Από πότε αρχίζει να αναπτύσσεται και γιατί;
Οι ενδοευρωπαϊκές εμπορικές σχέσεις είναι περιορισμένες κατά το 16ο και 17ο αιώνα, γιατί οι χώρες ακολουθώντας την πολιτική του μερκαντιλισμούή προστατευτισμού* ενισχύουν τις εξαγωγές και αποθαρρύνουν με διάφορα μέτρα τις εισαγωγές. Από το 18ο όμως αιώνα η πολιτική αυτή εγκαταλείπεται σταδιακά κάτω από την πίεση της οικονομικής σκέψης του Διαφωτισμού που ζητούσε ελεύθερη οικονομική δραστηριότητα.
Τι ήταν η βιομηχανική επανάσταση; Από πού ξεκίνησε;
Οι παραπάνω οικονομικές, κοινωνικές και τεχνολογικές μεταβολές διαμόρφωσαν τις κατάλληλες συνθήκες για ραγδαίες εξελίξεις το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα. Το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε Βιομηχανική Επανάσταση*, επειδή έφερε επαναστατικές αλλαγές στην οικονομική και κοινωνική ζωή του ανθρώπου. Η ριζική αυτή μεταβολή ξεκίνησε πρώτα από την Αγγλία και επεκτάθηκε κατά το 19ο αιώνα και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Πώς διαμορφώνονται οι κοινωνικές τάξεις στην Ευρώπη και πώς είναι η ζωή των ανθρώπων σε καθεμιά από αυτές;
α) Οι μεγάλοι ιδιοκτήτες της γης (ευγενείς, κλήρος και αστοί) απολαμβάνουν εισοδήματα από τις ιδιοκτησίες τους και εισπράττουν, επίσης, φόρους από τους χωρικούς. Στη δυτική Ευρώπη οι χωρικοί είναι ελεύθεροι, ενώ στην ανατολική είναι δουλοπάροικοι και υποβάλλονται σε αγγαρείες και βαρύτερη φορολογία.
β) Τα οφέλη από τις οικονομικές μεταβολές καρπώνεται η αστική τάξη, η οποία συνεχώς ισχυροποιείται και γίνεται η κυρίαρχη δύναμη των εξελίξεων στη δυτική Ευρώπη.
γ) Ο υπόλοιπος πληθυσμός, δηλαδή οι αγρότες, οι χωρικοί και τα ασθενέστερα στρώματα των πόλεων (εργάτες, μικροεπαγγελματίες και άλλοι) ζουν σε άθλιες συνθήκες και δεν έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν ακόμα και τα απολύτως αναγκαία.
Έτσι, η κοινωνία διακρίνεται σετρεις τάξεις (ευγενείς-αστική τάξη-αγρότες και εργάτες) με ποσοτικές και ποιοτικές διαφοροποιήσεις ανάλογα με τη χώρα. Κυριότερο χαρακτηριστικό της κοινωνίας αυτής είναι η άνιση κατανομή του πλούτου.
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Διομολογήσεις: εμπορικές συμφωνίες αποικιακού χαρακτήρα, με τις οποίες η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραχωρούσε προνόμια στις ευρωπαϊκές δυνάμεις, με μοναδικό αντάλλαγμα τη φιλία τους. Με αυτές νομιμοποιήθηκε η εκμετάλλευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Απολυταρχία:ολοκληρωτικόκαθεστώς στο οποίο όλες οι εξουσίες (εκτελεστική, νομοθετική, δικαστική) είναι συγκεντρωμένες σε μία, υπό τον έλεγχο του μονάρχη. Ο μονάρχης δεν εκλέγεται, αλλάζει συνήθως από πατέρα σε γιο.
Διαφωτισμός: αποτελεί σημαντικό πνευματικό κίνημα, που τοποθετείται στα τέλη του 17ου αιώνα και στις αρχές του 18ου.
Habeas Corpus: Θεσμός του αγγλοσαξονικού δικαίου, που αποσκοπεί στην προστασία της ατομικής ελευθερίας του πολίτη έναντι της αυθαίρετης σύλληψης και κράτησης του· το habeas corpus ψηφίστηκε το 1679, την περίοδο του Καρόλου Β’.
Μερκαντιλισμός ή Προστατευτισμός: είναι το οικονομικό σύστημα που πρεσβεύει ότι μόνο με κυβερνητικές ρυθμίσεις εθνικιστικού χαρακτήρα μπορεί να εξασφαλιστεί η οικονομική ευημερία του κράτους.
Βιομηχανική Επανάσταση: ήταν μια ιστορική περίοδος με ραγδαίες μεταβολές και ανακατατάξεις οι οποίες οδήγησαν για πρώτη φορά στην εμφάνιση της “εκβιομηχανισμένης” κοινωνίας στη Μεγάλη Βρετανία μεταξύ των ετών 1760 – 1860.
Όσοι από την κοιλιά βρίσκουν ευχαρίστηση, έχοντας ξεπεράσει κάθε όριο στα φαγητά ή στα ποτά ή στις σαρκικές ηδονές, σ’ αυτούς όλους η ευχαρίστηση είναι και σύντομη και διαρκεί λίγο, όσο τυχόν χρόνο τρώνε ή πίνουν, ενώ οι λύπες είναι πολλές. Γιατί αυτό εμφανίζεται, η επιθυμία δηλαδή πάντοτε για τα ίδια και όποτε παρουσιάζεται για όποια επιθυμούν, και γρήγορα η ευχαρίστηση παρέρχεται και τίποτα δεν είναι ωφέλιμο σ’ αυτούς παρά ευχαρίστηση σύντομη, και πάλι υπάρχει η ίδια ανάγκη.
