Προς μεγάλη του έκπληξη το 2002 η Επιτροπή για την ψυχιατρική και τη Θρησκεία της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας τον βράβευσε με το Βραβείο Pfister.Όταν πρωτοάκουσε το νέο, σκέφτηκε: ¨Τι σχέση έχω εγώ με τη θρησκεία;Κάποιο λάθος θα έγινε”. Έγραψε στην επιτροπή και ρώτησε: “Είστε βέβαιοι;Το ξέρετε πως θεωρώ τον εαυτό μου εν ενεργεία αθεϊστή;””……………… “” Θα ήθελα πολύ να διαθέτω τη θεϊκή φλόγα ,λαχταρώ να είμαι μέρος του Θείου,να υπάρχω για πάντα,να ενωθώ με αυτούς που έχω χάσει-όλα αυτά τα επιθυμώ πάρα πολύ…..””,είπε στην ομιλία του για τη βράβευση αυτή……… (τα πρώιμα θρησκευτικά βιώματα του Γιάλομ στην ορθόδοξη συναγωγή της οικογένειάς του περιβάλλονταν από έναν άκαμπτο και ανυποχώρητο αυταρχισμό ο οποίος του ήταν εξαιρετικά απωθητικός.) (ΡΟΥΘΕΛΛΕΝ ΤΖΟΣΣΕΛΣΟΝ: ΙΡΒΙΝ ΓΙΑΛΟΜ Για την ψυχοθεραπεία και την ανθρώπινη εμπειρία.)
“Οτιδήποτε μπορείς να φανταστείς είναι πραγματικό”.
~ Πάμπλο Πικάσο, 1881-1973 ~
Η ( Μουσική) Θεραπεύει αυτούς που την πιστεύουν.Για μένα είναι η απόλυτη θρησκεία.Είναι η Θρησκεία μου. (Γιάννης Αγγελάκας: εφ. Ντοκουμέντο 27|11|2016
Στίβεν Χόκινγκ: Δεν υπάρχει Θεός και η επιστήμη μπορεί να εξηγήσει καλύτερα το σύμπαν από την θρησκεία
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 18 Οκτώβριος, 2018 – 10:11 | Στην Κατηγορία:
«Σύντομες απαντήσεις σε μεγάλα ερωτήματα», το νέο βιβλίο του Στίβεν Χόκινγκ που θα κυκλοφορήσει μετά θάνατον
Δεν υπάρχει Θεός και η επιστήμη μπορεί να εξηγήσει καλύτερα το σύμπαν από ό,τι μια θρησκεία, λέει ο Βρετανός φυσικομαθηματικός και κοσμολόγος Στίβεν Χόκινγκ στο τελευταίο βιβλίο του με τίτλο «Σύντομες απαντήσεις σε μεγάλα ερωτήματα», το οποίο μόλις εκδόθηκε, αρκετούς μήνες μετά το θάνατό του.
Η θέση του αυτή ασφαλώς δεν αποτελεί έκπληξη, αφού όσο ζούσε, ο Χόκινγκ δεν έχανε ευκαιρία να δηλώνει κατηγορηματικά ότι ήταν άθεος και ότι έβλεπε τη δημιουργία του κόσμου από τη σκοπιά του επιστήμονα και μόνο, συχνά προκαλώντας την ενόχληση των πιστών σε κάποια θρησκεία.
Το τελευταίο βιβλίο του, που περιλαμβάνει δέκα δοκίμια με ερωταπαντήσεις, αρχίζει με το ερώτημα αν υπάρχει θεός και δίνει αρνητική απάντηση. «Νομίζω», λέει, «ότι το σύμπαν δημιουργήθηκε αυθόρμητα εκ του μηδενός, σύμφωνα με τους νόμους της επιστήμης. Αν αποδέχεστε, όπως εγώ, ότι οι νόμοι της φύσης είναι καθορισμένοι, τότε δεν χρειάζεται πολύ για να ρωτήσετε: ποιός ρόλος απομένει για το Θεό;».
Για τον Χόκινγκ -και πολλούς άλλους επιστήμονες- οι νόμοι της βαρύτητας, της σχετικότητας, της κβαντομηχανικής κ.α. είναι αρκετοί για να εξηγήσουν τα πάντα στο σύμπαν. «Αν θέλετε, μπορείτε να πείτε ότι οι νόμοι αυτοί είναι έργο του Θεού, αλλά αυτό είναι μάλλον ένας ορισμός του Θεού, παρά μια απόδειξη για την ύπαρξή του», γράφει ο Χόκινγκ.
Μήπως όμως ένα θεϊκό χέρι δημιούργησε τον «αυτόματο πιλότο» των φυσικών νόμων που διέπουν το σύμπαν; Αυτή είναι η βασική πεποίθηση των θρησκευόμενων επιστημόνων (περίπου ένας στους τρεις επιστήμονες πιστεύει στο Θεό, σύμφωνα με έρευνες) και των απλών ανθρώπων, όχι όμως του Χόκινγκ. Όπως το θέτει: «Μήπως ο Θεός δημιούργησε τους κβαντικούς νόμους που επέτρεψαν στην Μεγάλη Έκρηξη (Μπιγκ Μπανγκ) να συμβεί; Δεν θέλω να προσβάλω οποιονδήποτε πιστό, αλλά νομίζω ότι η επιστήμη έχει πιο πειστική εξήγηση από έναν θεό δημιουργό».
Για τον Χόκινγκ, αρκεί η κβαντομηχανική, η οποία εξηγεί πώς συμπεριφέρονται τα υποατομικά σωματίδια, προκειμένου να εμφανισθεί κάπου κάτι από το τίποτε, μετά να εξαφανισθεί και να εμφανισθεί πάλι κάπου αλλού. Επειδή το ίδιο το σύμπαν κάποτε δεν είχε παρά το μέγεθος ενός μόνου σωματιδίου, κάλλιστα ξεκίνησε κάπως έτσι. «Το ίδιο το σύμπαν, με όλη την εκπληκτική απεραντοσύνη και πολυπλοκότητά του, μπορεί απλούστατα να έκανε την εμφάνισή του ξαφνικά, χωρίς να παραβιάσει τους γνωστούς νόμους της φύσης», πιστεύει ο Χόκινγκ.
Και τότε τι υπήρχε πριν το «Μπιγκ Μπανγκ», ρωτάνε οι πιστοί; «Δεν υπήρχε χρόνος πριν την Μεγάλη Έκρηξη», απαντά ο Χόκινγκ. «Τελικά έχουμε βρει κάτι που δεν έχει μια αιτία, επειδή δεν υπήρχε χρόνος για μια αιτία ώστε να υπάρξει. Για μένα αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει καμία πιθανότητα ενός δημιουργού, επειδή δεν υπήρχε κανένας χρόνος για να υπάρξει ένας δημιουργός».
«Είμαστε ο καθένας ελεύθερος να πιστέψει ό,τι θέλει. Κατά την άποψή μου, η απλούστερη εξήγηση είναι ότι δεν υπάρχει Θεός. Κανείς δεν δημιούργησε το σύμπαν και κανείς δεν κατευθύνει τη μοίρα μας», γράφει. Αυτό ακριβώς είναι το βασικό αθεϊστικό επιχείρημα του Χόκινγκ: ότι δεν χρειάζεται μια αιτία (ένας δημιουργός) για να ξεκινήσει κάτι, εν προκειμένω όλος ο κόσμος. Το αν αυτό θα πείσει τους πιστούς και τις θρησκείες, είναι άλλο θέμα…
ΑΠΕ-ΜΠΕ
Διαβάστε περισσότερα: http://www.alfavita.gr/arthron/epistimi/stiven-hokingk-den-yparhei-theos-kai-i-epistimi-mporei-na-exigisei-kalytera-sympan#ixzz5UGwoq9FX
Follow us: @alfavita on Twitter | alfavita.gr on Facebook
και ψάχνω να σε βρω,
μα η ζωή που ζούμε
είναι μικρή θαρρώ.Πολλές φορές σε είδα
να ’ρχεσαι από μακριά
και πρόσωπο ν’ αλλάζεις
σαν έφτανες κοντά.Πολλές φορές σε είδα
να ’ρχεσαι από μακριά
και πρόσωπο ν’ αλλάζω
σαν έφτανες κοντά.Ξοδιάζω τη ζωή μου
μες στους συμβιβασμούς,
μα απ’ την καλή μου αγάπη
δε δίνω κανενός.Το ξέρω πως υπάρχεις
κι ίσως να μη σε βρω
μα πάντα θα σε ψάχνω
και θα σου τραγουδώ.
Τέλος, για το αν είμαι ή δεν είμαι πιστός,δεν μπορώ να σας απαντήσω,γιατί ειλικρινά δεν ξέρω.Αναγνωρίζω με βαθιά ευγνωμοσύνη το Ιερό και το Θείο παντού,γύρω και μέσα μου,ενώ διανοητικά και ιδεολογικά παραμένω άθεος.Με συγκινεί ως τα κατάβαθά μου η πίστη των ανθρώπων,όταν μεταφράζεται σε εμβάθυνση στον εαυτό και άνοιγμα στο όλον,όταν εκφράζεται σαν αδιαπραγμάτευτη αγάπη προς τον συνάνθρωπο,όταν γίνεται θυσία,όταν καβάλα στο άλογο,λογχίζει εκστατικά το τέρας μέσα μας.. ( Ο Αλκίνοος Ιωαννίδης για το μάθημα των Θρησκευτικών–20|11|2016 )
.
«Απέφυγα να επισκεφτώ κάποιον ψυχίατρο (για τις κρίσεις πανικού) και να πάρω φάρμακα. Ξέρετε, βασανίστηκα και δεν έχει τελειώσει αυτό! Κάθε άνθρωπος διαθέτει μια πνοή, είναι φτιαγμένος με κάποιον τρόπο και δεν αλλάζει αυτό το πράγμα. Ο αγώνας είναι διαρκής και δίνεις εξετάσεις! Με εμένα συμβαίνει το εξής περίεργο: Οταν είμαι πολύ χάλια, κλείνομαι στον εαυτό μου. Ο φόβος δεν σε αφήνει να αγαπάς, εκείνη την ώρα δεν λειτουργεί τίποτα. Αλλά όταν βρίσκομαι ανάμεσα σε μια μεσαία έως καλή κατάσταση, τότε πλημμυρίζει ο Θεός μέσα μου!…
Δέχτηκα μεγάλη βοήθεια από τον Θεό στην αντιμετώπιση του προβλήματος που είχα με τον αλκοολισμό! Στο πρόγραμμα με τους Ανώνυμους Αλκοολικούς -όπου πήγαινα για έξι μήνες- υπάρχει εκεί μέσα η “προσευχή της γαλήνης”. Με αυτή ζητάμε από τον Θεό να μας δώσει δύναμη και κουράγιο. Με τη βοήθεια της “προσευχής της γαλήνης” αλλά και τη δική μου προσωπική προσευχή στον Θεό από τον Σεπτέμβριο του 1999 έως σήμερα έχω παραμείνει καθαρός και νηφάλιος!»Θοδωρής Αθερίδης,
ή η δύναμη της αδυναμίας μας
Καί κάθε φορά πού μού μιλοῦσαν γιά τόν Θεό δέν τούς πίστευα, ἀλλά ὕστερα ὅταν ἔμενα μόνος μέ τή σιωπή, καταλάβαινα καί τόν Θεό καί τό ἔργο του. Τάσου Λειβαδίτη.
