Είναι η αναπαράσταση μέσα από το λόγο (με λέξεις) χώρων, προσώπων, αντικειμένων, φαινομένων, καταστάσεων.
Περιγραφικό κείμενο είναι το κείμενο με το οποίο δημιουργείται μια εικόνα που επιτρέπει στο δέκτη (αναγνώστη, ακροατή) να σχηματίσει σαφή εντύπωση για κάτι για το οποίο δεν έχει άμεση αισθητική αντίληψη (δεν το έχει δει, δεν το έχει ακούσει, δεν το έχει γευτεί, δεν το έχει αγγίξει).
Χαρακτηριστικά περιγραφής ως είδος κειμένου
- Συνδέεται κυρίως με το χώρο, δηλαδή σε ένα περιγραφικό κείμενο ο συγγραφέας παρουσιάζει το αντικείμενο που περιγράφει τοποθετημένο μέσα σ’ ένα συγκεκριμένο χώρο.
- Βασίζεται στην επιλογή λεπτομερειών (των επιμέρους στοιχείων / χαρακτηριστικών του περιγραφόμενου αντικειμένου) και στην οργανωμένη καταγραφή τους, έτσι ώστε να παρουσιάζονται με λογική τάξη και σειρά.
- Περιέχει βασικές πληροφορίες σε ό,τι αφορά το είδος του περιγραφόμενου αντικειμένου, την όψη/ τη μορφή του, τη θέση του, την κατάστασή του (οι ιδιαίτεροι παράγοντες που καθορίζουν την εικόνα του)
- Η επιλογή του υλικού μιας περιγραφής συνδέεται / εξαρτάται
- Από την οπτική γωνία / θέση στο χώρο
- Από την ιδιαίτερη προσωπικότητα / το χαρακτήρα του ατόμου που περιγράφει
- Από τη σκοπιά από την οποία εξετάζει τα γεγονότα, τον τρόπο με τον οποίο τα αντιμετωπίζει
Η δομή μια περιγραφής τοπίου ειδικότερα
- Έχει ως αφετηρία το γενικό (γενικές εικόνες) και προχωρά προς το ειδικό (πιο λεπτομερειακές εικόνες)
- Αναλυτικότερα η περιγραφή οργανώνεται:
- Με βάση το σημείο περιγραφής, όταν ο συγγραφέας μένει ακίνητος και από κει βλέπει το χώρο
- Με βάση την κίνηση προς ένα τέρμα:
- Από μακριά πάμε κοντά
- Από βόρεια πάμε νότια κ.λπ.
- Από κάτω πάμε πάνω και το αντίστροφο
- Σε άλλα είδη περιγραφής (προσώπου, αντικειμένου κ.λπ.) η οργάνωση του κειμένου ακολουθεί μια πορεία από τα απλά στα σύνθετα ή από τα δευτερεύοντα στα κύρια – σημαντικά στοιχεία κ.λπ.
Είδη περιγραφής
Χώρου, τόπου, τοπίου Αντικειμένου
Προσώπου Κτιρίου
Ζώου Έργου τέχνης
Φυσικού φαινομένου Συμπεριφοράς
Συναισθήματος
Περιγραφικά κείμενα συναντάμε σε διάφορους τομείς:
- Λογοτεχνία
- Επιστήμη
- Σχολικά εγχειρίδια
- Εφημερίδες
- Πρακτικούς οδηγούς (τουριστικούς, μαγειρικούς κ.λπ.
- Διαφημίσεις
- Μικρές αγγελίες
- Ενημερωτικά φυλλάδια
Τύποι περιγραφής: Η περιγραφή διακρίνεται επίσης σε:
- Αντικειμενική: είναι το περιγραφικό κείμενο που περιορίζεται στην τυπική παρουσίαση της εικόνας ενός αντικειμένου, κατάστασης κ.λπ. όπως αυτά είναι στην πραγματικότητα
- Υποκειμενική: είναι το περιγραφικό κείμενο στο οποίο κυριαρχεί η προσωπική άποψη του συγγραφέα, όπου δηλαδή η εικόνα ενός αντικειμένου παρουσιάζεται ανάλογα με το πώς βλέπει και ερμηνεύει το συγκεκριμένο αντικείμενο ο συγγραφέας.
Η γλώσσα της περιγραφής χαρακτηρίζεται από:
- Σαφήνεια και ακρίβεια
- Χρήση επιθέτων (για σταθερές ιδιότητες) τα οποία προσδίδουν ζωντάνια και παραστατικότητα
- Κυριαρχία του ενεστώτα και εξακολουθητικών ρημάτων
- Συχνή χρήση βοηθητικών ρημάτων (είμαι, έχω)
- Χρήση επιρρημάτων για προσωρινές ιδιότητες των περιγραφικών στοιχείων
Ο ρόλος του επιθέτου στην περιγραφή
Τα επίθετα στην περιγραφή δεν είναι απλά διακοσμητικά, παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο. Η χρήση τους προσδίδει ζωντάνια, παραστατικότητα, σαφήνεια και βοηθά να σχηματίσουμε στο μυαλό μας πιο εύκολα και πιο λεπτομερειακά την εικόνα του αντικειμένου που περιγράφεται. Αυτό γίνεται γιατί τα επίθετα μας δίνουν σημαντικές πληροφορίες για τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν. Η έλλειψή τους κάνει την περιγραφή λιγότερο παραστατική αλλά και αόριστη και ασαφή, γεγονός που προκαλεί σύγχυση στον αναγνώστη.