Α΄ ΜΕΡΟΣ: Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΗ ΡΩΜΑΙΟΚΑΘΟΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΕΣ
Τι σημαίνει ο όρος (θρησκευτική) Μεταρρύθμιση;
Είναι η θρησκευτική κίνηση στη δυτική Ευρώπη κατά το 16ο αι. που είχε ως συνέπεια την ίδρυση της προτεσταντικής εκκλησίας.
Ποιες ήταν οι αιτίες της Μεταρρύθμισης;
Στο τέλος του Μεσαίωνα η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία βρίσκεται σε κρίση και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις θρησκευτικές ανάγκες των πιστών, που τώρα είναι πιο προσωπικές. Οι φωνές διαμαρτυρίες για την ηθική διαφθορά ολοένα και πληθαίνουν:
α) Οι ανώτεροι κληρικοί ανταγωνίζονται τους ηγεμόνες στην πολυτέλεια χωρίς να ενδιαφέρονται για το ποίμνιο τους, ενώ οι κατώτεροι είναι παραμελημένοι και ζουν μέσα στην αμάθεια.
β) Οι χριστιανοί είναι θορυβημένοι από τους συνεχείς πολέμους, τις επιδημίες και τις προφητείες για το τέλος του κόσμου. Χωρίς πνευματική καθοδήγηση, βρίσκονται σε σύγχυση και κυριαρχούνται από την ιδέα του θανάτου και την αγωνία για τη σωτηρία της ψυχής τους.
γ) Η Εκκλησία όχι μόνο αδυνατεί να ανταποκριθεί στις ανησυχίες των πιστών αλλά και εκμεταλλεύεται το μεταθανάτιο φόβο τους για την κόλαση πουλώντας έγγραφα άφεσης αμαρτιών, τα λεγόμενα συγχωροχάρτια.
Ποια ήταν η στάση των ανθρωπιστών απέναντι στην κρίση της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας;
α) Οι ανθρωπιστές καταδικάζουν αυτές τις πρακτικές της Εκκλησίας καθώς και τις δεισιδαιμονίες του λαού και αντιπροτείνουν μια ειλικρινή πίστη βασισμένη στο αληθινό μήνυμα του Χριστού.
β)Υποστηρίζουν ότι αυτό θα το κατανοήσουν οι πιστοί με την άμεση επαφή τους με το θείο λόγο μέσω των μεταφράσεων της Αγίας Γραφής σε λαϊκή γλώσσα και χωρίς τη μεσολάβηση της επίσημης ερμηνείας των ιερών κειμένων από την Εκκλησία.
Η ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ
Ποια ήταν η αφορμή για να προκληθεί η αντίδραση του Λουθήρου στη Γερμανία; Πώς αντέδρασε;
Η μαζική πώληση συγχωροχαρτιών στη Γερμανία προκάλεσε την έντονη αντίδραση του μοναχού και θεολόγου Μαρτίνου Λουθήρου (1483-1546).
Τον Οκτώβριο του 1517 θυροκόλλησε σε ναό της Βιτεμβέργης ένα κατάλογο με 95 θέσεις, δηλαδή επιχειρήματα με τα οποία καταδίκαζε τα συγχωροχάρτια και υποστήριζε τις απόψεις του για τη θρησκεία.
Ποια ήταν η αντίδραση του πάπα στις ενέργειες του Λουθήρου; Τον έκαμψε;
Ο πάπας προχώρησε στον αφορισμό του (1520), όμως αυτός έκαψε δημόσια το σχετικό έγγραφο, τη βούλα*.
Τι έλεγε η διδασκαλία του Λουθήρου και πώς αντέδρασε ο Γερμανός αυτοκράτορας στη διάδοση της;
Ο Λούθηρος υποστήριζε ότι σωτηρία της ψυχής είναι αποτέλεσμα μόνο της πίστης.
Η διδασκαλία του, διαδόθηκε με μεγάλη ταχύτητα στη Γερμανία (Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία). Ο αυτοκράτορας όμως Κάρολος Ε΄, που φοβόταν διάσπαση του κράτους, έθεσε το Λούθηρο εκτός νόμου ως αιρετικό και αποκήρυξε το Λουθηρανισμό.
Πατήστε εδώ για να διαβάσετε τις 95 θέσεις του Λουθήρου.
Ποιοι ονομάστηκαν διαμαρτυρόμενοι ή προτεστάντες; Πώς έληξε ο πόλεμος που ακολούθησε;
Οι οπαδοί του Λουθήρου και οι γερμανοί ηγεμόνες που τον υποστήριζαν διαμαρτυρήθηκαν επειδή ο Κάρολος Ε΄ αποκήρυξε τον Λούθηρο και τη διδασκαλία του και για το λόγο αυτό ονομάστηκαν διαμαρτυρόμενοι ή προτεστάντες. Ακολούθησε γενικευμένη σύρραξη (πολεμική σύγκρουση) μεταξύ των οπαδών του Λουθήρου και των δυνάμεων του αυτοκράτορα, που τερματίστηκε με την υπογραφή της Ειρήνης της Αυγούστας(1555).