Σε αγαπώ και πέφτω ψηλά
ανάσκελα κοιτώ τον ουρανό
γλυκιά που`ναι η πατρίδα
σαν είναι μακριά
γυρνάει η πυξίδα
στον ουρανό ψηλά.
Ξάπλωσε εδώ να δούμε μαζί
χορεύουνε τ`αστέρια κι η μουσική
πάλλεται σαν το κύμα
τεντώνεται η χορδή
εμείς είμαστε σχήμα
που φαίνεται από`κει.
Είμαστε σχήμα
που φαίνεται από`κει
γυρνάει η πυξίδα
τον ουρανό να βρει.
Γλυκιά που`ναι η πατρίδα
σαν είναι μακριά
ανάσκελα κοιτάμε
και πέφτουμε ψηλά.
Σ`ευχαριστώ, το νιώθω Θεέ
υπάρχεις δεν υπάρχεις
το θαύμα έγινε.
Πρέπει νὰ δράσουμε ὄχι μόνο πολιτικὰ ἀλλὰ καὶ θρησκευτικὰ μέσα στὴν πολιτική μας. Αὐτὸ σημαίνει νὰ ἔχουμε σὰν θρησκεία μας τὴν ἐλευθερία, ποὺ ἡ μόνη αὐθεντικὴ ἔκφρασή της εἶναι ἡ δικαιοσύνη καί ἡ ἀγάπη. Ναί, γιὰ μᾶς –ποὺ θεωρούμαστε ἐχθροὶ τῆς χριστιανικῆς θρησκείας- καὶ μόνο σὲ μᾶς μένει αὐτὸ τὸ ἔργο ποὺ τὸ θεωροῦμε ὕψιστο χρέος: νὰ ἀσκοῦμε οὐσιαστικὰ τὴν ἀγάπη ἀκόμα καὶ στὶς πιὸ λυσσαλέες μάχες μας, αὐτὴν τὴν ἀγάπη ποὺ εἶναι ἡ ὕψιστη ἐντολὴ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ ἀληθινὴ ἀρχὴ τοῦ ἀληθινοῦ χριστιανισμοῦ.
(Μιχαήλ Μπακούνιν)
ΑΠΟ ΤΑ ΟΥΡΑΛΙΑ ΣΤΑ ΟΥΡΑΝΙΑ
ΕΛΕΝΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ
Αληθινές ιστορίες σε καιρούς αθεΐας
Μπήκα σ’ ένα υπόστεγο, για να προστατευθώ για λίγο από τούτο το ξέσπασμα του καιρού… στριμώχτηκαν μαζί μου κι άλλοι. Μόλις χαλάρωσε ο καιρός, οι περισσότεροι όρμησαν στο διπλανό κτίριο, που φαίνεται πως ήταν εκκλησία… Μπήκα κι εγώ σαν κλέφτης. Λες να με είδε κανείς; Όχι τίποτε άλλο, θα πλήγωνα τη γιαγιά – θ’ άρχιζαν οι ανακρίσεις, τα πώς και τα γιατί.
…Καινούργια φωτιά μπήκε στα στήθια μου. Αυτά που έλεγε ο ιερέας τα έλεγε η γιαγιά μου χρόνια, μα με άλλο νόημα… Μήπως όμως ήταν με το ίδιο κι εμείς δε θέλαμε να το δούμε αλλιώς; Μα μήπως η γιαγιά;… Αποκλείεται! Η γιαγιά είναι στέλεχος στο κόμμα, είναι αυθεντία που τη σέβονται όλοι, δεν είναι ξεροκέφαλη γυναικούλα της εκκλησίας. Μα πάλι… αν η γιαγιά… όχι, όχι, θα της είχαν ξηλώσει όλα τ’ αξιώματα και θα την είχαν στείλει στη Σιβηρία…
Φεύγοντας από την εκκλησία, οι άλλοι έκαναν μια βαθειά υπόκλιση με μεγάλο σταυρό. Μα εγώ… εγώ πώς να αποχωρήσω; Χωρίς υπόκλιση, χωρίς σταυρό;… Θα γινόμουν στόχος… Καλύτερα να μείνω τελευταίος…
Μα δεν πρόλαβα…
Έξι αληθινές ιστορίες από τις χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ, στις οποίες δόθηκε μια μυθιστορηματική πλοκή. Ιστορίες ανθρώπων που αναζήτησαν τον Θεό σε αθεϊστικά περιβάλλοντα. Έξι μαρτυρίες πίστεως και ελπίδας, για τη χάρη του Θεού, που δεν εγκαταλείπει ποτέ τον άνθρωπο…
Αυτό έλεγε ο καλλιτέχνης που σατίρισε την νεοελληνική πραγματικότητα όσο κανείς, είχε μια πολύ ιδιαίτερη σχέση με την θρησκεία, και όχι μόνο λόγω του… παρουσιαστικού του και των ρόλων – Επισκεπτόταν μοναστήρια και συνομιλούσε με μοναχούς – Άγνωστες ιστορίες από την προσωπική του ζωή
Ο Τζίμης Πανούσης και η σχέση του με την Εκκλησία
Ο Τζίμης Πανούσης και η Εκκλησία, δύο «έννοιες» που θα μπορούσαν να θεωρηθούν και εκ διαμέτρου αντίθετες. Στα σατιρικά έργα του μεγάλου καλλιτέχνη που πέθανε το Σάββατο σε ηλικία 64 ετών από ανακοπή καρδιάς, η εκκλησία και οι εκπρόσωποί της είχαν πάντα «κεντρικό» ρόλο. Ήταν άλλωστε και το ίδιο το παρουσιαστικό του Τζίμη Πανούση που «παρέπεμπε» σε… ιερωμένο – όπως λέει ο ίδιος, δεν ήταν σπάνιο να τον χαιρετούν στο δρόμο ως ιερέα. Το σπινθιροβόλο βλέμμα του όμως, το οποίο μπορεί να μετέδιδε στον συνομιλητή του όλα τα συναισθήματα αλλά μάλλον όχι την πραότητα «έβαζε τα πράγματα στην θέση τους».
Κι όμως, η σχέση του Τζίμη Πανούση με την Εκκλησία δεν περιοριζόταν μόνο «επί σκηνής». Ο καλλιτέχνης τα τελευταία χρόνια επισκεπτόταν συχνά την Άνδρο, όπου διατηρούσε σπίτι και όπως περιγράφει η ιστοσελίδαenandro.gr, ήταν πολλές οι φορές που είχε επισκεφθεί το μοναστήρι της Παναχράντου και είχε συνομιλήσει με τους μοναχούς που ζουν εκεί.
«Τελικά μερικά πράγματα συμβαίνουν γιατί… πρέπει να συμβούν». Αυτό ήταν το τελικό συμπέρασμα του Τζίμη Πανούση στο μεταπασχαλινό γεύμα στην Πανάχραντο, περιγράφει η ιστοσελίδα για το Πάσχα του 2015.
Εκείνη η συζήτηση του Τζίμη Πανούση με τους μοναχούς Ευδόκιμο, Αέτιο και Φιλάρετο τα είχε όλα. Ενατένιση στα ανθρώπινα, μνήμες του Τζιμη και του Αέτιου από την ελληνική ροκ σκηνή της δεκαετίας του ’90 και την έλευση των Iron Maiden στην Ελλάδα (!) και αναμνήσεις από την αντιδικτατορικη δράση της δεκαετίας του ’70 με δύο παλιόφιλους του που τώρα κάνουν πολιτική καριέρα.
Οι λεπτομέρειες της συζήτησης κατά την διάρκεια του γεύματος πολλές. Δύσκολο να περιγραφούν. Όπως και οι απότομες στροφές των θεμάτων. Η χαλαρή συζήτηση πήγαινε προς το τέλος όταν έγινε ένα απροσδόκητο συμβάν. Ξαφνικά ανοίγει η πόρτα της μικρής τραπεζαρίας και μπαίνει μια κυρία με τον σύζυγο της. Χαιρετούν την ομήγυρη γελαστοί. Τους αντιχαιρετούν όλοι και η κυρία ασπάζεται το χέρι του Ευδόκιμου, που είναι στην μια κεφαλή του τραπεζιού. Μετά γυρίζει πηγαίνει προς Τζίμη, που είναι στην άλλη κεφαλή. Ο Τζίμης δίνει ευγενικά το χέρι του για χαιρετισμό. Όμως η κυρία σκύβει και …το φιλάει! Χαμογελάμε όλοι που πέρασε τον γενειοφόρο Τζίμη για παπά και κάποιος της εξηγεί πως είναι ο κ. Πανούσης!
Ο Τζίμης σχολιάζει: «Προσοχή όχι ο υπουργός!» και συνεχίζει ατάραχος: «Δεν πειράζει, κοντεύω να το συνηθίσω! Με τόσους ρόλους παπάδων που έχω παίξει σχεδόν βρίσκω… φυσιολογικο να μου φιλάνε το χέρι! Τώρα ετοιμάζομαι για να παίξω και τον ρόλο ενός μοναχού! Άλλωστε είναι αρκετοί αυτοί που με χαιρετούν στον δρόμο νομίζοντας με παπά! Δεν τους απογοητεύω: Τους αντιχαιρετώ και συνεχίζω! Αν το σκεφτείς η δουλειά που κάνω μοιάζει με του παπά. Μαζεύω από τον κόσμο αυτά που θέλει να πει, αυτά για τα οποία θέλει να ξεσπάσει. Τον “εξομολογώ” δηλαδή. Και μετά του τα ξαναδίνω πίσω για να γελάσει. Βοηθώ να εκτονωθούν. Άρα είμαι εξομολόγος του κοινού μου»!
«Γελάμε όλοι με την “εξομολόγηση” του Τζίμη. Και ο Ευδόκιμος κλείνει την κουβέντα: “Αμα έχει αγάπη σε ό,τι κάνει ο άνθρωπος αρκεί. Η αγάπη τον βοηθά να το κάνει καλά”», περιγράφει ο δημοσιογράφος του enandro.gr, που είχε την τύχη να είναι παρών σε μια τέτοια συνάντηση.
Ο Τζίμης Πανούσης επισκεπτόταν μοναστήρια ανά την Ελλάδα, στους τόπους που βρισκόταν και είχε την ευκαιρία. Η φωτογραφία είναι από την Ι.Μ. Παναγίας των Καθαρών στην Ιθάκη, το 2011. Μαζί με τον Τζίμη Πανούση, ο ιερέας Θεοδόσιος Δενδρινός
Φωτογραφία από facebook @Γιώργος Δελλαπόρτας
Φωτογραφίες και πληροφορίες από το enandro.gr
χρήστης Petros Vassiliadis κοινοποίησε τη δημοσίευση του χρήστη Paul Church.
ΦΥΣΙΚΗ vs MAΘΗΜΑΤΙΚΑ; Ή ΠΙΣΤΗ vs EΠΙΣΤΗΜΗ;
O S. Hawking, κορυφαίος φυσικός επιστήμων στο παν/μιο του Καίμπριτς, λάβαρο της νεωτερικότητας – χωρίς βέβαια να φτάνει ο ίδιος στα όρια των φονταμενταλιστών της νεωτερικότητας – vs J. Lennox, καθηγητής των μαθηματικών στο παν/μιο της Οξφόρδης – χωρίς ούτε και αυτός να αγγίζει τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό.
” θεωρώ τον εγκέφαλο ως υπολογιστή που θα σταματήσει να λειτουργεί όταν τα συστατικά του αποτύχουν. Δεν υπάρχει παράδεισος ή μεταθανάτια ζωή για τους σπασμένο υπολογιστές. Αυτό είναι ένα παραμύθι για τους ανθρώπους που φοβούνται το σκοτάδι τον Στίβεν Χόκινγκ.
Ο Φυσικός Στίβεν Χόκινγκ, του Πανεπιστημίου του κέιμπριτζ, πέθανε χθες στις 76, ζώντας πολύ πιο πέρα από ό, τι οι περισσότεροι άνθρωποι με την ασθένεια als ή λου γκέριγκ, μπορούν να περιμένουν. Αυτό που είναι λυπηρό στην παραπάνω φράση είναι η κατανόησή του για το ανθρώπινο άτομο ως όχι περισσότερο από μια μηχανή. Μια τέτοια κατανόηση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της απώλειας της εγγενούς αξίας του ανθρώπου που είναι τόσο ενδημική στον πολιτισμό μας σήμερα.
Το σχόλιο του ουρανού ως παραμύθι για όσους φοβούνται το σκοτάδι, κάποτε ανταποκρίθηκε από τον Τζον Λένοξ, καθηγητή μαθηματικών στο πανεπιστήμιο της οξφόρδης, και έναν αφοσιωμένο χριστιανό.
Η λογική οδηγεί στο Θεό. Όπως είπε και ο Heisenberg, μία γουλιά από το ποτήρι της επιστήμης θα σε κάνει άθεο. Στον πάτο όμως του ποτηριού θα σε περιμένει ο Θεός…
·
Ο Μαριος Μπεγζος διαβάζει εφημερίδα στην τοποθεσία Μέγαρο Μουσικής Αθηνών / Megaron – The Athens Concert Hall.
ΑΝΤΙ ΕΠΤΑ ΣΟΦΩΝ ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ ΕΝΟΣ ΣΥΓΚΑΙΡΙΝΟΥ ΣΟΦΟΥ
Επτά διάσημα αποφθέγματα του Στίβεν Χόκινγκ
Ο διαπρεπής Βρετανός θεωρητικός φυσικός Στίβεν Χόκινγκ απεβίωσε σήμερα, σε ηλικία 76 ετών.
Σε μία σύντομη αναδρομή της τεράστιας επιστημονικής κληρονομιάς που αφήνει πίσω του, σας παραθέτουμε κάποια από τα σημαντικά αποφθέγματα του κοσμολόγου.
1 «Είμαστε, απλώς, ένα εξελιγμένο είδος μαϊμούδων σε έναν ασήμαντο πλανήτη ενός πολύ μέτριου αστέρα. Αλλά μπορούμε να αντιληφθούμε το Σύμπαν Αυτό μας κάνει ιδιαίτερα σημαντικούς.»
2 «Αν μας επισκέπτονταν εξωγήινοι, το αποτέλεσμα θα ήταν το ίδιο με τότε που ο Κολόμβος ανακάλυψε την Αμερική, που δεν ήταν καλή εξέλιξη για τους ιθαγενείς. Πρέπει απλά να κοιτάξουμε τους εαυτούς μας για να δούμε πώς μια ευφυής μορφή ζωής μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι που δεν θα θέλαμε να γνωρίσουμε».
3 «Ο μεγαλύτερος εχθρός της γνώσης δεν είναι η άγνοια, αλλά η ψευδαίσθηση της γνώσης».
4 «Πρώτον, να θυμάσαι να κοιτάζεις ψηλά στα αστέρια και όχι κάτω, στα πόδια σου. Δεύτερον, ποτέ μην σταματάς να εργάζεσαι. Η εργασία σου δίνει νόημα και σκοπό στη ζωή σου, χωρίς αυτή η ζωή σου είναι άδεια. Τρίτον, αν είσαι αρκετά τυχερός και βρεις την αγάπη, θυμήσου ότι είναι εκεί και μην την πετάξεις μακριά».
5 «Η συμβουλή μου σε άλλους ανθρώπους με κινητικά προβλήματα θα ήταν η εξής: συγκεντρωθείτε σε πράγματα που η δυσκολία σας δεν σας αποτρέπει από το να τα κάνετε καλά, και μην μετανιώνετε για τα πράγματα που αυτή η δυσκολία σας επηρεάζει. Μην είστε άτομο με ειδικές ανάγκες στο πνεύμα, όπως είστε σωματικά».
6 «Την επόμενη φορά που κάποιος σας παραπονεθεί ότι κάνατε ένα λάθος, πείτε του ότι ίσως αυτό είναι καλό. Διότι χωρίς τις ατέλειες, ούτε εσείς, ούτε εγώ, δεν θα υπήρχαμε».
7 «Ο στόχος μου είναι απλός. Είναι η πλήρης κατανόηση του Σύμπαντος, γιατί είναι έτσι όπως είναι και γιατί υπάρχει».
Λέτε… ο Stephen Hawking να πήγε στην κόλαση…;
Σκέφτεται κανείς με αφόρητη οδύνη αλλά και απόλυτη κατανόηση όλους τους αρρώστους με καρκίνο, αυτοάνοσα ή AIDS ή κάτι άλλο απίθανο, που εκφράζουν την αγανάκτηση τους: Γιατί; Γιατί εγώ;; Η αναζήτηση της αιτίας μιας αρρώστιας… αυτή η αίσθηση αδικίας… συνθλίβει ψυχές και τυραννάει φυλλοκάρδια!
Το νεαρό κορίτσι που είχε δύο όλες κι όλες σεξουαλικές επαφές με ένα αγόρι-έκπληξη, που γνώρισε σε φιλικό πάρτι και που, στην πανεπιστημιακή αιμοδοσία που μετείχε εξ υστέρων, έμαθε ότι είναι οροθετική στα 23 της χρόνια!!
Ο γιατρός που στα 36 του μετά από λαμπρές σπουδές και το πέρας της νευροχειρουργικής εξειδίκευσης διαγιγνώσκεται με καρκίνο πνευμόνων και ξέρει ότι σε λιγότερο από δύο χρόνια θα τελειώσει η ζωή του (P. Kalanithi: Όταν η ανάσα γίνεται αέρας, Εκδ. Πατάκης).
Οι άνθρωποι με τα, ποικίλων συμπτωμάτων, αυτοάνοσα, που κάνουν την ζωή τους… «ὅλως ἄλλη» και τους κάνουν εξαρτημένους, θιγμένους, θλιμμένους, θυμωμένους…!!
Πολλές φορές βέβαια η αρρώστια οδηγεί τον άνθρωπο στα ουσιώδη· τον διαμορφώνει, όμως κάτι τέτοιο είναι δύσκολο και σπάνιο. Συνήθως τον εξαντλεί, σίγουρα ψυχικά και οπωσδήποτε σωματικά και τον θυμώνει, αυτό το “γιατί”, που τυραννάει καθένα μας.
Anima sana in corpore sano φωνάζουμε εμείς οι σημερινοί άνθρωποι με το όραμα του αθλητικού ιδεώδους και την εμπορική του εξαργύρωση (ASICS τα αρχικά!) για να έρθει ο μακαρίτης ο καθηγητής Στίβεν Χόκινγκ να μας διαψεύσει διαβάζοντας μας, σωστά και ολόκληρο, το απόφθεγμα: Μακάρι-είθε να υπάρχει, ψυχή υγιής σε σώμα υγιές!! Εμείς όμως, παρότι χριστιανοί, κραυγάζουμε: Πάνω από όλα η υγεία…!
Γιατί:
Δεν καταλάβαμε ότι πάνω από όλα είναι η αγάπη και το να μπορείς να αξιολογείς σωστά, με υγιή κριτήρια, πράγμα που πολλάκις συγχέει, από τις ψυχολογικές συνθήκες και παραμέτρους, τα καίρια της ζωής σου!
Δεν καταλάβαμε ότι μπορείς να είσαι υγιής και δυστυχής συγχρόνως, χωρίς αγάπη. Ότι μπορείς να σφύζεις από ζωή και να έχεις ένα πεθαμένο σπίτι. Ότι μπορείς να καταφέρνεις «πράγματα και θάματα» αλλά να είσαι ένας σκαντζόχοιρος που κανένας δεν μπορεί, και κατ’ επέκτασιν δεν θέλει, να χαϊδέψει.
Δεν καταλάβαμε ότι ο Θεός μας, δεν «περιμένει στη γωνία» τα πλάσματα Του να τα τιμωρήσει για παραβάσεις, αλλά τα περιμένει στο Σταυρό με ανοιχτές (καρφωμένες για να μη… κλείνουν) αγκάλες, για να τα συγχωρήσει!
Δεν καταλάβαμε εμείς, ότι ο Χριστός δεν είναι ο τιμωρός Δίας, αλλά ο πατέρας μας, που δεν «τέρπεται ἐπ’ ἀπωλείᾳ ζώντων» αλλά θέλει «πάντας σωθῆναι».
Δεν καταλάβαμε ότι μέσα στο μυστήριο της ζωής, που κυριολεκτικά είναι ένα «τοπίο στην ομίχλη», είναι όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά. Να εμπιστευτείς… να μην εμπιστευτείς… να φοβάσαι να αγαπάς… να παραδοθείς στην αγάπη… να βρεις νόημα ζωής… να είναι αγνωστικιστής… να λες πως είσαι άθεος!!! Όλα είναι πιθανά και έκδοχα…
Δεν καταλάβαμε ότι ο πόνος και η αρρώστια είναι υποθέσεις που συντρίβουν και δεν επιτρέπεται, όντας υγιείς εμείς, να κάνουμε… ανέξοδη διδασκαλία σε όσους βρίσκονται στην φωτιά καιομένης καμίνου από αναπηρία, αρρώστια ή αδιέξοδα.
Δεν καταλάβαμε ότι διδασκαλία για τον τρόπο… άρσης του σταυρού κάποιου πειρασμού, δεν επιτρέπεται!!! Μόνον βοήθεια για την άρση νοείται, σύμφωνα με το υπόδειγμα της… ορειβασίας στον Γολγοθά…!!
Δεν καταλάβαμε ότι μόνον αυτός που βιώνει πειρασμό, ο ίδιος για τον εαυτό του, μπορεί να τον αξιολογήσει (τον πειρασμό) ως κέρδος και να πει μαζί με τον Βλάσιο Πασκάλ: «Χαρά, χαρά, χαρά, δάκρυα χαράς». Οποιοσδήποτε άλλος τολμήσει να του το προτείνει (του ασθενούς) είναι αθεόφοβα αγενής και δουλεύει για τον διάβολο!
Δεν καταλάβαμε την κουβέντα του Χριστού ότι «όποιου του δόθηκε πολύ, θα του ζητηθεί και πολύ».
Δεν καταλάβαμε ότι το να είσαι χριστιανός σου αυξάνει τις ευθύνες· δεν σου δίνει δικαιώματα… κήνσορα!