Τι προέβλεπε η Ειρήνη της Αυγούστας;
Η συνθήκη αυτή αναγνώριζε τη νομιμότητα του Λουθηρανισμού και το δικαίωμα κάθε ηγεμόνα να επιβάλει στην επικράτειά του το δόγμα που ήθελε. Με τον τρόπο αυτό η Γερμανία διαιρέθηκε σε κρατίδια ρωμαιοκαθολικά και σε κράτη διαμαρτυρόμενα.
Πού αλλού διαδόθηκε η Μεταρρύθμιση και με ποιες συνέπειες;
Η Μεταρρύθμιση διαδόθηκε και σε άλλες χώρες με διάφορες παραλλαγές, προκαλώντας την αντίδραση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Ακολούθησε περίοδος συγκρούσεων με αποκορύφωμα τη σφαγή στο Παρίσι δύο χιλιάδων Γάλλων προτεσταντών ή καλβινιστών δηλαδή οπαδών του Γάλλου μεταρρυθμιστή Καλβίνου τη νύκτα του Αγίου Βαρθολομαίου (24 Αυγούστου 1572).
Πότε και πώς αποκαταστάθηκε η ειρήνη στην Ευρώπη;
Μετά από αρκετές δεκαετίες αιματηρών πολέμων αποκαταστάθηκε τελικά η ειρήνη με τοΔιάταγμα της Νάντης (1598), που αναγνώριζε το δικαίωμα των καλβινιστών να ασκούν ελεύθερα τη λατρεία τους υπό ορισμένες όμως προϋποθέσεις.
Ο ΛΟΥΘΗΡΟΣ ΚΑΙΕΙ ΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ΤΟΥ ΑΦΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ
Β΄ΜΕΡΟΣ: ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΡΩΜΑΙΟΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
Πώς αντέδρασε η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία στην ταχεία επέκταση του Προτεσταντισμού;
Η ταχύτατη επιτυχία του Προτεσταντισμού ανάγκασε τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία να οργανώσει τη δική της μεταρρύθμιση, τη λεγόμενη Αντιμεταρρύθμιση. Στη Σύνοδο του Τρέντο (1545-1563) της Ιταλίας λήφθηκαν αποφάσεις για την ανασυγκρότηση της Εκκλησίας και δραστικά μέτρα εναντίον της Μεταρρύθμισης.
Τι ήταν η Αντιμεταρρύθμιση;
Ήταν το σύνολο των ενεργειών της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας τον 16ο και 17ο αιώνα, προκειμένου να ανακόψει τη διάδοση των ιδεών της μεταρρύθμισης με βίαια μέτρα, όπως η Ιερά Εξέταση και ο κατάλογος απαγορευμένων βιβλίων.
Ποια μέτρα έλαβε η Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας κατά της Μεταρρύθμισης;
Τα μοναχικά τάγματα
Αναδιοργανώθηκαν τα μοναχικά τάγματα και ιδρύθηκαν νέα, που είχαν ως αποστολή να ενισχύσουν και να διαδώσουν τη ρωμαιοκαθολική πίστη. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούσαν διάφορα μέσα, όπως ήταν η ιδεολογική διαφώτιση (προπαγάνδα), η ίδρυση και η διαχείριση σχολείων, νοσοκομείων και η έκδοση βιβλίων.
Ιερά Εξέταση
Η Ιερά Εξέταση απετέλεσε το κύριο κατασταλτικό μέτρο εναντίον των αιρέσεων. Αποτελούσε έναν ανακριτικό μηχανισμό, που είχε, σε συνεργασία με την κοσμική εξουσία, το δικαίωμα εξέτασης των υπόπτων για αίρεση, υποβάλλοντάς τους ακόμα και σε βασανιστήρια. Όσοι κρίνονταν ένοχοι και καταδικάζονταν σε θάνατο καίγονταν πάνω στην πυρά (autodafe).
Λογοκρισία
Η συμβολή της τυπογραφίας στη διάδοση των μεταρρυθμιστών ιδεών είχε αποφασιστική σημασία. Για το λόγο αυτό συγκροτήθηκε ένα συμβούλιο λογοκρισίας των βιβλίων που συνέτασσε κατάλογο απαγορευμένων βιβλίων.
Πώς ανανεώνεται καλλιτεχνικά και πνευματικά η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία;
α) Στο πλαίσιο της ανανέωσης της Εκκλησίας κτίζονται καινούριοι επιβλητικοί ναοί σε ρυθμό μπαρόκ και με πλούσιο διάκοσμο. Στόχος είναι η προβολή της δύναμης της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και η επιβεβαίωση της υπεροχής του ρωμαιοκαθολικού δόγματος έναντι του προτεσταντισμού.
β)Ταυτόχρονα, ενισχύεται η λατρεία της Θεοτόκου και πολλαπλασιάζονται οι εικόνες και οι τελετές, προκειμένου να διεγερθεί η ευαισθησία των πιστών.
Η ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ
Πώς είναι η Ευρώπη μετά τη Μεταρρύθμιση;
Έπειτα από ένα περίπου αιώνα μεταρρυθμίσεων, η χριστιανική Ευρώπη είναι πνευματικά διαιρεμένη. Ο Προτεσταντισμός επικράτησε στη βόρεια Ευρώπη, ο Ρωμαιοκαθολικισμός διατήρησε τη δύναμή του στη νότια. Η Ορθοδοξία κυριαρχεί στον ελληνικό χώρο τα Βαλκάνια και τη Ρωσία.
Ποιες ήταν οι συνέπειες της προτεσταντικής μεταρρύθμισης;
Η προτεσταντική μεταρρύθμιση προκάλεσε, εκτός από θρησκευτικές, γενικότερες μεταβολές στον ευρωπαϊκό πολιτισμό.