Δεν καταλάβαμε ότι εμείς είμαστε υπαίτιοι για την “αθεΐα” κάποιων. Λάθη μας τραγικά και αξιολογήσεις αθεολόγητες κλείνουν την πόρτα της Βασιλείας του Θεού σε πολλούς, που ναι μεν έχουν ειλικρίνεια αναζήτησης, αλλά βλέποντας την… “ποιότητά” μας, αποκλείουν για τη ζωή τους το ενδεχόμενο να μπουν στην Εκκλησία και να γίνουν μέλη της… σαν εμάς!!
Δεν καταλάβαμε τον λόγο του Χριστού στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, κεφ. 7 στίχ. 21 «Οὐ πᾶς ὁ λέγων με Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται…» και δείχνει να το κατάλαβαν λιγότερο από όλους, αυτοί που θεσμικά ρύθμισαν να λένε… Κύριε, Κύριε… σε κάθε Θ. Λειτουργία!
Δεν καταλάβαμε ότι η πίστη είναι περιπέτεια συναρτόμενη με πολλές παραμέτρους και υποδομές ψυχοκοινωνικές και οικογενειακές, και εμείς που έχουμε την ευλογία της πίστης (για την οποία πρέπει να γυρεύουμε αύξηση της όπως οι Απόστολοι!!!) πρέπει, αντί διαρκώς να λέμε γι’ αυτήν, να το συνειδητοποιήσουμε, ότι το σωστό είναι να την δείχνουμε. Το πώς δείχνεται, μας το… έδειξε στις Πράξεις ο Απόστολος Πέτρος στον παράλυτο επαίτη του Ναού. Εκείνος ζητούσε χρήματα. Οι σημερινοί ζητάμε πίστη! Ο Πέτρος του είπε: Δεν έχω χρήματα, όμως θα σου δώσω αυτό που έχω. Στο όνομα του Ιησού Χριστού, σήκω και περπάτα!!
Η φτώχεια μας είναι ότι δεν μπορούμε (ο όποιος… χριστιανός… παπάς… δεσπότης… Πατριάρχης…) να πούμε στον παράλυτο Στίβεν Χόκινγκ τον λόγο του Πέτρου, ενώ θεολογούμε ανέξοδα ότι είμαστε διάδοχοί του… (όχι μόνον ο Πάπας!!). Ας ταπεινωθούμε λοιπόν και ας κλείσουμε το στόμα γιατί όπως λέει «η δική μας» Γραφή: «Κρεῖσσον πεσεῖν ἀπό ὕψους ἤ ἀπό γλώσσης».
Δεν καταλάβαμε ότι δεν επιτρέπεται να ταξινομούμε εμείς τους ανθρώπους στον Παράδεισο ή την Κόλαση κατά… την σχολική λογική, με κατάστιχα καλών και κακών πράξεων (ένα είδος ηθικού ισολογισμού), γιατί μπροστά μας διαρκώς είναι ο ληστής ως πρώτος ένοικος του Παραδείσου, παρόλο που τα κατάστιχα της ζωής του ήταν κατάμαυρα!
Δεν καταλάβαμε ότι η μακαριότητα της Βασιλείας του Θεού δεν είναι ανταμοιβή, όπως ο καλός βαθμός που έρχεται μετά από την σωστή παρακολούθηση του σχολείου, αλλά είναι αυτή η ίδια η ζωή στην τελειοποίησή της. Το ίδιο και για την δυστυχία της κολάσεως· δεν είναι μία εξωτερική τιμωρία αλλά μία τραγική παγίωση στο κακό.
Δεν καταλάβαμε ότι δεν γίνεται να μιλάμε για ανθρώπους που έφυγαν από την ζωή και βρίσκονται στην παρουσία του Χριστού (Αιωνιότητα δεν είναι κάτι, είναι Κάποιος. Όταν πεθαίνουμε δεν πάμε κάπου· συναντάμε Αυτόν τον Κάποιον· τον Χριστό) με ρυθμιστική απόφανση… στην Κόλαση… ή στον Παράδεισο και συγχρόνως να κάνουμε μνημόσυνα και προσευχές για αυτούς! Επιτέλους δεν είναι όλα αυτά μία fraus pia!
Αν η «δαιμονική θεολογία» μας, πιστεύει ότι τελεσιδικεί το θέμα με τον θάνατο… τότε γιατί προσεύχεται για τους νεκρούς και “φωνάζει” στην Ομολογία Πίστεως ότι μέχρι την Δευτέρα Παρουσία του Χριστού… «όλα παίζονται»;;; [«…καί πάλιν ἐρχόμενον (τον Χριστό) κρίναι ζώντας καί νεκρούς»] Γιατί γιορτάζουμε την κάθοδο του Χριστού στον Άδη; Τελικά ένα γεγονός ἅπαξ γενόμενον ἀναμιμνησκόμεθα; Δεν μπορέσαμε ακόμη να ξεμπερδέψουμε τον θάνατο ως κατάσταση και τον θάνατο ως συνθήκη; Φανταζόμαστε και ένα… Κέρβερο έξω από τις… «πύλες του Άδη»; Αφού φαίνεται ότι αυτή την σημειολογία τη διαβάζουμε με αρχαιοελληνική ερμηνευτική!
Ο Στίβεν Χόκινγκ ήταν ένα μεγάλο, πολύ μεγάλο, μυαλό μέσα σε κυριολεκτικώς οστράκινο σκεύος. Το μυαλό του (όπως κάθε ανθρώπου) θα γίνει χώμα όπως και τα πόδια του. Για το μυαλό του δεν έκανε ο ίδιος τίποτε για να το αποκτήσει… του δόθηκε. Τώρα θα του “ζητηθεί” το πώς το χρησιμοποίησε. Για να μετράει φυσικά και μαθηματικά δεδομένα ή για να δουλέψει να αποκτήσει ποιότητα αγάπης ή καρδιά του; Μυστήριο θεατό και γνωστό, μόνον στον Χριστό! Δείχνει πάντως στο «Χρονικό του χρόνου» (τα άλλα του έργα είναι σε ολίγιστους προσβάσιμα) να πελαγοδρομεί ανάμεσα σε ερμηνευτική αγωνία και σε ανεκπλήρωτη επιθυμία για τον Θεό. Το Χρονικό του χρόνου έχει αναφορές στο όνομα του Θεού σχεδόν όσες… και μία θεολογική διατριβή ενώ ο ίδιος επισκέφθηκε και τους τέσσερεις τελευταίους Πάπες!!
Πάντως, όπως μαρτυρεί μαθητής του, ουδέποτε ο Χόκινγκ μεμψιμοίρησε ή δυσανασχέτησε ή βαρυγκόμησε για την σωματική του ασθένεια… «…είχε μια δοξολογική στάση στην ζωή, ούτε είπε ποτέ: Γιατί σ’ εμένα;»….
Εμείς πρέπει να τον ευχαριστήσουμε για όσα μας είπε και μας έμαθε για τους νόμους της επιστήμης. Να μην ασχοληθούμε με το αν ήταν εγωιστής ή όχι (Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός έλεγε ότι αν στύψει τη γενειάδα του, από κάτω θα τρέχει εγωισμός!) γιατί σ’ αυτό πολλά πταίομεν άπαντες και ελπίζουμε στην αγαπητική ταπείνωση του Χριστού. Να του ευχηθούμε (του Στίβεν Χόκινγκ) μία αποτελεσματική συνάντηση, με την Αιμορραγούσα Φιλανθρωπία του Χριστού, η οποία να τον αρτειώσει πνευματικά και να του “δείξει” τον τρόπο πρόσβασης σ’ αυτά που έψαχνε.
Και αφού του κάνουμε ένα προσευχητικό μνημόσυνο να γίνει μέτοχος της χαράς, που τίποτε δεν μπορεί να ταράξει, ας αφουγκραστούμε το άλλο πελώριο διανοητικό μέγεθος του εικοστού αιώνα, τον Λούντβιχ Βιτγκενστάιν να μας επισημαίνει:
«Η μεγαλύτερη ψευδαίσθηση του σύγχρονου κόσμου είναι ότι, οι νόμοι της επιστήμης εξηγούν το σύμπαν για εμάς.
Οι νόμοι της φύσης περιγράφουν το σύμπαν… αλλά δεν εξηγούν τίποτε».
π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος
Η λογική οδηγεί στο Θεό. Όπως είπε και ο Heisenberg, μία γουλιά από το ποτήρι της επιστήμης θα σε κάνει άθεο. Στον πάτο όμως του ποτηριού θα σε περιμένει ο Θεός…
https://www.youtube.com/watch?v=sU3c_ih8Z4w&t=41s
https://www.youtube.com/watch?time_continue=348&v=TPRBACgwPgQ
Γιώργος Χρυσοστόμου-ηθοποιός:
Στον Θεό πιστεύετε;”Ναι,αλλά όχι σε ένα γέρο με μούσια.Πολύ σωστά και πολύ αστεία είπε κάποιος ότι ο άνθρωπος έφτιαξε τον Θεό κατ΄εικόνα και καθ΄ομοίωσιν.Σήμερα είμαι περισσότερο πνευματικός απο ότι παλιότερα.Γενικότερα,ότι τον έχω παρακαλέσει να συμβεί στη ζωή μου έχει γίνει,ακόμη και πράγματα που με δυσκόλεψαν. ΒΗΜΑgazino 2-7-2017
Βασίλης Αλεξάκης-συγγραφέας:
Με τη θρησκεία,το μεταφυσικό,πώς τα πάτε;Εγώ δεν έχω καμία σχέση.Αλλά ζηλεύω τους ανθρώπους που παίρνουν δύναμη απο εκεί. εφ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 28-10-2017
Η Venetia Georgiou πρόσθεσε 5 νέες φωτογραφίες.
Από την αυγή της ύπαρξής του ο άνθρωπος αισθάνθηκε ότι ήταν αδύναμος απέναντι στις δυνάμεις της φύσης και στο ανεξήγητο,το απρόβλεπτο και αναπόφευκτο των γεγονότων και καταστάσεων της ζωής του.Έτσι ένιωσε την ανάγκη να “πιαστεί” από κάτι το πιο δυνατό απ’ αυτόν, που με διάφορους τρόπους, επικλήσεις, ξόρκια και τελετουργίες θα ζητούσε την αρωγή και την προστασία του. Τις περισσότερες φορές, αυτή τη δύναμη βοήθειας, τη ζητά αυθόρμητα υψώνοντας τα χέρια και τα μάτια του προς τον ουρανό. Είναι η δέηση προς την “άνωθεν” βοήθεια, τον “από μηχανής θεό”, που νοερά τοποθετείται πολύ ψηλά, εκεί που βρίσκεται ο ήλιος, η πρωταρχική δύναμη -θεότητα για τον άνθρωπο. Στο μέλλον, όταν δημιουργήθηκαν οι διάφορες πολυθεϊστικές ή μονοθεϊστικές δοξασίες και θρησκείες, το ανώτερο ον παρομοιαζόταν ως Ήλιος. Κάποιες ευφάνταστες θεωρίες υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος δέεται με τα χέρια προς τον ουρανό, επειδή από εκεί κατέβηκαν οι “θεοί του Ουρανού”, κάποιοι εξωγήινοι επισκέπτες, που τους δίδαξαν διάφορες τέχνες και ιάματα.