α)Η μετάφραση της Βίβλου σε εθνικές γλώσσες συνέβαλε στην ανάπτυξη των εθνικών λογοτεχνιών και στη σφυρηλάτηση της εθνικής συνείδησης.
β)Εξάλλου, η απελευθέρωση των δημιουργικών δυνάμεων του ανθρώπου δημιούργησε τις προϋποθέσεις για:
την εξέλιξη των επιστημών,
τον εκδημοκρατισμό των θεσμών,
την οικονομική ανάπτυξη και
την κοινωνική ελευθερία.
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Βούλα: Έγγραφο που έφερε τη σφραγίδα του πάπα της Ρώμης.
Μπαρόκ: Πρόκειται είτε για την ιστορική περίοδο 1600 – 1750 που ακολούθησε την Αναγέννηση είτε για το συγκεκριμένο καλλιτεχνικό ύφος που διαμορφώθηκε την περίοδο αυτή. Το ύφος του Μπαρόκ γεννήθηκε στη Ρώμη, απ’ όπου εξαπλώθηκε σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη. Χαρακτηρίστηκε από ένα έντονο δραματικό και συναισθηματικό στοιχείο, ενώ εφαρμόστηκε κυρίως στην αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τη μουσική, αλλά συναντάται παράλληλα και στη λογοτεχνία ή τη ζωγραφική. Σκοπός του μπαρόκ είναι πρωτίστως να εντυπωσιάσει καθώς και να εξυψώσει τον άνθρωπο μέσα από τα πάθη και τα συναισθήματά του.
Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΤΕΡΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ (15ος-18ος αιώνας)
ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ
Τι είναι η Αναγέννηση;
Είναι ένα καλλιτεχνικό και πνευματικό κίνημα, που εκδηλώνεται τον 15ο και 16ο αι., στον ευρωπαϊκό χώρο.
Ποιοι παράγοντες συντέλεσαν στην προετοιμασία του κινήματος;
Στην προετοιμασία του κινήματος αυτού μεγάλη ήταν η συμβολή:
α) των Σταυροφοριών, που έστρεψαν το ενδιαφέρον της Δύσης στην Ανατολή,
β) της αστικής τάξης, που ήταν η νέα κοινωνική τάξη που αρχίζει να διαμορφώνεται.
Ποιο είναι το κύριο χαρακτηριστικό της Αναγέννησης;
Κύριο χαρακτηριστικό της Αναγέννησης είναι η αναβίωση των αξιών της κλασικής αρχαιότητας για τη θεμελίωση ενός καινούριου κόσμου.
Ποια αντίληψη για τον κόσμο διαμορφώνει ο άνθρωπος της Αναγέννησης;
Ο άνθρωπος διαμορφώνει μια διαφορετική αντίληψη για τον κόσμο.
α) Δε στηρίζεται πλέον στη δύναμη της παράδοσης, όπου κυριαρχούν η συνεχής μέριμνα για τη σωτηρία της ψυχής, η αποχή από τις χαρές της ζωής και η ιδέα της ματαιότητας, αλλά στην κριτική σκέψη, στην εξέλιξη, στις επιστήμες και στην ιδέα της προόδου.
β) Σε αντίθεση με το Μεσαίωνα, ο ίδιος ο άνθρωπος γίνεται το επίκεντρο της παρατήρησης και του ενδιαφέροντος των λογίων, των σοφών και των καλλιτεχνών. Το σώμα, η επίγεια ζωή και η ομορφιά αποκτούν τη δική τους θέση στη ζωή του ανθρώπου και διαμορφώνουν μια νέα αντίληψη για τη ζωή.
Πού αναπτύσσεται η Αναγέννηση;
Κοιτίδα των πολιτιστικών εξελίξεων είναι οι ακμαίες οικονομικά πόλεις της Ιταλίας, όπως η Φλωρεντία, η Ρώμη, η Βενετία και το Μιλάνο. Στις πόλεις αυτές, οι πνευματικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες ενθαρρύνονται από διάσημους μαικήνες* της εποχής, όπως είναι οι ηγεμόνες της Φλωρεντίας Μέδικοι και του Μιλάνου Σφόρτσα καθώς και ο πάπας Ιούλιος Β΄.
Τι ήταν οι μαικήνες;
Ήταν ηγεμόνες ή εύποροι αστοί που ενίσχυαν οικονομικά τον πολιτισμό και την τέχνη.
Ο ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ
Τι ήταν ο ανθρωπισμός; Από ποια ανάγκη προήλθε;
Ανθρωπισμός είναι η στροφή προς τη βαθύτερη γνώση της αρχαιότητας. Ο άνθρωπος της Αναγέννησης, δηλαδή, άρχισε να μελετά, να μεταφράζει και να σχολιάζει συστηματικά τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους συγγραφείς.
Ο άνθρωπος της Αναγέννησης στράφηκε προς τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό προκειμένου να αντλήσει τον αναγκαίο πνευματικό εξοπλισμό για να εκφράσει τις νέες αξίες.
Ποιοι ονομάστηκαν ανθρωπιστές; Τι ήταν η πολιτεία των γραμμάτων; Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά των ανθρωπιστών;
Ανθρωπιστές ονομάστηκαν οι πολύ μορφωμένοι, φορείς του ανθρωπισμού που ταξιδεύουν σε ολόκληρη την Ευρώπη για να διαδώσουν τις ιδέες τους, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό ένα δίκτυο σχέσεων και πολιτισμού, που ονομάστηκε Πολιτεία των Γραμμάτων. Οι ανθρωπιστές:
α) έχουν βαθύ θρησκευτικό αίσθημα,
β) ασκούν κριτική στις μεσαιωνικές αντιλήψεις και
γ) αγωνίζονται για μια καλύτερη κοινωνία.
δ) γράφουν στη λατινική, η οποία παραμένει η κοινή γλώσσα των ανθρώπων των γραμμάτων και της Εκκλησίας. Υπερασπίζονται όμως τις εθνικές γλώσσες, στις οποίες συνθέτουν πολλά από τα έργα τους.
Να αναφέρετε δύο σημαντικούς ανθρωπιστές.
Ο Έρασμος ο πρίγκιπας της Πολιτείας των Γραμμάτων και κορυφαίος Ελληνιστής, σατιρίζει επικριτικά τις καταχρήσεις της Εκκλησίας μάχεται υπέρ μιας ειρηνικής Ευρώπης και αποδίδει εξαιρετική σημασία στην παιδεία.
Ο Τόμας Μορ οραματίζεται μια ιδανική πολιτεία, όπου θα βασιλεύουν η ειρήνη, η ισότητα και η ανεκτικότητα.
Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ
Τι είναι ο οικουμενικός άνθρωπος και ποια χαρακτηριστικά έχει;
Οικουμενικός άνθρωπος (homo universalis) είναι ο νέος τύπος ανθρώπου που προσπαθούν να διαμορφώσουν με την κατάλληλη αγωγή οι ανθρωπιστές. Ο άνθρωπος αυτός:
α) πρέπει να επιδίδεται σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, ώστε να αποκτήσει μια πολυδιάστατη προσωπικότητα με πνευματικά, ψυχικά και σωματικά χαρίσματα,
β) καθορίζει ο ίδιος με τη γνώση και τον προσωπικό του αγώνα το πεπρωμένο του (τη μοίρα του).
Με ποιο τρόπο διαμορφώνεται ο οικουμενικός άνθρωπος;
α) Ιδρύονται πολλά νέα σχολεία, κολέγια και πανεπιστήμια που συμβάλλουν στη διάδοση των νέων ιδεών.
β) Τα προγράμματα σπουδών, διευρύνονται, σε σχέση με τα μεσαιωνικά, περιλαμβάνοντας ένα ευρύ φάσμα μαθημάτων, ώστε οι μαθητές να αποκτούν συνολική μόρφωση.
ΕΛΛΗΝΕΣ ΛΟΓΙΟΙ ΣΤΗΝ ΔΥΣΗ
Ποια ήταν η συμβολή των Ελλήνων λογίων (μορφωμένων, σοφών) στον ανθρωπισμό και τη διαμόρφωση του οικουμενικού ανθρώπου; Να αναφέρετε δύο σημαντικού Έλληνες λογίους.
Οι ανθρωπιστικές σπουδές ενισχύθηκαν με την παρουσία σημαντικών Ελλήνων λογίων στη Δύση πριν και μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους (1453). Οι λόγιοι αυτοί:
α)πρόβαλαν τα ελληνικά γράμματα με το διδακτικό και εκδοτικό τους έργο,
β)ενίσχυσαν το ενδιαφέρον για την έκδοση αρχαίων ελληνικών κειμένων και τη συλλογή αρχαίων χειρογράφων από βιβλιοθήκες και ηγεμόνες.
Ανάμεσα σ’ αυτούς διακρίθηκαν ιδιαίτερα ο διαπρεπής φιλόσοφος Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων που έδρασε στον Μυστρά και ο επίσκοπος Νικαίας Βησσαρίων από την Τραπεζούντα.
Η ΕΦΕΥΡΕΣΗ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ
Σε ποιες περιοχές επεκτάθηκε η Αναγέννηση και ο Ανθρωπισμός και γιατί;
Η Αναγέννηση και ο Ανθρωπισμός γρήγορα επεκτάθηκαν και σε άλλες χώρες της υπόλοιπης Ευρώπης, όπου επικρατούσαν παρόμοιες συνθήκες με τις ιταλικές πόλεις, γιατί:
α) Οι συχνές μετακινήσεις καλλιτεχνών και λογίων διευκόλυναν, βέβαια, τη διασπορά της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού.
β) Η εφεύρεση της τυπογραφίας υπήρξε αποφασιστική. Το κοσμοϊστορικό αυτό γεγονός συνέβη, όταν γύρω στο 1450 ο Ιωάννης Γουτεμβέργιος από τη Μαγεντία της Γερμανίας χρησιμοποίησε κινητά μεταλλικά στοιχεία για την εκτύπωση των βιβλίων. Η ανακάλυψη αυτή διαδόθηκε με μεγάλη ταχύτητα. Το 1500 λειτουργούσαν τυπογραφεία σε 236 πόλεις της Ευρώπης και είχαν ήδη εκδοθεί 30-35 χιλιάδες τίτλοι βιβλίων.
Ποιες κοινωνικές ομάδες συμμετείχαν στη γνώση;
Αν και τα τυπωμένα πλέον βιβλία ήταν φθηνότερα και λιγότερο ογκώδη σε σχέση με τα μεσαιωνικά, μόνο οι άνθρωποι των πόλεων είχαν τη δυνατότητα να γίνουν κοινωνοί (μέτοχοι) της γνώσης. Ο περισσότερος κόσμος ήταν αναλφάβητος και αμέτοχος στις εξελίξεις. Ωστόσο, η αρχή έγινε και οι άνθρωποι ολοένα προσπαθούσαν για βελτίωση της θέσης τους στην κοινωνία.
ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ
ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ
Ποια στοιχεία δείχνουν την ανανέωση της λογοτεχνίας; Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι συγγραφείς;
Κατά το 16ο αιώνα παρατηρείται λογοτεχνική ανανέωση με:
α) τη χρήση των εθνικών γλωσσών και
β) με τον εμπλουτισμό της θεματολογίας.
Στην ανανέωση αυτή συνέβαλαν σημαντικοί συγγραφείς, όπως:
α)ο Ισπανός Θερβάντες με το περίφημο μυθιστόρημά του Δον Κιχώτης και
β) ο Άγγλος Σαίξπηρ με τα θεατρικά του αριστουργήματα (Άμλετ, Μάκβεθ, Οθέλλος).
γ)Τέλος, ο ΙταλόςΜακιαβέλλι στο έργο του Ο Ηγεμόνας αναλύει την τακτική και τη συμπεριφορά που πρέπει να ακολουθεί ο ηγεμόνας για την κατάκτηση της εξουσίας. Η χαρακτηριστική του φράση είναι: ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.
Ποιο ιστορικό γεγονός έδωσε ώθηση στις επιστήμες;
Η διεύρυνση του κόσμου με τις Ανακαλύψεις, έθεσε νέους προβληματισμούς για τη γη, το σύμπαν και την επιστήμη.
Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι επιστήμονες και με ποια επιστήμη ασχολήθηκαν;
Κοπέρνικος: αστρονομία, ηλιοκεντρική θεωρία
Κέπλερ: αστρονομία, νόμοι κίνησης πλανητών
Γαλιλαίος: αστρονομία, τηλεσκόπιο
Παράκελσος (αλχημιστής): ιατρική, φαρμακολογία
Βάκων: επιστήμη-φιλοσοφία, εισάγει το πείραμα στην επιστήμη
ΤΕΧΝΗ
Ποιες τέχνες αποτύπωσαν την Αναγέννηση;
Η τέχνη (αρχιτεκτονική, ζωγραφική, γλυπτική) της περιόδου αυτής αποτύπωσε με τον καλύτερο τρόπο την ιδεολογία της Αναγέννησης.
ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ: Οι τεχνίτες και οι καλλιτέχνες υιοθετούν αρχιτεκτονικά σχέδια ή λεπτομέρειες στη δόμηση και διακόσμηση των κτιρίων, τα οποία αντιγράφουν δημιουργικά την κλασική αρχαιότητα.
ΓΛΥΠΤΙΚΗ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ: Γνώρισαν τη μεγαλύτερη ανάπτυξη.
Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά της ζωγραφικής της Αναγέννησης;
α)Απεικονίζει το γυμνό ανθρώπινο σώμα.
β)Προβάλλει μύθους της αρχαιότητας και τη φύση.
γ)Προβάλλει παράλληλα το θρησκευτικό συναίσθημα των ανθρώπων μέσα από θέματα με θρησκευτικό περιεχόμενο (σκηνές από τη Βίβλο κ.ά.).
δ)Όσον αφορά την τεχνοτροπία, οι καλλιτέχνες προχωρούν περισσότερο, εφαρμόζοντας την προοπτική, δηλ. δίνοντας την αίσθηση του βάθους στις απεικονίσεις, και την τεχνική της φωτοσκίασης.
Από πού ξεκίνησεκαι τι σημαίνεικουατροτσέντο; Ποιο είναι το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του; Ποιος ο κυριότερος ζωγράφος της εποχής;
Τον 15ο αιώνα, η Φλωρεντία γίνεται το επίκεντρο μιας διαφορετικής καλλιτεχνικής άνθησης που επεκτείνεται σταδιακά και σε άλλες πόλεις της Ιταλίας. Ο αιώνας αυτός, γνωστός στην ιστορία της τέχνης ως κουατροτσέντο, προαναγγέλλει την ιταλική Αναγέννηση. Στην τέχνη του κουατροτσέντο* μπορούμε να ανιχνεύσουμε επιρροές της γοτθικής και της βυζαντινής τέχνης, δηλ. της τέχνης των προηγούμενων περιόδων.
Ο Μποτιτσέλι θεωρείται ως κυριότερος ζωγράφος της εποχής αυτής.
Πότε και πού εξαπλώνεται η τέχνη της Αναγέννησης;
Η ιταλική Αναγέννηση και τα μηνύματά της απλώνονται και προς τον υπόλοιπο ευρωπαϊκό χώρο το 16ο αιώνα με αποτέλεσμα, παρά τις τοπικές ιδιαιτερότητες στην καλλιτεχνική έκφραση, να διαμορφωθεί ένα ενιαίο καλλιτεχνικό ρεύμα με πολλά κοινά χαρακτηριστικά, δηλ. η Τέχνη της Αναγέννησης.
Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι ζωγράφοι της Αναγέννησης;
α)Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της Αναγέννησης, είναι ταυτόχρονα και αξιόλογος επιστήμονας (αρχιτέκτονας, μηχανικός, εφευρέτης), ενσαρκώνοντας έτσι τον οικουμενικό άνθρωπο. Καλλιτεχνικά επηρεάστηκε από το ανθρωπιστικό πνεύμα και την τεχνική της προοπτικής. Αργότερα, όμως, επινόησε την τεχνική της διαβάθμισης η οποία με την εξαφάνιση των περιγραμμάτων δίνει την αίσθηση μιας ελαφριάς ομίχλης γύρω από τα σχήματα, προκαλώντας έτσι μια εντύπωση γλυκύτητας, ποίησης και μυστηρίου (Τζοκόντα).