“Απλώνουμε τα χέρια στον Ήλιο”
Από την “Εαρινή συμφωνία” του Γιάννη Ρίτσου σε μελοποίηση του Γιάννη Μαρκόπουλου
Η θρησκεία ως κρατική υπηρεσία π. μ=Μαρτζούχου
….
Όλα τα παιδιά, σε κάποιο στάδιο της ανάπτυξής τους, θέτουν στους γονείς τους αλλεπάλληλα ερωτήματα. Άλλα μπορούν να απαντηθούν και άλλα όχι. Και σε κάποια στιγμή μπαίνει το ερώτημα, συνήθως στον μπαμπά -παραδοσιακά αυτός είναι ο σοφός αρχηγός-, για το ποιος έφτιαξε τον κόσμο. Και η πιο συνηθισμένη απάντηση είναι: ο Θεός.
Μετά ακολουθεί ένα ακόμα πιο σύνθετο ερώτημα: «Και τον Θεό ποιος τον έκανε;». Η σίγουρη απάντηση είναι πως τον Θεό δεν τον έφτιαξε κανείς. Υπήρχε πάντα από μόνος του. Αλλά αυτή η απάντηση δεν μοιάζει να ικανοποιεί το παιδί. Και συνεχίζει να ταλαιπωρεί τον μπαμπά του, μέχρι να επέμβει κατασταλτικά η μαμά νουθετώντας το βλαστάρι της, πως αυτά δεν είναι πράγματα για την ηλικία του.
Θα τα μάθει όταν μεγαλώσει. Ψευδής φυσικά διαβεβαίωση, γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι πεθαίνουν χωρίς να έχουν καταλάβει κάτι, γιατί ξέχασαν τα παιδικά τους ερωτήματα. Και ο άνθρωπος που δεν ρωτάει και δεν αμφισβητεί είναι κλινικά νεκρός, ένα αναπνέον πτώμα που περπατάει. Και κατά κανόνα αυτοί οι άνθρωποι διαμορφώνουν τις μεγάλες πλειοψηφίες που αναγνωρίζονται σε ένα κέντρο, πολιτικό ή θρησκευτικό ή και τα δύο μαζί. Με άλλα λόγια, η σιωπηλή πλειοψηφία. Δηλαδή αυτοί οι άνθρωποι που δεν έχουν λόγο.
Όλοι ξέρουμε πως γύρω από το παιδικό αυτό ερώτημα υπάρχουν δύο στρατόπεδα: αυτοί που είναι άθεοι και αυτοί που είναι θρήσκοι. Κατά μία αφελή προσέγγιση, οι άθεοι είναι οι προοδευτικοί, και οι θρήσκοι, σκοταδιστές και αντιδραστικοί. Αλλά υπάρχει και μια άλλη προσέγγιση. Αυτή του μεγάλου θρησκειολόγου Βάλτερ Σούμπαρτ, που τα ίχνη του εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς. Εβραίος γαρ.
Στο βιβλίο του «Θρησκεία και Ερως» (εκδόσεις Ολκός) λέει: «Κάθε συζήτηση για τον Θεό είναι επιτρεπτή, εκτός από μία: ότι δεν υπάρχει. Βέβαια δεν μπορεί να αποδειχθεί η ύπαρξή του, αλλά ούτε και να αμφισβητηθεί. Πρέπει να πιστεύει κανείς σ’ αυτόν, πράγμα που σημαίνει: πρέπει να τον βιώνει.
Όπου ο Θεός βιώνεται, καμιά απόδειξη δεν έχει ισχύ, και όπου έχει βιωθεί, δεν απαιτείται καμιά απόδειξη». Αν λοιπόν η πίστη είναι βίωμα, εξ ου και δεν μπορεί να διδαχτεί, δεν είναι αντικείμενο μάθησης, αλλά μύησης, μπορεί να είναι μονοπώλιο ενός κρατικού οργανισμού; Φυσικά μιλάμε για την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδας, που ενώ είναι αναπόσπαστο μέρος μιας «διεθνούς» Ορθοδοξίας, πώς μπορεί να αποτελείται από περίπου δέκα χιλιάδες ιερείς-δημόσιους υπαλλήλους;
ΤΕΤΆΡΤΗ, 16 ΑΠΡΙΛΊΟΥ 2014
Επιτάφιος Θρήνος
Πάντα το Πάσχα είναι μια περίοδος περισυλλογής και αναζήτησης του Θείου, της ψυχής μου, της πορείας μου. Μάλλον σαν ταξίδι χωρίς χάρτη μου μοιάζει. Με πυξίδα το ένστικτο. Το Θείο Πάθος, ο θάνατος, το τί σήμανε αυτό για την ροή του κόσμου. Τόσα πολλά, τόσο διάβασμα, τόσο ψάξιμο, τόσες απορίες, τόση κατάνυξη, και λίγη προσευχή κατά καιρούς, σε έναν άγνωστο Θεό, που μας τον λένε στο σχολείο, στο σπίτι, στην εκκλησία, αλλά που βαδίζει πολύ αργά πάνω σε αυτό τον κόσμο και (ίσως να νομίζω ότι) μπορεί να μην προλάβει να φτάσει σε μένα. Σκέψεις για τον Θεό, ένα ψηλάφισμα στα τυφλά…
Αυτή την εβδομάδα ήταν η τρίτη φορά που είπα σε κάποιον ότι δεν πιστεύω. Μια σφαλιάρα ένιωσα. Μήπως είναι η καλά εκπαιδευμένη μου συνείδηση, μήπως το υπερεγώ που διαμορφώθηκε θεωρώντας ότι η αμφισβήτηση είναι βλασφημία; Δεν πιστεύω στον θεό του ιδρύματος, των μεσαζόντων, τον θεό που μου είπαν ότι υπάρχει, αλλά μετά πρέπει να πληρώνω αίμα γιατί έτσι είπε ο θεός στον πρωθυπουργό. Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι. Δεν έχει δουλειά ο θεός στο στόμα κανενός πρωθυπουργού Φαραώ. Δεν μπορεί να είναι άλλοθι εκμετάλλευσης και αδικίας. Σίγουρα δεν θέλω να πιστεύω σε τέτοιο θεό, στο θεό των σκλάβων.
Οι νοητικές γνώσεις που έχω συγκεντρώσει από τις αναζητήσεις μου δεν μου σβήνουν τη δίψα. Κάποτε ο Ιησούς υποσχέθηκε στην Σαμαρείτιδα νερό με το οποίο δεν θα ξαναδιψάσει ποτέ. Αν είναι να πιστέψω, τότε τέτοια πίστη… Ζωντανή, άσβεστη. Όχι εγκεφαλική. Όχι πια! Προτιμώ χωρίς πίστη καθόλου, παρά με δοξασίες.
Όταν ο Θεός είναι μόνο Θεός είναι πολύ μακριά και φοβάμαι να σηκώσω τα μάτια μου να Τον κοιτάξω. Όταν ο Θεός είναι και Άνθρωπος… έχει γύρω του άλλους ανθρώπους. Όχι θεούς, απλούς ανθρώπους σαν και εμένα. Που Τον πίστεψαν, που Τον ακολούθησαν, που αφιέρωσαν την ζωή τους στο σκοπό Του, που θέλησαν να τα παρατήσουν όλα για να είναι μαζί Του. Και ξαφνικά μέσα σε ένα βράδυ Τον συνέλαβαν, Τον βασάνισαν, Τον σταύρωσαν και μέχρι το μεσημέρι πέθανε… Πριν προλάβουν να αντιδράσουν, πριν καταλάβουν τί έγινε, πριν μπορέσουν να κάνουν κάτι για να το αποτρέψουν, βρέθηκαν να κλαίνε πάνω από έναν τάφο.
Η μάνα Του… αχ η μάνα του…
Οι αγαπημένοι Του άνθρωποι…
Κλείνω τα μάτια και ακούω μια γυναίκα να θρηνεί. Ένα τραγούδι μιας γυναίκας που έχει πεθάνει ο Θεός της και η καρδιά της σπάει και αναλύεται σε ποταμούς δακρύων. Δεν έχει σημασία τί ήταν ο νεκρός για τον υπόλοιπο κόσμο. Για εκείνη ήταν ο κόσμος ολόκληρος. Ο Θεός της. Τώρα ο ήλιος κρύφτηκε, σκοτάδι απλώθηκε παντού, σταμάτησε να γυρίζει ο κόσμος, δεν έχει πια κανένα νόημα. Τα δάκρυα, ο πόνος, ο θρήνος, η απόγνωση…
Ο αέρας που φυσάει της παίρνει τον θρήνο. Ή μήπως είναι πουλί, ή μήπως φλάουτο; Και ο ποταμός τρέχει, δεν σταματάει, δεν στερεύει, δεν καταλαγιάζει. Και ο κόσμος ακούει τη δυστυχία της. Και την ακούει και ο ουρανός …
Ο Θεός μπορεί να είναι περισσότερο, ή λιγότερο πραγματικός για τον καθένα μας. Φέτος για μένα το Πάθος και το Πάσχα είναι ο Ανθρώπινος θρήνος που ένιωσαν και νιώθουν πραγματικοί άνθρωποι.
Ένας διάλογος για την Μεγάλη Έκρηξη
Ακολουθούν δυο άρθρα: το πρώτο είναι του Ευτύχη Μπιτσάκη,
«Μεγάλη Εκρηξη: Ενας σύγχρονος κοσμογονικός μύθος;»
και το δεύτερο του Παύλου Κλιματσάκη, «H φιλοσοφική σημασία της θεωρίας της μεγάλης έκρηξης» που είναι απάντηση στο πρώτο.
Από το «Αντίφωνο» διαμέσου του kavvathas.wordpress.com
Ευτύχης Μπιτσάκης
Σύμφωνα με την υπόθεση της Μεγάλης Εκρηξης το Σύμπαν δημιουργήθηκε πριν από 15 περίπου δισ. χρόνια από μια μεγάλη έκρηξη (Βig Βang, ειρωνικός όρος του Fred Ηoyle) από μια «σημειακή ιδιομορφία» μηδενικού όγκου και έκτοτε διαστέλλεται δημιουργώντας τον χώρο. Η υπόθεση αυτή παρουσιάζεται από ειδικούς, εκλαϊκευτές, ΜΜΕ, ως επιστημονική αλήθεια και- συνεπώς- το πρότυπο της Μεγάλης Εκρηξης ως το πραγματικό πρότυπο του Σύμπαντος. Ωστε το μέγα ερώτημα το οποίο απασχόλησε πάντα φιλοσόφους, επιστήμονες και θεολόγους απαντήθηκε στις μέρες μας και μάλιστα από μια αυστηρή, μαθηματικοποιημένη επιστήμη;
«Αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις». Ας συζητήσουμε λοιπόν το νόημα των σχετικών εννοιών: σύμπαν σημαίνει καθετί που υπάρχει. Μπορεί όμως η επιστήμη να αποφανθεί για το «Σύμπαν»; Η αρχή του Κοπέρνικου, κατά την οποίαν το Σύμπαν έχει παντού τις ίδιες ιδιότητες, αντιφάσκει με την παρατηρούμενη σήμερα πολυμορφία των κοσμικών σχηματισμών. Οι αρχαίοι, αντίθετα με την πλειοψηφία των σημερινών κοσμολόγων, διέκριναν τις έννοιεςΣύμπανκαι Κόσμος. Το Σύμπαν είναι ένα. Κόσμοι μπορεί να υπάρχουν πολλοί, άπειροι (Αναξίμανδρος, Δημόκριτος, κ.λπ.). Η σημερινή επιστημονική κοσμολογία είναι η επιστήμη του Σύμπαντος ή τοπική επιστήμη, δηλαδή επιστήμη του προσιτού σήμερα μέρους του Σύμπαντος; Οπως είναι γνωστό, το μαθηματικό πλαίσιο των κοσμολογικών υποθέσεων (προτύπων) είναι η Γενική θεωρία της Σχετικότητας. Ομως η θεωρία αυτή, αντίθετα με τη θεωρία της βαρύτητας του Νεύτωνα, είναι μια τοπική θεωρία, δηλαδή μια θεωρία η οποία περιγράφει τα φαινόμενα ως διαδικασίες με «μικρά», απειροστά βήματα, από σημείο σε σημείο. Οπως σημειώνει ο αείμνηστος καθηγητής Αχ. Παπαπέτρου, η πλήρης λύση του κοσμολογικού προβλήματος θα απαιτούσε άπειρο χρόνο. Η εννοιολογική σύγχυση (Σύμπαν=Κόσμος) είναι απλώς μια γλωσσική παραδρομή; Οπως θα υποστηρίξω, πρόκειται για θεμελιώδες φιλοσοφικό-οντολογικό σφάλμα. Σύμφωνα λοιπόν με την υπόθεση του Βig Βang, πριν από την έκρηξη δεν υπήρχε ούτε ο χώρος ούτε ο χρόνος. Αλλά κάθε φαινόμενο γίνεται κάπου (εν χώρω) και κάποια χρονική στιγμή (εν χρόνω). Η Μεγάλη Εκρηξη, αντίθετα, αν καταλαβαίνουμε τι λέμε, έγινε στο πουθενάκαι στο ποτέ….
Χωρίς να έχω το δικαίωμα να ισχυριστώ ότι όλοι οι κοσμολόγοι είναι υπέρ της Δημιουργίας, οφείλω να σημειώσω ότι η προηγούμενη παραδοχή ταυτίζεται με την άποψη του ιερού Αυγουστίνου, κατά την οποίαν ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, ουχί εν χώρω και χρόνω, αλλά μετά του χώρου και του χρόνου. Πέρα όμως από την ομοιότητα, η παραδοχή αυτή αντιφάσκει όχι μόνο με τις απόψεις των Προσωκρατικών και ειδικά του Αριστοτέλη, αλλά και με την ειδική θεωρία της Σχετικότητας (βέλος του Χρόνου, παρούσα στιγμή ως τελευτή του παρελθόντος και αρχή του μέλλοντος Χρόνου, φαινόμενα ως φυσικές διεργασίες με χρονικό πάχος).
Πριν από την Εκρηξη λοιπόν η ύλη (ποια ύλη;) υπήρχε στο πουθενά, καθ΄ ότι το σημείο μηδέν ορίζεται σε σχέση με τον ανύπαρκτο περιβάλλοντα χώρο, σε άπειρη πυκνότητα και σε άπειρη θερμοκρασία. Ποιο φυσικό νόημα μπορούν να έχουν αυτές οι δύο αποφάνσεις; Το άπειρον είναι έννοια δυναμική (αεί γε έτερον και έτερον, Αριστοτέλης). Σε σύγχρονη γλώσσα: δεν υπάρχει μέτρον του απείρου. Αν επιχειρήσουμε να ορίσουμε κάποιο σχετικό μέτρο, αυτό θα συνιστούσε την άρνηση του απείρου.
Η Εκρηξη δεν έγινε λοιπόν εν χώρω και χρόνω, όπως κάθε φυσικό φαινόμενο. Εγινε στο πουθενά και στο ποτέ. Η ύλη (ποια ύλη;) υπήρχε στο πουθενά, σε άπειρη πυκνότητα και θερμοκρασία. Μετά την Εκρηξη το «Σύμπαν» διαστέλλεται (πού διαστέλλεται;) δημιουργώντας τον χώρο και τον χρόνο. Συμπέρασμα: και οι τέσσερις βασικές παραδοχές του κυρίαρχου σήμερα κοσμολογικού προτύπου στερούνται φυσικού νοήματος. Το σημερινό κυρίαρχο πρότυπο είναι ένα οιονεί μεταφυσικό πρότυπο.
Ο Αριστοτέλης έλεγε ότι οι Πυθαγόρειοι, έγκλειστοι στον αφηρημένο κόσμο των μαθηματικών, πίστεψαν πως οι μαθηματικές κατασκευές τους αντιστοιχούσαν στον πραγματικό φυσικό κόσμο. Η παρατήρηση του Σταγειρίτη θα ταίριαζε και για τους οπαδούς του Βig Βang. Αλλά εδώ, εκτός από τις αντιφάσεις που σημειώσαμε, ανακύπτει και ένα μαθηματικό εμπόδιο. Οι εξισώσεις της βαρύτητας του Αϊνστάιν δεν λύνονται στο σημείο μηδέν, που υποτίθεται ότι αντιπροσωπεύει την απαρχή του χώρου. Λοιπόν; Λοιπόν αναζητήθηκε μια οδός διαφυγής: δεν μπορούμε να μάθουμε ποτέ τι συνέβη στο σημείο μηδέν και στον χρόνο μηδέν. Αρχίζουμε λοιπόν να περιγράφουμε την εξέλιξη του «Σύμπαντος» 10 δευτερόλεπτα μετά την Απαρχή. Ετσι, λύνεται κατά κάποιον τρόπο η μαθηματική δυσκολία, όλα τα άλλα όμως παραμένουν: απουσία χώρου και χρόνου, διαστολή στο πουθενά, αδυναμία να μάθουμε τι υπήρχε πριν από την Εκρηξη. Επιπλέον: η ύλη (την έχουν λέει υπολογίσει, 10 gr) υπήρχε πριν από την έκρηξη; Αν ναι, τι συνέβη και εξερράγη πριν από 15 δισ.; Αν δεν υπήρχε, τότε δημιουργήθηκε μετά του χώρου και του χρόνου; Η θετικίζουσα συλλογιστική των οπαδών του Βig Βang απαντά ότι τα ερωτήματα αυτά στερούνται νοήματος και ότι το κυρίαρχο πρότυπο «είναι το καλύτερο της Αγοράς» (και εδώ αγοραία κριτήρια;). Αλλά τα ερωτήματα αυτά είναι ερωτήματα φυσικά και όχι μεταφυσικά. Οι υπεκφυγές δεν συνιστούν απαντήσεις.
Δεν θα μάθουμε λοιπόν ποτέ τι έγινε στο Μηδέν, ή έστω πριν από τον χρόνο Πλανκ. Αλλά και τα λεγόμενα πληθωριστικά πρότυπα, ενώ επιχειρούν να ενέσουν φυσικό περιεχόμενο στις υποθέσεις τους (π.χ. ανάδυση ύλης από το κβαντικό κενό, το οποίο δεν είναι «κενό»), υπονομεύονται επειδή προϋποθέτουν απρόσιτες φυσικές καταστάσεις και διεργασίες. Επιπλέον, και στην περίπτωση αυτή πάσχει εκ νέου η λογική: πολλαπλά σύμπαντα, μίνι σύμπαντα, κ.λπ. Ωστε το πρότυπο της Μεγάλης Εκρηξης είναι απλώς μια μαθηματική-ιδεολογική κατασκευή; Πώς θα κριθεί η αλήθεια μιας θεωρίας; Η υπόθεση του Βig Βang δεν είναι ούτε επαληθεύσιμη ούτε διαψεύσιμη. Συνεπώς δεν είναι καν επιστημονική υπόθεση. Εχει παρά ταύτα υπέρ αυτής μια σειρά παρατηρησιακά δεδομένα, τα οποία όμως επιδέχονται και αντίθετες ερμηνείες. Ας τα απαριθμήσουμε, εφόσον ο χώρος δεν επιτρέπει να τα «συζητήσουμε».
Μάζα του Σύμπαντος. Ζυγίσαμε λοιπόν το Σύμπαν;
Ομοιογένεια και ισοτροπία στην κατανομή της ύλης. Η υπόθεση είχε ήδη αμφισβητηθεί από τον Αμπαρτσουμιάν (τον επιλεγόμενο «μπουλντόζα της κοσμολογίας»). Τα σημερινά παρατηρησιακά δεδομένα αποκαλύπτουν μια άκραετερογένεια: Τεράστιες «πίτες» ύλης, μήκους δισεκατομμυρίων ετών φωτός περιβαλλόμενες από αχανείς εκτάσεις κενού. Αλυσίδες πλάτους δισ. ετών φωτός. Ιεραρχική κατανομή γαλαξιών, κ.λπ. Αλλά η ομοιογένεια αποτελεί βασική παραδοχή του Βig Βang.
Μετατόπιση του φάσματος των γαλαξιών που εξηγείται με τη φυγή των γαλαξιών. Αλλά υπάρχουν και διαφορετικές ερμηνείες: υπόθεση του «κουρασμένου φωτός», υπόθεση δημιουργίας ύλης (Ηoyle, Νarlikar, Αrp) κ.λπ.
Ηλικία του «Σύμπαντος»: Υπολογίζεται με βάση την τιμή της σταθεράς του Χαμπλ. Εντούτοις δεν υπάρχει συμφωνία ως προς αυτή την τιμή. Με τιμή 45, το «Σύμπαν» έχει ηλικία 18 δισ. (Santage). Με τιμή 85,8 δισ. (Vaucouleurs). Λοιπόν;
Ακτινοβολία βάθους 2,7 απόλυτων βαθμών. Θεωρήθηκε ως απόδειξη του Βig Βang. Αλλά η ακτινοβολία αυτή είχε ήδη προβλεφθεί από τους Findlay-Frieundlich και Μax Βorn στο πλαίσιο ενός στάσιμου πρότυπου. Επίσης από τον Εντιγκτον, χωρίς Βig Βang. Κατ΄ άλλους, δεν έχει κοσμολογική προέλευση.
Νουκλεοσύνθεση. Υποτίθεται ότι τα ελαφρά στοιχεία δημιουργήθηκαν κατά την πρώτη στιγμή. Αλλά κατά τους Βurbidge, Fowell και Ηoyle, τα στοιχεία δημιουργούνται στην καρδιά των γαλαξιών, όχι κατά το Βig Βang. Κατά τον J.C. Ρecker, εξάλλου, η νουκλεοσύνθεση συνεχίζεται σε κάθε εποχή. Κβάζαρς. Εξαιρετικά φωτεινά αντικείμενα, με ισχυρή μετατόπιση προς το ερυθρό. Η ανακάλυψή τους θεωρήθηκε περίπου απόδειξη του κυρίαρχου προτύπου. Αλλά σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του Ηalton Αrp, τα κβάζαρς δεν βρίσκονται στις εσχατιές του ουρανού. Τα κβάζαρς εξακοντίζονται με τεράστιες ταχύτητες από την καρδιά γαλαξιών, είναι πιο πολλά γύρω από γαλαξίες και συνδέονται με γαλαξίες με γέφυρες ύλης. Αλλο ένα από τα θεμέλια του προτύπου φαίνεται να κλονίζεται. Αλλά, ανεξάρτητα από παραδοχές χωρίς νόημα και αμφισβητήσιμες αλήθειες, τα κεκτημένα της αστροφυσικής και της κοσμολογίας μπορούν να συγκροτήσουν ένα διαλεκτικό σενάριο, με τον όρο ότι θα αποκαθαρθούν από την αξίωση ότι η κοσμολογία μπορεί να περιγράψει τη γέννηση και την εξέλιξη του Σύμπαντος. Η θραύση των συμμετριών, η δημιουργία νέων μορφών ύλης, η μελέτη και η γνώση των θεμελιωδών αλληλεπιδράσεων, οι νόμοι της διατήρησης και οι νόμοι μετασχηματισμού, το αναλλοίωτο και το μεταβλητό, η υπέρβαση της σωματιδιακής αντίληψης του αντικειμένου ως αυτόνομης και συμπαγούς οντότητας στον χώρο, η αναζήτηση της διαλεκτικής ανάμεσα στα πράγματα και στις σχέσεις, όλη η μεγάλη σειρά ανακαλύψεων και ιδεών, συνιστούν ήδη ένα πλούσιο υλικό για την επεξεργασία των στοιχείων μιας διαλεκτικής της κοσμογένεσης.
Εν τέλει το κυρίαρχο πρότυπο περιέχει κοσμοϊστορικές αλήθειες, έγκλειστες σε ένα μαθηματικο-ιδεολογικό σχήμα. Με την ανάπτυξη της φυσικής των στοιχειωδών σωματίων και τη συγκεκριμένη γνώση των φυσικών αλληλεπιδράσεων, το πρότυπο αυτό απέκτησε φυσικό περιεχόμενο. Απαλλαγμένο από τα μηδέν και τα άπειρα, θεωρούμενο ως πρότυπο του προσιτού σήμερα μέρους του Σύμπαντος, είναι ένα πρότυπο κοσμογένεσης: δημιουργίας και καταστροφής μορφών. Ειδικά στην πορεία της κοσμικής εξέλιξης η ύλη έχει αλλάξει μορφές: η ύλη δεν αποτελείτο πάντα από τα άτομα του Δημόκριτου και του Νεύτωνα. Η ιστορικότητατων μορφών της ύλης είναι μια κεφαλαιώδης κατάκτηση της κοσμολογίας.
Εν τέλει, μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο κόσμος μας προήλθε από μία ή έναν τεράστιο αριθμό εκρήξεων στον υπάρχοντα χώρο και χρόνο, εκρήξεων της υπάρχουσας ύλης ή με την ανάδυση ύλης από το υποκβαντικό επίπεδο. Κατά τον Αλφβεν (βραβείο Νομπέλ) η υπόθεση του Βig Βang είναι ένας ωραίος μύθος. Ομως ένας μύθος που περιέχει επαναστατικές αλήθειες, έγκλειστες στο ιδεολογικό σχήμα.
πηγή: ΒΗΜΑ ΙΔΕΩΝ – Τεύχος 04/9/2009
================================================
Παύλος Κλιματσάκης
Αφορμώμενος από το αναδημοσιευθέν στο Αντίφωνο άρθρο του Ευτύχη Μπιτσάκη «Μεγάλη Εκρηξη: Ένας σύγχρονος κοσμογονικός μύθος;», θα ήθελα να εκθέσω στους αναγνώστες μερικές σκέψεις σχετικά με την σημασία της σύγχρονης κοσμολογίας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε και ένα βιβλίο, στο οποίο ο γνωστός καθηγητής Hawking εξέφρασε τις απόψεις του για τη σημασία της σύγχρονης Φυσικής. Ενώ οι απόψεις που εξέφρασε ο Hawking αποτελούν σαφή ένδειξη ότι και οι καλύτεροι φυσικοί επιστήμονες συχνά δεν αντιλαμβάνονται τη σημασία φιλοσοφικών και θεολογικών εωτημάτων, ο «δικός μας» Ευτύχης Μπιτσάκης, ο οποίος καταγίνεται αρκετές δεκαετίες με ζητήματα φυσικής φιλοσοφίας και φιλοσοφίας της επιστήμης, θέτει πολύ ουσιαστικότερους προβληματισμούς. Αν και διαφωνώ με τις απόψεις, στις οποίες καταλήγει ο Έλληνας καθηγητής, τον τιμώ ιδιαίτερα ως δάσκαλο, και γι’ αυτό θα εκκινήσω παρουσιάζοντας συνοπτικά τον προβληματισμό που παρουσίασε στο αναφερθέν άρθρο·στη συνέχεια θα αναφερθώ στο τρόπο με τον οποίο μπορεί να εκτιμηθεί φιλοσοφικά και θεολογικά το ζήτημα της Μεγάλης Έκρηξης.
Ο Μπιτσάκης σχολιάζει ορθώς ότι το κοσμολογικό μοντέλο της Μεγάλης Έκρηξης παρουσιάζεται συχνά από εκλαϊκευτές επιστήμονες αλλά και από τον Τύπο ως αποτετελεσμένη αλήθεια, ως «το πραγματικό πρότυπο του Σύμπαντος». Έτσι δημιουργείται η εντύπωση ότι το μέγα ερώτημα της δημιουργίας και της προέλευσης του Σύμπαντος, που απασχόλησε τη διανόηση ανά τους αιώνες, έχει απαντηθεί, και μάλιστα με φυσικοεπιστημονικό τρόπο. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Προφανώς, όχι.
Η θεωρία συνδέεται και πάσχει τόσο από πολλά άλυτα επιμέρους ερωτήματα όσο και από πολλές προβληματικές ιδέες, οι οποίες δεν συμβιβάζονται με την κοινή αντίληψή μας για την φυσική πραγματικότητα. Βεβαίως, το πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης συγκεντρώνει τις προτιμήσεις της επιστημονικής κοινότητας όχι αδίκως, αφού αρκετά δεδομένα το επιβεβαιώνουν (χαρακτηριστική περίπτωση η ανακάλυψη της ακτινοβολίας υποβάθρου). Στο πέρασμα του χρόνου το πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης ισχυροποιήθηκε απέναντι στο κύριο ανταγωνιστικό πρότυπο της Σταθερής Κατάστασης. Ο Μπιτσάκης αναφέρει αρκετές από τις δυσκολίες με τις οποίες βαρύνεται το πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης όπως επίσης και τις εναλλακτικές ερμηνείες που έχουν δοθεί σε επιτυχημένες προβλέψεις αυτού του κοσμολογικού μοντέλου, όπως τη μετατόπιση του φάσματος προς το ερυθρό (red shifting), και διάφορα άλλα. Στο βαθμό που τα συγκεκριμένα αυτά ζητήματα είναι φυσικοεπιστημονικής υφής, επαφίονται στους ειδικούς επιστήμονες. Εμείς θα ασχοληθούμε με το κατ’ εξοχήν φιλοσοφικό ερώτημα που υπαινίσσεται ο Μπιτσάκης σε σχέση με το πρότυπο της Μεγαλης Έκρηξης και το οποίο θα προσπαθήσουμε να εκθέσουμε με σαφήνεια στη συνέχεια.
Η κριτική του Μπιτσάκη
Ο καθηγητής θεωρεί λοιπόν ότι το κοσμολογικό πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης υποφέρει από ένα «θεμελιώδες φιλοσοφικό-οντολογικό σφάλμα». Και εξηγεί: «Σύμφωνα λοιπόν με την υπόθεση του Βig Βang, πριν από την έκρηξη δεν υπήρχε ούτε ο χώρος ούτε ο χρόνος. Αλλά κάθε φαινόμενο γίνεται κάπου (εν χώρω) και κάποια χρονική στιγμή (εν χρόνω). Η Μεγάλη Εκρηξη, αντίθετα, αν καταλαβαίνουμε τι λέμε, έγινε στο πουθενά και στο ποτέ. Χωρίς να έχω το δικαίωμα να ισχυριστώ ότι όλοι οι κοσμολόγοι είναι υπέρ της Δημιουργίας, οφείλω να σημειώσω ότι η προηγούμενη παραδοχή ταυτίζεται με την άποψη του ιερού Αυγουστίνου, κατά την οποίαν ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, ουχί εν χώρω και χρόνω, αλλά μετά του χώρου και του χρόνου». Πολλοί, όπως και εγώ, αντιλαμβάνονται την Μεγάλη Έκρηξη ως ένα είδος απόδειξης της δημιουργίας του κόσμου από τον Θεό, αλλά, όπως πιστεύω, όχι για τους σωστούς λόγους. Ο Μπιτσάκης αντιστρατεύεται αυτό το ενδεχόμενο και προβάλλει εύλογες φιλοσοφικές απορίες. Πέραν, δηλαδή, των όποιων άλλων φυσικοεπιστημονικών προβλημάτων, από τα οποία πάσχει το πρότυπο τα Μεγάλης Έκρηξης, θέλει να δείξει ότι πάνω απ’ όλα πάσχει από φιλοσοφικά προβλήματα και λογικές αντιφάσεις. Η πρώτη εννοιολογική δυσκολία που επισημαίνει, συνίσταται λοιπόν στο ότι η ιδέα της Μεγάλης Έκρηξης δηλώνει ένα φυσικό γεγονός το οποίο δεν συνέβη εν χώρω και χρόνω, πράγμα άτοπο. Ένα το κρατούμενο!
Στη συνέχεια σχολιάζει το ότι η μεγάλη Έκρηξη συνεπάγεται ότι η ύλη, πριν από την Έκρηξη «υπήρχε στο πουθενά, καθ΄ ότι το σημείο μηδέν ορίζεται σε σχέση με τον ανύπαρκτο περιβάλλοντα χώρο, σε άπειρη πυκνότητα και σε άπειρη θερμοκρασία». Σχολιάζει επιτυχώς ότι το «άπειρον», όπως έδειξε ο Αριστοτέλης, είναι «έννοια δυναμική (αεί γε έτερον και έτερον) και δεν μπορεί να είναι ποτέ δεδομένο. Κατόπιν σχολιάζει και την ιδέα της διαστολης του Σύμπαντος: «το Σύμπαν διαστέλλεται (πού διαστέλλεται;) δημιουργώντας τον χώρο και τον χρόνο». Και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι «βασικές παραδοχές του κυρίαρχου σήμερα κοσμολογικού προτύπου στερούνται φυσικού νοήματος. Το σημερινό κυρίαρχο πρότυπο είναι ένα οιονεί μεταφυσικό πρότυπο».
Ο Μπιτσάκης έχει περαιτέρω δίκιο στην διαπίστωση του ότι η «θετικίζουσα συλλογιστική των οπαδών του Βig Βang απαντά ότι τα ερωτήματα αυτά στερούνται νοήματος και ότι το κυρίαρχο πρότυπο είναι το καλύτερο της Αγοράς». Το συμπέρασμα του είναι όμως επίσης αρνητικό. Αν και έχει δίκιο στην κριτική του απέναντι στο πληθωριστικό μοντέλο, το οποίο επιχειρεί (εντελώς ασυλλόγιστα) να ερμηνεύσει τη δημιουργία της ύλης από το κβαντικό κενό, (το οποίο εν τέλει δεν λαμβάνεται όντως ως «κενό»), καταλήγει σε εντελώς αρνητικό αποτέλεσμα «Δεν θα μάθουμε λοιπόν ποτέ τι έγινε στο Μηδέν, ή έστω πριν από τον χρόνο Πλανκ». «Το πρότυπο της Μεγάλης Εκρηξης είναι απλώς μια μαθηματική-ιδεολογική κατασκευή; Η υπόθεση του Βig Βang δεν είναι ούτε επαληθεύσιμη ούτε διαψεύσιμη. Συνεπώς δεν είναι καν επιστημονική υπόθεση».
Τα ερωτήματα που θέτει ο Μπιτσάκης είναι όντως φιλοσοφικά, αλλά ο καθηγητής δεν προβαίνει στη φιλοσοφική τους αξιολόγηση. Παραμένει μόνο στην αρνητική κριτική, με στόχο να αποφύγει να παραδεχθεί τις φιλοσοφικές συνέπειες της Μεγάλης Έκρηξης. Στη φιλοσοφική σημασία του προτύπου της Μεγάλης Έκρηξης θα αναφερθώ στη συνέχεια. Θα σημειώσω μόνο προκαταρκτικά ότι η φιλοσοφία, όπως έλεγε και ο Χέγκελ, οφείλει να λαμβάνει υπ’ όψιν της τα πορίσματα των φυσικών επιστημών, αλλά δεν σταματάει εκεί· αναζητά περαιτέρω να βρει το λογικό περιεχόμενο τους, με άλλα λόγια, να παράγει το περιεχόμενο αυτό από την Ιδέα. Όσο προχωράει η φιλοσοφική σκέψη στο έργο αυτό (οι θετικιστές αρνούνται στη φιλοσοφία την αποστολή αυτή), τόσο περισσότερο το περιεχόμενο της επιστήμης καθίσταται κατανοητό, καθίσταται «έννοια», περιεχόμενο του νού και αυτοσυνείδητη γνώση.
Το ουσιώδες νόημα της Μεγάλης Έκρηξης
Ανεξαρτήτως των επιστημονικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει, το πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης συνεπάγεται και υπαινίσσεται δύο σημαντικές ιδέες. Πρώτον, ότι η ύλη, η φύση είναι κατ’ ουσίαν χωροχρονική πραγματικότητα, και οι συνθετότερες μορφές της προκύπτουν ως αποτέλεσμα οργάνωσης απλούστερων μορφών δια της κινήσεως· επομένως, οι σύνθετες υλικές μορφές προϋποθέτουν τις απλούστερες και εν τέλει τις απλούστατες (στοιχειακές). Δεύτερον, και ως συνέπεια του πρώτου, ότι η φύση προϋποθέτει μία απλούστατη (υπερσυμμετρική) κατάσταση, η οποία μπορεί να νοηθεί ως αρχή του χρόνου. Και τις δύο αυτές ιδέες ανέπτυξα αναλυτικά στο πρώτο μέρος του έργου μου Θεός και Κόσμος. Οι δύο αυτές ιδέες συνιστούν το υπόβαθρο επί του οποίου μπορεί να σχηματιστεί μια κοσμολογική απόδειξη της υπάρξεως του Θεού. Ο Μπιτσάκης αντιλαμβάνεται αυτή τη δυνατότητα και γι’ αυτόν το λόγο επιχειρεί να αποδυναμώσει το πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης εννοιολογικά, υπαινισσόμενος ότι αυτό στερείται φυσικού νοήματος. Δεν θα έπρεπε πάντως να αξιώνει από τους φυσικούς επιστήμονες να αποδώσουν φυσικό νόημα στο εν λόγω πρότυπο, διότι αυτό είναι δουλειά της φιλοσοφίας. Αντιστοίχως και στο πεδίο της κβαντικής φυσικής εγείρονται πολλαπλές εννοιολογικές δυσκολίες, τις οποίες πάλι μπορούμε και πρέπει να προσεγγίσουμε φιλοσοφικά.
Ας δούμε τώρα πιο συγκεκριμένα πώς οι εννοιολογικές δυσκολίες, με αφορμή τις οποίες ο Μπιτσάκης κατακρίνει το πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης, δίνουν αφορμή να σκεφθούμε περί του όντος. Το πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης συνεπάγεται όντως ένα γεγονός το οποίο υπερβαίνει τα όρια της φυσικοεπιστημονικής θεωρίας. Η Φυσική των στοιχειωδών σωματιδίων θεωρεί τα αρχικά στάδια του σύμπαντος ως το φυσικό πλαίσιο της ενοποίησης των αλληλεπιδράσεων· αυτό, με απλά λόγια, σημαίνει ότι στο αρχικό σύμπαν (λόγω υπερσυμμετρίας) η ύλη δεν είναι διαφοροποιημένη στις μορφές που γνωρίζουμε σήμερα. Επομένως, η επιστημονική ανάλυση μάς ωθεί να θεωρούμε ότι η απλούστατη μορφή της ύλης συνιστά την αρχή του σύμπαντος. Αυτό είναι το ουσιαστικό περιεχόμενο της κοσμολογικής επιστήμης. Το γεγονός ότι το σύμπαν έχει αρχή είναι το δίδαγμα της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης. Βεβαίως, αυτό ακριβώς προκαλεί και τη σύγχιση, διότι η φράση αυτή μοιάζει να εγείρει το ερώτημα σχετικά με το τι προηγήθηκε αυτής της αρχής. Όπως είδαμε και παραπάνω στην κριτική του Μπιτσάκη, υπολανθάνει το ερώτημα σχετικά με το φυσικό νόημα αυτού του ακρογωνιαίου γεγονότος. Αυτό που δεν καταλαβείναι ο Μπιτσάκης είναι ότι η αρχή του σύμπαντος είναι μεν αναγκαία, αλλά δεν είναι φυσικό γεγονός· είναι με άλλα λόγια δημιουργία εκ του μη όντος.
Μερικές διευκρινίσεις: Η έννοια της αρχής δεν σημαίνει αρχή του χρόνου, διότι ο χρόνος δεν υπάρχει ανεξάρτητα από την ύλη· ούτε ο χρόνος προηγείται του κόσμου ούτε ο χρόνος αρχίζει με τον κόσμο (το δεύτερο είναι η γνωστή άποψη του Αυγουστίνου). Ο χρόνος είναι ο φυσικός κόσμος· ούτε ο χώρος ούτε ο χρόνος είναι κάτι άλλο από την ίδια τη φυσική πραγματικότητα. Αυτή, θεωρημένη αφηρημένα ως κίνηση, ονομάζεται χρόνος, θεωρημένη δε αφηρημένα ως έκταση ονομάζεται χώρος. Η φύση αρχίζει, έχει αρχή, επειδή προϋποθέτει κατ’ ανάγκην μια απλούστατη κατάσταση. Το ότι η φύση αρχίζει, συνεπάγεται, όμως ότι της απλούστατης καταστάσεώς της δεν μπορεί να προηγείται κάποιο φυσικό γεγονός. Άρα η αρχή της φύσης, με την έννοια που αναφέρουμε εδώ, συνεπάγεται ότι αυτή προκύπτει εκ του μη όντος (καμία σχέση με το κβαντικό κενό), είναι, με άλλα λόγια, αποτέλεσμα δημιουργίας εξ ετέρου όντος, μη φυσικού. Επομένως, η αντίληψη της φύσεως η οποία διαμορφώνεται επί τη βάσει της σύγχρονης φυσικής κοσμολογίας, και όχι η ιδια η φυσική κοσμολογία -διότι αυτή χρήζει ερμηνείας- οδηγεί αναπόφευκτα στο ότι το σύμπαν είναι δημιουργημένο.
Η πρόταση: το σύμπαν είναι δημιουργημένο, προέρχεται εξ ετέρου και όχι φυσικού όντος, είναι εκ του μη όντος, κλπ., δεν είναι βεβαίως φυσικοεπιστημονική πρόταση, αλλά φιλοσοφική. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί κανείς να αναμένει από τις φυσικές επιστήμες να παράσχουν κάποια γνώση περί του ερωτήματος της δημιουργίας της φύσεως και της υπάρξεως του Θεού. Ωστόσο, το πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης αποτελεί αφορμή για να νοήσουμε τη δημιουργία της φύσεως, να αποκτήσουμε δηλαδή «έννοια» περί αυτής. Η δημιουργία της φύσεως από τον Θεό αποτελεί περιεχόμενο της θρησκείας, υπό την ιδιαίτερη δε σημασία της προαγωγής του μη όντος στο ον συνιστά διδασκαλία της χριστιανικής θρησκείας. Στην θρησκεία όμως η γνώση είναι αποκαλυπτική· αναζητάται περαιτέρω το εννοιολογικό περιεχόμενο που αντιστοιχεί σε αυτήν τη γνώση, ώστε αυτή να καταστεί εξίσου επίτευγμα της ανθρώπινης συνείδησης. Τότε μόνο μπορεί να γίνει λόγος περί πραγματικής γνώσεως.
Ωστόσο, αυτό που έχει ακόμα μεγαλύτερη σημασία σε σχέση με την εννοιολογική γνώση την οποία το πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης μάς επιτρέπει να αποκομίσουμε σε σχέση με τη φύση, δεν είναι απλώς ότι αυτή είναι δημιουργημένη. Πέραν τούτου διανοίγεται η προοπτική να εννοιολογήσουμε το σημαντικότατο ζήτημα της διάκρισης ανάμεσα στο κτιστό και το άκτιστο ον, ανάμεσα στη δημιουργία και τον δημιουργό. Η αναγκαιότητα της ύπαρξης δημιουργού παραπέμπει στην εννοιολόγηση της «φύσης» του. Αποδεικνύεται δηλαδή ότι το άκτιστο πρέπει να νοηθεί ως υπερβατικό και υπερούσιο ον, ως «υπερούσιος ουσία», της οποίας κυρίαρχο χαρακτηριστικό είναι η δυνατότητά της να μεταδίδει το Είναι της στο έτερόν της (άκτιστες ενέργειες). Το ίδιο πράγμα μπορεί να περιγραφεί επίσης και με τους όρους «κοινωνία» και «αγάπη». Η φύση αντιθέτως είναι το ον, το οποίο έχει και οφείλει το Είναι του σε έτερον τι, ένα χαρακτηριστικό το οποίο εκδηλώνεται ως Εξωτερικότητα.
Εάν λοιπόν προσεγγίσουμε το πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης με αυτό το πρίσμα, μπορούμε να το νοηματοδοτήσουμε. Παρά δε τις επιστημονικές δυσκολίες που συνδέονται με αυτό το κοσμολογικό πρότυπο, μπορούμε μέσα από τον φιλοσοφικό προβληματισμό, που ενυπάρχει στο άρθρο του Μπιτσάκη, να οδηγηθούμε στα γνήσια φιλοσοφικά συμπεράσματα που το αφορούν.
πηγή: Αντίφωνο
Posted on 29/12/2010
1