β)Ο Μιχαήλ Άγγελος θεωρείται αρχηγός της Φλωρεντινής Σχολής και διακρίθηκε ως ζωγράφος, γλύπτης, αρχιτέκτονας και ποιητής. Συνδυάζει χαρακτηριστικά της αρχαίας ελληνικής τέχνης και τάσεις της εποχής του. Μια από τις αριστουργηματικές ζωγραφικές του συνθέσεις είναι η διακόσμηση της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα στο Βατικανό με θέμα τη Δευτέρα Παρουσία.
γ))Επικεφαλής της Ρωμαϊκής Σχολής ο Ραφαήλ Σάντι τονίζει στα έργα του το ανθρώπινο στοιχείο, την ευγένεια και το πνεύμα, όπως στις περίφημες Μαντόνες (εικόνες της Παναγίας)
δ)Ο Τιτσιάνο είναι ο κυριότερος εκπρόσωπος της Βενετικής Σχολής. Προσέχει ιδιαίτερα το χρώμα, τη κομψότητα και τη χάρη.
ε)Στη Γερμανία διακρίθηκε ο διάσημος ζωγράφος και χαράκτης ο ‘Αλμπρεχτ Ντύρερ. Στα έργα του εντοπίζονται τα χαρακτηριστικά της αναγεννησιακής τέχνης αλλά και στοιχεία σκοτεινά, όπως η δεισιδαιμονία και φόβος (H αποκάλυψη).
στ) Στις Κάτω Χώρες αναδείχθηκαν ο Ιερώνυμος Μπος. Συνέθεσε έργα με θέματα φανταστικά, συμβολικά και αινιγματικά στα οποία συνυπάρχουν η πραγματικότητα με το όνειρο.
ζ)Στην Ισπανία έζησε ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ή el Greco (= o Ελληνας). Στα έργα του διακρίνουμε την τεχνοτροπία της Αναγέννησης αλλά και τις επιρροές της βυζαντινής ζωγραφικής.Τα έργα του, με την ιδιαιτερότητά τους, προβάλλουν έντονες συγκινησιακές καταστάσεις, όπως δραματικότητα και πάθος
ΜΟΥΣΙΚΗ
Γιατί αρχίζει να διαφοροποιείται από χώρα σε χώρα η κοινή μουσική παράδοση;
Το πνεύμα της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού επηρεάζει και τη μουσική. Παράλληλα με την επίσημη μουσική παράδοση της Εκκλησίας καλλιεργείται η λαϊκή μουσική. Η κοινή μουσική κληρονομιά αρχίζει να διαφοροποιείται από χώρα σε χώρα, καθώς το μουσικό κλίμα κάθε τόπου, η ιδιοσυγκρασία του δημιουργού και το κοινό στο οποίο απευθύνεται καθορίζουν το ύφος της μουσικής.
Ποιο είδος μουσικής έχει μεγάλη ανάπτυξη;
Την περίοδο αυτή η πολυφωνική μουσική παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη. Η Ιταλία έχει και στον τομέα αυτό το προβάδισμα με κορυφαίο μουσικό τον Τζοβάνι ντα Παλεστρίνα.
Ποιες νέες μορφές μουσικής εμφανίζονται;
Προς το τέλος του 16ου αιώνα εμφανίζονται και οι πρώτες μορφές κονσέρτου* και συμφωνίας*, που θα εξελιχθούν περισσότερο από τον επόμενο αιώνα.
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Κουατροτσέντο (Quattrocento): ιταλικός όρος που δηλώνει την προδρομική φάση της Αναγέννησης. Στην κυριολεξία του σημαίνει τον αιώνα του οποίου το δεύτερο ψηφίο είναι ο αριθμός 4 (quattro), δηλαδή το 15ο αιώνα.
Κονσέρτο: Είδος μουσικής σύνθεσης για ένα ή περισσότερους σολίστ και ορχήστρα.
α)Ήδη από το τέλος του μεσαίωνα ευρωπαίοι έμποροι, όπως ο βενετός Μάρκο Πόλο, αναζητούσαν χρυσό, καρυκεύματα και αρώματα στην Ανατολή ακολουθώντας το δρόμο του μεταξιού.
β)Η αποκοπή του δρόμου αυτού, κατά το 15ο αι., αρχικά από τους Άραβες και ύστερα από τους Οθωμανούς ανάγκασε τους Ευρωπαίους να αναζητήσουν πρόσβαση στις αγορές της Ανατολής από τη θάλασσα.
Β) Πολιτικά: οι φιλοδοξίες ηγεμόνων.
Γ) Θρησκευτικά: η διάδοση του χριστιανισμού
Δ) Επιστημονικά: η ροπή του ανθρώπου προς τη γνώση.
Ποιοι παράγοντες διευκόλυναν τα ταξίδια;
Από το 13ο αι. τα ταξίδια άρχισαν να γίνονται σταδιακά ευκολότερα και ασφαλέστερα χάρη σε μια σειρά νέων τεχνικών μέσων:
α) της πυξίδας,
β)του αστρολάβου, που ήταν όργανο προσδιορισμού του γεωγραφικού πλάτους με βάση την παρατήρηση των άστρων, και
γ)των πορτολάνων, που ήταν ναυτικοί χάρτες.
δ)Παράλληλα, ένας νέος τύπος πλοίου, η καραβέλα, συνδύαζε χωρητικότητα, ταχύτητα και ασφάλεια.
ε)Η αντίληψη για τη σφαιρικότητα της γης κέρδιζε συνεχώς έδαφος.
Άρα οι Ευρωπαίοι ήταν τώρα έτοιμοι για τη μεγάλη περιπέτεια των ανακαλύψεων.
Τα εξερευνητικά ταξίδια
α)Οι Πορτογάλοι, επιδιώκοντας να ανακαλύψουν δρόμο προς τις Ινδίες πλέοντας γύρω από την Αφρική, οργάνωσαν αλλεπάλληλες εξερευνητικές αποστολές. Τελικά ο στόχος αυτός επιτεύχθηκε, όταν ο Βάσκο ντε Γκάμα έφθασε το 1498 στο Κάλικουτ των Ινδιών.
β)Αντίθετα με τους Πορτογάλους, ο Χριστόφορος Κολόμβος, γενουάτης θαλασσοπόρος στην υπηρεσία του βασιλιά της Ισπανίας, πεπεισμένος ότι η γη είναι σφαιρική, επιχείρησε να φθάσει στην Ασία πλέοντας δυτικά. Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ταξιδιών του (1492-1504) ανακάλυψε νησιά και ηπειρωτικές περιοχές της κεντρικής Αμερικής. Ο ίδιος όμως πίστευε ότι είχε φτάσει στις Ινδίες.
γ)Αποκορύφωμα των ανακαλύψεων υπήρξε ο πρώτος περίπλους (1519-1522) της γης από τον Φερδινάνδο Μαγγελάνο, Πορτογάλο στην υπηρεσία του βασιλιά της Ισπανίας. Έτσι αποδείχθηκε για πρώτη φορά ότι η γη είναι σφαιρική.
Η γέννηση ενός Νέου Κόσμου
Πώς μοιράστηκαν οι αποικίες;
Οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί κατέκτησαν με τη βία τις περιοχές που ανακάλυψαν. Ειδικότερα οι τελευταίοι, επιδεικνύοντας απάνθρωπη σκληρότητα, εξαφάνισαν τους λεγόμενους προκολομβιανούς πολιτισμούς της κεντρικής και νότιας Αμερικής.
Αφού μετέτρεψαν με τον τρόπο αυτό τις νέες χώρες σε αποικίες, τις μοίρασαν μεταξύ τους με τη Συνθήκη της Τορντεζίλας (1494). Έτσι δημιουργήθηκαν δύο αντίστοιχες αποικιακές αυτοκρατορίες, η πορτογαλική και η ισπανική.
Από τα τέλη όμως του 16ου αιώνα η Ολλανδία, η Αγγλία και η Γαλλία άρχισαν να διεκδικούν μερίδιο από τις αποικίες με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ανταγωνισμοί και συγκρούσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.
Ποιες ήταν οι επιπτώσεις των Ανακαλύψεων για τους λαούς των νέων χωρών; Ποια ήταν η τύχη των προκολομβιανών πολιτισμών;
Για τους λαούς των νέων χωρών οι επιπτώσεις των Ανακαλύψεων ήταν αρνητικές. Οι Ευρωπαίοι επιδόθηκαν στην εντατική εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών σε βάρος των ιθαγενών και επέβαλαν την αρχή των άνισων ανταλλαγών. Συγχρόνως θεώρησαν τους μη ευρωπαϊκούς λαούς ως υποδεέστερους και εκμεταλλεύσιμους. Η πολιτική αυτή κληροδότησε πολλαπλά προβλήματα στον κόσμο, όπως ήταν η δουλεία, η αποικιοκρατία, η υπανάπτυξη και η φτώχεια των τρίτων χωρών, τα οποία μας απασχολούν με διάφορες μορφές μέχρι σήμερα.
Η Ευρώπη και ο Νέος Κόσμος
Ποιες ήταν οι ριζικές μεταβολές που προκάλεσαν οι ανακαλύψεις στην Ευρώπη και ολόκληρο τον κόσμο;
Οι ανακαλύψεις προκάλεσαν ριζικές μεταβολές στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο:
α)Με το άνοιγμα στους ωκεανούς το κέντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας μετατοπίστηκε από τη Μεσόγειο στον Ατλαντικό και τη Βόρεια Θάλασσα, όπου κατέληγαν οι υπερπόντιοι θαλάσσιοι δρόμοι.
β)Τώρα νέα λιμάνια, όπως της Σεβίλλης, της Λισσαβόνας, της Αμβέρσας, απέκτησαν μεγαλύτερη οικονομική σπουδαιότητα από εκείνα της Βενετίας και της Γένουας.
γ)Η εισαγωγή χρυσού και αργύρου στην Ευρώπη σε μεγάλες ποσότητες διεύρυνε τις ανταλλαγές και δημιούργησε νέες οικονομικές δραστηριότητες, όπως εμπορικές και τραπεζικές. Από αυτές επωφελήθηκε περισσότερο μια νέα κοινωνική τάξη, η αστική.
δ)Η γνωριμία με νέους πολιτισμούς άρχισε να κλονίζει τις προκαταλήψεις και τις αξίες παρελθόντος.
ε)Παράλληλα, το κλίμα της εποχής ευνόησε την ανάπτυξη ποικίλων επιστημονικών κλάδων, όπως της γεωγραφίας, της αστρονομίας, της ζωολογίας, της βοτανικής, της εθνολογίας και άλλων.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια