Μήπως εκείνοι που σώπασαν
στους δύσκολους καιρούς
έκαναν καλά;
Κάποιοι έπρεπε να περισωθούν
για να μιλάνε σήμερα
μνημονεύοντας ενίοτε κι εμάς
έστω παραποιημένους.        Τίτος  Πατρίκιος

Το πρόβλημα με τις αντωνυμίες
Λέμε εμείς και εννοούμε εγώ
λέμε εσύ και εννοούμε εγώ
λέμε αυτός και εννοούμε πάλι εγώ.
Στην ουσία μόνο με το εγώ
μπορούμε να εννοήσουμε
κάποιον άλλο.                         Τίτος  Πατρίκιος

 Στο «Σύμβολο της Πίστεως» δεν λέμε, «Πιστεύω ότι υπάρχει κάποιος Θεός»· λέμε, «Πιστεύω εις ένα Θεόν». Ανάμεσα στην πίστη ότι και στην πίστη εις υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση. Μου είναι δυνατό να πιστεύω ότι κάποιος ή κάτι υπάρχει κι όμως αυτή η πεποίθηση να μην έχει πρακτικό αποτέλεσμα στη
ζωή μου. Μπορώ ν’ ανοίξω τον τηλεφωνικό κατάλογο του Wigan και να διαβάσω εξονυχιστικά τα ονόματα που είναι καταχωρημένα στις σελίδες του· και καθώς διαβάζω, είμαι προετοιμασμένος να πιστέψω ότι μερικοί (ή ακόμη κι οι περισσότεροι) απ’ αυτούς τους ανθρώπους πράγματι υπάρχουν.
Αλλά δεν γνωρίζω κανέναν απ’ αυτούς προσωπικά, ποτέ δεν έχω επισκεφθεί το Wigan, κι έτσι η πεποίθησή μου ότι υπάρχουν δεν έχει για μένα καμιά σημασία. Αντίθετα, όταν λέω σ’ ένα πολυαγαπημένο φίλο, «σε πιστεύω», κάνω κάτι πολύ περισσότερο από το να εκφράσω την πεποίθηση ότι αυτό το πρόσωπο υπάρχει. «Σε πιστεύω» σημαίνει: στρέφομαι σε σένα, ακουμπώ πάνω σου, σ’ εμπιστεύομαι απόλυτα και ελπίζω σε σένα. Και αυτό είναι που λέμε στο Θεό μέσα στο «Πιστεύω».
Η πίστη στο Θεό, λοιπόν, δεν μοιάζει καθόλου με το είδος της λογικής βεβαιότητας που πετυχαίνουμε στην Ευκλείδεια γεωμετρία. Ο Θεός δεν είναι το συμπέρασμα σε μια σειρά συλλογισμών, η λύση σ’ ένα μαθηματικό πρόβλημα. Το να πιστεύεις στο Θεό δεν είναι το να δέχεσαι τη δυνατότητα της ύπαρξής του
επειδή μας έχει «αποδειχθεί» με κάποιο θεωρητικό επιχείρημα, αλλά είναι το να εμπιστευτούμε τον Ένα που ξέρουμε και αγαπάμε. Η πίστη δεν είναι η υπόθεση πως κάτι ίσως είναι αλήθεια, αλλά η βεβαιότητα ότι κάποιος είναι εκεί.
Επειδή η πίστη δεν είναι λογική βεβαιότητα αλλά προσωπική σχέση, και επειδή αυτή η προσωπική σχέση είναι ακόμη πολύ ατελής στον καθένα μας κι έχει ανάγκη να εξελίσσεται συνέχεια είναι δυνατό να συνυπάρχει η πίστη με την αμφιβολία. Αυτά τα δύο δεν αποκλείονται αμοιβαία. Ίσως υπάρχουν μερικοί που με τη χάρη του Θεού κρατούν σ’ όλη τους τη ζωή την πίστη ενός μικρού παιδιού, που τους δίνει την ικανότητα να δέχονται ανερώτητα όλ’ αυτά που έχουν διδαχτεί. Για τους περισσότερους όμως, από εκείνους που ζουν σήμερα στη Δύση, μια τέτοια διάθεση απλώς δεν είναι δυνατή. Πρέπει να οικειοποιηθούμε την κραυγή, «Κύριε, πιστεύω· βοήθει μου τη απιστία» (Μαρκ. 9,24).
Για πάρα πολλούς από μας αυτή θα παραμείνει η διαρκής μας προσευχή ως αυτές τις πύλες του θανάτου. Κι όμως η αμφιβολία καθαυτή δεν δείχνει έλλειψη πίστης. Ίσως σημαίνει το αντίθετο -ότι η πίστη μας είναι ζωντανή και αυξανόμενη. Γιατί η πίστη δεν συνεπάγεται μακαριότητα αλλά ριψοκινδύνευμα, όχι απομόνωση από το άγνωστο αλλά πορεία άφοβη για να το συναντήσουμε. Εδώ ένας Ορθόδοξος Χριστιανός θα μπορούσε πρόθυμα να οικειοποιηθεί τα λόγια του Επισκόπου J.Α.Τ.  Robinson: « Η πράξη της πίστης είναι ένας ασταμάτητος διάλογος με την αμφιβολία». Όπως σωστά λέει ο Thomas Merton· Η πίστη είναι μια πηγή αμφιβολίας και πάλης πριν γίνει μια πηγή σιγουριάς και γαλήνης.»

Επισκόπου Διοκλείας Καλλίστου Γουέαρ, Ο Ορθόδοξος δρόμος

Η αμφιβολία ως πυξίδα του λόγου

06.08.2018, 00:37 | Ετικέτες:  συγγραφείς, άνθρωποι, βιβλίο, φιλοσοφία

Συντάκτης:

Θανάσης Γιαλκέτσης

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα ομιλίας που εκφώνησε τον περασμένο Ιούνιο ο γνωστός Ιταλός συγγραφέας Κλάουντιο Μάγκρις, στο πλαίσιο των πολιτιστικών εκδηλώσεων Milanesiana, που οργανώνει κάθε χρόνο ο δήμος του Μιλάνου.

Αν αρχίσεις να αμφιβάλλεις για τη σύζυγό σου, λέει σε ένα διήγημά του ο Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ, καταλήγεις να αμφιβάλλεις για τις Ιερές Γραφές. Δεν πρόκειται μόνο για ένα ευφυολόγημα. Το έργο του μεγάλου συγγραφέα, που γνώρισα καλά -μία από τις μεγάλες συναντήσεις της ζωής μου-, είναι μια αναζήτηση της αλήθειας που διαπερνιέται από τη βαθιά αίσθηση της ίσως ανέφικτης γνώσης της, αλλά και του μυστηριώδους χαρακτήρα της. Πολλά από τα πρόσωπα των αφηγημάτων του Σίνγκερ είναι ερευνητές της αλήθειας – συχνά αποτυχημένοι, αλλά στην έσχατη στιγμή αυτής της αποτυχίας είναι, χωρίς να το γνωρίζουν, μπροστά στην αλήθεια.Αυτήν την ειρωνική προτροπή να μην αμφιβάλλουμε, που διαψεύδεται από τόσους πρωταγωνιστές των διηγημάτων και των μυθιστορημάτων του, πρέπει να την πάρουμε στα σοβαρά.

Πρώτα απ’ όλα, υπάρχει αμφιβολία και αμφιβολία. Προφανώς ο Σίνγκερ δεν έχει καμία σχέση με την αλαζονική αξίωση να γνωρίζουμε και να κατέχουμε την αλήθεια, αξίωση που είναι η μητέρα τόσων δογματισμών, αλλά και μισαλλοδοξιών και διώξεων εκείνων που δεν συμμερίζονται ή αμφισβητούν αυτήν την αλήθεια. Ο Σίνγκερ όμως δεν έχει τίποτα κοινό και με τη ρητορική της αμφιβολίας, που στους καιρούς μας περισσότερο από κάθε άλλη φορά κυριαρχεί με τις πιο κοινότοπες, πομπώδεις και στερεότυπες μορφές της.

Η δημιουργική αμφιβολία δεν είναι στενόμυαλη και υπεροπτική αδιαφορία για την αλήθεια, αδιαφορία που στις μέρες μας φαίνεται υποχρεωτική για να θεωρούμαστε πολιτισμένοι, ανοιχτόμυαλοι, εναρμονισμένοι με το πνεύμα των καιρών.

Υπάρχει μια κοινότοπη εξύμνηση της αμφιβολίας ως σχετικισμού, που γίνεται αντιληπτός όχι ως αναγκαίο συστατικό στην αναζήτηση της αλήθειας και ως διόρθωση της αλαζονείας ότι την έχουμε βρει και την κατέχουμε, αλλά ως αδιαφορία: Εγώ είμαι αντισημίτης, εσύ δεν είσαι, καθένας από τους δυο μας έχει τη δική του γνώμη, που πρέπει να είναι εξίσου σεβαστή. Τρομερή και ανόητη διαστρέβλωση της ανεκτικότητας.

Στην παραβολή των τριών δαχτυλιδιών, που επαναλαμβάνει ο Λέσινγκ στο έργο του «Νάθαν ο σοφός» -ένα αριστούργημα του Διαφωτισμού, της ελευθερίας της συνείδησης και της αυθεντικής ανεκτικότητας-, γίνεται λόγος για τρία δαχτυλίδια που συμβολίζουν τις τρεις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες, τον εβραϊσμό, τον χριστιανισμό και τον ισλαμισμό.

Ενα από τα δαχτυλίδια είναι το αυθεντικό, το πρωτότυπο. Τα άλλα δύο -λέει η παραβολή- είναι τέλειες απομιμήσεις, που δεν μπορούν να διακριθούν από το αληθινό. Δεν είναι επομένως δυνατό να γνωρίζουμε ποια είναι η αλήθεια, την οποία μπορούμε να διαβλέψουμε μόνον έμμεσα, στην ανθρωπιά εκείνου που έχει στο δάχτυλό του το δαχτυλίδι. Εκείνος από τους τρεις που φαίνεται πιο ανθρώπινος, περισσότερο ικανός για αγάπη και κατανόηση προς τους άλλους, πιο ανοιχτός, αυτός είναι που έχει στο δάχτυλό του το αληθινό δαχτυλίδι. Η αδυναμία όμως να γνωρίσουμε την αλήθεια δεν σημαίνει ότι αυτή δεν υπάρχει.

Αυτή, λέει ο Λέσινγκ, ανήκει μόνο στον Θεό, ενώ το καθήκον του ανθρώπου είναι να την αναζητάει, να την προσεγγίζει όσο το δυνατόν περισσότερο. Την αλήθεια δεν μπορούμε να την κοιτάξουμε απευθείας, επειδή είναι αβάσταχτη, εκτυφλωτική, όπως στο ευαγγελικό επεισόδιο της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος. Ο Κάφκα, που τον βασάνιζε η ιδέα της αλήθειας και της αδυναμίας να τη συλλάβουμε, έλεγε ότι μόνον ο μορφασμός στο κατάπληκτο πρόσωπο που αποτραβιέται από τη θέα του είναι αληθινός.

Μόνο στην πολύχρωμη αντανάκλασή της, λέει ο Γκέτε στον «Φάουστ», κατέχουμε τη ζωή. Σε αυτή τη διαδρομή του νου και της καρδιάς, η αμφιβολία έχει έναν αναγκαίο και θεμελιώδη ρόλο. Οχι η στείρα και αλαζονική αυτοϊκανοποιημένη αμφιβολία ή εκείνη που χάνεται μέσα σε μια ψυχολογική αβεβαιότητα, αλλά η αμφιβολία ως αυτοκριτική συνειδητοποίηση των ορίων μας και των αβεβαιοτήτων μας. Με αυτήν την έννοια, η αμφιβολία είναι το άλας, η ουσία, η κινητήρια δύναμη κάθε έρευνας της σκέψης. Αν αμφιβάλλω, υποστηρίζει ο Καρτέσιος, σκέφτομαι, και αν σκέφτομαι υπάρχω.

Μέσα από τη συστηματική χρήση της αμφιβολίας φτάνουμε σε μια βέβαιη και αναμφισβήτητη πρόδηλη αλήθεια: Η αμφιβολία ως δρόμος προς την αλήθεια.

Η    ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ…….

Η μεθοδική αμφιβολία -σύμφωνα με τον Καρτέσιο, αλλά ήδη και σύμφωνα με τον Αυγουστίνο- είναι μια πυξίδα του λόγου στο ταξίδι του προς την αλήθεια. Είναι επομένως το αντίθετο της απόλυτης αμφιβολίας, του ακραίου σκεπτικισμού που πρέσβευαν αρχαίοι και νεότεροι, ήδη από τον Πύρρωνα, που ήταν σύγχρονος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, και από τους μαθητές του, για τους οποίους τα πράγματα είναι ανεξιχνίαστα και δεν μπορεί να διατυπωθεί κανένας ισχυρισμός γι’ αυτά, αλλά μόνον η αφασία, η σιωπή. Οδηγούνται έτσι στην αναστολή κάθε κρίσης και στην αταραξία, στην απαθή αδιαφορία που είναι η μοναδική ευτυχία· στο να είναι «χωρίς γνώμες», χωρίς κλίσεις, χωρίς ανησυχίες.

Η απόλυτη αμφιβολία των ακραίων σκεπτικιστών, ο πυρρωνισμός και άλλες ανάλογες σχολές αποκρούστηκαν ακριβώς από τους φιλοσόφους που υποστήριξαν και ακολούθησαν τη «μεθοδική αμφιβολία», θεωρώντας την αναγκαία για την αναζήτηση της αλήθειας, που με τη σειρά της είναι σταθμός περαιτέρω έρευνας μιας πληρέστερης αλήθειας. Κατά τον Καρτέσιο, η σκέψη κατέχει μια αφετηριακή βεβαιότητα απέναντι στον εαυτό της.

Η μεγάλη μπαρόκ λογοτεχνία μάς βοήθησε να κατανοήσουμε για πάντα ότι η ζωή είναι όνειρο και ότι πρέπει να αμφιβάλλουμε για τα πάντα, αλλά το εγώ που αμφιβάλλει, που ονειρεύεται, που σκέφτεται, γνωρίζει με αυτόν τον τρόπο ότι υπάρχει. Η αναζήτηση της αλήθειας προϋποθέτει ίσως την εγκατάλειψη κάθε αυθόρμητης βεβαιότητας και κάθε γνώσης που μας έχει μεταβιβαστεί, ιδίως κάθε προκατάληψης, αλλά στο τέλος της αυστηρής γνωστικής διαδικασίας η αλήθεια επιβάλλεται στη νόηση του ανθρώπου.

Η ανακάλυψη που κάνει ο άνθρωπος της ίδιας της ύπαρξής του, του εαυτού του ως όντος που αμφιβάλλει και σκέφτεται, κατορθώνει να φτάσει -σύμφωνα με τον Καρτέσιο- στην ιδέα του Θεού και στην απόδειξη της ύπαρξής του. Με αυτήν συνδέονται οι αποδείξεις των θεμελιωδών αληθειών των μαθηματικών γνώσεων. Οπως γνωρίζουμε, ο απόλυτος δυϊσμός του Καρτέσιου ανάμεσα σε res cogitans και res extensa και οι συνακόλουθες θεωρίες του για την ψυχή και το σώμα, τη βιολογία και τη φυσική, την ύλη και τη σκέψη, υποβλήθηκαν σε κριτική, για παράδειγμα από τον Νεύτωνα και τον Λάιμπνιτς.

Ο Καρτέσιος όμως επιβεβαιώνει με έμφαση ότι καμία ανθρώπινη έννοια δεν μπορεί να ξεφύγει από την αμφιβολία, που είναι το αφετηριακό σημείο για να φτάσουμε σε κάθε περαιτέρω αλήθεια. Αιώνες αργότερα, ο Χούσερλ υπογραμμίζει την αναγκαιότητα να αναστείλουμε την εγκυρότητα κάθε θεωρίας και κάθε κρίσης και προκατάληψης.

Ο Χούσερλ υποστηρίζει την αναστολή κάθε συμβατικότητας μέχρι το αισθητά προφανές, που μπορεί να συλληφθεί και να επιβεβαιωθεί μόνο με την καθαρή φαινομενολογική περιγραφή. Σύμφωνα με τον Χούσερλ, η νεότερη επιστήμη είχε καταπνίξει αυτή την αισθητή διαύγεια των πραγμάτων και της ζωής, που ήταν τόσο προσφιλής στον Γκέτε. […]

Η αμφιβολία γενεσιουργός αιτία για νέες πνευματικές αναζητήσεις

«Νᾶφε καί μέμνασ’ ἀπιστεῖν˙

ἄρθρα ταῦτα φρενῶν» [1]

(ΕΠΙΧΑΡΜΟΣ)

Ο Νίτσε έλεγε ότι ο άνθρωπος, που δεν ανανεώνεται πνευματικά, πεθαί­νει, όπως το φίδι, που δεν αλλάζει δέρμα. Η πνευματική ζωή συνεχίζεται, όταν ο άνθρωπος συνεχώς προβληματίζεται πάνω στα όσα γνωρίζει ή η κοινωνία του ως πνευματική τροφή του προσφέρει.

Η ανανέωση του πνευματικού εξοπλισμού συντελείται χάρη σε μία έμφυτη, και συχνά επίκτητη, τάση του πνεύματος ν’ αμφιταλαντεύεται ανάμεσα σε δύο δοσμένες προτάσεις, χωρίς να μπορεί ν’ αποφανθεί για την αλήθεια της μιας ή της άλλης, μεχρισότου αποκτήσει επαρκή στοι­χεία. Τούτο συνιστά την αμφιβολία. Λέγοντας όμως ότι η αμφιβολία είναι γενεσιουργός αιτία για νέες πνευματικές αναζητήσεις, δεν την παίρνου­με σαν συνεχή αμφισβήτηση, αναθεώρηση ή άκριτη απόρριψη των όσων με μόχθους αιώνων κατόρθωσε να οικοδομήσει το ανθρώπινο πνεύμα. Η αμφιβολία δεν πρέπει να γίνει σκοπός, όπως ήταν για τους Σκεπτικούς[2], αλλά να είναι μέσο, μέθοδος έρευνας, γόνιμη αναζήτηση και όχι άγονος σκεπτικισμός. Γιατί τότε γκρεμίζουμε χωρίς να οικοδομούμε, οπισθοχω­ρούμε και δεν προχωρούμε.

Την αμφιβολία, σαν γονιμοποιό δύναμη του πνεύματος, πρώτος κατα­νόησε ο Σωκράτης, που, προκειμένου να καταρρίψει το σοφιστικό δογματι­σμό, δεν έκανε τίποτε άλλο, κατά τη φράση ενός μαθητή του, παρά να απορεί συνεχώς και να κάνει και τους άλλους ν’ απορούν, διεγείροντας και στρέφοντας το πνεύμα τους σε νέες πνευματικές αναζητήσεις. Στα νεώ­τερα χρόνια ο Καρτέσιος, βάζοντας τις αρχές μιας νέας συλλογιστικής μεθόδου, γράφει : «Πρώτη μου αρχή ήταν να μην δέχομαι τίποτε σαν αλη­θινό, αν δεν το ήξερα καλά, και να περιλαμβάνω στις κρίσεις μόνον ό,τι φαινόταν σαφές κ’ ευδιάκριτο στο πνεύμα μου, ώστε να μην το θεωρήσω σε καμιά περίπτωση σαν αμφίβολο».

Σύμφωνα μ’ αυτά, η αμφιβολία είναι για το ανθρώπινο πνεύμα ό,τι οι πνεύμονες για το αίμα. Είναι το φίλτρο μέσ’ από το οποίο περνούν οι γνώ­σεις μας και καθαίρονται. Χάρη σ’ αυτή απορρίπτεται η σκουριά των πα­λαιωμένων γνώσεων, καταπολεμείται η πνευματική αυτάρκεια και κυρίως ο δογματισμός, που δίνει στους ημιμαθείς τη βεβαιότητα ότι τα ξέρουν όλα, στους ανόητους την εντύπωση ότι σκέπτονται και στη μεγάλη μάζα μία ευκολοχώνευτη πνευματική τροφή, κάτι σα θρησκευτική πίστη. Η αμφιβολία δεν αφήνει το πνεύμα να ναρκωθεί μέσα σε μια αποπνιχτική περιρρέουσα πνευματική ατμόσφαιρα[3], όπως συνέβη στο Μεσαίωνα με το Σχολαστικισμό[4], όπου το πνεύμα ήταν υπόδουλο δεσμευτικών αυθεντιών.

Η αμφιβολία λυτρώνει τη σκέψη από πνευματικά ταμπού. Είναι έκ­φραση ελεύθερου και αδέσμευτου συλλογισμού. Και «όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά», λέει ο μεγάλος Βελεστινλής. Δεν αφήνει το πνεύμα ν’ αρκεστεί στα στενά γνωστικά του πλαίσια, να λιμνάσει και ν’ αποχαυνωθεί. Εφόσον η ζωή προχωρεί, πρέπει να προχωρεί και η γνώση σε πιο αληθινές κατευθύνσεις. Όπου, λοιπόν, υπάρχει αμφιβολία, εκεί θα υπάρχει έρευνα και όπου θα υπάρχει έρευνα, εκεί θα υπάρχει και συνε­χής εξέλιξη.

Κάποιος σοφός, παραλλάσσοντας τη γνωστή φράση του Καρτέσιου, έγραψε : «Αμφιβάλλω, άρα υπάρχω» (Dubito, ergo sum) [5]. Πράγματι η αμφιβολία είναι υπαρξιακή ανάγκη για τους ανθρώπους του πνεύματος. Εφόσον αμφιβάλλουν, σκέφτονται κι’ εφόσον σκέφτονται υπάρχουν σαν πραγματικές πνευματικές οντότητες. Σκέφτομαι, όμως, σημαίνει κρίνω και καλύτερη μορφή κρίσης είναι η σύγκριση. Η σύγκριση

είναι ο διάλογος του πνεύματος με τον εαυτό του, δηλαδή το στοιχείο εκείνο που αναπαράγει την πνευματική ζωή με τη γονιμοποίηση του στοχασμού.

Σε καμιά περίπτωση όμως η αμφιβολία δεν πρέπει να γίνει σκοπός ζωής. Είναι κακό η ευπιστία, αλλά πιο κακό η δυσπιστία. Δεν πρέπει να μοιάσουμε του Άπιστου Θωμά. Ούτε πάλι η αμφιταλάντευση ανάμεσα σε δυο απόψεις να παρατείνεται επ’ αόριστο και να νεκρώνει την κρίση μας. Γιατί τότε θα φθάσουμε σε κατάσταση όμοια μ’ εκείνη που υπαινίσσεται το περίφημο θεώρημα του «Όνου του Μπουριντάν».

Σαράντος Ι. Καργάκος

Ιστορικός – Συγγραφέας

 

Αυτός που δεν αμφέβαλε ποτέ του, δεν πίστεψε ποτέ. 
ΦΙΛΙΠ ΜΠΑΙΛΕΫ

Όποιος ξεκινάει από αμφιβολίες καταλήγει σε βεβαιότητες.

Φραγκίσκος Βάκων, 1561-1626, Άγγλος φιλόσοφος

Πίστη που δεν αμφιβάλλει, είναι νεκρή πίστη.

Miguel de Unamuno, 1864-1936, Ισπανός συγγραφέας & φιλόσοφος

Όσο πιο απολίτιστος είναι ένας άνθρωπος, τόσο πιο σίγουρο είναι ότι ξέρει ακριβώς τι είναι σωστό και τι είναι λάθος. Ο πολιτισμένος άνθρωπος έχει πάντα αμφιβολίες, είναι ανεκτικός και όχι και τόσο σίγουρος.

H.L. Mencken, 1880-1956, Αμερικανός Αρθρογράφος

 

	Μην αμφιβάλλεις γι’ αυτόν που σου λέει ότι φοβάται, αλλά να φοβάσαι αυτόν που σου λέει πως δεν έχει αμφιβολίες, Erich Fried, 1921-1988, Αυστριακός ποιητής
	Η αγάπη και η αμφιβολία δεν μιλιούνται ποτέ μεταξύ τους. Χαλίλ Γκιμπράν, 1883-1931, Λιβανοαμερικανός ποιητής & φιλόσοφος
	Όταν κανείς αγαπιέται δεν αμφιβάλλει για τίποτα. Όταν αγαπάει, αμφιβάλλει για όλα. Colette, 1873-1954, Γαλλίδα συγγραφέας

 

Στα μαθηματικά τίποτα δεν είναι στατικό, όπως και στη νοημοσύνη. Όλα είναι μια αφαιρετική κίνηση.
Δεν υπάρχει αρχή ούτε τέλος. Ο σκοπός είναι η διαδικασία, όπως και η ζωή.

Η ουσία των μαθηματικών είναι η απόδειξη, αλλά δεν μπορούμε να τα αποδείξουμε όλα. Η επίγνωση αυτών των ορίων δεν είναι μόνο σοφία, όπως νομίζουν μερικοί, είναι και ελευθερία. Διότι δίχως όρια, είμαστε απόλυτοι.

Ενώ στα μαθηματικά το απόλυτο είναι σχετικό με τα αξιώματα. Οι υποδομές, οι δομές και υπερδομές των μαθηματικών δεν καταπιάνονται με το απόλυτο αλλά με το σχετικό. Τα μαθηματικά είναι πάντα σχετικά με το θέμα τους,
γι’ αυτό δίνουν την εντύπωση ότι είναι απόλυτα.

Μόνο η κοινωνία είναι απόλυτη, 
διότι είναι άσχετη με το θέμα των μαθηματικών.

 

Πέρασε ποτέ από το µυαλό σας η σκέψη πως µπορεί και να µην υπάρχει; Βεβαίως και περνάει από τον νου µου. Και ο προφήτης στην Παλαιά Διαθήκη κάνει αυτή την ερώτηση. Ξέρετε, οτιδήποτε κάνει ο άνθρωπος που δεν έχει την ποιότητα της αµφιβολίας είναι επικίνδυνο. Είναι εκτροπή. Το αληθινό πρέπει να έχει την ποιότητα της αµφιβολίας. Και σ’ όσους µιλάνε για πίστη χωρίς την ποιότητα της αµφιβολίας δεν έχω καµιά  εµπιστοσύνη.            π. Φιλόθεος Φάρος

 

«Η αμφιβολία είναι η αρχή της σοφίας».          Αριστοτέλης

 

Βλάσιος  Πασκάλ: «Μια πίστη που δεν αμφιβάλλει είναι πεθαμένη πίστη». Πίστη στον Θεό σημαίνει να εμπιστεύομαι την στιγμή που αμφιβάλλω… »

«Αν δεν αμφισβητήσεις η πίστη σου δεν είναι αληθινή» απάντησε σε σχετικό ερώτημα που τέθηκε από το κοινό. «Η σχέση με τον Θεό είναι ζωντανή. Πάντα στεριώνουμε εκεί που αμφισβητούμε». π.Λίβυος

Οφείλω να σημειώσω πως ανάμεσα στη βεβαιότητα και την αβεβαιότητα προτιμώ τη δεύτερη.                         Χρυσόστομος Σταμούλης

Η ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ  ΕΜΠΕΡΙΕΧΕΙ ΤΗΝ ΑΜΒΙΒΟΛΙΑ!!!!

ΑΛΛΟ  ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ –  ΑΛΛΟ    ΑΠΟΛΥΤΟ – ΑΛΛΟ  ΔΟΓΜΑΤΙΚΟΣ

δεν προσδιορίζεται ως προς την ουσία του από κάποιο ορισμό: αν προσπαθήσουμε να βρούμε αυτήν την ουσία εντοπίζοντας το κοινό στοιχείο όλων των παραπάνω μορφών και αν αυτό το κοινό στοιχείο είναι το «θείο» ή η «θεότητα», είναι αδύνατο να προσδιορίσουμε τι είναι «θεότητα». Συχνά η «θεότητα» αποδίδεται από τους θρησκειολόγους με τις λέξεις «απολυτότητα» ή «ιερότητα». Τότε το αντικείμενο της θρησκείας γενικά ονομάζεται το «απόλυτο» ή το «ιερό».

δόγμα το [δóγma] Ο48 : 1. θεμελιώδης αρχή που δεν υπόκειται σε έλεγχο ή σε κριτική και που γίνεται υποχρεωτικά δεκτή. α. (θεολ.) οι εξ αποκαλύψεως αλήθειες στις οποίες στηρίζεται η πίστη. || (ειδικότ.) καθένα από τα άρθρα της χριστιανικής διδασκαλίας, όπως διατυπώθηκαν στις οικουμενικές συνόδους: Tο ~ της Aγίας Tριάδος. || Aνατολικό / δυτικό ~, το σύνολο των δογμάτων της ανατολικής ορθόδοξης ή της δυτικής εκκλησίας και η πίστη σ΄ αυτά: Aνήκει στο ~ των Διαμαρτυρομένων. β. (φιλοσ.) αξίωμα που δεν υπόκειται σε επιστημονικό έλεγχο: Tα δόγματα των Στωικών. γ. (μειωτ.) άποψη, ισχυρισμός του οποίου η ορθότητα και η αλήθεια δεν μπορεί να αποδειχθεί και στον οποίο μένει κάποιος πεισματικά προσηλωμένος. 2α. βασική κατευθυντήρια γραμμή που διατυπώνεται και εξαγγέλλεται από μια πολιτική ή στρατιωτική προσωπικότητα και που εφαρμόζεται από ένα κράτος, κόμμα κτλ.: Tο ~ Tρούμαν, για την οικονομική υποστήριξη ξένων κρατών. Tο ~ Mονρόε. Aμυντικό ~. β. βασική αρχή που ακολουθεί κάποιος στην ατομική του ζωή και την οποία δεν παραβαίνει σε καμιά περίπτωση: Tο έχει ως ~ στη ζωή του, να μη φανατίζεται.

 

δογματίζω [δoγmatízo] Ρ2.1α : διατυπώνω τις απόψεις μου με τρόπο απόλυτο, που δεν επιδέχεται αντίρρηση.

 

δογματισμός ο [δoγmatizmós] Ο17 : 1. έλλειψη κριτικής σκέψης και προσκόλληση σε κάποια θεωρία, αρχή ή δοξασία που δε στηρίζεται σε αποδείξεις ή που θεωρείται επιστημονικά ξεπερασμένη: Ο τυφλός ~ και η διαλεκτική είναι δύο διαμετρικά αντίθετες έννοιες. 2. (φιλοσ.) θεωρία που δέχεται ότι με τη χωρίς όρια λογική δύναμη του νου είναι δυνατή η απόλυτη γνώση.

Εμένα η αλήθεια δεν μου αποκαλύφθηκε στα βαφτίσια μου, δεν τη βρήκα ούτε από τον πατέρα μου ούτε από την κοινωνική τάξη της οικογένειάς μου. Ό,τι έχω μάθει μου κόστισε ακριβά, ό,τι ξέρω το έχω με δικές μου δαπάνες. ΔΕΝ ΕΧΩ ΟΥΤΕ ΚΑΙ ΜΙΑ ΕΣΤΩ ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ που να μην τη σχημάτισα μέσω της αμφιβολίας, του άγχους, του ιδρώτα, της οδυνηρής εμπειρίας.

Έτσι νιώθω σεβασμό γι’ αυτούς που δεν ξέρουν, γι’ αυτούς που ψάχνουν, που ψηλαφούν, που σκοντάφτουν. 
ΓΙΑ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΥΚΟΛΗ, αυθόρμητη, αισθάνομαι βέβαια έναν κάποιο θαυμασμό, αλλά, ομολογώ, πολύ λίγο ενδιαφέρον.

Απόσπασμα από το βιβλίο του Λουί Αραγκόν, Μ’ ανοιχτά χαρτιά, εκδ. Θεμέλιο, μετάφραση του Τίτου Πατρίκιου.

 

ΤΟ ΑΠΟΛΥΤΟ ΚΑΙ ΤΟ ΤΑΒΛΙ

Συγγραφέας: ΔΗΜΟΥ ΝΙΚΟΣ

Εκδότης: ΠΑΤΑΚΗΣ

Περίληψη – Δογματισμός και αμφισβήτηση; Ποιοι προσφέρουν περισσότερο ? αυτοί που ξέρουν ή αυτοί που ρωτούν; Ποιος δρόμος οδηγεί στη γνώση ? η βεβαιότητα ή η αμφιβολία; Δογματισμός και αμφισβήτηση ? απολυταρχία και δημοκρατία. Πόσο παράλληλες είναι οι έννοιες;

13.11.2015 | 18:39

 

Γράφει η Φανή Λούγκλου
ΜΑ Κλινική Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος

Η ανασφάλεια σκοτώνει περισσότερα όνειρα από’ ότι η έλλειψη ταλέντου.  Απόψεις όπως «δεν θα πάρω ποτέ προαγωγή» ή «δεν μπορώ να συναγωνιστώ με τους άλλους συναδέλφους» μετατρέπουν την αυτό-αμφισβήτηση σε αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Όλοι κάποια στιγμή έχουμε νιώσει ανασφάλεια.  Το κλειδί είναι να μην την αφήσουμε να μας αποτρέψει από το να πετύχουμε τους στόχους μας. Να πως μπορούμε να περιορίσουμε την αμφισβήτηση προς τον εαυτό μας:

1. Αποδεχόμαστε την ύπαρξη μικρής ανασφάλειας: Δεν θα πρέπει να ανησυχούμε αν νιώθουμε λίγο ανασφαλείς, γιατί αυτό μπορεί να βοηθήσει την επίδοσή μας.  Έρευνες έχουν δείξει ότι άτομα που ένιωθα λίγη αυτο0αμισβήτηση είχαν καλύτερες επιδόσεις από άλλους που ήταν απόλυτα σίγουροι για τις ικανότητές τους.  Άρα, αντί να ξοδεύουμε ενέργεια ανησυχώντας μήπως η αυτό-αμφισβήτησή μας είναι σημάδι από το σύμπαν ότι θα αποτύχουμε, ας αναγνωρίσουμε ότι μπορεί να μας βοηθήσει.  Ίσως προσπαθήσουμε περισσότερο, όταν ξέρουμε ότι υπάρχει μια πιθανότητα τα πράγματα να μην πάνε και τόσο καλά. Λίγη ανασφάλεια, εντείνει τις προσπάθειές μας.
2. Διερευνούμε τις αποδείξεις που στηρίζουν τις σκέψεις μας: Όταν αισθανόμαστε έντονη αυτό-αμφισβήτηση, ας κοιτάξουμε να βρούμε πόσο δίκιο έχουμε.  Ρωτάμε «τι αποδείξεις έχω ότι δεν μπορώ να πετύχω το στόχο μου;» και «τι αποδείξεις έχω ότι μπορώ να τον πετύχω;».  Βοηθά πολύ να τα γράψουμε σε ένα χαρτί και να το διαβάζουμε κάθε φορά που εμφανίζεται η ανασφάλεια.
3. Σκεφτόμαστε το χειρότερο σενάριο: Η αυτό-αμφισβήτηση πηγάζει από προβλέψεις όπως «θα τα κάνω θάλασσα».  Όταν πιάνουμε τον εαυτό μας να προβλέπει ότι τα πράγματα δεν θα πάνε καλά, ας ρωτήσουμε ποιο είναι το χειρότερο που θα μπορούσε να συμβεί.  Αν κάνουμε λάθος, θα είναι τόσο τρομακτικό;
4. Ελέγχουμε τα συναισθήματά μας: Τα συναισθήματά μας παίζουν σημαντικό ρόλο στο πώς σκεφτόμαστε και πώς συμπεριφερόμαστε.  Το άγχος δημιουργεί αμφιβολία και αμφισβήτηση και μειώνει την επίδοσή μας, εκτός αν μάθουμε να ελέγχουμε το πώς νιώθουμε. Είναι καλό να προσέξουμε με ποιο τρόπο τα συναισθήματά μας επηρεάζουν τις επιλογές μας.  Είναι άδικο να αφήσουμε μια σύντομη στιγμή αρνητικής διάθεσης να μας αποτρέψει από το στόχο και να μας κάνει να παραιτηθούμε.
5. Επικεντρωνόμαστε στην τωρινή μας επίδοση: Ό,τι είναι αυτό που χρειάζεται να κάνουμε, η σκέψη ότι θα ντροπιαστούμε μας αποσπά από αυτό που κάνουμε.  Έτσι, αντί να σκεφτόμαστε τι θα γίνει πιο κάτω, ας μείνουμε συγκεντρωμένοι σε αυτό που συμβαίνει και σε αυτό που χρειάζεται να κάνουμε τώρα.

Πριν ξεκινήσουμε κάτι για το οποίο δεν είμαστε απόλυτα σίγουροι, ας σκεφτούμε ότι θα κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε και ότι δεν είναι ανάγκη να κυνηγήσουμε την τελειότητα.

 

 

 

 

 

Η επίδραση των παρευρισκομένων σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκη

Αρθρογράφος: Μαρία Στογιάννη

Η επίδραση των παρευρισκομένων (bystander effect) είναι ένα φαινόμενο κοινωνικής ψυχολογίας, σύμφωνα με το οποίο οι άνθρωποι αποφεύγουν να βοηθήσουν κάποιον που κινδυνεύει όταν άλλα άτομα είναι παρόντα (Κοκκινάκη, 2006). Το φαινόμενο αυτό απασχόλησε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης για πρώτη φορά στις ΗΠΑ το 1964, όταν μια νεαρή γυναίκα, η Kitty Genovese, δολοφονήθηκε έξω από το διαμέρισμα της σε κεντρική περιοχή της Νέας Υόρκης.

Περίπου 38 γείτονες της βρίσκονταν εκεί κατά τη διάρκεια του συμβάντος, όμως κανείς δεν έκανε τίποτα για να βοηθήσει. Δυστυχώς από τότε έχουν αναφερθεί διάφορα παρόμοια περιστατικά, όπως η δολοφονία του Dominic Brunner σε πολυσύχναστο σιδηροδρομικό σταθμό της Γερμανίας το 2011 και ο θάνατος ενός μικρού κοριτσιού από την Κίνα που χτυπήθηκε σε τροχαίο δυστύχημα και πέθανε αβοήθητο μπροστά στα μάτια 18 περαστικών την ίδια χρονιά. `Ομως για ποιο λόγο οι άνθρωποι αποφεύγουν να βοηθήσουν κάποιον που κινδυνεύει; Τι θα κάναμε αν ήμασταν εμείς στη θέση τους; Είναι πολύ πιθανό ότι θα αντιδρούσαμε με τον ίδιο τρόπο, λένε οι έρευνες.

Τα γεγονότα αυτά στάθηκαν αφορμή για να ξεκινήσει μια σειρά από εμπνευσμένα πειράματαστο χώρο της κοινωνικής ψυχολογίας με στόχο να γίνουν κατανοητές οι συμπεριφορές που σχετίζονται με την παροχή βοήθειας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πείραμα των Darley και Latane (1968), οι οποίοι προσπάθησαν να διερευνήσουν πως θα αντιδρούσε ένα τυχαίο δείγμα ατόμων σε μια παρόμοια συνθήκη. Προπτυχιακοί φοιτητές ψυχολογίας από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης κλήθηκαν να συμμετάσχουν σε μια έρευνα, όπου θα συζητούσαν τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν κατά τη διάρκεια της φοιτητικής τους ζωής.

Οι φοιτητές ενημερώθηκαν ότι η συζήτηση θα γινόταν μέσω ενός συστήματος ενδοεπικοινωνίας και δε θα μπορούσαν να δουν τους υπόλοιπους ομιλητές, με το πρόσχημα ότι κατ’αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να τηρηθεί η ανωνυμία των συμμετεχόντων. Καθώς οι ερευνητές υποψιάζονταν ότι ο αριθμός των παρευρισκομένων έπαιζε κάποιο ρόλο στις παρεμβάσεις σε επείγοντα περιστατικά, χώρισαν τους συμμετέχοντες σε 3 πειραματικές ομάδες και τους ανακοίνωσαν ότι θα συνομιλούσαν με 1 άτομο, με 2 ή με 5 άλλα άτομα αντίστοιχα. Κάθε φοιτητής που έπαιρνε μέρος στο πείραμα καθόταν μόνος του σε ένα δωμάτιο και άκουγε τις ομιλίες των υπολοίπων μέσω ακουστικών. Στη συνέχεια είχε τη δυνατότητα να πάρει το λόγο χρησιμοποιώντας το μικρόφωνο που είχε στη διάθεση του.

Στην πραγματικότητα δεν υπήρχαν άλλοι συνομιλητές στα διπλανά δωμάτια και οι φωνές που άκουγε ο καθένας ήταν μαγνητοφωνημένες. Κάποια στιγμή ξεκινούσε να μιλάει ένας “φοιτητής” για τις δυσκολίες προσαρμογής που αντιμετώπιζε από τότε που ξεκίνησε το πανεπιστήμιο, αναφέροντας επίσης ότι πάθαινε συχνά επιληπτικές κρίσεις. Ξαφνικά, κατά τη διάρκεια της συζήτησης ο “επιληπτικός φοιτητής” άρχιζε να παθαίνει κρίση και καλούσε απεγνωσμένα σε βοήθεια. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά! Στις περιπτώσεις όπου οι συμμετέχοντες πίστευαν ότι συνομιλούσαν μόνοι τους με τον “επιληπτικό φοιτητή” έσπευσαν αμέσως να φέρουν βοήθεια. Συγκεκριμένα, το ποσοστό των φοιτητών που αντέδρασε έτσι ανέρχεται στο 85%. Από την άλλη, στις πειραματικές συνθήκες όπου οι συμμετέχοντες πίστευαν ότι μιλούσαν με άλλους 4 φοιτητές μόλις το 31% των παρευρισκομένων προθυμοποιήθηκε να βοηθήσει.

Οι παραπάνω ερευνητές πρότειναν το Γνωστικό Μοντέλο ως εξήγηση για τις εν λόγω συμπεριφορές, με βάση το οποίο οι εξής διαδικασίες εμπλέκονται στην κινητοποίηση των παρευρισκομένων όταν έρχονται αντιμέτωποι με καταστάσεις άμεσης ανάγκης: Αρχικά, θα πρέπει να αξιολογήσουν το περιστατικό ως επείγον, να αντιληφθούν ότι ενέχει κάποιο στοιχείο κινδύνου που απαιτεί άμεση δράση για την αποφυγή του, κι έπειτα να αποφασίσουν πως θα δράσουν. Ωστόσο, για να υπάρξει το κίνητρο για βοήθεια πρέπει ο εκάστοτε παρευρισκόμενος να αισθανθεί υπεύθυνος.

Γι αυτό το λόγο η πιθανότητα παρέμβασης είναι μεγαλύτερη όσο μικρότερος είναι ο αριθμός των παρευρισκομένων. `Ενας μεμονωμένος παρατηρητής αντιλαμβάνεται ότι η ευθύνη της παρέμβασης επικεντρώνεται κατά κύριο λόγο σε αυτόν (Hewstone & Stroebe, 2007). Αντιθέτως, όσο μεγαλώνει ο αριθμός των παρισταμένων η πιθανότητα να επέμβει ο καθένας από αυτούς μειώνεται, καθώς θεωρούν ότι η παροχή βοήθειας δεν είναι αποκλειστικά δική τους ευθύνη. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται διάχυση της ευθύνης και είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που ευθύνονται για τη συλλογική αδράνεια των ατόμων σε τέτοιες καταστάσεις (Κοκκινάκη, 2006).

Ενας άλλος παράγοντας που σχετίζεται με την αναστολή της αντίδρασης των παρευρισκομένων έχει να κάνει με διαδικασίες κοινωνικής επιρροής. Οι άνθρωποι, ιδιαίτερα όταν έρχονται αντιμέτωποι με καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από υψηλή ασάφεια, αναζητούν ενδείξεις για το πως πρέπει να αντιδράσουν στις συμπεριφορές των άλλων. Αν οι υπόλοιποι παριστάμενοι παραμένουν απαθείς για τον ίδιο λόγο, ο καθένας μπορεί να καταλήξει στο λανθασμένο συμπέρασμα ότι όλοι ερμηνεύουν το συμβάν ως ακίνδυνο (πλουραλιστική άγνοια) (Hewstone & Stroebe, 2007). Μάλιστα, η παρουσία των άλλων μπορεί κατ’αυτόν τον τρόπο να λειτουργήσει ως ανασταλτικός παράγοντας, εφόσον το άτομο φοβάται μήπως γελιοποιηθεί αντιδρώντας υπερβολικά σε σχέση με τη σοβαρότητα της κατάστασης (αναστολή λόγω ακροατηρίου). Το φαινόμενο αυτό είναι πιο έντονο όταν οι παριστάμενοι δε γνωρίζονται μεταξύ τους καθώς ο φόβος της αξιολόγησης είναι μεγαλύτερος. Αντιθέτως, παρατηρήθηκε μεγαλύτερη κινητοποίηση με στόχο την προσφορά βοήθειας σε πειραματικές συνθήκες όπου οι παρευρισκόμενοι ήταν γνωστοί ή φίλοι (Latane & Rodin, 1969).

Φαίνεται λοιπόν ότι η αποφυγή εμπλοκής σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης δεν οφείλεται σε εγωιστικά κίνητρα ή έλλειψη ενδιαφέροντος για το συνάνθρωπο, αλλά μάλλον είναι μια κοινωνική συμπεριφορά που μπορεί να ενεργοποιηθεί κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες και βασίζεται περισσότερο στην αντίδραση των υπόλοιπων παρευρισκομένων, ενώ σύγχρονα ευρήματα επιβεβαιώνουν την εμφάνιση παρόμοιων αντιδράσεων ακόμα και σε μορφές ηλεκτρονικής επικοινωνίας, όπως διαδικτυακά φόρουμ υποστήριξης (van Bommel, van Prooijen, Elffers & van Lange, 2012).

Παρ’όλα αυτά, υπάρχουν και περιπτώσεις που διαψεύδουν την εμφάνιση του φαινομένου. Ο ψυχολόγος John Wilson (1976) απέδειξε ότι οι αντιδράσεις των παρισταμένων μπορεί να επηρεάζονται σε κάποιο βαθμό από χαρακτηριστικά της προσωπικότητας τους. Για παράδειγμα, άτομα με υψηλή αυτοεκτίμηση ήταν πιο πιθανό να παρέμβουν ανεξάρτητα από το πλήθος των παρευρισκομένων, ενώ όσοι αισθάνονταν μεγαλύτερη ανασφάλεια έτειναν να μιμούνται τις συμπεριφορές των άλλων. Επίσης, όταν το θύμα και οι παριστάμενοι αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως μέλη που ανήκουν στην ίδια κοινωνική ομάδα, η απροθυμία των παρατηρητών να βοηθήσουν σε περίπτωση ανάγκης μειώνεται σημαντικά (Levine & Crowther, 2008).

Επιπλέον, έχει βρεθεί ότι η παρουσία άλλων ατόμων μπορεί να ενισχύσει την επιθυμία ενός παρατηρητή να προσφέρει βοήθεια όταν η συμπεριφορά των παρευρισκομένων αποτελεί αντικείμενο παρατήρησης και δε μπορούν να χαθούν μέσα στο πλήθος, με αποτέλεσμα να είναι έντονο το αίσθημα της προσωπικής ευθύνης. Μια ομάδα ερευνητών στο `Αμστερνταμ (van Bommel et al., 2014) πραγματοποίησε ένα παρόμοιο κοινωνικό πείραμα σε χώρο όπου ήταν τοποθετημένες σε εμφανή σημεία κάμερες ασφαλείας, με στόχο να διερευνήσει αν οι συμμετέχοντες θα βοηθούσαν κάποιον που έπεσε θύμα κλοπής. Σε αυτή την περίπτωση οι περισσότεροι συμμετέχοντες έσπευσαν να βοηθήσουν και στη συνθήκη με τους πολλούς παρευρισκόμενους.

Τέλος, η ενημέρωση έχει συνεισφέρει σημαντικά στον περιορισμό του φαινομένου. Φοιτητές που είχαν παρακολουθήσει εκπαιδευτικά σεμινάρια σχετικά με τα αίτια που προκαλούν το συγκεκριμένο κοινωνικό φαινόμενο ήταν πιο πιθανό να βοηθήσουν σε σύγκριση με άλλους που δε γνώριζαν τίποτα γι αυτό (Beaman, Barnes, Klentz & McQuirk, 1978).

Άρθρα και Κείμενα του Πλάτωνα Ριβέλλη

Βεβαιότητες και αμφιβολίες τής διδασκαλίας μου (Περιοδικό “Είδωλο”, 2005)

Όταν, εδώ και πολλά χρόνια, ξεκίνησα να διδάσκω φωτογραφία, κατάλαβα αμέσως ότι δεν μπορεί κανείς να διδάξει παρά αυτό που αγαπάει, και μάλιστα μέσα από τους δρόμους που το γνώρισε και το αγάπησε ο ίδιος. Αυτή ήταν και η πρώτη μου βεβαιότητα που δεν παύει να ισχύει μετά από τόσα χρόνια. Η διδασκαλία αυτή θα ήταν όμως κενή στόχων, αν δεν απευθυνόταν σε ανθρώπους ικανούς να αντλήσουν βοήθεια από αυτήν. Πράγματι μέχρι και σήμερα πιστεύω ακράδαντα ότι σε κάθε ακροατήριο υπάρχουν άνθρωποι, τους οποίους τα λόγια μου μπορούν να επηρεάσουν και, ίσως, να βοηθήσουν. Δεν θεώρησα δηλαδή ποτέ, όπως πολλοί ισχυρίζονται, ότι οι άνθρωποι είναι μόνον ό,τι είναι και ότι ούτε γίνονται ούτε επηρεάζονται, κάτι που εν τέλει θα ισοδυναμούσε με ανατροπή κάθε διδασκαλίας περιορίζοντάς την στη διαμετακόμιση πληροφοριών. Αυτή ήταν και είναι η δεύτερη βεβαιότητά μου.

Η μοναδική βεβαιότητα ως προς τον τρόπο διδασκαλίας υπήρξε πάντοτε η πεποίθηση ότι αφετηρία και κίνητρο τής τέχνης είναι ο ίδιος ο δημιουργός, και εν προκειμένω ο φωτογράφος. Η τέχνη, κατά τη γνώμη μου, έχει πρωτίστως σχέση με τον δημιουργό της. Μόνον δευτερευόντως με την κοινωνία και τους αποδέκτες της. Η σχέση με τον δημιουργό της την καθορίζει και, το κυριότερο, τής αποδίδει τη σημασία που εμείς αναγνωρίζουμε. Μπροστά σε μια φωτογραφία, σε μια ταινία, σε έναν πίνακα, βλέπουμε ένα κομματάκι ενός σύμπαντος που είναι ο κόσμος τού συγκεκριμένου δημιουργού, κόσμος που αναγγέλλει και δικαιώνει την παρουσία τού μεγαλύτερου σύμπαντος. Πρόκειται για τους διαφορετικούς γαλαξίες, όπως αναφέρει τόσο ωραία ο Marcel Proust, τους οποίους θα αγνοούσαμε χωρίς την παρουσία τού κάθε καλλιτέχνη. Αυτή ήταν και παραμένει η τρίτη βεβαιότητά μου.

Οι τρεις παραπάνω θεμελιώδεις, για μένα, βεβαιότητες, συνιστούν τη βάση τού μαθήματός μου. Αν μία ή περισσότερες από αυτές ανατραπούν, θα πρέπει σαν λογική συνέπεια να αποσυρθώ από τη διδασκαλία. Αν το έργο τέχνης αποσυνδεόταν με κάποιο τρόπο από τον δημιουργό του, θα έμοιαζε στα μάτια μου σαν διακοσμητικό αντικείμενο, με αποτέλεσμα να χάνει τη μεταφυσική και διαχρονική του διάσταση. Όπως και αν δεν διατηρούσα την ακλόνητη (ακόμα) πεποίθηση στις απεριόριστες (έστω κρυφές) δυνατότητες των ακροατών μου (εν δυνάμει όλων και όχι ολίγων επιλεγμένων), δεν θα είχε νόημα να διδάσκω. Και, τέλος, αν έχανα την πίστη μου και τη χαρά μου στην τέχνη και στη φωτογραφία, πώς θα μπορούσα να διδάσκω πλέον κάτι που δεν αγαπώ;

Όταν ήμουν νεότερος (άνθρωπος και δάσκαλος), είχα ασφαλώς πολύ περισσότερες βεβαιότητες που με τα χρόνια μετατράπηκαν σε μόνιμες και άλυτες αμφιβολίες ή ανατράπηκαν ολωσδιόλου. Αυτή είναι και η γοητευτική μοίρα των βεβαιοτήτων τής νεότητας, και ανάμεσά τους και τής διδακτικής νεότητας. Μια από τις αφελέστερες (αλλά βέβαια τόσο εύλογες) βεβαιότητές μου ήταν, ότι ένας δάσκαλος πρέπει να αναπτύσσει προσωπικές σχέσεις με τους μαθητές του και σαν πατέρας να ενισχύει τις αρετές τους και να αξιοποιεί τις ικανότητές τους. Με τον καιρό κατάλαβα ότι η άποψη αυτή όχι μόνο δεν υπηρετεί τη διδασκαλία, αλλά υποθάλπει και τη ματαιοδοξία. Από την αρχικά ουτοπική μου στάση να θέλω να βοηθήσω και να επηρεάσω τους πάντες, πέρασα στην πιο εγωιστική και βολική αντιμετώπιση, να θέλω να επικοινωνήσω μόνον με εκείνους που μπορούσαν και το επιθυμούσαν. Με τον καιρό όμως κατέληξα στην σημερινή μου στάση, να διδάσκω, δηλαδή, (όσο τουλάχιστον τα καταφέρνω) χωρίς την εξάρτησή μου από το ακροατήριο. Η τοποθέτηση αυτή μπορεί να παρεξηγηθεί σαν στάση αδιαφορίας και εγωισμού. Εν τούτοις πιστεύω ότι είναι η πιο ευθεία, τίμια και ωφέλιμη (για τη διδασκαλία) συμπεριφορά. Θυμάμαι μάλιστα την αντίδραση τού Garry Winogrand, πάνε είκοσι δύο χρόνια τώρα, όταν μετά το τέλος ενός σεμιναρίου, στο οποίο συμμετείχα, μία φωτογράφος τον ρώτησε τι νόμιζε ότι πήραμε από αυτόν. Κι εκείνος, πολύ ήρεμα, τής απάντησε ότι δεν ήξερε τι πήραμε, ήξερε μόνον τι μας έδωσε. Αυτό δεν σημαίνει φυσικά πως αδιαφορούσε για το τι πήραμε, αλλά πως το μόνο που θα έπρεπε να τον αφορά ήταν η ευθύνη του για το τι μας δίνει. Ακριβώς όπως κάθε άνθρωπος που κάνει σωστά αυτό που τού έχει ανατεθεί ή που έχει αναλάβει (είτε δάσκαλος είναι, είτε γονιός, γιατρός, ιερέας, καλλιτέχνης κλπ.) πρέπει να ελπίζει ότι θα υπάρξει αποτέλεσμα, αλλά να μην αφήνει το έργο του να επηρεάζεται από αυτό και από την αντίληψη που οι άλλοι μπορεί να έχουν γι’ αυτό. Ο δάσκαλος άλλωστε δεν μπορεί να γνωρίζει πότε θα ανθίσει (αν ανθίσει) ο καρπός τής διδασκαλίας του και κατά συνέπεια δεν πρέπει να αφήνει τον εαυτό του να επηρεάζεται από την άμεση (φαινομενική ή πραγματική) αποτελεσματικότητα τού έργου του, που σίγουρα θα ενισχύσει τον εγωισμό του, τη ματαιοδοξία του, τη φήμη του, αλλά όχι αναγκαστικά και την ποιότητα τής προσφοράς του.

Μια παραφυάδα τής ανωτέρω αποστασιοποιημένης αντιμετώπισης είναι αυτή που έχει σχέση με τον τρόπο προσέγγισης διαφορετικών ακροατηρίων. Στο σημείο αυτό δεν χρειάστηκε να αμφιταλαντευτώ ανάμεσα στη βεβαιότητα και στην αμφιβολία, γιατί ακολούθησα το ένστικτό μου (ή την αδυναμία μου) ήδη από το ξεκίνημα τής διδασκαλίας μου. Δεν υποδύθηκα δηλαδή κανέναν άλλο ρόλο από αυτόν τού ίδιου τού εαυτού μου. Έχω διδάξει πολύ ετερόκλητα ακροατήρια και πιθανόν να έπρεπε να μεταλλάσσομαι κάθε φορά σε κάτι πιο προσιτό στη σύνθεσή τους. Έχω διδάξει μαθητές (γυμνασίου ή λυκείου) και φοιτητές (ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων), αμερικανούς πεζοναύτες, μέλη λεσβιακών σωματείων, άτομα με ειδικές ανάγκες, ναρκομανείς σε διαδικασία απεξάρτησης, αγγλόφωνους ή γαλλόφωνους, σπουδαστές φωτογραφικών σχολών, επαγγελματίες και ερασιτέχνες φωτογράφους, αγρότες, δασκάλους φωτογραφίας, καθηγητές γυμνασίων, ανθρώπους εύπορους ή πένητες, άτομα ηλικίας 12 αλλά και 70 ετών. Ουδέποτε όμως παρουσίασα ένα πρόσωπο, έναν τρόπο ομιλίας, μια επιχειρηματολογία ειδικά επιλεγμένη για να κολακεύσει το εκάστοτε ακροατήριο. Θεώρησα ότι είναι θέμα σεβασμού να παρουσιάζομαι πάντοτε μπροστά τους με τη δική μου εικόνα. Και έχω την εντύπωση ότι μου ανταπέδωσαν πάντοτε τον σεβασμό.

Από την αρχή τής διδασκαλίας μου βρέθηκα αντιμέτωπος με την αδυναμία να ορίσω το μάθημά μου και να τού δώσω έναν τίτλο. Όπως δεν μπορώ άλλωστε να δώσω έναν τίτλο στην πορεία τής ζωής μου, των στόχων μου και των απολαύσεών μου, των οποίων το μάθημα είναι το αντικαθρέφτισμα. Δίδασκα και διδάσκω τον τρόπο (ή καλύτερα έναν από τους τρόπους), με τον οποίο μπορεί κανείς αφενός να προσεγγίσει και να χαρεί την καλλιτεχνική φωτογραφία και αφετέρου ενδεχομένως και να τη δημιουργήσει. Άραγε αυτό λέγεται διδασκαλία αισθητικής; Ειλικρινά δεν το ξέρω. Είναι φορές που ο όρος αυτός μου φαίνεται πολύ ασαφής και ευρύς και άλλες πάλι πολύ περιοριστικός για να είναι εργαλείο καλλιτεχνικής προσέγγισης. Και έτσι κι αλλιώς πολύ επιστημονικός για να χωρέσει όλες τις δικές μου αυθαιρεσίες. Διατηρώ όμως έναν μεγάλο σεβασμό, ίσως και έναν φόβο, και οπωσδήποτε μια τεράστια απορία απέναντι στην αισθητική είτε σαν θεωρία είτε σαν εφαρμογή.

Συχνά αμφιταλαντεύομαι ανάμεσα στην τάση να αναλύω τις φωτογραφίες των μεγάλων φωτογράφων και σε εκείνη, την πιο ζεν, που μου λέει να σιωπώ. Είναι γεγονός ότι δεν γίνεται να αρνηθεί κανείς τη δύναμη τής ανάλυσης, ούτε τη χαρά που δίνει στον δάσκαλο η ψευδαίσθηση ότι ο μαθητής καταλαβαίνει. Μόνο που συνήθως τότε καιροφυλακτεί η απειλή τής υπερβολής, η οποία θα εξοντώσει την τόσο απαραίτητη σύνθεση. Κάθε ανάλυση πρέπει να εμπεριέχει αδιάκοπα τη σύνθεση που θα ακολουθήσει, χωρίς την οποία η ανάλυση είναι παντελώς άχρηστη. Η σύνθεση, βέβαια, είναι πολύ πιο δύσκολη γιατί επιβάλλει επιλογές και μας εκθέτει μέσα από την τελική δική μας κρίση. Γι’ αυτό και πολλοί σιωπηρώς την αποφεύγουν.

Πάντοτε πίστευα στην ανάγκη για μια πλατιά καλλιτεχνική και γενικότερα πνευματική καλλιέργεια. Την καλλιέργεια που μας οδηγεί στον αναγεννησιακό άνθρωπο των ερωτηματικών. Πιστεύω σε μια διδασκαλία που μπορεί να δημιουργήσει υπόγειες βεβαιότητες και ενστικτώδεις αλήθειες. Για να γίνει όμως αυτό πρέπει ο δάσκαλος να απαλλαγεί από το άγχος τής πληροφόρησης, τής εξειδίκευσης και τής απόδειξης. Και κάθε φορά που μια απόλυτη πεποίθηση αρχίζει να εδραιώνεται στη συνείδησή του, πρέπει να την πολεμάει, όχι για να την ανατρέψει, αλλά για να βρει τις αδυναμίες της. Έχω συχνά αναρωτηθεί και αμφιβάλει για τα αποτελέσματα τής ίδιας μου τής διδασκαλίας ακούγοντας παλιούς μαθητές μου να εκθέτουν, και ενίοτε να διδάσκουν, με τυφλή και ακλόνητη πίστη απόψεις που εγώ τους είχα διδάξει στο παρελθόν. Καμία όμως άποψη δεν είναι ισχυρή αν δεν φέρει μέσα της την αμφιβολία της. Η αμφιβολία ενδυναμώνει τις απόψεις. Είναι όμως απίστευτα δύσκολο να διδάσκει κανείς μια άποψη, μια θέση, και παράλληλα να ενσταλάζει την πιθανή άρνησή της. Κάθε όμως βεβαιότητα αποτελείται από σειρά αμφιταλαντεύσεων. Η βεβαιότητα είναι μια συγκολλημένη επιφάνεια γεμάτη γοητευτικές ρωγμές. Έτσι όμως μπορεί και πάλλεται και αντιστέκεται. Μια συμπαγής επιφάνεια θα κατέρρεε με την πρώτη αφορμή.

Ένας δάσκαλος εξελίσσεται και αλλάζει στη διάρκεια των χρόνων, παρακολουθώντας τις αλλαγές στον κόσμο και τις εμπειρίες τής ζωής του. Η εξέλιξη αυτή σημαδεύεται ενδεχομένως από σημαντικές παρεκκλίσεις και αποχρώσεις, αλλά τελικά συνεχώς επανέρχεται μέσα από ποικίλους δρόμους σε έναν κορμό σκέψης, σε ένα κέντρο βάρους, το οποίο περιέργως ήταν πάντα, από την αρχή, εκεί. Ανακαλύπτω δηλαδή ότι ο κορμός των πεποιθήσεών μου υπήρχε στις βασικές του γραμμές από τότε που είχα αρχίσει να τις εκφράζω, μόνο που η επεξεργασία τους μέσα στα χρόνια με επαναφέρει συνεχώς στο κέντρο μου με διαφορετικό τρόπο. Ίσως λοιπόν η λέξη εξέλιξη να μην είναι η σωστή, αλλά να πρόκειται μάλλον για διαδοχικές σπείρες μιας πορείας που μας επαναφέρει στο δικό μας κέντρο, αλλά με όλο και μεγαλύτερη διαύγεια. Αν στην αρχή όμως ο κορμός αυτός διαμορφωνόταν με διαδοχικές μικρές ανακαλύψεις και βεβαιότητες, σιγά-σιγά συμπληρώνεται και αλλάζει μέσα από άλλες τόσες μικρές αμφιβολίες που η ζωή φροντίζει να σωρεύει. Η δυσκολία είναι ότι όταν το σημείο αυτό ήταν αρχικά λιγότερο διαυγές, αλλά φαινομενικά πιο βέβαιο, ήταν ευκολότερο να μεταδοθεί με τη διδασκαλία. Όταν όμως γίνεται βαθύτερα κατανοητό, αυτομάτως δυσχεραίνεται και η διαδικασία τής διδασκαλίας του. Η ασάφεια τής ανωτέρω επιχειρηματολογίας αντανακλά το ίδιο το πρόβλημα. Ας προσπαθήσω όμως να την κάνω πιο συγκεκριμένη με ένα υπεραπλουστευτικό παράδειγμα, με όλους βέβαια τους κινδύνους που κάτι τέτοιο συνεπάγεται. Όταν δίδασκα και επαινούσα στις αρχές των μαθημάτων μου το έργο τού Henri Cartier-Bresson το έκανα με πάθος και με ειλικρίνεια. Πίστευα σε αυτό και ήθελα να πείσω και τους μαθητές μου. Με τα χρόνια μπόρεσα να καταλάβω τα όρια αυτού τού μεγάλου φωτογράφου, νομίζω ότι ανακάλυψα τις αδυναμίες του και είμαι σε θέση πλέον να εντοπίσω ορισμένες αβέβαιες επιλογές του. Έτσι όμως μπόρεσα να εκτιμήσω πολύ καλύτερα από παλιά εκείνο το κομμάτι τού έργου του, για το οποίο ίσως και τότε δικαίως τον εκτιμούσα. Μόνο που τώρα έγινε πολύ πιο δύσκολο να το εξηγήσω στους μαθητές μου. Η βεβαιότητα διδάσκεται ευκολότερα από την αμφιβολία, έστω και αν αυτή η τελευταία φωτίζει καλύτερα τα ερωτηματικά.

Η διδασκαλία τής ιστορίας τής φωτογραφίας και τής ιστορίας των τεχνών γενικότερα ήταν πάντα μέσα στα βασικά προαπαιτούμενα που έθετα για την καλλιτεχνική απόλαυση και δημιουργία. Η βεβαιότητά μου αυτή όμως συμπληρώθηκε με μια άλλη βεβαιότητα και κατέληξε έτσι σε μια νέα (συνολική) αμφιβολία. Χρειαζόμαστε το παρελθόν για τα κριτήρια που μπορεί να μας προσφέρει, αφού σε αυτό θα στηριχτούμε για να κρίνουμε το παρόν. Χρειαζόμαστε το παρελθόν για την ηθική και πνευματική βάση που είναι σε θέση να μας χαρίσει. Χρειαζόμαστε το παρελθόν σαν γνώση ότι το παρόν δεν στέκει μόνο του, ότι δεν γεννήθηκε σήμερα και ότι αύριο θα είναι και αυτό παρελθόν. Χρειαζόμαστε το παρελθόν για να απομυθοποιήσουμε το παρόν. Δεν το χρειαζόμαστε όμως σαν βάση δεδομένων ή σαν σωρεία πληροφοριών, γιατί τότε καταλήγει να μας κρύβει το παρόν. Για να καταφύγω και πάλι σε ένα εύκολο όσο και απλουστευτικό παράδειγμα, θα έλεγα ότι θα αρκούσε να γνωρίζει κάποιος καλά και βαθιά έναν και μόνον μεγάλο φωτογράφο τού παρελθόντος, για να αντλήσει όσα τού χρειάζονται για τη δική του φωτογραφία σήμερα. Θα αρκούσε να ακούει με αγάπη τον Bach ή να έχει διαβάσει μόνο τον Όμηρο, ή μόνο τον Δάντη, ή μόνο τον Proust, για να έχει αντλήσει την αγάπη, τον σεβασμό και την ηδονή που μπορεί να τού προσφέρει η τέχνη. Άρα η καλλιέργεια είναι περισσότερο ένας δρόμος, μία μέθοδος, παρά μια σειρά γνώσεων. Και σκοπός τής καλλιέργειας δεν μπορεί παρά να είναι η πνευματική απόλαυση και συγκίνηση και όχι η ίδια η γνώση.

Η άντληση απόλαυσης από περισσότερες τέχνες και η γνώση τής ιστορίας και τής ιδιομορφίας τους (δεν θα ξεχάσω εύκολα τις ειρωνείες που τόσες φορές δέχτηκα όταν επέμενα πως η εξοικείωση με τον Bach θα βοηθήσει τη φωτογραφική ποιότητα των μαθητών μου) δεν συνιστάται για να καταστήσει ανύπαρκτα τα μεταξύ τους όρια, ούτε για να οδηγήσει σε άχρηστες μεταξύ τους συγκρίσεις. Η συνάφεια αυτή των τεχνών βοηθάει πρώτον γιατί ο φωτογράφος αντιλαμβάνεται καλύτερα τα καλλιτεχνικά ερωτήματα όταν τα δει διατυπωμένα μέσα σε ένα διαφορετικό πλαίσιο από αυτό στο οποίο εργάζεται και δεύτερον διότι οι διάφορες ενδιαφέρουσες ή γοητευτικές εισπηδήσεις σε άλλους καλλιτεχνικούς χώρους ενδυναμώνουν αντί να εξαφανίζουν τις ιδιομορφίες τής κάθε τέχνης. Έχουμε ανάγκη τις άλλες τέχνες για να εμπλουτίσουμε τη φωτογραφία μας και όχι για την εξαφανίσουμε.

Ο κατάλογος των διαλεκτικά αντιτιθέμενων βεβαιοτήτων και αμφιβολιών θα μπορούσε να συνεχίσει στο διηνεκές. Αυτό όμως που μετράει και αυτό που θα έπρεπε οι δάσκαλοι (και οι μαθητές τους αν μπορούν) να συνειδητοποιήσουν είναι ότι η ουσιαστική διδασκαλία δεν είναι τίποτα άλλο από μια καθοδήγηση σε έναν κόσμο αμφιβολιών και σε μεθόδους διαχείρισης των σκιών και τού σκότους. Όσο περνούν τα χρόνια, δηλαδή, δεν θα κατακτώνται, ούτε φυσικά θα διδάσκονται, απαντήσεις, αλλά σιγά-σιγά το σκοτάδι θα μετατρέπεται σε ημίφως και το κέντρο βάρους τού καθενός θα γίνεται ολοένα πιο διαυγές.

 

Πλάτων Ριβέλλης

* Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Είδωλο» το 2005

Α’ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΣ – ΠΡΟΣΩΠΟ / 1.2 AΥΤΟΓΝΩΣΙΑ (2ο δίωρο)

ΣΚΟΠΟΣ – ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1.  Βιώνοντας

Δρόμοι που οδηγούν στην αυτογνωσία και σύνδεσή της με τη γνώση του άλλου.

Στο τετράδιο του ο καθένας/η καθεμία γράφει σε δύο στήλες  τα  πάθη και τις αρετές του/της (προτερήματα – ελαττώματα)  και τα “εξομολογείται“.

Αγάπη,σεβασμός,συγχώρηση,υπομονή,δικαιοσύνη,αλτρουισμός…..

Υπερηφάνεια,εγωισμός,ζήλεια,φθόνος πλεονεξία,φιλαυτία….

1.«Ξέρω το όνομά μου, την ηλικία μου το βάρος μου, το χρώμα των μαλλιών μου,
όμως τον εαυτό μου δεν τον γνωρίζω.
Αυτός σε μένα τον ίδιο παραμένει κρυμμένος και άγνωστος.»Μοναχού Γρηγοριάτη

2.“Όσο κι αν φαίνεται παράξενο να θεωρούμε άγνωστο αυτό που είμαστε, δεν είναι μάταιος ο κόπος που μπορούμε να κάνουμε για να ξεχωρίσουμε το ΕΙΝΑΙ του ανθρώπου από την ΥΠΑΡΞΗ του. Γιατί ο άνθρωπος είναι κάτι το άπειρο στην ουσία του, για την οποία δεν έχει ούτε ευθύνη και ούτε θα πρέπει να του αποδοθούν συγχαρητήρια ή επιπλήξεις. Περιέχει την ανθρώπινη φύση και είναι αυτό που είναι. Ψυχολόγου Αντώνη Ρούσσου

3. Η φράση«Ανεξερεύνητος Εαυτός»και μόνο υποδηλώνει ότι ο λεγόμενος «φυσιολογικός άνθρωπος» γνωρίζει πολύ λίγα για τον εαυτό του. Οι περισσότεροι από εμάς συγχέουν την αυτογνωσία με τη γνώση της συνειδητότητας εαυτού. Όποιος έχει συνείδηση του «Εγώ» θεωρεί ότι γνωρίζει τον εαυτό του. Το «Εγώ», όμως, γνωρίζει μόνο τα δικά του στοιχεία και το ασυνείδητο, που καταλαμβάνει την πλατύτερη ζώνη του εαυτού, συνήθως, παραμένει ανεξερεύνητο.

Κέντρο Τέχνης και Ψυχοθεραπείας

4.Εγώ είμαι αυτός που είμαι. Δεν είμαι αυτός που θα έπρεπε να είμαι.

Δεν είμαι αυτός που θα ήθελα να είμαι. Δεν είμαι αυτός που η μαμά μου θα ήθελε να είμαι. Δεν είμαι καν αυτός που ήμουν. Είμαι αυτός που είμαι.

Όλες οι νευρώσεις ξεκινούν από τη στιγμή που προσπαθούμε να είμαστε αυτό που δεν είμαστε.    Χόρχε Μπουκάϊ

Είμαστε αυτό που ξέρουμε ή ξέρουμε ό,τι είμαστε;

Τελικά δεν ξέρουμε ό,τι είμαστε...Μιχάλης Χαντας (ψυχολογικές παγίδες)

2. Νοηματοδοτώντας

Δρόμοι αυτογνωσίας και θεογνωσίας (π.χ. λογική, αισθήσεις, βιώματα).

1. ...ο καλύτερος καθρέφτης είναι ο σύντροφός σου• αυτός πάνω στον οποίο αντικατοπτρίζεται με τη μεγαλύτερη σαφήνεια και ακρίβεια. Ωστόσο εκτός από το σύντροφό σου, υπάρχουν πάρα πολλοί, χιλιάδες καθρέφτες που μέσα τους κοιτάζεις τον εαυτό σου για να μάθεις ποιος είσαι. Οι καθρέφτες αυτοί δεν διαμορφώνουν υποχρεωτικά την ταυτότητά σου, μπορούν όμως να σε βοηθήσουν να συμπληρώσεις την εικόνα σου.》Χόρχε Μπουκάϊ, Ο Δρόμος της Αυτοεξάρτησης
2. ……………όπου η νεαρή “ανακάλυψε το Θεό μέσα από την τύφλωσή της”.ΕΡΩΤΗΣΗ:

    Πώς αλλάζει κανείς μετά από μεγάλες τομές στη ζωή η με τη συνάντηση με τον Θεό;

“ Δέχτηκα μεγάλη βοήθεια από τον Θεό στην αντιμετώπιση του προβλήματος που είχα με τον αλκοολισμό! Στο πρόγραμμα με τους Ανώνυμους Αλκοολικούς -όπου πήγαινα για έξι μήνες- υπάρχει εκεί μέσα η “προσευχή της γαλήνης”. Με αυτή ζητάμε από τον Θεό να μας δώσει δύναμη και κουράγιο. Με τη βοήθεια της “προσευχής της γαλήνης” αλλά και τη δική μου προσωπική προσευχή στον Θεό από τον Σεπτέμβριο του 1999 έως σήμερα έχω παραμείνει καθαρός και νηφάλιος!”

Θοδωρής Αθερίδης,
ή η δύναμη της αδυναμίας μας

Καί κάθε φορά πού μού μιλοῦσαν γιά τόν Θεό δέν τούς πίστευα, ἀλλά ὕστερα ὅταν ἔμενα μόνος μέ τή σιωπή, καταλάβαινα καί τόν Θεό καί τό ἔργο του.                                                                                                                      Τάσου Λειβαδίτη.

3.  Αναλύοντας

«Γνώρισε τον εαυτό σου πριν από όλα, διότι τίποτα δεν είναι δυσκολότερο από αυτό, τίποτα επιπονότερο, τίποτα κοπιαστικότερο. Όταν όμως γνωρίσεις τον εαυτό σου, τότε θα μπορέσεις να γνωρίσεις και τον Θεό και να εξετάσεις με τον λογισμό τα κτίσματα, όπως ταιριάζει».                          Όσιος Νείλος ο Ασκητής

Πρώτα απ’ όλα χρειάζεται το «γνώθι σαυτόν». Δηλαδή να γνωρίσεις τον εαυτό σου, ποιος είσαι. Ποιος είσαι στ’ αλήθεια, όχι ποιος νομίζεις εσύ ότι είσαι! Με την γνώση αυτή γίνεσαι ο σοφότερος των ανθρώπων. Με τέτοια επίγνωση έρχεσαι σε ταπείνωση και παίρνεις χάρη από τον Κύριο. […] Ο φοβούμενος να γνωρίσει τον εαυτό του, αυτός βρίσκεται μακριά από την γνώση. Άλλο τίποτε δεν αγαπά, παρά να βλέπει μόνο λάθη στους άλλους και να τους κρίνει.

Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής 

   Αν όλο τον κόσμο γνωρίσεις, γνώρισες πολλά. Αν γνωρίσεις τον εαυτό σου, τα έμαθες όλα.

                                                                                               Λάο-Τσε

   Ο Όσκαρ Ουάιλντ είχε πει: «Θες να δεις ποιος στ’ αλήθεια είσαι;! Δοκίμασε όσο γίνεται περισσότερες μάσκες!».

«Εγώ είμαι, επειδή εμείς είμαστε»

Του κοινωνιολόγου Γιώργου Βασιλορεΐζη

Ένας ανθρωπολόγος πρότεινε ένα παιχνίδι στα παιδιά μίας Αφρικανικής φυλής.Έβαλε ένα καλάθι γεμάτο φρούτα δίπλα σε ένα δέντρο & είπε στα παιδιά ότι όποιος έφτανε εκεί πρώτος,θα κέρδιζε τα γλυκά φρούτα.

Όταν τους είπε να τρέξουν εκείνα…όλα πιάστηκαν χέρι-χέρι & έτρεξαν μαζί,έπειτα έκατσαν όλα μαζί & απόλαυσαν τις λιχουδιές τους.
Όταν τα ρώτησε γιατί έτρεξαν με τέτοιο τρόπο ενώ θα μπορούσε να νικήσει ένα & να απολαύσει τα φρούτα, εκείνα είπαν: «UBUNTU, πώς γίνεται ένας από εμάς να είναι ευτυχισμένος αν όλοι οι άλλοι είναι στενοχωρημένοι;»

*UBUNTU στην κουλτούρα των Xhosa σημαίνει:»Εγώ είμαι, επειδή εμείς είμαστε».

          Εφαρμόζοντας  

1. Μα όταν κανείς γνωρίζει καλά έναν άλλον, είναι σα να γνωρίζει τον εαυτό του» (Σαίξπηρ, Άμλετ, V. II. 138-140)
2. Είδες τον αδελφό σου, είδες τον Θεό σου» (αββάς Απολλώς, Γεροντικόν).

3. «Υπάρχω σημαίνει επικοινωνώ, σημαίνει υπάρχω για έναν άλλο. Δεν μπορώ να γίνω ο εαυτός μου χωρίς τον άλλο. Πρέπει να βρω τον εαυτό μου σε έναν άλλο, ανακαλύπτοντας τον άλλο στον εαυτό μου.»

 Σταμάτης Σπανουδάκης    

 Οι πιό δύσκολοι αγώνες είναι, αυτοί που γίνονται μέσα μας
Οι καλύτερες συζητήσεις, γίνονται με τον εαυτό μας
Αληθινές διακοπές είναι η μοναξιά, η ευλογημένη ησυχία και η προσευχή
Τα ωραιότερα τοπία, είναι, κρυμμένα μέσα μας
Τά παραμύθια της γιαγιάς, κρύβουν περισσότερη αλήθεια απο την “πραγματικότητα”
Οι εσωτερικές πληροφορίες είναι, τα αληθινά δελτία ειδήσεων
Οί δύσκολότερες αποφάσεις, λύνονται απο το παιδί μέσα μας

Το να αγαπάς τον εχθρό σου είναι, το δυνατώτερο σου όπλο
Το να μην συγχωρείς είναι, σαν να προσκαλείς τόν πόνο και την αρρώστεια
Το να θυμώνεις είναι, σαν να βρωμίζεις μόνος σου την ψυχή σου
Το να λές “γιατί εμένα;” είναι, σαν να λές στο Θεό, “Δεν τάκανες καλά”
Η αρρώστεια και ο πόνος, είναι μεγάλο σχολείο, αν τα καταλάβεις και τα δεχτείς με ταπείνωση
Ο φόβος, δεν έρχεται απο τον Θεό. Ούτε η χαρά πάντα.
Η Αγία διάκριση, θάπρεπε να διδάσκεται σε όλα τα σχολεία της γής
Το δάκρυ είναι η καλύτερη βιταμίνη. Ψυχής και σώματος

π.Ανδρέας Κονάνος

     Δεν ζούμε μόνοι μας. Θα ζήσουμε μαζί με άλλους. Η ζωή περνάει μέσα από την σχέση. Εκεί θα μάθουμε να αγαπάμε. Ζωή θα πει έρωτας, αγάπη, έκσταση, πόθος.»

Ο Χριστός θέλει να ζήσεις τα όνειρά σου, τόνισε. Όνειρο είναι να βρεις τον εαυτό σου, να βρεις τον Θεό σου, να βρεις την αγάπη, να βρεις την ταπείνωση, να βρεις την Εκκλησία.

Μάρω Βαμβουνάκη

       «Με βασανίζεις…» ή «Είσαι αχάριστος, αναίσθητος», ή «Θα με αρρωστήσεις, θα με πεθάνεις», ή «Εγώ για σένα θυσιάστηκα». Μόνο από τον εαυτό μας κινδυνεύουμε, μόνο εκεί στο βυθό του βρίσκεται η Κόλαση και ο Παράδεισός μας, γι’ αυτό και προς τα εκεί, προς τα μέσα, αξίζει να οδοιπορούμε. Κάθε δρόμος, και ο πιο μακρινός, και ο πιο φιλόδοξος πνευματικά, από εκεί περνάει. Από εκεί περνάει ακόμη και η απάρνηση του εαυτού όταν την αποφασίσουμε. Γι’ αυτό θυμώνουμε όταν μας εμποδίζουν το μόνο δημιουργικό ταξίδι ζωής: να βρούμε τον εαυτό μας.

1.3 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ (3^ο δίωρο)

Βιώνοντας:

Αποτύπωση εμπειριών για τη χαρά και τις δυσχέρειες της επικοινωνίας.

Ιδεοθύελλα». λέξεις/φράσεις που τους έρχονται στον νου με τη λ. επικοινωνία, και να εκφράσουν το αντίθετό της.

-Ως διέξοδο… ο σημερινός άνθρωπος βρίσκει το αδιέξοδο. Κλείνεται στο διαμέρισμα, του, στο γραφείο του, στον εαυτό του, θεωρώντας τη φυγή λύση… Μοναχού Μωυσέως Αγιορείτου

Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι μοναδικός και μοναχικός: ως αξία θεωρείται μοναδικός κι ανεπανάληπτος, αλλά ως ύπαρξη παραμένει μοναχικός. Έσπασε τα δεσμά που του στερούσαν την ελευθερία του, αλλά έχασε τους δεσμούς που τον συνέδεαν με το περιβάλλον του. Η γονική μέριμνα μοιάζει τυραννία στα μάτια κάθε νέου ανθρώπου, γι’ αυτό αποδεσμεύεται από την οικογενειακή εστία σε πρώτη ευκαιρία. Σπάζει δεσμά, μα κόβει δεσμούς κιόλας, αφού μένει μόνος του.Ντοστογιέφσκι-“Αδελφοί Καραμαζώφ”

Οι διαπροσωπικές σχέσεις έχουν αντικατασταθεί με εικονίδια και διάφορες συνομιλίες στο facebook, viber, iMessage, whatsapp κτλ.
Όλοι σκυμμένοι πάνω από μια οθόνη, πληκτρολογώντας ασταμάτητα σαν υπνωτισμένοι

Νοηματοδοτώντας:

Πέρασμα από τη φιλία και τη λαχτάρα συναναστροφής στη θρησκεία ως επικοινωνία με το ιερό.

Δίνονται δύο ψαλμοί (π.χ. 61ος και 117ος): στίχοι που δείχνουν τη θλίψη από τις ανθρώπινες σχέσεις και τη στροφήπρος τη σχέση με τον Θεό.

Αιώνια θα ’θελα να μένω στη σκηνή σου

1 Στον πρωτοψάλτη· με λαούτα. Του Δαβίδ.

2 Άκουσε, Θεέ, την έκκλησή μου·

δώσε προσοχή στην προσευχή μου.

3 Από τα πέρατα της γης σ’ εσέ φωνάζω

μ’ αδύναμη καρδιά·

στο βράχο, που πιο πάνω από μένα υψώνεται,

ανέβασέ με….

Α

Αναλύοντας:

Η προσευχή, η λατρεία, η θεογνωσία και η θεολογία ως επικοινωνία στις χριστιανικές θρησκευτικές παραδόσεις.

οι μαθητές/μαθήτριες κυκλικά μελετούν διάφορες όψεις επικοινωνίας με τον Θεό και συμπληρώνουν ερωτήσεις σε φύλλο εργασίας: μυστικιστικά κείμενα (π.χ. άγιοι Παΐσιος, Ιωάννης του Σταυρού), προσευχές (π.χ. των πατέρων της Όπτινα, Σιλουανός ο Αθωνίτης), θεολογικό κείμενο (π.χ. Νικόλαος, Μητροπ. Μεσογαίας, 2015, π. Β. Θερμός, 2009),

— Διά της προσευχής εισερχόμεθα εις κοινωνίαν μετά του Ανάρχου Όντος. … … Μυριάκις θα βιώσωμεν και την φλογεράν ανάτασιν προς τον Θεός και τας επαναλαμβανομένας εκπτώσεις από του Φωτός Αυτού….. Η προσευχή αποκαθιστά οπωσδήποτε εν ημίν την θείαν εκείνην πνοήν, την οποίαν ο Θεός «ενεφύσησεν εις το πρόσωπον του Αδάμ», και δυνάμει της οποίας ούτος «εγένετο εις ψυχήν ζώσαν» (Γεν 2,7).

Σωφρόνιος (Σαχάρωφ),

Εφαρμόζοντας:

Τρόπος ουσιαστικής επικοινωνίας: αναζητώντας ένα πρότυπο.

Οι μαθητές/μαθήτριες μελετούν την επί του όρους ομιλία (ως «εγχειρίδιο διαπροσωπικής επικοινωνίας») (Μτ 5-7, αποσπάσματα) ή την (έμπρακτη/έμμεση) διδασκαλία του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού με τους ανθρώπους της εποχής του:

Η πρώτη από αυτές είναι ο σεβασμός του άλλου ως προσώπου…

δεύτερη αρχή της διαπροσωπικής επικοινωνίας, που είναι η ταπεινοφροσύνη, δηλαδή η διάθεση αναγνώρισης των προσωπικών ορίων και της προσωπικής αστοχίας, που οδηγεί στη μετάνοια, και συνδέεται άρρηκτα και με τη διάθεση συγχώρεσης του άλλου..

Οι δυο αυτές αρχές μαζί ενεργοποιούν τον άνθρωπο και τον καλούν να δείξει ενεργό πνευματικό ενδιαφέρον (τρίτη αρχή), π.χ. με την προσευχή. Ο άνθρωπος βγαίνει από την αδιαφορία του για τον Άλλο και έρχεται να τον συναντήσει, για να τον σώσει και να σωθεί.

Η επικοινωνία, λοιπόν, δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά ουσιαστική συνάντηση δύο προσώπων που το ένα ενδιαφέρεται ενεργά για το άλλο. Αυτό το ενδιαφέρον μετουσιώνεται σε αγάπη για τον άλλον, η οποία εμπνέεται από την αγάπη για το Θεό, και συνιστά την τέταρτη αρχή

Α’ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΣ – ΠΡΟΣΩΠΟ 1.4 ΗΘΟΣ (4ο δίωρο)

Στην μικρή επίγεια ζωή του ο Χριστός δεν ανέχθηκε την υποκρισία, τον ηθικισμό, τη τυπολατρία, τον καθωσπρεπισμό και την κατάκριση.

Παρουσιάζοντας:

Ήθος, ηθικισμός, ηθικολογία, ηθική, υποκρισία(σελ. 40-41….Aντιστοίχιση)

Εφαρμόζοντας:

Ηθικές προκλήσεις του καιρού μας, διάσταση θεωρίας και πράξης. Η χριστιανική διδασκαλία.

1. «Άλλο είναι να μιλήσει κανείς για το ψωμί και το τραπέζι, και άλλο είναι να φάει καινα γνωρίσει τη νοστιμάδα τού ψωμιού και να ενισχυθούν όλα τα μέλη τού σώματός του.
   Άλλο είναι να ειπεί κανείς κάτι με λόγια για ένα παρά πολύ γλυκό ποτό, και άλλο είναι να βγει να το πάρει από την ίδια την πηγή τον και να χορτάσει με τη γεύση τον γλυκύτατου αυτού ποτού. Μακάριος ο Αιγύπτιος (;). Αρμονία λόγων και έργων

Ήμουν πεινασμένος….

κι εσείς ιδρύσατε ένα σύλλογο με ανθρωπιστικούς σκοπούς, όπου συζητούσατε για την πείνα μου.

Ήμουν στη φυλακή…

κι εσείς τρέχατε στην εκκλησία, για να προσευχηθείτε για την απελευθέρωσή μου.

Ήμουν γυμνός…

κι εσείς συζητούσατε σοβαρά για τις ηθικές συνέπειες της γύμνιας μου.

Ήμουν άρρωστος…

κι εσείς γονατίζατε για να ευχαριστήσετε το Θεό που σας έδωσε υγεία.

Διερευνώντας:

Σχέση διδασκαλίας (πεποιθήσεων) και ήθους.

Χωρία Καινής Διαθήκης (ενδεικτικά):

Α Ιω 3, 17-18: «Αλλά αν κάποιος που έχει τα πλούτη του κόσμου δει τον αδερφό του σε κατάσταση ανάγκης και δεν τον σπλαχνιστεί, πώς ο άνθρωπος αυτός να έχει μέσα του αγάπη για το Θεό; Παιδιά μου, ας μην αγαπάμε με λόγια και ωραίες φράσεις, αλλά με έργα και αγάπη αληθινή».

Α Ιω 4, 20: «Αν κάποιος πει «αγαπώ το Θεό», μισεί όμως τον αδερφό του, είναι ψεύτης. Γιατί, πραγματικά, αυτός που δεν αγαπάει τον αδερφό του, τον οποίο βλέπει, πώς μπορεί να αγαπάει το Θεό, τον οποίο δε βλέπει; 21 Αυτή την εντολή μάς έδωσε ο Χριστός: Όποιος αγαπάει το Θεό πρέπει ν’ αγαπάει και τον αδερφό του».

Αναπλαισιώνοντας:

Βασικές αρχές του χριστιανικού ήθους (αγάπη – ελευθερία), σύνδεση με τη θεολογική διδασκαλία και με την κοινωνική πραγματικότητα.

Αξιολογώντας:

Κίνητρα και ηθικά διλήμματα και διαμόρφωση προσωπικών στάσεων.

1. Ηθικό δίλημμα

«Ένας καλός σας φίλος αντιμετωπίζει σοβαρότατα οικονομικά προβλήματα. Σας έχει εκμυστηρευτεί ότι βρίσκεται σε απόγνωση, διότι δεν μπορεί να καλύψει ούτε τις ιατρικές δαπάνες για τη μητέρα του που πάσχει από σοβαρή ανίατη ασθένεια.
Λίγες μέρες μετά κι ενώ βρίσκεστε στην Τράπεζα, εισβάλλει ένας ένοπλος ληστής με καλυμμένο το πρόσωπο και κλέβει ένα τεράστιο χρηματικό ποσό. Από τον τρόπο ομιλίας, τη χροιά της φωνής, το ύψος, τις χειρονομίες και τα παπούτσια του αντιλαμβάνεστε ότι ο ληστής είναι ο φίλος σας.
Στην Τράπεζα βρίσκονται τουλάχιστον άλλα δέκα άτομα, από τα οποία οι περισσότεροι ηλικιωμένοι. Την ώρα της ληστείας μένετε άπραγος/άπραγη. Όταν επιστρέφετε στο σπίτι σας, βρίσκεστε μπροστά στο δίλημμα αν θα πρέπει να καταγγείλετε στην αστυνομία τον φίλο σας ή όχι.
Τι αποφασίζετε;»

Α’ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΣ – 1.5 ΑΓΙΟΤΗΤΑ (5ο δίωρο)

Βιώνοντας:

Ο ιδανικός άνθρωπος, ο ήρωας, ο άγιος.

Άγιοι

Στίχοι: Θανάσης Παπακωνσταντίνου
Μουσική: Μανώλης Πάππος

Σα να μην γεννήθηκαν ποτέ,
σα να ‘ταν ένα ψέμα
άνθρωποι που δώσαν την χαρά,
που ‘φτασε και σε μένα.
Άγιοι που δεν θα γιορταστούν
γιατί δεν θα τους βρουν
ημέρα που ταιριάζει.
Άμυαλοι που πέσαν στην φωτιά
για να ‘χει τ’ όνειρο
φωλιά για να κουρνιάζει.
Δεν τους πρέπουν εικονίσματα
κεριά και καντηλέρια
τις χοές μας που και που στη γη
και τη ματιά στ’ αστέρια.
Μέσα στης ζωής τον πανικό
ασίκικο χορό
χορεύουν οι ψυχές τους
Αχ! καρδούλα δως μου δύναμη
να βρω κάποια στιγμή
κι εγώ τις αντοχές τους.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά ενός “ιδανικού ανθρώπου” ή Υπεράνθρωπου κατά τον Αριστοτέλη;

“Όμως ο ιδανικός άνθρωπος κατά τον Αριστοτέλη -ο μεγαλόψυχος— δεν είναι ένας απλός μεταφυσικός φιλόσοφος.

Δεν εκθέτει τον εαυτό του σε κίνδυνο για ασήμαντους λόγους, αφού ελάχιστα είναι τα πράγματα που θεωρεί πολύτιμα. Όμως θα διακιν­δυνεύσει για έναν σημαντικό σκοπό, και θα είναι έτοιμος να θυσιάσει τη ζωή του, αφού πιστεύει ότι δεν αξίζει τον κόπο να προστατεύει κανείς τη ζωή του με οποιοδήποτε τίμημα.

Του αρέσει να ευεργετεί, αλλά ντρέπεται να τον ευεργετούν, γιατί το πρώτο είναι ένδειξη ανωτερότητας και το δεύτερο κατωτερότητας.

Δεν ανταγωνίζεται τους άλλους για τα κοινά αντικείμενα της φιλοδοξίας, ούτε πηγαίνει εκεί όπου άλλοι κατέχουν την πρώτη θέση.

Πρέπει να εκδηλώνει ανοιχτά και την αγάπη και το μίσος, αφού η απόκρυψη δείχνει δειλία.

Οι στίχοι του θρυλικού τραγουδιου ¨Παιδιά της Σαμαρίνας»:

Η Σαμαρίνα και γενικότερα η Βλαχουριά, δεν ήταν δυνατόν να λείψει από το προσκλητήριο της επανάστασης του 1821, συμμετέχοντας μ ένα πάνθεο ηρώων, που πολέμησαν στο πλάι των άλλων Ελλήνων μέχρι τη Ρούμελη και το Μωρηά. Ο Βουλής Γιώτσας, ο Μίχας Γκριζιώτης και άλλα παλικάρια της Σαμαρίνας, πολέμησαν με τον Παπαφλέσσα στην άνιση μάχη του Μανιακίου, το 1825. Μάλιστα ο Βουλής Γιώτσας ήταν από τους ελάχιστους επιζώντες της φονικής μάχης και γύρισε τραυματίας στη Σαμαρίνα, όπου πέθανε μετά από λίγο καιρό. Οι Σαμαριναίοι τον κήδεψαν με τιμές εθνικού ήρωα. Σύμφωνα με τον συμπατριώτη μας «θρυλοσυλλέκτη» κ. Αχιλλέα Γκριζιώτη, αρχηγός αυτών των αγωνιστών ήταν ο Κόλας (Νίκος) Γκριζιώτης, ο μετέπειτα στρατηγός της επανάστασης…

Eρώτηση:Ποια τα γνωρίσματα του αγίου-του ήρωα-του ιδανικού ανθρώπου;

Νοηματοδοτώντας:

Χαρακτηριστικά και ποικίλες μορφές αγιότητας.

δίνονται ερωτήσεις: Ποιο είναι το βασικό στοιχείο της ζωής του συγκεκριμένου αγίου; Τι σε παραξενεύει περισσότερο; Τι θαυμάζεις περισσότερο; Παρουσίαση στην ολομέλεια.

Άγιος Διονύσιος Αιγίνης (ο Ζακυνθινός):’’ Του είχε δοθεί από τον Θεό και το διορατικό χάρισμα. Εξαιτίας όλων αυτών η φήμη του εξαπλώθηκε σε όλες τις γύρω περιοχές. Το 1579 ο Άγιος παραιτήθηκε από τη θέση του(επισκόπου), καθώς ποτέ δεν επιθύμησε τη φήμη και τη δόξα…Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το γεγονός ότι προστάτεψε τον φονιά του αδερφού του από αυτούς που τον καταζητούσαν.

Οι διά Χριστόν σαλοί…Ο μακάριος Νικόλαος

Τότε εμφανίστηκε μπροστά του ο όσιος Νικόλαος: ντυμένος με ποδήρη χιτώνα, δεμένο με σκοινί στη μέση, χοροπηδούσε γύρω του μ’ ένα μπαστούνι, σαν παιδί. Τού φώναζε: «Ιβάνουσκα, Ιβάνουσκα, φάε ψωμί κι αλάτι και μην τρως ανθρώπινο αίμα». Οι στρατιώτες έτρεξαν να τον πιάσουν, όμως εκείνος τους ξεγλίστρησε και κρύφτηκε. Ο τσάρος ζήτησε να μάθει για το μακάριο Νικόλαο –ποιός ήταν και τι ήταν– και τον επισκέφθηκε στo φτωχικό του. Ήταν τότε η πρώτη εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

«Είμαι χριστιανός και δεν τρώω κρέας τη Σαρακοστή γιατί νηστεύω!». Ο άνθρωπος του Θεού μονομιάς τον αποστόμωσε «Κάνεις πολύ χειρότερα: τρέφεσαι με σάρκα και αίμα ανθρώπων, ξεχνώντας όχι μόνον τη Σαρακοστή, αλλά και τον ίδιο τον Θεό!». Το μάθημα αυτό μπήκε βαθιά μέσα στην καρδιά του τσάρου Ιβάν· ντροπιασμένος έφυγε αμέσως απ’ το Πσκώφ, όπου αρχικώς είχε έλθει με την πρόθεση να κατασφαγιάσει τον πληθυσμό.

Αναλύοντας:

Η αγιότητα στον Χριστιανισμό.
Δίνεται θεολογικό κείμενο όπου αναλύεται το «Τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις» – «Εἷς ἅγιος…» (π.χ. Ζηζιούλας, 2001). Ποιο προσφέρεται; Πού γίνεται; Πότε γίνεται; Ποιος λέει τη φράση, ποιος απαντάει και ποιοι είναι οι άγιοι; Πώς εξηγείται; Γιατί είναι σημαντικό;).

Έχουμε Αγίους εκτός Εκκλησίας, κατά τον Σεβασμιότατο Ζηζιούλα;

«Η παρεξηγημένη αγιότητα»

Εφαρμόζοντας: Η αγιότητα στην καθημερινή ζωή.

Οι άγιοι του μέλλοντος δεν θα ζουν μονάχα σε μοναστήρια, ούτε θα είναι σώνει και καλά ρασοφόροι, θα είναι κάτι απλές ψυχές, ανυποψίαστες, αθώες και φιλάνθρωπες, που στα διπλανά της πόλης διαμερίσματα, θα βιώνουν την κόλαση του δίχως να χάνουν την ελπίδα του παραδείσου. Και θα αυτοί που θα γεύονται τον παράδεισο και την Χάρι του Θεού γιατί ποτέ δεν πίστευσαν ότι την αξίζουν. Και να το θυμάστε θα φοράν μπλού τζιν….

Αναρτήθηκε από π. ΛίΒυος

Τι σκέφτεσαι γι’ αυτό που διάβασες;

–

Τι είναι αυτό που σε κάνει να αναρωτιέσαι;Υπάρχουν άγιοι στη καθημερινότητά μας;

O Σέρβος Άγιος Βουκάσιν (Vukašin Mandrapa) μαρτύρησε στο Στρατόπεδο Συγκέντρωσης του Γιασένοβατς όπου οι Κροάτες Ναζί Ουστάσι εξόντωναν μαζικά Σέρβους, Τσιγγάνους, Εβραίους κλπ. Ειδικά από τους Σέρβους απαιτούσαν και να γίνουν Ρωμαιοκαθολικοί. Τον Ιανουάριο του 1943 τρεις Ουστάσι έκαναν διαγωνισμό σφαγής κρατουμένων. Ο Josip «Zhila» Friganović είχε ήδη σφάξει (με το ειδικό μαχαίρι που απεικονίζουμε και ονομάζονταν περιπαιχτικά «Σερβοκόφτης») πάνω από χίλια άτομα όταν εντυπωσιάστηκε από την ηρεμία του γέροντα Βουκάσιν. Του ζήτησε να φωνάξει » ζήτω ο Ante Pavelic» (αρχηγός του Κροατικού Ναζιστικού κράτους μαριονέτα) για να του χαρίσει την ζωή. Ο Βουκάσιν, που είχε προ ολίγου χάσει όλη την οικογένειά του, απόλυτα ήρεμος, επαναλάμβανε μόνο την φράση «Παιδί μου κάνε αυτό που πρέπει» όσο ο βασανιστής του του έκοβε τα αυτιά και του έβγαζε τα μάτια. Μετά του έκοψε την γλώσσα, μέχρι να τον σκοτώσει τελικά. Μετά από αυτό ο Φριγκάνοβιτς δεν μπόρεσε να σφάξει άλλους και έγινε μισότρελος και αλκοολικός ακούγοντας συνέχεια την φωνή του γέροντα: «Παιδί μου κάνε αυτό που πρέπει».

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ – ΘΕΟΣ – 1.1 ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ (1ο δίωρο)

ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ (1^ο δίωρο)

Βιώνοντας:

Αποκαλύψεις στη ζωή των ανθρώπων:

Αναζήτηση στο διαδίκτυο της λέξης «αποκαλύψεις» από-καλύπτομαι–παρουσιάζομαι

Εναλλακτικά: για το αγαπημένο μου συγκρότημα, τραγουδιστή, ηθοποιό, αθλητή. Θα ήθελα να μου παρουσιαστεί προσωπικά και γιατί;

Νοηματοδοτώντας

-Η αποκάλυψη του Θεού στον Χριστιανισμό και στις άλλες θρησκευτικές παραδόσεις.

(Εξ. 3, 1-14, Μτ.17,1, Λκ. 9,29-31, Μτ. 17,4-9, Κοράνιο 2:2-5). (Σελίδα 10-11) γιατί ορισμένες θρησκείες ονομάζονται «αποκαλυπτικές»;

3.  Αναλύοντας

Το νόημα της Αποκάλυψης στον Χριστιανισμό και στις αποκαλυπτικές θρησκείες

«Ομοδοσυνεργασία – Σήμανση και υπογράμμιση κειμένου»: Οι μαθητές/μαθήτριες επεξεργάζονται σύγχρονα κείμενα (π.χ. Ματσούκας, 1985, Γαλίτης,2006) σχετικά με το νόημα της Αποκάλυψης στον Χριστιανισμό. Παρόμοια εργασία γίνεται με κείμενο από το Ισλάμ (Ζιάκας, 1988). Δές σελ.12 (σημειωμενα)

 Ερωτήσεις επεξεργασίας:

1) Τι είναι οι θεοφάνειες;

2) Ποιος είναι ο Θεός των χριστιανών, ποια τα χαρακτηριστικά του και ποια η διαφορά του με τον άνθρωπο;

3) Πως ο Θεός επικοινωνεί με τον κόσμο;

4) Τι είναι το σχέδιο της θείας οικονομίας;

5) Με ποιους τρόπους ο Θεός σώζει τον κόσμο;

6) Ποιο θεωρείς ότι είναι το μεγαλείο της αγάπης του Θεού προς τον άνθρωπο;

 Ερωτήσεις επεξεργασίας:

1)Ποιος είναι ο θεός στο Ισλάμ;

2) Γιατί το Ισλάμ ονομάζεται αποκαλυπτική θρησκεία;

3) Ποιος είναι ο μεγαλύτερος προφήτης;

4) Να αναφέρεις κι άλλους προφήτες στο Ισλάμ; Τι σκέψεις σου δημιουργούνται;

5) Πως λέγεται το ιερό βιβλίο στο Ισλάμ;

http://ntsireve.blogspot.gr/2016/10/11.html

4.  Εφαρμόζοντας 
   Η σημασία που έχουν στη ζωή των πιστών οι πεποιθήσεις τους για την αποκάλυψη

μαρτυρία του Αντωνίου Bloom, σχετικά με την αποκάλυψη που βίωσε (Bloom, 2009). Ενδεικτικές ερωτήσεις: Τι σε κάνει να σκέφτεσαι η εμπειρία του συγγραφέα; Ποια ερωτήματα έχεις σχετικά με αυτή την εμπειρία; Για ποιους λόγους θεωρείς ότι ο συγγραφέας αποδέχτηκε τη βεβαιότητα της Ανάστασης; Ποια θα ήταν η διαφορά αν η πίστη απέκλειε εντελώς την αμφιβολία;

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ – ΘΕΟΣ-1.2 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ (2ο δίωρο)

ΣΚΟΠΟΣ – ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ (2^ο δίωρο)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να…

1. Παρουσιάζοντας -Το κοσμοείδωλο της δημιουργίας στην Παλαιά Διαθήκη
2. «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην.
3. Η δε γη ην αόρατος και ακατασκεύαστος και σκότος επάνω της αβύσσου και πνεύμα Θεού επεφέρετο επάνω του ύδατος.
4. Και είπεν ο Θεός· γενηθήτω φως· και εγένετο φως.
5. Και είδεν ο Θεός το φως, ότι καλόν· και διεχώρισεν ο Θεός το φως, ότι καλόν· και διεχώρισεν ο Θεός ανά μέσον του φωτός και ανά μέσον του σκότους….

Εισαγωγικές διευκρινίσεις
Το κείμενο της Γένεσης γράφτηκε κατά την παράδοση από το Μωυσή, χρονολογείται από το 13ο αιώνα π.Χ. και διηγείται με αλληγορικό τρόπο βαθιές αλήθειες για τη δημιουργία του κόσμου και του ανθρώπου και τη σχέση τους με το Θεό. Σκοπό έχει να εξηγήσει για ποιο λόγο ο Θεός επενέβη στην ανθρώπινη ιστορία και στη ζωή του λαού Του. Δεν είναι επιστημονική πραγματεία, απλά ο συγγραφέας χρησιμοποίησε ως μέσον γνώσεις της εποχής εκείνης, για να διατυπώσει τις αλήθειες αυτές. τα γεγονότα της Γένεσης δεν είναι ούτε ιστορικά, αλλά ούτε και μύθοι• εκφράζουν υπαρξιακές αλήθειες

Εφαρμόζοντας

Επεξεργασία κειμένων (Βαβυλωνιακό έπος δημιουργίας, αφρικανικό, κινέζικο, ιαπωνικό μύθο, κείμενο από την ινδουιστική παράδοση, ελληνική μυθολογία/Θεογονία Ησίοδου, απόσπασμα από την Εξαήμερο, κείμενο Κορανίου, κλπ).

3. Διερευνώντας

Η δημιουργία του κόσμου «εκ του μηδενός» και η δημιουργία του ανθρώπου «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» Θεού.

– «Ομαδοσυνεργασία – Δουλεύοντας με κείμενο»: Αναζήτηση του νοήματος της αναφοράς «εκ του μηδενός» και «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» Θεού των χωρίων 1,26-28 και 2,4-9 και 15-25 της Γένεσης

4. Αναπλαισιώνοντας:

Συνθέσεις και αντιθέσεις στο ζήτημα της δημιουργίας. Επιστήμη και θρησκεία

–        «Αντιγνωμίες ή ανοικτή συζήτηση με θέμα»: Σχέση επιστήμης και θρησκείας.

Μεγάλου Βασιλείου: «Δεν μειώνεται ο θαυμασμός μας για τα έργα του Θεού, αν βρεθείο τρόπος με τον οποίο έγινε κάποιο από τα θαυμαστά αυτάέργα»,

5. Αξιολογώντας:

Η ευθύνη του ανθρώπου έναντι της δημιουργίας.

–        «Σιωπηρό ερέθισμα με κείμενο»: «Ο Θεός έβαλε τον άνθρωπο στον Παράδεισο για να εργάζεται και να τον φυλάσσει»

Μητροπολίτης  Ι  Ζηζιούλας:Η  Δαρβινική θεωρία μιλά για το πώς και όχι για το ποιος έκανε τον άνθρωπο.

Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος: Μπορεί ο άνθρωπος να μοιάζει στο πίθηκο,το ζήτημα είναι ο προσανατολισμός  του ανθρώπου: προς τον πίθηκο η προς το Θεό.

Χρήστος  Γιανναράς :Αυτό που δίνει αξία και υποστασιάζει το ανθρώπινο Πρόσωπο είναι η συνδεσή του με το Θεό,ανεξάρτητα από τη βιολογική καταγωγή του ανθρώπου.

(η δημιουργία του ανθρώπου από μία χημική ένωση…το πώς μπορεί να μας το πεί και η επιστήμη)

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ – ΘΕΟΣ 1.3 ΒΙΩΜΑ (3ο δίωρο)

1.3 ΒΙΩΜΑ (3^ο δίωρο)

1. Παρουσιάζοντας:

       Εμπειρίες της ζωής και θρησκευτικές εμπειρίες (διαφορές και ομοιότητες). 

Θαυμαστή είναι η εμπειρία που ζουν οι προσκυνητές του Ιερού Ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στο χωριό Μαρκόπουλο Κεφαλονιάς. Κάθε χρόνο, κοντά στον Δεκαπενταύγουστο, φιδάκια «πλημμυρίζουν» τον ναό. Κινούνται ανάμεσα στους προσκυνητές, κρέμονται από καντήλια κι ανεβαίνουν στη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, που ονομάστηκε «Οφιούσα» ή «Φιδιώτισσα».

Ο μεγάλος μας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης με νοσταλγία αναπολεί από τα παιδικά του χρόνια τις λειτουργίες που διοργάνωνε ο πατέρας του τα καλοκαίρια στα εξωκκλήσια. Αλλά και την αίσθηση μεταφυσικού που του δημιουργούσε η ευωδιά από θιμάρι και λιβάνι. Αυτή η εμπειρία εξομολογείται στην αυτοβιογραφία του, αποτέλεσε ζείδωρος πνευματική δύναμη για όλην του την ζωή. Και όποιος την έχει αποστερηθεί θα πεί ο ποιητής του φωτος «του λείπει το εσωτερικό βάρος». Η Παναγία είναι ο «εμπνευστής», ο δημιουργός και ο προστάτης της κτίσης όλης. Είναι «και των πρό αυτής αιτία, και των μετ΄αυτής προστάτις και των αιωνίων πρόξενος».

Είμαι πολύ καλύτερα και αισιόδοξος ότι σύντομα θα περπατήσω ξανά. Έχω υποστεί τρεις εγχειρήσεις. Ήμουν όμως πολύ τυχερός μέσα στην ατυχία μου. Ήθελε ο Θεός κι έζησα. Ήταν πολύ δύσκολο για μένα να το δεχτώ. Έχω κλάψει πολύ και δεν ντρέπομαι να το πω. Αλλά μετά, επειδή έχω οικογένεια, 4 παιδιά, κάποια στιγμή ύψωσα το βλέμμα μου στον ουρανό και είπα “Δόξα το Θεό. Αφού ζω κι έχω τα μάτια μου ανοιχτά και θα μπορώ να βλέπω την οικογένειά μου, αν το θέλει ο Θεός να μείνω για πάντα στο αναπηρικό καροτσάκι, θα το δεχτώ”. Αλλά από τη φύση μου είμαι αισιόδοξος και πεισματάρης και γι’ αυτό από τις πρώτες μέρες άλλαξα στάση και είπα βαθιά μέσα μου και το πίστεψα “θα το παλέψω και θα σταθώ στα πόδια μου!”», λέει στέλνοντας το μήνυμα: «Μετά τον Γολγοθά έρχεται και η Ανάσταση!» Μανώλης Κονταρός (είδα-γνώρισα την Ανάσταση)

Eρώτημα: Ποια γεγονότα μπορούν να είναι καθοριστικά βιώματα στη ζωή ενός ανθρώπου; μπορεί να υπάρξει ταύτιση θρησκευτικών και εμπειριών ζωής;

2. Εφαρμόζοντας

Οι συνέπειες και οι επιδράσεις που επιφέρουν τα θρησκευτικά βιώματα στη ζωή των πιστών, στη λαϊκή παράδοση και στον ευρύτερο πολιτισμό.

Ειδικότερα, στον ελλαδικό χώρο το ορθόδοξο βίωμα επηρέασε και επηρεάζει ποιητές, τραγουδιστές, λογοτέχνες, σκηνοθέτες, ζωγράφους και πάσης φύσεως καλλιτέχνες. Τα δημιουργήματά τους απεικονίζουν το βίωμα της σχέσης με τον Θεό και εμπλουτίζουν την ελληνική παράδοση. Όμως, το βίωμα αυτό αντανακλάται και στα έργα και τις παραδόσεις του απλού λαού

Ο ΦΟΙΤΗΤΗΣ ΠΟΥ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕ ΤΟ ΘΕΟ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΡΟΝΤΑ ΠΑΪΣΙΟ

“Πατερ, μπορώ να σας μιλήσω λίγο;”, μόλις που μπόρεσε να ψελλίσει.
“Κοίταξε, τώρα σουρουπώνει, πάρε το λουκούμι, πιες και λίγο νεράκι και πήγαινε στο πιο κοντινό μοναστήρι να διανυκτερεύσεις”
“Πάτερ μου, θέλω να μιλήσουμε, δεν γίνεται;”
“Τι να πούμε ρε παλικάρι; για ποιόν λόγο ήλθες;”
“Στο ερώτημα αυτό ένιωσα αμέσως να ανοίγει η αναπνοή μου”, αφηγείται, “η καρδιά μου να πλημμυρίζει από πίστη, ο μέσα μου κόσμος να θερμαίνεται, οι απορίες μου να λύνονται χωρίς κανένα λογικό επιχείρημα, δίχως καμιά συζήτηση, χωρίς την ύπαρξη μιας ξεκάθαρης απάντησης. Γκρεμίστηκαν μέσα μου αυτομάτως όλα τα αν, τα γιατί, τα μήπως και έμεινε μόνο το πώς και το τι απο δω και εμπρός”
Ότι δεν του έδωσε η σκέψη των μορφωμένων του το χάρισε ο ευγενικός υπαινιγμός ενός αγίου, αποφοίτου μόλις της τετάρτης τάξης του δημοτικού. Οι άγιοι είναι πολύ διακριτικοί. Σου κάνουν την εγχείρηση χωρίς αναισθησία και δεν πονάς. Σου κάνουν την μεταμόσχευση χωρίς να σου ανοίξουν την κοιλιά. Σε ανεβάζουν σε δυσπρόσιτες κορυφές δίχως τις σκάλες της κοσμικής λογικής. Σου φυτεύουν την πίστη, χωρίς να σου κουράσουν το μυαλό..

3. Διερευνώντας

Διδασκαλίες και πρακτικές του μυστικισμού ως αναζήτηση και εμπειρία του Θεού.  

«Μελέτη περίπτωσης» σε ομαδοσυνεργασία: «Ο μυστικισμός στην Ανατολική Εκκλησία- Ησυχασμός» ή «Ο σουφιστικός μυστικισμός στο Ισλάμ», ή «Ο μυστικισμός στις θρησκείες»  με τη βοήθεια πολυτροπικού υλικού το οποίο δίνεται.

Υλικό δραστηριοτήτων

θρησκευτικός μυστικισμός

«Σκοπός του Μυστικισμού είναι η βιωματική, υπαρξιακή αναζήτηση, η άμεση σχέση και η πνευματική ένωση με τον Θεό η το θείο· αυτή επιδιώκεται με αυτοσυγκέντρωση, προσευχή, απάθεια, θεωρία, έκσταση. Ο Μυστικισμός αποτελεί συνήθως το διαισθητικό στοιχείο στη θρησκευτική εμπειρία και εμφανίζεται σε όλες σχεδόν τις θρησκείες, από τις πιο πρωτόγονες έως τις πιο εξελιγμένες. Κάποτε αναπηδά μέσα από πετρώδεις περιοχές μιας εξωτερικής θρησκευτικότητας, δίνοντας νέα άνθηση στο θρησκευτικό αίσθημα…

Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου (Γιαννουλάτου),

 Ο Χριστιανικός Μυστικισμός και το ορθόδοξο βίωμα
Εισαγωγικά στον Ορθόδοξο μυστικισμό: “Στην ορθόδοξη θεολογία και ευσέβεια δεν παρατηρείται κανένας μυστικισμός ως εγκατάλειψη του ‘γήινου περιβλήματος’ και βυθισμός στο υπερπέραν. Μυστικότητα εδώ σημαίνει την εμπειρία μιας θεϊκής εισβολής στο χώρου του κτιστού, μιας μεταμόρφωσης και συνάμα μιας κατοχής ενός πράγματος αρρήτου που δεν το ξέρουν οι μη μυημένοι, οι ‘άμυστοι’ κατά Διονύσιο Αεροπαγίτη”. Νίκου Ματσούκα, Δογματική και Συμβολική Θεολογία Β΄, εκδ. Π. Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 1999, σελ. 516.

Ο χορός των δερβίσηδων.

Από τις πρώτες ημέρες της ίδρυσης του τάγματος, ο δάσκαλος Τζελαλουντίν εισήγαγε στο τελετουργικό της προσευχής τη μουσική και τον χορό των δερβίσηδων. Ο χορός αυτός ήταν κυκλικός, ήταν δηλαδή μια περιδίνηση κάθε δερβίση περί τον εαυτό του. Μέσα από αυτή την κυκλική κίνηση και τη δημιουργία διαφόρων σχημάτων, οι μεβλεβήδες δερβίσηδες απεικόνιζαν την κίνηση του ηλιακού συστήματος και των πλανητών. Με τις συνεχείς περιστροφές, οι δερβίσηδες οδηγούνταν σε εξαφάνιση του «εγώ», συντονίζονταν με τους ρυθμούς και την αρμονία των πλανητών και περιέπιπταν σε μια κατάσταση που τους βοηθούσε να ενωθούν με τον Θεό.
Ο Ρουμί, που ήταν και μεγάλος ποιητής, αγαπούσε βαθιά την τέχνη. Η μουσική, ο χ ορός και η ποίηση καλλιεργήθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν στις συναντήσεις των δερβίσηδων.

Ο ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΒΟΥΔΙΣΜΟ

Έχει σημασία να ιδεί κανείς την προετοιμασία του μοναχού, ώσπου να γίνει πνευματικός δάσκαλος. Η κουρά έχει φαινομενολογικά ομοιότητες με αυτήν της χριστιανικής μοναχικής ζωής.
Ο υποψήφιος μοναχός που έχει περάσει το 7ο έτος της ηλικίας του στο μοναστήρι ως μαθητής και αποφασίζει να γίνει μοναχός μετά το 18ο έτος της ηλικίας του, θα διέλθει μια ολόκληρη γιορτή ως τη στιγμή της κουράς σε μοναχό.

Καθένας έχει έναν γέροντα ο οποίος παρακολουθεί από την παιδική του ηλικία την πνευματική του πρόοδο και κατάρτιση και εισηγείται στον ηγούμενο και τους αδελφούς της μοναχικής κοινότητας την υποδοχή του στις τάξεις των μοναχών.

Πρώτο μέλημα είναι να μεταβεί εν πομπή (εποχούμενος σε πολλά μέρη ελέφαντος) στην οικία του και να πάρει παρόντος του πνευματικού του πατρός, την ευλογία των γονέων του. Είναι συγκινητική αυτή η στιγμή. Στο κατώφλι του σπιτιού του τον ασπάζονται με συγκίνηση και του δίνουν την ευλογία τους οι γονείς του.

Η πομπή καθοδόν προς το μοναστήρι παίρνει μεγαλύτερη λαμπρότητα. Στην πύλη του μοναστηριού τον υποδέχεται ο ηγούμενος περιστοιχιζόμενος από τους μοναχούς. Τον ερωτά τι θέλει, και λαμβάνει την απάντηση της θέλησής του να ενταχθεί στις τάξεις των μοναχών.

Ο πνευματικός του πατέρας επιβεβαιώνει τη θέλησή του και συνηγορεί υπέρ του θελήματός του. Τον εισάγουν ακολούθως εν πομπή και ψαλμωδίαις στον ναό, όπου και πάλι αφού ο ηγούμενος τον ρωτήσει για την θέλησή του και του επιστήσει την προσοχή μήπως κάνει λάθος, ακολουθεί η κουρά.

Ο μοναχός κείρεται εν χρω πράγμα που σημαίνει ότι απαρνείται τον απατηλό κόσμο της ύλης (μόνο το πνεύμα έχει αιώνια υπόσταση για τον Ινδοϊσμό και τον Βουδισμό).

Ακολούθως του παραδίδεται η μοναχική του στολή και ένα ξύλινο πινάκιο των ελεημοσυνών. Άλλη περιουσία δεν έχει. Αγαμία, ακτημοσύνη και υπακοή είναι οι κύριες αρετές.

Αποσύρεται για μια εβδομάδα στο κελί, που του παρέχεται και αφοσιούται στον διαλογισμό και την μελέτη. Έπειτα αρχίζει να μετέχει στην κοινή ζωή των μοναχών. Και εδώ υπάρχουν διαβαθμίσεις.

Καθορισμένα καθήκοντα έχει ο αρχάριος για να προαχθεί σε ανώτερους βαθμούς. Η παιδεία του, ώσπου να γίνει πνευματικός διδάσκαλος, συνεχίζει. Σκοπός να εισαχθεί στις βαθύτερες αρχές του Βουδισμού, να τις μελετήσει καλά και να είναι ικανός να τις διδάξει.       Η πιο σπουδαία άσκηση είναι να εισέλθει στην διαλεκτική συζήτηση και να γίνει δεινός ομιλητής και συζητητής, διαλεγόμενος με πιστούς αλλά και αντιφρονούντας και αντιλέγοντας.

4.   Αναπλαισιώνοντας:

Θρησκευτικά βιώματα και εμπειρίες από τον χώρο του Χριστιανισμού. Πίστη και βίωμα

Το θρησκευτικό βίωμα αποτελεί μια προσωπική πορεία αναζήτησης και βίωσης της σχέσης με τον Θεό κι απαντά σε όλες σχεδόν τις θρησκείες. Η εμπειρία με τον Θεό διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη ζωή του ανθρώπου. Τον βοηθά να ανακαλύψει τον εαυτό του και να επικοινωνήσει με τον συνάνθρωπό του.

Η θρησκευτική εμπειρία έχει άμεση σχέση με την καθημερινή ζωή, επηρέαζει και διαμορφώνει τα ήθη, τα έθιμα, τις παραδόσεις, τον κοινωνικό και πολιτικό βίο, τον πολιτισμό, τις διαπροσωπικές σχέσεις και γενικά όλη τη ζωή του ανθρώπου. Πολλοί άγιοι και αγίες της Εκκλησίας έφτασαν από το  “κατ’ εικόνα” στο  “καθ’ ομοίωσιν” και την αγιοσύνη. Η εμπειρία τους ήταν μοναδική κι  κορυφώνεται στη θέα του Ακτίστου Φωτός. Βέβαια, η εμπειρία αυτή  κράτησε ελάχιστες στιγμές. Ήταν όμως σημαντική για να αναζητήσει ο  άνθρωπος τον Θεό και να τον δει ως τον “μανικό εραστή”, όπως γράφει κι  ο

άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής.

Τελικά στον Χριστιανισμό η θρησκευτική εμπειρία συνδέεται με    την πίστη ως σχέση εμπιστοσύνης με τον Θεό. Το αυθεντικό βίωμα  αποτελεί παραίτηση από το “εγώ” κι  άνοιγμα προς τον  συνάνθρωπο. Κατά το παράδειγμα του Ιησού Χριστού “σπάει” τα  κοινωνικά στερεότυπα και εκφράζεται ως αγαπητική συνάντηση με  τον “αμαρτωλό”, τον περιθωριακό. Το αυθεντικό βίωμα δε  βασίζεται στην αυτοδικαίωση  και τον φαρισαϊσμό, αλλά στην  αναγνώριση της ανθρώπινης ανεπάρκειάς. Ο άνθρωπος βιώνει τον  Θεό όταν γνωρίζει ότι λυτρώνεται για την ανεπάρκειά του κι όχι  για την επάρκειά του.

5. Αξιολογώντας:

Σύγχρονες εκφράσεις του θρησκευτικού βιώματος και ο ρόλος τους στη θρησκεία και στον κόσμο.

Ειδικότερα, στον ελλαδικό χώρο το ορθόδοξο βίωμα επηρέασε και επηρεάζει ποιητές, τραγουδιστές, λογοτέχνες, σκηνοθέτες, ζωγράφους και πάσης φύσεως καλλιτέχνες. Τα δημιουργήματά τους απεικονίζουν το βίωμα της σχέσης με τον Θεό και εμπλουτίζουν την ελληνική παράδοση. Όμως, το βίωμα αυτό αντανακλάται και στα έργα και τις παραδόσεις του απλού λαού.

«Για χιλιετίες, στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο έχουν αναπτυχθεί μεγάλοι πολιτισμοί και έχουν προκύψει μεγάλες θρησκευτικές παραδόσεις, που έχουν διαμορφώσει τον πολιτισμό της ευρύτερης περιοχής», τόνισε ο π. Αρίσταρχος Γκρέκας, αρχιμανδρίτης, διεθνολόγος και δρ. Θεολογίας. Αναλυτικότερα, «οι τρεις αβρααμικές θρησκείες, ο Ιουδαϊσμός, ο Χριστιανισμός και το Ισλάμ, έχουν συνυπάρξει και είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την ιστορία αυτών των λαών, με κοινές πολιτισμικές ρίζες». Επιπρόσθετα, ανέφερε ότι «στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, η θρησκεία ήταν και είναι παράγοντας επιρροής των εξελίξεων. Η λειτουργικότητά της κατανοείται μέσα από σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις. Για μια σφαιρική κατανόηση χρειάζεται συνδυαστική προσέγγιση του ρόλου της θρησκείας, τόσο στη θεωρητική, όσο και στην πρακτική βάση, σε σχέση με την ασφάλεια, την οικονομία, την πολιτική και τον πολιτισμό». Επ’ αυτού, σημείωσε πως «βάσει των παραπάνω, η σύγκρουση στη ευρύτερη περιοχή είναι μια σύγκρουση όπου η θρησκεία έχει σημασία, εφόσον συμβάλλει στον προσδιορισμό των πολιτιστικών ταυτοτήτων που μπορούν να προκαλέσουν αντιπαλότητες, δίχως να είναι ο πρωταρχικός παράγοντας της σύγκρουσης. Η θρησκεία, όμως, από διαφορετική οπτική, παραδοσιακά συμβάλλει στη συμφιλίωση και την ειρηνική συμβίωση….

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ – ΘΕΟΣ 1.4 ΛΥΤΡΩΣΗ (4ο δίωρο)

Παρουσιάζοντας:

Η λύτρωση στη θρησκεία και στην καθημερινή ζωή.

Ελεύθερη συζήτηση για τη λύτρωση στη θρησκεία και στην καθημερινή ζωή.
«Τι σημαίνει για σένα λύτρωση;» Τι βλέπετε;

Τι σκέφτεστε γι’  αυτό που βλέπετε;(εικ 1)τι θα ρωτούσατε βλέποντας εικ.2…. τι μπορεί να σημαίνει “Χριστός ο Λυτρωτής” ή η λύτρωση γι’ αυτή την πόλη αλλά και για τον κόσμο όλο;

 Εφαρμόζοντας:

Προσεγγίσεις του Χριστιανισμού και άλλων θρησκευτικών παραδόσεων για τη λύτρωση και συσχέτισή τους με τις προσδοκίες των ανθρώπων στην καθημερινή τους ζωή.

 Η προσμονή της λύτρωσης στις θρησκείες

«Ο σκοπός της θρησκείας σχετίζεται άμεσα με την όλη υπόσταση του ανθρώπου- είναι πάντα η επίτευξη κάποιου είδους σχέσης με ό,τι κάθε θρησκεία θεωρεί ως απόλυτο και η απαλλαγή από το σχετικό, δηλαδή από το πολύμορφο κακό.
Κύριο μέλημα κάθε θρησκείας είναι να προσφέρει στον πιστό τα μέσα εκείνα που θα τα αξιοποιήσει για την επιτυχία αυτού του διπλού σκοπού. Η λύτρωση, την οποία υπόσχεται κάθε θρησκεία, βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με το τι αυτή θεωρεί ως απόλυτο και τι ως σχετικό και με το σκοπό που ορίζει γιατηνανθρώπινηύπαρξη.
Έτσι υπάρχουν διάφορες μορφές λύτρωσης, όπως η αποκατάσταση της επικοινωνίας με το Θεό, η ευτυχία στην παρούσα ζωή με την απόκτηση εγκόσμιων αγαθών, η εξασφάλιση μελλοντικών αγαθών σε μια μεταθανάτια ζωή, η τελική απαλλαγή συνόλου του κόσμου από το κακό. Όλες αυτές οι έννοιες λύτρωσης, που συχνά συνυπάρχουν, θεωρούνται από τις θρησκείες ως ολοκλήρωση της ανθρώπινης ύπαρξης και επίτευξη του τελικού σκοπού της».

Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Ερωτήσεις επεξεργασίας:
επεξεργασίας:
1)      Ποιος είναι ο πρωταρχικός και ο ποιος ο βαθύτερος σκοπός της θρησκείας;
2)      Η «λύτρωση» έχει την ίδια σημασία σε όλες τις θρησκείες;

 Διερευνώντας:

Θρησκευτικές αντιλήψεις για το θέμα της λύτρωσης.

«Μελέτη περίπτωσης»: Αυτοκτονικές θρησκευτικές σέκτες καιυπόσχεση λύτρωσης.

Ας δούμε σύντομα μερικά ενδεικτικά παραδείγματα σύγχρονων “Λυτρωτών”:

– Jose Luis de Jesus Miranda:
Είναι ο Πουερτορικανός ιδρυτής και ηγέτης της Creciendo en Gracia εκκλησίας, η οποία εδρεύει στο Μαϊάμι. Ο ίδιος δηλώνει ευθαρσώς ότι είναι ταυτόχρονα και ο Χριστός αλλά και ο Αντίχριστος. Έχει μάλιστα χτυπήσει και σε τατουάζ το 666 στο μπράτσο του. Πρόκειται για τον πιο γνωστό Μεσσία παγκοσμίως αφού τα χρήματα που έχει κατορθώσει να μαζέψει από τους πιστούς, αρκούν για την προώθηση της εκκλησίας και όχι μόνο. Κάθε Τετάρτη και Κυριακή κάνει κηρύγματα στα οποία προσέρχονται άνθρωποι από πάνω από 100 χώρες. Οι πιστοί αναμένουν την ημέρα που θα παραδώσει το σώμα του στην Αθανασία, όπως ο ίδιος έκανε με το σώμα του Ιησού του Ναζοραίου.
– Jim Jones
Ο άνθρωπος που προκάλεσε μία από τις μαζικότερες αυτοκτονίες στην υφήλιο. Ο ίδιος δηλώνει μετενσάρκωση του Ιησού, του Βούδα, του Λένιν και πολλών άλλων προσωπικοτήτων. Από τη δεκαετία του 1970 διέπρατε θαύματα και αγαθοεργίες για να προσηλυτίσει τον κόσμο στο πλευρό του. Οι διδαχές του, κατά τους ιστορικούς, οδήγησαν στην μαζική αυτοκτονία πάνω από 900 ανθρώπων στην κοινότητα Jonestown τον Νοέμβριο του 1978. Ο ίδιος βρισκόταν φυσικά ανάμεσα στους αυτοκτονήσαντες αν και η κληρονομιά του καλά κρατεί σε αρκετές πόλεις της Αμερικής μέσω του Peoples Temple, το οποίο ίδρυσε προτού αποβιώσει.

–Ram Bahadur Bomjon

Το επίσημό βουδιστικό του όνομα είναι Palden Dorje. Πρόκειται για έναν νεαρό που πήρε γρήγορα το παρατσούκλι Buddha Boy χάρη στην ασκητική του ζωή. Φημολογείται ότι ξεκίνησε τον διαλογισμό του στις 16 Μαϊου του 2005 όταν και εξαφανίστηκε από το σπίτι του. Εμφανίζεται σε τακτά χρονικά διαστήματα σε διάφορες τοποθεσίες του Νεπάλ για να προσευχηθεί κοντά σε άλλους πιστούς Βουδιστές. Οι υποστηρικτές του δηλώνουν ότι πρόκειται για μια μετενσάρκωση του Βούδα. Το Discovery Channel έχει αφιερώσει αρκετές ώρες εκπομπών στον άνθρωπο που φαίνεται να έχει σπάσει κάθε ρεκόρ χρόνου διαλογισμού χωρίς φαγητό ή νερό.

-Rael:

Το κανονικό του όνομα είναι Claude Maurice Marcel Vorilhon. Γεννημένος στην Γαλλία, είναι γνωστός για τη δημιουργία της θρησκείας Raelism. Πολλοί τον κατηγορούν ότι απλά δημιούργησε ένα κίνημα για τους μανιακούς με τα UFO. Εκείνος ανταπαντά ότι τον Δεκέμβριο του 1973 ήρθε αντιμέτωπος με ένα εξωγήινο σώμα Ελοχίμ, το οποίο προσγειώθηκε με το σκάφος του σε ένα ανενεργό ηφαίστειο της Γαλλίας. Η εμπειρία αυτή τον έκανε να ιδρύσει τη θρησκεία Raelism μετά από εντολή του εξωγήινου σώματος το οποίο τον ανακήρυξε Μεσσία. Να σημειωθεί ότι για την προώθηση της θρησκείας αυτής, ο ίδιος ο Vorilhon έχει τρέξει μέχρι και σε αγώνες αυτοκινήτου. Έκτοτε θεωρείται μέγιστος εκπρόσωπος εκείνων που πιστεύουν στους εξωγήινους, με αποτέλεσμα να βρει μεγάλη απήχηση παγκοσμίως.

Αναπλαισιώνοντας:

Η λύτρωση στον Χριστιανισμό

ΕΡΩΤΗΣΗ
Τι είναι ο Χριστός για σένα;

(κοινωνία με το Θεό-γεύση της Παραδείσιας ζωής:Αλήθειας,Φωτός,Αγάπης,Ζωής…)-θεοί κατά χάρη..)

Ποια είναι λοιπόν η επίσημη απάντηση της Εκκλησίας στο ερώτημα του Χριστού;.
Σύμφωνα με αυτήν ο Χριστός ως ιστορικό πρόσωπο είναι ο θεάνθρωποςλυτρωτής των ανθρώπων.

Όπως αναφέρεται στο ίδιο άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως, σκοπός της ενανθρώπησης του Λόγου του Θεού είναι η σωτηρία του ανθρώπου.

Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστός ως Θεάνθρωπος λυτρωτής προσφέρει στον άνθρωπο τα μέσα της απαλλαγής του από τις συνέπειες του προπατορικού αμαρτήματος.

Μ’ αυτόν τον τρόπο αποκαθίστανται οι αρμονικές σχέσεις με το Θεό, τη φύση, το συνάνθρωπο και τον εαυτό του. Η θεανθρώπινη φύση του Χριστού προβάλλει ως μια πρόσκληση και πρόκληση για το σύγχρονο άνθρωπο να συμμετάσχει ενεργά στον αγώνα για την πραγματοποίηση της θέωσης.

Αξιολογώντας:

Διαφορετικές εκφάνσεις της προσδοκίας των πιστών για λύτρωση.

Όλες οι θρησκείες επαγγέλονται τη σωτηρία από το κακό και τη λύτρωση σε μια μεταθανάτια ζωή.

Στον Ιουδαϊσμό και το Ισλάμ ο άνθρωπος στα έσχατα (στο τέλος της Ιστορίας) θα αναστηθεί. Η θεολογική παράδοση αυτών των δύο θρησκειών βεβαιώνει ότι με δικανικά κριτήρια (νομικό τρόπο) οι δίκαιοι οδηγούνται στον Παράδεισο και όσοι έχουν πράξει το κακό στην κόλαση.

Στα ασιατικά θρησκεύματα, όπως τον Ινδουισμό και τον Βουδισμό, η λύτρωση σημαίνει σβήσιμο της ύπαρξης. Η ανθρώπινη ύπαρξη μετά από διαδοχικές μετενσαρκώσεις (σαμσάρα)  θα λυτρωθεί όταν σβήσει στον ωκεανό του Θεού.

Στα έσχατα ο Ιησούς Χριστός που είναι ο Κύριος της Ιστορίας, “ο Θεός, ο Παντοκράτορας Κύριος, αυτός που αληθινά υπάρχει και υπήρχε και θα’ ρθει” (Αποκ. 1, 8), και είναι “η κεφαλή του σώματος που είναι η εκκλησία, αυτός αρχή της νέας ανθρωπότητας απ’ τους νεκρούς ο πρωταναστημένος, ώστε να γίνει σ’ όλα εκείνος πρώτος” (Κολ. 1, 18) θα επιστρέψει και θα χαρίσει την ανάσταση σε όλους τους ανθρώπους. Έτσι ο Χριστός ανοίγει τον δρόμο για την κοινή ανάσταση όλων των ανθρώπων.ομένως η λύτρωση αναφέρεται στην ένωση με τον Χριστό και σε μια ατελεύτητη οντολογική πορεία “από δόξης εις δόξαν” (Β΄ Κορ. 3, 18).

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Κάθε θρησκεία υπόσχεται να προσφέρει “λύτρωση” στους πιστούς της. Ποιες μορφές μπορεί να πάρει η έννοια αυτή σε διάφορες θρησκείες;
2. Ποια είναι η διδασκαλία της Εκκλησίας για το πρόσωπο του Χριστού;

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ – ΘΕΟΣ 1.5 ΑΘΕΪΑ (5ο δίωρο)

Παρουσιάζοντας:

Οι έννοιες της απιστίας και της δυσπιστίας. Οριοθέτηση της έννοιας της αθεΐας ως κοσμοθεωρίας και ως στάσης ζωής

Στις παρακάτω προτάσεις θα ήθελα να εκφράσετε τη θετική ή αρνητική στάση σας και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

«Πιστεύω ό,τι βλέπω και ό,τι δεν βλέπω δεν το πιστεύω».

«Με τόσο κακό στον κόσμο, δεν υπάρχει Θεός».

«Η έννοια του Θεού με εμποδίζει να ζήσω τη ζωή μου».

«Η θρησκεία είναι δημιούργημα του ανθρώπου».

«Ο Θεός έχει πεθάνει».

α) Ορισμός, αίτια και συνέπειες της αθεΐας
Αθεΐα είναι η άρνηση της ύπαρξης θεών ή Θεού.
Αθεϊστής λέγεται ο δεχόμενος αυτήν την άποψη και αθεϊσμός ονομάζεται η φιλοσοφική, θεωρητική θεμελίωση της αθεΐας. Άλλοτε είναι φανερή και άλλοτε συγκαλυμμένη. Άλλες φορές είναι επιθετική εναντίον της θρησκείας και ιδιαίτερα του Χριστιανισμού και άλλες φορές ενεργεί συγκαλυμμένα.

Τα κυριότερα αίτια της αθεΐας είναι τα επόμενα:
1. Ο εγωισμός του ανθρώπου, ο οποίος υπερηφανεύεται για τις δυνάμεις και τις δυνατότητές του.
2. Η άγνοια της διδασκαλίας της θρησκείας στα μεγάλα ζητήματα «Θεός, κόσμος, άνθρωπος».
3. Οι ατομικές επιλογές τρόπου ζωής που έρχονται σε αντίθεση με τις επιταγές της θρησκείας που θέτουν φραγμό επικοινωνίας του ανθρώπου με το Θεό.
4. Ο ορθολογισμός από την εποχή του Διαφωτισμού, που απορρίπτει τις υπέρ λόγον αλήθειες.
5. Η υλιστική θεώρηση του κόσμου, που δέχεται την προτεραιότητα και τη μοναδικότητα της ύλης, από την οποία προέρχονται και οι λεγόμενες πνευματικές ενέργειες (σκέψη, ιδέες, φαντασία κ.ά.).
6. Η αντιθρησκευτική παιδεία που παρέχεται στα ολοκληρωτικά καθεστώτα.
Η ασυνέπεια πίστης και ζωής μερικών εκπροσώπων της θρησκείας.

Εφαρμόζοντας:

 Συμπεριφορές και στάσεις ζωής που προσδιορίζονται από την επιλογή της αθεΐας.

Οι απόντες
«… δεν είναι ο Θεός
Αυτό που μας λείπει· εμείς
Λείπουμε και μας λείπει,
Έχουμε φύγει κ’ είναι απών.
Τον γυρεύουμε τάχα ή μας γυρεύει
Και δε μας βρίσκει; Τον ποθούμε ή μας ποθεί
Και δε μας βλέπει το πρόσωπό του;
Εμείς έχουμε πεθάνει, ο θάνατός μας
Είναι ο μέγας θάνατος, δεν πέθανε ο Θεός.
Εμείς είμαστε οι απόντες απ’ το δείπνο,
Αυτοί που λείπουν και δεν είναι, κλείστηκαν έξω,
Δεν πρόφτασαν ναρθούν, τρέχουν στους δρόμους,
Και σκουντουφλούν στη γη, χτυπούν την πόρτα.
Δεν έχουν πρόσωπο, δεν έχουν φως».    Θέμελης, Γιώργος

Ο Stephen Hawking αναφέρει σύντομα ότι η δημιουργία του σύμπαντος δεν προϋποθέτει την ύπαρξη του Θεού.(όπως και ο Ευτύχης Μπιτσάκης σε άρθρο του..)

Ερωτήματα: Τι μου αρέσει;
Τι με ενοχλεί;
Ποια πρόταση με αγγίζει;
Ποια μου προκαλεί αντίδραση;

Διερευνώντας:

Θέσεις της αθεΐας στις διάφορες μορφές της.

Α. «…διότι δεν δημιούργησε ο Θεός τον άνθρωπο κατ’ εικόνα του, όπως λέγεται στη Βίβλο, αλλ’ ο άνθρωπος τον Θεό κατ’ εικόνα του… Κάθε Θεός είναι ένα όν της φαντασίας, μια εικόνα και μάλιστα μια εικόνα του ανθρώπου, αλλά μια εικόνα την οποία ο άνθρωπος θέτει έξω από τον εαυτό του και την παρουσιάζει ως ένα ανεξάρτητο όν»….. «Ο άνθρωπος είναι για τον άνθρωπο Θεός (homo hominis Deus est)… Το μυστικό της Θεολογίας είναι η ανθρωπολογία… Ο άνθρωπος είναι το κέντρο της θρησκείας, ο άνθρωπος είναι το τέλος της θρησκείας». Λούντβιχ Φώυερμπαχ 

Β.  Η θρησκεία είναι ο στεναγμός της καταπιεσμένης πλάσης, η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου, καθώς και το πνεύμα α-πνευματικών συνθηκών… Είναι το όπιο του λαού»… ο άνθρωπος κάνει τη θρησκεία, όχι η θρησκεία τον άνθρωπο […]Καρλ Μαρξ

Κριτικά σχόλια στις θέσεις του Μαρξ:

1. Ή ποια λογική μπορεί να αποκλείσει την ύπαρξη του Θεού, επειδή οι άνθρωποι, ανάλογα με τις συνθήκες που ζουν, δημιουργούν κάθε φορά και αντίστοιχες αντιλήψεις και παραστάσεις για το Θεό- που πάντοτε είναι ανεπαρκείς και όχι σπάνια προβληματικές; Ο Θεός δεν ταυτίζεται με τις θεολογίες μας. Είναι απείρως πιο πέρα απ’ όσα λέμε γι’ Αυτόν.
2. Η άποψη του Μαρξ ότι η θρησκεία είναι συνέπεια μόνο της κοινωνικο-οικονομικής αλλοτρίωσης του ανθρώπου και των αντίστοιχων μ’ αυτές δομών ζωής δεν ευσταθεί. Διότι από την απροκατάληπτη μελέτη της ιστορίας διαπιστώνεται αναμφισβήτητα ότι πάντοτε οι άνθρωποι θρήσκευαν, με τούτο ή τον άλλο τρόπο. Επίσης ότι η θρησκεία δεν συνδέεται με μια μόνο μορφή κοινωνίας, σαν αυτή που δίκαια προβλημάτισε και που αγωνίστηκε να αλλάξει ο Μαρξ, αλλά εμφανίζεται σε κάθε είδους κοινωνία. Έτσι, ακόμη και αν αρθούν οι αλλοτριωτικές και απάνθρωπες συνθήκες ζωής, αυτό δεν θα σημάνει κατ’ ανάγκη και το τέλος της αληθινής θρησκείας. Ίσως θα σημάνει το τέλος μιας αλλοτριωμένης και συμβιβασμένης θρησκείας, κάτι που το εύχονται και επιδιώκουν όσοι θρησκεύουν αληθινά».

              Καριώτογλου Α., – Κεσόποπουλος Α., – Παπαευαγγέλου Π., – Τσανανάς Γ., 

Αναπλαισιώνοντας:

Διάλογοι μεταξύ εκπροσώπων της θρησκείας και αθεϊστικών τάσεων και τα επιχειρήματά τους εκατέρωθεν.

Τελικά, είναι τόσα πολλά αυτά που χωρίζουν τους πιστούς από τους άθεους;

Βασίλης Αλεξάκης-συγγραφέας:

Με τη θρησκεία,το μεταφυσικό,πώς τα πάτε;Εγώ δεν έχω καμία σχέση.Αλλά ζηλεύω τους ανθρώπους που παίρνουν δύναμη απο εκεί. εφ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 28-10-2017

Πρέπει νὰ δράσουμε ὄχι μόνο πολιτικὰ ἀλλὰ καὶ θρησκευτικὰ μέσα στὴν πολιτική μας. Αὐτὸ σημαίνει νὰ ἔχουμε σὰν θρησκεία μας τὴν ἐλευθερία, ποὺ ἡ μόνη αὐθεντικὴ ἔκφρασή της εἶναι ἡ δικαιοσύνη καί ἡ ἀγάπη. Ναί, γιὰ μᾶς –ποὺ θεωρούμαστε ἐχθροὶ τῆς χριστιανικῆς θρησκείας- καὶ μόνο σὲ μᾶς μένει αὐτὸ τὸ ἔργο ποὺ τὸ θεωροῦμε ὕψιστο χρέος: νὰ ἀσκοῦμε οὐσιαστικὰ τὴν ἀγάπη ἀκόμα καὶ στὶς πιὸ λυσσαλέες μάχες μας, αὐτὴν τὴν ἀγάπη ποὺ εἶναι ἡ ὕψιστη ἐντολὴ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ ἀληθινὴ ἀρχὴ τοῦ ἀληθινοῦ χριστιανισμοῦ. 
(Μιχαήλ Μπακούνιν)

Καί κάθε φορά πού μού μιλοῦσαν γιά τόν Θεό δέν τούς πίστευα, ἀλλά ὕστερα ὅταν ἔμενα μόνος μέ τή σιωπή, καταλάβαινα καί τόν Θεό καί τό ἔργο του.                                                                                                                      Τάσου Λειβαδίτη.

Προς μεγάλη του έκπληξη το 2002 η Επιτροπή για την ψυχιατρική και τη Θρησκεία της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας τον βράβευσε με το Βραβείο Pfister.Όταν πρωτοάκουσε το νέο, σκέφτηκε: ¨Τι σχέση έχω εγώ με τη θρησκεία;Κάποιο λάθος θα έγινε». Έγραψε στην επιτροπή και ρώτησε: «Είστε βέβαιοι;Το ξέρετε πως θεωρώ τον εαυτό μου εν ενεργεία αθεϊστή;»»………………              «» Θα ήθελα πολύ να διαθέτω τη θεϊκή φλόγα ,λαχταρώ να είμαι μέρος του Θείου,να υπάρχω για πάντα,να ενωθώ με αυτούς που έχω χάσει-όλα αυτά τα επιθυμώ πάρα πολύ…..»»,είπε στην ομιλία του για τη βράβευση αυτή………   (τα πρώιμα θρησκευτικά βιώματα του Γιάλομ στην ορθόδοξη συναγωγή της οικογένειάς του περιβάλλονταν από έναν άκαμπτο και ανυποχώρητο αυταρχισμό ο οποίος του ήταν εξαιρετικά απωθητικός.)                                                      (ΡΟΥΘΕΛΛΕΝ ΤΖΟΣΣΕΛΣΟΝ:  ΙΡΒΙΝ  ΓΙΑΛΟΜ  Για την ψυχοθεραπεία και την ανθρώπινη εμπειρία.)

 Αξιολογώντας:

Η αμφιβολία ως στοιχείο της πίστης.

«Πιστεύω, Κύριε! Αλλά βοήθησέ με, γιατί η πίστη μου δεν είναι δυνατή».

Μκ. 9, 24.

πατέρα Φιλόθεε;

Πέρασε ποτέ από το µυαλό σας η σκέψη πως µπορεί και να µην υπάρχει; Βεβαίως και περνάει από τον νου µου. Και ο προφήτης στην Παλαιά Διαθήκη κάνει αυτή την ερώτηση. Ξέρετε, οτιδήποτε κάνει ο άνθρωπος που δεν έχει την ποιότητα της αµφιβολίας είναι επικίνδυνο. Είναι εκτροπή. Το αληθινό πρέπει να έχει την ποιότητα της αµφιβολίας. Και σ’ όσους µιλάνε για πίστη χωρίς την ποιότητα της αµφιβολίας δεν έχω καµιά εµπιστοσύνη.

«Η αμφιβολία είναι η αρχή της σοφίας» Αριστοτέλης

«Πίστη είναι μια υπαρξιακή νησίδα στο πέλαγος της αγωνίας. Η ευαγγελική αναφορά, «Πιστεύω, Κύριε! Βοήθει μοι τῇ ἀπιστίᾳ!» αισθάνομαι ότι είναι η κατεξοχήν προσευχή του σύγχρονου ανθρώπου.. Η πίστη δεν είναι ιδεολογία, ούτε ζητά υποταγή σε αρχές και συστήματα σκέψης. Άλλωστε αυτή η ιδεολογικοποίηση της ζωής «μυρίζει ανθρώπινο αίμα». Μπορώ να διαφωνώ και συγχρόνως να αγαπώ, να φοβάμαι και να εμπιστεύομαι, να χάνομαι και ν’ ανασταίνομαι. Αυτό είναι ζωή. Αυτό σημαίνει σχέση. Μα κι αυτό σημαίνει πί- στη. Όπως έλεγε ο Βλάσιος Πασκάλ: «Μια πίστη που δεν αμφιβάλλει είναι πεθαμένη πίστη». Πίστη στον Θεό σημαίνει να εμπιστεύομαι την στιγμή που αμφιβάλλω… »

Αναρτήθηκε από π. ΛίΒυος στις 10:13 μ.μ.

Φέτος στην πρώτη θεματική ενότητα εξετάσαμε την έννοια “Θεός“. Ειδικότερα, αναζητήσαμε τη σημαίνει αποκάλυψη του Θεού στις 3 μονοθεϊστικές θρησκείες, οι οποίες έχουν κοινή αβρααμική παράδοση.

 Στη συνέχεια, εξετάσαμε την ένδειξη της ύπαρξης του Θεού στη δημιουργία του κόσμου και οδηγηθήκαμε στο συυμπέρασμα ότι στη χριστιανική θεολογία τα κείμενα της Γενέσεως, δίνουν το διαχρονικό μήνυμα για τον ρόλο του ανθρώπου, που δεν είναι άλλος από την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Η σχέση αυτή του ανθρώπου με τον Θεό αποτελεί μια δυναμική βιωματική έκφραση, η οποία συνδέεται με την προσδοκία της λύτρωσης.

Πιο συγκεκριμένα στη χριστιανική θεολογία, η λύτρωση έχει υπαρξιακό, κοινωνικό και οικουμενικό περιεχόμενο και οδηγεί στο βίωμα της αυτοπαραίτησης και της ενσυναίσθησης του άλλου, με αποκορύφωμα την αυτοθυσιαστική αγάπη.

Αυτό το γεγονός αποτελεί ένα ηχηρό κάλεσμα προς κάθε άνθρωπο που αναζητεί την αλήθεια, ακόμη και για εκείνους που αρνούνται την ύπαρξη του Θεού. Η μόνη παραφωνία σε αυτή την πορεία είναι η υποκρισία και η ιδιοτέλεια και σε καμία περίπτωση η αμφιβολία, η οποία αποτελεί στοιχείο της πίστης.

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 2.1 ΙΕΡΟΤΗΤΑ

Βιώνοντας:

Η ιερότητα για τον σύγχρονο άνθρωπο και την κοινωνία.

Η έννοια/λέξη «ιερό» στην καθημερινή του/της ζωή.

«Τι είναι για μένα ιερό;» {οι κοινωνικοί αγώνες για Δικαιοσύνη..ψωμί..μόρφωση…}

{Η σχέση μου με το Θεό….ένας περίπατος στη φύση……}

ΠΡΟΣΟΧΗ: μεταξύ ΙΕΡΟΤΗΤΑΣ—ΕΙΔΩΛΟΠΟΙΗΣΗΣ!!!!

Νοηματοδοτώντας:

Θρησκευτικές αντιλήψεις για το ιερό.

Θρησκευτικά σύμβολα, εικόνες, αγάλματα, ιερά αντικείμενα και βιβλία από διάφορες θρησκείες.

Ερώτηση:

Τι  σημαίνει για κάποιον που πιστεύει  η έννοια «ιερό», πώς στέκεται κανείς απέναντι στο ιερό και το άγιο; 

«Στοχασμός  σε ερώτημα:   «Το «ιερό» στο πλαίσιο του Χριστιανισμού είναι κυρίως τόπος, χρόνος ή τρόπος;». (ιερός τόπος-ιερή στιγμή-τρόπος προσευχής…)

Αναλύοντας:

Διαστάσεις της ιερότητας στη ζωή  των ανθρώπων.

Καθολικότητα του θρησκευτικού φαινομένου

«Ταξιδεύοντας θα μπορούσες να βρεις και πόλεις χωρίς τείχη, γράμματα, βασιλείς, σπίτια, χρήματα, που δε χρειάζονται νομίσματα, που τους λείπουν θέατρα και γυμναστήρια· δεν υπάρχει όμως ούτε έχει υπάρξει κανείς που να είδε κάποια πόλη χωρίς ιερά και θεούς, που δε χρησιμοποιεί ευχές, όρκους, μαντείες ή θυσίες για καλό σκοπό ή για την αποτροπή των κακών».

Πλούταρχος, Προς Κολώτην Επικούρειον, 1126, D-E. Στο Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλο

Θρησκεία και ιερό

«Συχνά η «θεότητα» αποδίδεται από τους θρησκειολόγους με τις λέξεις “απολυτότητα” ή “ιερότητα”. Όμως, αν και αόριστα αισθανόμαστε τι θέλουν να πουν αυτές οι λέξεις, είναι αδύνατο να ορίσουμε ακριβώς το νόημά τους. Έτσι, οι ορισμοί του απόλυτου ή του ιερού περιγράφουν, κατά κανόνα, όχι τι είναι το ίδιο το απόλυτο ή το ιερό, αλλά τους διάφορους τρόπους με τους οποίους εμείς το αντιλαμβανόμαστε, π.χ. ως μια δύναμη, όπως στον ορισμό “ο Θεός είναι μια ανώτερη δύναμη” ή ως κάτι που υπερβαίνει τον κόσμο και είναι συνεπώς «υπερφυσικό»… Θρησκειολόγοι, όπως ο Ρούντολφ Όττο (1869 -1939), έδειξαν ότι το απόλυτο μπορεί μόνο να βιωθεί και όχι να οριστεί. Στην Καινή Διαθήκη υπάρχει ένας περιεκτικός ορισμός της θρησκείας, η οποίασυγκεφαλαιώνεται στην αγάπη προς τους πάσχοντες συνανθρώπους μας και στην ενάρετη ζωή».

Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου,

Πηγή της θρησκείας

«Συχνά θεωρείται ότι πηγή της θρησκείας υπήρξε ή είναι η άγνοια των ανθρώπων, οι οποίοι θεοποίησαν όσα δεν μπορούσαν να γνωρίσουν ή ο φόβος τους ενώπιον του αγνώστου. Όμως οι θεωρίες αυτές δεν μπορούν να εξηγήσουν την ύπαρξη στον άνθρωπο της δίψας για το απόλυτο, η οποία υπάρχει καθεαυτή και άσχετα από καταστάσεις φόβου ή άγνοιας. Μπορούμε να πούμε ότι βασική πηγή της θρησκείας είναι η έμφυτη τάση του ανθρώπου προς το απόλυτο. 

Η θρησκεία πανανθρώπινο φαινόμενο

«Ο άνθρωπος είναι ον θρησκευτικό (homo religiosus). Η θρησκεία ως πανανθρώπινο φαινόμενο διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στην πνευματική ζωή των ανθρώπων, αλλά συγχρόνως επηρεάζει βαθιά την ουσία και τις εκφάνσεις του πολιτισμού των λαών.

Εναλλακτικά:

«Συλλογισμός με βάση την τέχνη»: Παρατήρηση και περιγραφή φωτογραφιών ιερών τόπων ή ιερών συμβόλων σε διάφορες θρησκείες.
Εικονική περιήγηση σε ναούς (πολυμέσα) με θέμα την παρουσία του «ιερού».

Εφαρμόζοντας:

Αξιολόγηση της ιερότητας στην καθημερινή  ζωή πιστών και μη πιστών.

Η σημασία της ιερότητας ποικίλει στον θρησκευτικό χώρο. Ωστόσο αναφέρεται πάντα σε κάτι το ξεχωριστό, το οποίο διαμορφώνει και προάγει με ιδιαίτερο τρόπο τον πολιτισμό κάθε τόπου. Η σχέση του ανθρώπου με το ιερό τον επηρεάζει και πολλές φορές τον προσανατολίζει σε συγκεκριμένες στάσεις και αποφάσεις στην καθημερινή του ζωή.

Οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται δέος και σεβασμό απέναντι στο ιερό, δίχως να αρνούνται το φόβο και πολλές φορές την τιμωρία, αν τυχόν και παραβούν τα ιερά όρια ή εκφραστούν με ανίερο τρόπο.

Βέβαια, ο τρόπος που η κάθε θρησκεία κατανοεί το “Ιερό”, διαμορφώνει και τη σχέση των πιστών με τον Θεό ή όποια άλλη Ανώτερη δύναμη. Έτσι πολλοί θρησκευόμενοι αναζητούν τη σχέση με το ιερό για να αποφύγουν κάποια παροντική ή αιώνια τιμωρία ή για να κερδίσουν κάποιον σύγχρονο ή μελλοντικό παράδεισο. 

Άραγε ο Θεός ανταμοίβει τους καλούς πιστούς; Ποια είναι η θέση της χριστιανικής θεολογίας απέναντι σε αυτό το ζήτημα;

“Ιερό και βέβηλο συνυπάρχουν” (Νίκος Ματσούκας)     μέσα στο κόσμο…..

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 2.2 ΑΝΤΑΜΟΙΒΗ (2ο δίωρο)

Βιώνοντας:

Προσδοκία και ανταμοιβή ως κίνητρα των πράξεων.

1.Τρεις μαθητές στέκονται στο κέντρο της τάξης και αναπαριστούν τον δούλο, τον μισθωτό και τον υιό. Με τη βοήθεια κειμένου και δικές τους παραστάσεις χτίζουν τη στάση του ρόλου (ενδεικτικά θέματα: εργασία, ανθρώπινες σχέσεις, ρόλος μαθητή/μαθήτριας).

2. Οι μαθητές/μαθήτριες από την οικογενειακή τους εμπειρία (π.χ. εργασία γονέων) ή από τη σχολική τους εμπειρία σε σχέση με τις σχολικές επιδόσεις τους δημιουργούν ένα σύντομο σενάριο για τη σχέση εργασίας ή επίδοσης, με την προσδοκία και την ανταμοιβή (π.χ. τι προσδοκάς από τις σπουδές σου ή με ποια κριτήρια θα επέλεγες το επάγγελμά σου).

(«Τρία κίνητρα ωθούν τους ανθρώπους, ο φόβος, ο μισθός και η αγάπη, που αντιστοιχούν σε τρεις ανθρώπινους τύπους, στο δούλο, το μισθωτό και τον ελεύθερο ή υιό. 

A .Ο “δούλος” (με την έννοια που είχε ο όρος στην αρχαιότητα) προσπαθεί να τηρεί τις εντολές, για να αποφύγει την τιμωρία, που πιστεύει πως επισύρει η παράβασή τους. Βασικό κίνητρο του είναι ο φόβος.

1. B. Στην επόμενη βαθμίδα ο άνθρωπος ενεργεί επειδή προσβλέπει στην ανταπόδοση, στο “μισθό” που θα λάβει.

Και στις δυο αυτές βαθμίδες το πρόσωπο του άλλου παραμορφώνεται. Ο “δούλος” έχει μπροστά στα μάτια του ένα δικαστή κι εκδικητικό, κι ο “μισθωτός” ένα ταμία.

Γ. Η κατεξοχήν βαθμίδα ωριμότητας είναι αυτή που κίνητρο έχει την αγάπη. Ο άνθρωπος εδώ ενεργεί σαν ελεύθερος κι όχι σαν δούλος, σαν γιος κι όχι σαν υπάλληλος. Ανοίγεται στον απέναντι επειδή βρίσκει νόημα σ’ αυτό το άνοιγμα και το θέλει ελεύθερα και συνειδητά».

Μπέγζος, Μ., Παπαθανασίου, Α., Θέματα Χριστιανικής Ηθικής Γ΄ Γενικού 

Νοηματοδοτώντας:

Προσδοκίες ανταμοιβής στον Χριστιανισμό.

Ομαδοσυνεργασία – Σύγκριση βιβλικού κειμένου με ένα μετασχηματισμό του»: Οι μαθητές σε ομάδες συγκρίνουν την παραβολή των εργατών του αμπελώνα (Μτ. 20, 1-16) με τον κατηχητικό λόγο του Ιωάννη Χρυσοστόμου (PG 59).

Ρόλος στον τοίχο»: Τίθεται το ερώτημα: «Γιατί κάποιος/κάποια είναι πιστός/πιστή στο Θεό; Ποια είναι τα κίνητρά του; Τι περιμένει;». Οι μαθητές/μαθήτριες με τη δραστηριότητα «Ρόλος στον τοίχο» αποτυπώνουν σκέψεις, συναισθήματα, κίνητρα.

Αναλύοντας:

Προσδοκίες ανταμοιβής στον Χριστιανισμό. Άλλες θρησκευτικές αντιλήψεις για τις προσδοκίες ανταμοιβής.        

  (Φ. ΜΑΘΗΤΗ)

Σύμφωνα με τα κείμενα που επεξεργαστήκαμε, στον Ιουδαϊσμό η ανταμοιβή συνδέεται με κοσμική νίκη αλλά και με την ανάσταση των νεκρών.

Στο Ισλάμ οι δίκαιοι θα λάβουν ως ανταμοιβή τον παράδεισο και οι αμαρτωλοί την τιμωρία της κόλασης.

Στον Ινδουισμό υπάρχει η προσωρινή προσδοκία μιας “καλής” μετενσάρκωσης και οπωσδήποτε εκείνος της απελευθέρωσης από την οδυνηρή ζωή.

Στον Βουδισμό, η συμπόνοια προς όλα τα όντα είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να φθάσει κανείς μετά από πολλές ζωές στη νιρβάνα

. Τέλος, στα κινέζικα θρησκεύματα εξαρτάται από τον κάθε σκοπό. οι Κινέζοι για την υγεία προστρέχουν στην ταοϊστική παράδοση, για τις αρμονικές διαπροσωπικές σχέσεις στον Κομφουκιανισμό, ενώ για μια καλή μεταθανάτια ζωή στον Βουδισμό.

Η διδασκαλία του Χριστιανισμού αναφέρεται στην καλλιέργεια της αγάπης, που καταργεί κάθε φόβο και κόλαση, και δε νοιάζεται για ανταμοιβές και πληρωμές. Θέλει να είναι μόνο με τον Αγαπημένο Χριστό.

Τελευταία και πιο προσωπική ερώτηση. Πάτερ φοβάστε το θάνατο;

Και βέβαια τον φοβάμαι. Φοβάμαι το θάνατο γιατί είναι κάτι άγνωστο. Γιατί η γνώση δεν είναι διανοητική απομνημόνευση. Είναι εμπειρία. Και την εμπειρία του θανάτου δεν την έχει κανείς. Αυτοί που λένε ότι δεν φοβούνται το θάνατο έχουν αναπτύξει πολύ γερές άμυνες και δεν αφήνουν τον εαυτό τους να έρθει σε επαφή με το συναίσθημα του φόβου.

Πως αντιλαμβάνεστε την αιώνια ζωή;

Ο Χριστός λέει ότι η αιώνια ζωή είναι να γνωρίζεις τον αληθινό Θεό, να τον γνωρίζεις, να έχεις μία σχέση μαζί του. Δεν λέει ότι είναι θέμα χρόνου η αιωνιότητα, ότι είναι χρόνος ή τόπος. Είναι τρόπος, και εκείνοι που γεύονται την αιώνια ζωή δεν ρωτάνε τέτοια ερωτήματα, αν ζεις στην Αμερική δεν ρωτάς αν υπάρχει Αμερική.

π.ΦΙΛΟΘΕΟΣ ΦΑΡΟΣ

Ποιες είναι οι δικές σας προσδοκίες για την ανταμοιβή; Συντάξτε 2-3 προτάσεις και ανακοινώστε τες στην τάξη. Έχω περιέργεια να μάθω τις σκέψεις σας… Εφαρμόζοντας:

Προσωπικές απόψεις και αναστοχασμός για την ανταμοιβή.

«Η παραδείσια ζωή είναι καταρχήν μια πορεία για τελείωση, και μετά το τέρμα μια συνεχής προκοπή, μια διαρκής εκλάμπρυνση των λογικών προσώπων ως θεόμορφων προσώπων. Τον εντελώς αντίθετο χαρακτήρα έχει η ζωή των κολασμένων υπάρξεων. Η κολασμένη ζωή δεν είναι μια ιδιαίτερη κατάσταση που την επιβάλει βάσει ενός νόμου ο Θεός, και μάλιστα σε μια φυλακή κτιστών βασάνων. Ο Θεός, κατά τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, λόγου χάρη, αγκαλιάζει αγαθούς και πονηρούς. Οι δεύτεροι δεν μπορούν να τον δουν στη δόξα του, και τον αισθάνονται ως τιμωρό και εχθρικό. Η κατάσταση αυτή των κολασμένων είναι αποκλειστικά δική τους στάση. Ούτε ο Θεός αρνείται ποτέ τη μετάνοια μετά θάνατο. Ο Θεός λοιπόν κανένα δεν κολάζει· η κόλαση είναι “αμεθεξία” του Θεού, ενώ η μετοχή αυτού είναι η τρυφή της παραδείσιας ζωής…

Από τον Αυγουστίνο και εφεξής, όμως, η Δύση προσανατολίστηκε σε μια άλλη γραμμή. Η παραδείσια ζωή και η κόλαση θεωρήθηκαν καταρχήν υπό το νομικό πρίσμα της αμοιβής και της τιμωρίας. Εξ ου και η αναγκαιότητα του Καθαρτηρίου για να ξεπληρώνουν εκεί οι ψυχές τις οφειλές, που δεν πρόλαβαν να ξεπληρώσουν στην επίγεια ζωή».

Ματσούκας, Ν., Δογματική και Συμβολική Θεολογία Β΄, εκδ. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 1988, σελ. 544-548 (επιλογή).

Αν μου χάριζαν όλη την αιωνιότητα χωρίς εσένα,
θα προτιμούσα μια μικρή στιγμή πλάι σου.
Θα θυμάμαι πάντα τα μάτια σου, φλογερά και μεγάλα,
σα δυο νύχτες έρωτα, μες στον εμφύλιο πόλεμο.
Α! ναι, ξέχασα να σου πω, πως τα στάχυα
είναι χρυσά κι απέραντα, γιατί σ’ αγαπώ.

Κλείσε το σπίτι. Δώσε σε μια γειτόνισσα το κλειδί και προχώρα.
Εκεί που οι φαμίλιες μοιράζονται ένα ψωμί στα οκτώ,
εκεί που κατρακυλάει ο μεγάλος ίσκιος των ντουφεκισμένων.

Σ’ όποιο μέρος της γης,
σ’ όποια ώρα, εκεί που πολεμάνε και πεθαίνουν οι άνθρωποι
για ένα καινούργιο κόσμο…
εκεί θα σε περιμένω, αγάπη μου!   ΤΑΣΟΥ ΛΕΙΒΑΔΙΤΗ

* * *

«Στις μέρες μας ο Θεός είναι νεκρός. Τον έχουμε σκοτώσει και είμαστε ορφανοί. Τα λόγια που λέμε, τα μεγάλα, τα επουράνια, τα πνευματικά όχι μόνο δεν ακτινοβολούν πίστη, αλλά φανερώνουν την αγωνία μας να καλύψουμε την έλλειψη της πίστεώς μας. Γιατί η πίστη δεν μεταδίδεται με μπλα μπλα, αλλά ακτινοβολεί. Δεν λες εγώ πιστεύω, αλλά ο τρόπος που ζεις δείχνει ότι πιστεύεις. Σήμερα ο τρόπος ζωής όλων μας δείχνει ότι δεν πιστεύουμε. Προσεγγίζουμε την πίστη σαν ένα καταναλωτικό αγαθό. Έχουμε από αυτό, από εκείνο, τα έχουμε όλα και λέμε άντε τώρα να εξασφαλίσουμε και ένα οικοπεδάκι στον παράδεισο».

π. ΦΙΛΟΘΕΟΣ ΦΑΡΟΣ

Πως αντιλαμβάνεστε την αιώνια ζωή;

Ο Χριστός λέει ότι η αιώνια ζωή είναι να γνωρίζεις τον αληθινό Θεό, να τον γνωρίζεις, να έχεις μία σχέση μαζί του. Δεν λέει ότι είναι θέμα χρόνου η αιωνιότητα, ότι είναι χρόνος ή τόπος. Είναι τρόπος, και εκείνοι που γεύονται την αιώνια ζωή δεν ρωτάνε τέτοια ερωτήματα, αν ζεις στην Αμερική δεν ρωτάς αν υπάρχει Αμερική.

π.ΦΙΛΟΘΕΟΣ ΦΑΡΟΣ

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 2.3 ΠΑΡΑΔΟΣΗ (3ο δίωρο)

Βιώνοντας:

Μορφές και τύποι παραδόσεων στην καθημερινή ζωή.

Ιδεοθύελλα» με τη λέξη παράδοση. Οι ιδέες των μαθητών, καταγράφονται στον πίνακα σε δύο στήλες: θρησκευτικές – λαϊκές παραδόσεις.

Γάμος, ταφικά έθιμα, παραδοσιακές φορεσιές, γλυκά, κτίσματα…….

Βουτηχτάδες των Θεοφανείων, Πασχαλινά αερόστατα στο Λεωνίδιο, κουλούρα του Αι Γιώργη, τα χοιροσφάγια των Χριστουγέννων…

Ισλάμ

Δέηση  για βροχή – Devriste yağmur Duasi

Το έθιμο αυτό το συναντάμε τόσο στο χριστιανικό, όσο και στο μουσουλμανικό πληθυσμό. Σε περιόδους μεγάλης ξηρασίας, ιδιαίτερα σε γεωργικές και κτηνοτροφικές περιοχές, η έλλειψη βροχής δημιουργεί μεγάλα προβλήματα στους αγρότες και τους κτηνοτρόφους. Η αγροτική παραγωγή και η έλλειψη τροφής για τα ζώα δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στα νοικοκυριά.
Τότε οι άνθρωποι οργανώνουν σε μια ανοιχτή έκταση προσευχές ζητώντας τη βοήθεια του Αλλάχ για βροχή.  Η δέηση συνοδεύεται και από άλλες δραστηριότητες, όπως είναι το κουρμπάν.  (Θα προστεθούν και άλλες πληροφορίες).  (Αρχείο φωτο: Χουσεΐν Χατζηαχμέτ).

Ιουδαισμός

Προσευχή στο τοίχος των Δακρύων

Νοηματοδοτώντας:

Θρησκευτική παράδοση και ιστορία/πολιτισμός του ανθρώπου.

θέμα: Τι μπορεί να σημαίνουν για έναν πιστό οι θρησκευτικές του παραδόσεις; Θα μπορούσε να ασκεί την πίστη του και χωρίς αυτές;

Το βράδυ της Αναστάσεως και ψάλλεται το «Χριστός Ανέστη εκ νεκρών θανάτω θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι, ζωήν χαρισάμενος».

Οι πιστοί μετά το τέλος της λειτουργίας μεταφέρουν το Άγιο Φως στα σπίτια τους και το έθιμο θέλει να το φυλάνε να μην σβήσει για σαράντα ημέρες.

“Το άναμα του καντηλιού στους τάφους των κεκοιμημένων μας, αλλά και γενικά στα σπίτια των χριστιανών δεν έχει να κάνει με μια φολκλοριστική διαιώνιση κάποιας τυπικής παραδόσεως. To καντήλι είναι σύμβολο και το φως που εκπέμπει συμβολίζει το φώς του Χριστού, την ίδια την παρουσία του Κυρίου στη ζωή μας, άλλα και την ελπίδα για την αιώνια ζωή, τη ζωή όπως λέγεται του ανεσπέρου φωτός….

Στη  Κύπρο αμέσως μόλις πάρουν το Αναστάσιμο Φώς ανάβουν τα καντήλια των κεκοιμωμένων αδελφών και λένε το Χριστός Ανέστη!!!

Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης λέει ότι: «ανάπτονται κεριά δια την συγχώρησιν των αμαρτιών των ταύτης προσφερόντων, όσον γάρ αυταί ανάπτουσιν εις τον Θεόν και εις τους Αγίους, τοσούτον συγχωρούνται αι αμαρτίαι εκείνων είτε ζώντων είτε κεκοιμημένων

Αναλύοντας:

Η θέση της παράδοσης στη θρησκεία και η στάση του πιστού απέναντι σε αυτή.

Παράδοση και λαϊκές παραδόσεις

«Υπάρχουν παραδόσεις που δεν έχουν σχέση πάντοτε με το γνήσιο πνεύμα του Χριστιανισμού, όπως αυτό εκφράστηκε από την Αγία Γραφή, τιςΟικουμενικές Συνόδους και την ομόφωνη άποψη των Πατέρων της Εκκλησίας. Πρόκειται για τις επιμέρους “παραδόσεις”, που δεν είναι πάντοτε παραδόσεις της Εκκλησίας, έστω και αν συνδέονται με γεγονότα της ζωής της Εκκλησίας, ή για λαϊκές παραδόσεις με παγανιστικά και λαϊκά στοιχεία που έχουν ζυμωθεί με τη θρησκευτική ζωή και είναι δύσκολο να διακρίνει ο απλός πιστός μέχρι πού οι παραδόσεις αυτές είναι γνήσιες παραδόσεις της Εκκλησίας. Αυτές και κριτική και αλλαγή επιδέχονται, στο βαθμό που δεν εκφράζουν τη γνήσια Παράδοση της Εκκλησίας.

Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου,(π.χ  το σπάσιμο ενός πιάτου κατά εξοδο του νεκρού από το σπίτι για να ξορκίσουμε το κακό η το «φτύνουμε στο πρόσωπο τον άλλο για να τον ξεματιάσουμε ….)

Εκκλησία και λαϊκά έθιμα

στάση της Ορθοδόξου Εκκλησίας έναντι των λαϊκών εθίμων στις εξής τρεις βασικές αρχές: Α) Απόλυτος σεβασμός και φροντίδα συντήρησης και καλλιέργειας για τα έθιμα εκείνα, που συνηχούν προς το ορθόδοξο δόγμα και το ορθόδοξο λειτουργικό ήθος. Β) Ποιμαντική ανοχή και πνεύμα παιδαγωγικής αξιοποίησης προς εκείνα που δεν δημιουργούν ιδιαίτερα πνευματικά προβλήματα, όπως π.χ. αυτά που αναφέρονται στην αγάπη προς τη φύση, την προστασία του περιβάλλοντος και την καλώς νοούμενη ψυχαγωγία των ανθρώπων. Γ) Απερίφραστη καταδίκη και συστηματική ποιμαντική προσπάθεια εξάλειψης των εθίμων εκείνων, τόσο των παλαιών, όσο και των νεωτέρων, που έφερε η εκκοσμίκευση της λατρείας, και τα οποία δεν εναρμονίζονται με το πνεύμα της αγίας Γραφής και των ιερών κανόνων».

Τζέρπος, Δ., πρωτοπρ., Η Ορθόδοξη λατρεία στα ήθη και έθιμα του Ελληνικού λαού,     (Τα σατυρι-κωμικά τραγούδια με τη Δόμνα Σαμίου κατά τις Αποκριές)

Το κεντρικό συστατικό στοιχείο των ελληνορθόδοξων κοινοτήτων της οθωμανικής αυτοκρατορίας ήταν η χριστιανική πίστη και λατρεία με κέντρο την εκκλησία. Τον κεντρικό άξονα της ταινίας συνθέτουν αποσπάσματα αφηγήσεων των προσφύγων για τις θρησκευτικές τους παραδόσεις στις πατρίδες τους.

 Εφαρμόζοντας:

Θρησκευτικές παραδόσεις και στάσεις ζωής στην προσωπική και κοινωνική ζωή των νέων ανθρώπων.

«Παράδοση: συντήρηση, ανανέωση ή σύνθεση;».

Xριστιανική παράδοση και ανανέωση

«Η Παράδοση της Εκκλησίας δεν είναι κάτι στατικό και αποστεωμένο. Έχει στοιχεία δυναμικά και δημιουργικά που, αν αξιοποιηθούν σωστά, μπορούν, σε κάθε εποχή, να δώσουν νέα πνοή στη ζωή των πιστών και να εκφράσουν τις ανάγκες της κάθε εποχής, μέσα στο γνήσιο πνεύμα της ζωής της Εκκλησίας. Η γνήσια Παράδοση δεν απολυτοποιεί το παρελθόν, αλλά το χρησιμοποιεί ως βάση για να προετοιμάσει το μέλλον που είναι ο ερχομός της Βασιλείας του Θεού στην πληρότητά της. Είναι μια κατάσταση πορείας, στην οποία το παρελθόν γίνεται οδηγός και δείκτης πορείας για τους πιστούς της κάθε εποχής. Παράδοση δεν είναι κάποιο υλικό που διαφυλάσσεται σ’ ένα “ιερό μουσείο” όπως θα συνέβαινε με νεκρά πράγματα που έχουν ανάγκη διατήρησης. Είναι η ίδια ζωή επειδή είναι η συνέχεια του ζωογόνου σώματος του Χριστού, φωτίζεται από το Άγιο Πνεύμα και μας οδηγεί προς τον τελικό ερχομό της Βασιλείας του Θεού.

Η Παράδοση της Εκκλησίας είναι πολύτιμη κληρονομιά ζωής. Οι πιστοί οφείλουν να τη διαφυλάσσουν, να τη συνεχίζουν και να την ανανεώνουν, όπου απαιτείται, δημιουργικά».

Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου,

Παράδοση και ελευθερία από το παρελθόν

«…η Παράδοση σημαίνει όχι απλώς ομοψυχία με το παρελθόν, αλλά και ελευθερία από το παρελθόν: Δεν είναι μόνο μια προστατευτική, συντηρητική αρχή, αλλά πρωτίστως είναι η αρχή της αύξησης και της αναγέννησης. Η κατανόηση της Παράδοσης ως αρχής που αγωνίζεται να αναστηλώσει το παρελθόν, χρησιμοποιώντας το παρελθόν ως κριτήριο για το παρόν, απορρίπτεται από την ίδια την ιστορία και τη συνείδηση της Εκκλησίας. Η μαρτυρία της Εκκλησίας δεν είναι ζήτημα μνήμης, αλλά αδιαλείπτως παρουσίας ζωής. Η Ορθοδοξία δεν είναι μόνο μια παράδοση· είναι επίσης κι ένα χρέος… Η αληθινή ιστορική σύνθεση συνίσταται όχι απλώς στο να ερμηνεύσουμε το παρελθόν, αλλ’ επίσης στο να διαμορφώνουμε το μέλλον με μια δημιουργική δράση. Πραγματική αποδοχή της Παράδοσης σημαίνει ψηλάφηση της παρουσίας του Χριστού στο εκάστοτε παρόν της Εκκλησίας».

Παπαθανασίου, Ν. Θ., Η Εκκλησία γίνεται όταν ανοίγεται.

Διαδόθηκε κάποτε το σύνθημα “επιστροφή στους Πατέρες”. Το σύνθημα, όμως, αυτό δε θεωρήθηκε απόλυτα ικανοποιητικό, γιατί μπορούσε να ερμηνευτεί και ως οπισθοδρομικό. Για το λόγο αυτόν αντιπροβλήθηκε και το σύνθημα “μπροστά με τους Πατέρες”. Τα συνθήματα, όμως, αυτά δεν εκφράζουν απόλυτα τη θέση της Ορθοδοξίας.

Η θέση της Ορθοδοξίας είναι: “επόμενοι τοις αγίοις πατράσι”. Έπομαι δε σημαίνει ούτε επιστρέφω ούτε βαδίζω μπροστά. Έπομαι σημαίνει ακολουθώ. Και όποιος ακολουθεί δεν προσδιορίζει μόνος του την πορεία του, αλλά εντάσσεται στην πορεία αυτού ή αυτών που ακολουθεί. “Επόμενοι τοις αγίοις Πατράσι” σημαίνει: αποδεχόμενοι τη ζωντανή παρουσία των αγίων Πατέρων και οδηγούμενοι από το ήθος και το φρόνημά τους.

Οι άγιοι Πατέρες ανήκουν στο αδιαίρετο σώμα του ζώντος Χριστού. Γι’ αυτό και δεν μπορεί κανείς να τους γνωρίσει και να τους ακολουθήσει, αν δεν ενταχθεί στο ίδιο σώμα. Η Παράδοση των Αγίων Πατέρων, όπως και η Παράδοση των Αποστόλων και όλων των Αγίων, βρίσκεται στο ίδιο το σώμα τον Χριστού, στο οποίο ανήκουν όλοι από κοινού».

(Γ. Μαντζαρίδη, Η Παράδοση της Ορθοδοξίας, περ. Σύναξη τ. 1, (Ιανουάριος-Μάρτιος 1982, σ. 10).

α) Η έννοια της Παράδοσης
Με τον όρο Παράδοση της Εκκλησίας εννοούμε την αδιάσπαστη συνέχεια της πίστης της Εκκλησίας από την εποχή της επί γης παρουσίας του Χριστού, όπως παραδόθηκε στους πρώτους μαθητές του και τους διαδόχους τους. Η πίστη αυτή έχει ως αντικείμενο τον ίδιο το Χριστό και την εμπειρία της ζωής και του κοσμοσωτήριου έργου Του. Αυτό είναι που οι μαθητές «άκουσαν και είδαν με τα ίδια τους τα μάτια και τα χέρια τους ψηλάφησαν» (1 Ιωάν. 1,1) και που αποτελεί το χαρμόσυνο μήνυμα της σωτηρίας (Ευαγγέλιο). Καθώς στο βασικό της μέρος η εμπειρία αυτή καταγράφηκε στην Καινή Διαθήκη, ονομάζουμε σήμερα Παράδοση ειδικά: α) τη διδασκαλία του Χριστού και των Αποστόλων που δεν έχει καταγραφεί στην Αγία Γραφή, αλλά παραδόθηκε στην Εκκλησία στην αρχή προφορικά και στη συνέχεια καταγράφηκε στα έργα των Αποστολικών Πατέρων ή των διαδόχων τους, καθώς και στις αποφάσεις των Συνόδων της Εκκλησίας, επομένως σήμερα η Παράδοση είναι γραπτή, και β) θέματα που σχετίζονται με τη λατρεία, τη διοίκηση και τη ζωή της Εκκλησίας, και η συνείδηση του σώματος της Εκκλησίας έχει αποδεχθεί ότι εκφράζουν την πίστη και το μήνυμα του Ευαγγελίου. Την πίστη αυτήν την έζησαν και τη ζουν οι χριστιανοί μέσα στη ζωή

Mητρόπολη Ηλείας

ΤΙ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ Η ΙΕΡΑ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Η Ιερή Παράδοση περιέχει ό,τι διαλαμβάνει και διδάσκει και η Αγία Γραφή, αλλά και κάτι περισσότερο, μερικά που, όπως και παραπάνω είπαμε, δεν τα έχει η Αγία Γραφή. Να αναφέρουμε μερικά προς κατατόπισή μας. Το να κτίζουμε τις εκκλησίες μας και να προσευχόμαστε κατά Ανατολάς δεν το λέει η Γραφή, είναι της Παραδόσεως. Ομοίως το να κάνουμε το σημείο του Σταυρού, και αυτό της Παραδόσεως είναι. Η τέλεση του Βαπτίσματος, όπως γίνεται, η ευλογία του ύδατος της ιερής κολυμβήθρας, ο νηπιοβαπτισμός, η χρίση του βαπτιζομένου με άγιο έλαιο, η τριττή κατάδυση στο νερό της κολυμβήθρας, η χρίση και σφράγιση του βαπτισθέντος με το Άγιο Μύρο, της Παραδόσεως είναι και αυτά. Από την Παράδοση επίσης είναι ο τρόπος, κατά τον οποίο τελείται η θεία Λειτουργία, όπως και οι διάφοροι λειτουργικοί τύποι, οι ευχές της αγίας Αναφοράς και του καθαγιασμού των Τιμίων Δώρων, ο τρόπος της κοινωνίας των πιστών. Ακόμη οι νεκρώσιμες ακολουθίες, τα μνημόσυνα, τα μνημονεύματα ζώντων και τεθνεώτων και άλλα. Όλα αυτά τα διδασκόμαστε από την άγραφη, όπως ήταν στην αρχή, Παράδοση.

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑ – 2.4 ΜΥΗΣΗ (4ο δίωρο)

Βιώνοντας:

Η μύηση σε μία κοινότητα.

 Τι παρατηρείται στις πιο πάνω εικόνες;

Νοηματοδοτώντας:

Είσοδος και ένταξη στην Εκκλησία.

Σε ποιους/ποιες απευθύνεται η συγκεκριμένη τελετή; Πρέπει να υπάρχουν κάποιες προϋποθέσεις για την ένταξη στην Εκκλησία; Μπορεί να γίνει ένταξη χωρίς διδασκαλία/κατήχηση; 

Ευχή του Βαπτίσματος

«Στο όνομά σου, Κύριε και Θεέ της αλήθειας, και του μονογενούς σου Υιού και του Αγίου σου Πνεύματος, βάζω το χέρι μου πάνω στο δούλο σου (δείνα), που αξιώθηκε να καταφύγει στη βοήθεια που δίνει το άγιο Όνομά σου και να φυλαχτεί κάτω από τις φτερούγες σου. Διώξε απ’ αυτόν την παλιά εκείνη πλάνη και γέμισέ τον με πίστη, ελπίδα και αγάπη για σένα, ώστε να μάθει πως εσύ είσαι ο μόνος και αληθινός Θεός και ο μονογενής σου Υιός, ο Κύριος μας Ιησούς Χριστός, και το Άγιό σου Πνεύμα. Δώσε του τη δύναμη να τηρεί όλες τις εντολές σου και να φυλάξει τα αρεστά σε σένα, γιατί αν τα κάμει αυτά ο άνθρωπος θα ζήσει σύμφωνα μ’ αυτά. Γράψε τον στο βιβλίο της ζωής σου και ένωσε τον με την ποίμνη του λαού σου. Ας δοξαστεί από αυτόν το άγιο όνομά σου, και του αγαπητού σου Υιού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και του ζωοποιού σου Πνεύματος…»

Ερώτηση: ποιες οι προυποθέσεις και το νόημα του βαπτίσματος(Ορθοδ.Εκκλησία)

Αναλύοντας:

Προϋποθέσεις και στοιχεία εισόδου – ένταξης στην Εκκλησία.

Δίνεται σε ομάδες μαθητών/μαθητριών κείμενο με τη σημασία και τους συμβολισμούς του χριστιανικού βαπτίσματος, το οποίο παρουσιάζεται στην τάξη

«Η τριπλή κατάδυση και ανάδυση στο νερό της κολυμβήθρας σημαίνει τη συμμετοχή του βαπτιζόμενου στην τριήμερη ταφή και την Ανάσταση του Χριστού. Στη συνέχεια, χρίεται με άγιο μύρο, και ντύνεται στα ολόλευκα. Ανήκει πια στο Χριστό και στην Εκκλησία.. …..Τα υλικά που χρησιμοποιούνται στο Βάπτισμα έχουν τη σημασία τους. Το νερό με τις ιδιότητες του καθαρισμού, της καταστροφής (πλημμύρας) και της ζωτικότητας συμβολίζει αυτά που γίνονται: ο πιστός καθαρίζεται από την αμαρτία, θάβει τον παλιό άνθρωπο και αναγεννιέται σε μια νέα ζωή. Αλείφεται με λάδι, όπως οι αθλητές της πάλης, γιατί θα παλέψει ενάντια στο κακό και στην αμαρτία. Έχουμε ακόμη μια συμβολική πράξη: το κόψιμο λίγων τριχών από το κεφάλι, από τέσσερα σημεία σε σχήμα σταυρού. Η πράξη αυτή συμβολίζει αφενός μεν μια μικρή θυσία του βαπτιζόμενου στο Λυτρωτή του και αφετέρου ότι ο νέος χριστιανός ανήκει πλέον στον Χριστό, όπως οι δούλοι στην αρχαία εποχή που με την κουρά ανήκαν στον κύριό τους.      Γκότσης, Χρ., Μεταλληνός, π. Γ., Φίλιας, Γ., Ορθόδοξη πίστη και λατρεία 

  Εφαρμόζοντας:

Νέοι και ένταξη σε θρησκευτικές κοινότητες

Ερώτημα:Τι σκέφτεστε για τη μύηση στον Χριστιανισμό και τα τελούμενα του βαπτίσματος;

Τι άλλο σας προβληματίζει; Ή αν προτιμάτε, τι προβληματίζει ένα σύγχρονο ζευγάρι που θέλει να βαπτίσει το παιδί του;

Τι προβληματίζει ένα νεαρό Αφρικανό να γίνει Χριστιανός;

ΥΛΙΚΟ:

Ι. Μύηση στον Ιουδαϊσμό

“Η αλλαγή πίστης και η είσοδος στον Ιουδαϊσμό δεν αποτελεί κάτι το εύκολο ή που επιτυγχάνεται άμεσα. Απαιτείται οπωσδήποτε να αφιερώσει κάποιος τουλάχιστον ένα (μερικές φορές δύο ή και περισσότερα) έτη μελετώντας και βιώνοντας τον ιουδαϊκό τρόπο ζωής (να τηρεί την αργία του σαββάτου και τις ιουδαϊκές εορτές όπως το πάσχα) μέχρι η απόφασή του να είναι οριστική. Οι μελέτες του χρειάζεται να επεκταθούν στα βασικά του ιουδαϊκού νόμου, την ιστορία και τον πολιτισμό, αλλά και να λάβει ορισμένες οδηγίες στην ιουδαϊκή γλώσσα. Αν είναι κάποιος έφηβος ή παιδί δύσκολα γίνεται αποδεκτός […] Αν κάποιος είναι 16-18 ετών μπορεί να πάει να μιλήσει σε έναν ραββίνο και έχει το δικαίωμα να παρακολουθεί τις ιουδαϊκές τελετές και ακολυθίες. Ωστόσο ιδιαίτερες όψεις, όπως η ανάγνωση από το χειρόγραφο της Τορά και η χρήση του τελετουργικού καπέλου (Tefilin) επιτρέπεται μόνο από τους Ιουδαίους. […] 

Στο τέλος των μαθημάτων , θα πρέπει ο κατηχούμενος να δώσει εξετάσεις για να αποδείξει τι έχει μάθει. Επίσης θα πρέπει να απαντήσει σε ερωτήσεις σχτικά με το τι έμαθε για τον Ιουδαϊκό Νόμο (Halacha). […]

Αν έχει περάσει επιτυχώς όλες τις εξετάσεις-δοκιμασίες απαιτείται να λάβει μέρος σε μια τελετή. Θα προχωρήσει σε τρία τελικά βήματα: α) Πιστοποίηση και αποδοχή όλων των εντολών της Τορά και των ραβινικών ερμηνειών, β) Συμμετοχή σε ένα ολόσωμο τελετουργικό μπάνιο (Mikva) και γ) αν είναι άντρας να προχωρήσει στην τελετουργική περιτομή. […] 

Τέλος οι ανήλικοι δε γίνονται αποδεκτοί αν δε δώσουν οι γονείς τους τη συγκατάθεση…”

1. Μύηση στο Ισλάμ :”Πως να αλλάξεις πίστη και να γίνεις μουσουλμάνος.

Το να γίνει κανείς μουσουλμάνος είναι κάτι το απλό και εύκολο. Αυτό που χρειάζεται να κάνει κάποιος είναι να λέει μια πρόταση που αποτελεί τη διαθήκη της Πίστης (Shahada), η οποία προφέρεται ως εξής: Βεβαιώνω ‘La ilaha illa Allah, Muhammad rasoolu Allah”.

Αυτές οι αραβικές λέξεις σημαίνουν: “Δεν υπάρχει κανένας αληθινός θεός εκτός από τον Αλλάχ και ο Μωάμεθ είναι ο Απεσταλμένος (Προφήτης) του Θεού.

Μόλις κάποιος/α πει την παραπάνω φράση, αυτόματα αυτός/ή γίνεται Μουσουλμάνος/α.

Το πρώτο μέρος της φράσης “Δεν υπάρχει κανένας αληθινός θεός εκτός από τον Αλλάχ” σημαίνει ότι η αληθινή λατρεία επιτρέπεται μόνο για τον Αλλάχ και για τίποτα άλλο. Ο Αλλάχ δεν έχει κανέναν πατέρα ή γιο. Το δεύτερο μέρος σημαίνει ότι ο αληθινός Προφήτης έχει σταλθεία από τον Θεό στην ανθρωπότητα.

Για να γίνει κάποιος/α μουσουλμάνος/α πρέπει επίσης να πιστεύει:

-ότι το Ιερό Κοράνιο είναι ο αυθεντικός (κατά λέξη) λόγος του Θεού που έχει αποκαλυφθεί από τον ίδιο τον θεό.

-ότι η Ημέρα της Κρίσεως είναι πραγματική και θα έλθει.

–στους προφήτες που ο θεός έχει στείλει και στα βιβλία που έχει αποκαλύψει καθώς και (να πιστεύει) στους αγγέλους του.

-το Ισλάμ είναι η μοναδική του θρησκεία.

-να μη λατρεύει τίποτα ή κανέναν εκτός από τον Αλλάχ”.

ΙΙΙ. Μύηση στα αφρικανικά θρησκεύματα (διαβατήριες τελετές) “Οι μυήσεις στος παραδοσιακούς αφρικανικούς πολιτισμούς συνδέονται με τη μετάβαση σε νέα φάση ζωής και υπάρξεως: γέννηση, ονοματοδοσία, εφηβεία, γάμο, θάνατο. Σχετίζονται με την ανάληψη υψηλών αξιωμάτων στην κοινωνία ή την ενσωμάτωση σε ορισμένες κοινωνικές ομάδες και κυρίως στις μυστικές θρησκευτικές εταιρείες. Μορφολογικά, οι μυήσεις αυτές συνίστανται από μια δέσμη συμβολισμών που τονίζουν τον χωρισμό, τη μετάβαση και την ένταξη σε μια νέα κοινότητα. Βασικός άξονας του τελετουργικού τους είναι μια αναπαράσταση, ένα δράμα που συμβολίζει το θάνατο, γέννηση ή ανάσταση. Η μύηση σνδέεται συνήθως με εκπαίδευση και νέα καθήκοντα και υποχρεώσεις.

Η πιο σημαντική και ανεπτυγμένη μύηση είναι εκείνη που οδηγεί τον έφηβο στην ενηλικίωση. Στις περισσότερες αφρικανικές φυλές η μύηση αυτή περιλαμβάνει τρία στάδια: α) το παιδευτικό, στο οποίο οι νέοι μαθαίνουν τους βασικούς μύθους της φυλής. β) Το τελετουργικό, στο οποίο βιώνουν συμβολικά τον θάνατο της παιδικότητας και την αναγέννηση σε ενηλικιωμένη προσωπικότητα. γ0 Το γενετήσιο, στο οποίο ενημερώνονται για την ιερότητα της ζωής, για τα ταμπού της φυλής, ώστε να συμβάλουν στην ευγονία της. Η διαδικασία της μυήσεως σφραγίζεται με ορισμένα σημάδια επάνω στο σώμα”.

Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου, Ίχνη από την αναζήτηση του Υπερβατικού. Συλλογή θρησκειολογικών μελετημάτων, εκδ. Ακρίτας, Αθήνα 2004, σελ. 138.

ΙV. Μύηση στον Ινδουισμό (Δ΄ Ομάδα)

“Με πολλή ευλάβεια τελούν οι Ινδοί τις ‘σαμσκάρα’ (sma-skara), μυήσεις που σχετίζονται με κρίσιμες καμπές της  ανθρώπινης ζωής. Στα ιερά κείμενα γίνεται λόγος για σαράντα τέτοιες τελετουργίες, αλλά σήμερα έχουν περιορισθεί σε λιγότερες από δέκα. Αποσκοπούν στην ασφαλή μετάβαση από μία φάση της ζωής στην άλλη. Οι σημαντικότερες σχετίζονται με τη γέννηση και την ονοματοδοσία την έκτη ημέρα ή μερικές φορές τη δωδέκατη. Παλαιότερα συνιθίζονταν ορισμένες τελετές κατά την εγκυμοσύνη, αλλά σήμερα έχουν τεθεί σε αχρηστία.

Αρκετές οικογένειες και κάστες συνεχίζουν να τηρούν τις προβλεπόμενες τελετές, την πρώτη φορά που το παιδί βλέπει τον ήλιο, που τρώει στερεά τροφή ή που το κουρεύουν – όταν συμπληρώνει το πρώτο έτος ή και αργότερα.

Ιδιαίτερη σπουδαιότητα έχει η μύηση στην εφηβεία, η ‘ουπαναγιάνα’. Με αυτήν τα αγόρια των τριών ανωτέρων καστών πιστεύεται ότι γεννιούνται εκ νέου, ονομάζονται ‘διπλογεννημένοι’ και εντάσσονται επισήμως στην ινδουϊστική κοινότητα. Σήμερα η μύηση αυτή έχει κυρίως περιορισθεί στις βραχμανικές υποκαστες“.

Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου, Ίχνη από την αναζήτηση του Υπερβατικού. Συλλογή θρησκειολογικών μελετημάτων, εκδ. Ακρίτας, Αθήνα 2004, σελ. 166.

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΡΗΣΚΕΙΑ 2.5 ΙΕΡΟΣΥΝΗ / ΙΕΡΑΤΕΙΟ (5ο δίωρο)

“…Η θεία χάρις έρχεται με τα μυστήρια στις ψυχές μας και όταν ο ιερέας είναι καλός, αλλά και όταν ο ιερέας δεν είναι άξιος.

Ο λειτουργός ιερέας είναι απλώς όργανο του Θεού. Η χάρις έρχεται από αλλού. Από το Χριστό.  ”

Βιώνοντας:

Ο ρόλος του ιερέα στην κοινότητα.    

ΦΕργασίας

Ποιοι είναι εκείνοι ή εκείνες που τελούν τη μύηση σε μια θρησκεία;
Ποιος είναι ο ρόλος και τι χαρακτηρίζει τους ιερείς στον θρησκευτικό κόσμο;
Ποια είναι η σημασία του κλήρου στη ζωή της Εκκλησίας; Ο λαός μετέχει στην ιεροσύνη; Αν ναι, πως;
Ποια είναι τελικά η σχέση μεταξύ κλήρου και λαού;

Νοηματοδοτώντας:

Ιεροσύνη και σύγχρονος κόσμος

Φύλλο Εργασίας γύρω από την έννοια της χριστιανικής ιεροσύνης,  για την αυτοσυνειδησία του ιερέα όσο και για τον τρόπο που οι μαθητές/μαθήτριες θα ήθελαν να τον βλέπουν. 

1. 
   Το “ουρλιαχτό” του Πατέρα Αντώνιου Παπανικολάου

Ο πατέρας μου

«Το μεσημέρι της ημέρας εκείνης δεν θέλησα να φάω. Κρύφτηκα. Και έκλαιγα για τη δυστυχία μου. Ο πατέρας μου ήλθε για να με παρηγορήσει.

–   Γιατί κλαις; Με ρώτησε.

–   Όλα τα παιδιά του κόσμου έχουν τον δικό τους πατέρα, εκτός από μένα, είπα.

–   Κι εσύ έχεις έναν πατέρα. Εγώ είμαι ο πατέρας σου.

–   Ναι, είσαι ο πατέρας μου. Αυτό είναι σωστό. Αλλά δεν είσαι αποκλειστικά δικός μου πατέρας. Είσαι πατέρας όλων των ανθρώπων. Μη μου πεις πως αυτό δεν είναι σωστό. Και συνέχιζα να κλαίω. Είσαι πατέρας ακόμα και κείνων που είναι μεγαλύτεροι από σένα στην ηλικία. Τους άκουσα και τους είδα. Πατέρας των γερόντων! Τους αποκαλούσες «παιδιά σου». Είσαι ο πατέρας όλου του κόσμου. Πατέρας του καθενός. Είσαι ακόμα πατέρας των κακών και βρωμερών ανθρώπων.

Η δυστυχία μου μ’ εμπόδιζε να μιλώ. Μια θηλιά μ’ έπνιγε στο λαιμό. Και οι λέξεις σταμάτησαν να βγαίνουν απ’ το στόμα μου. Κι είχα δίκιο να είμαι δυστυχής. Γιατί αγαπούσα τον πατέρα μου. Και όταν αγαπά κανείς ένα πράγμα, θέλει να του ανήκει αποκλειστικά. Όταν κανείς αγαπά ένα λιβάδι, έναν κήπο, ένα ζώο ή ένα πράγμα, θέλει να το έχει στην απόλυτη κατοχή του. Το να κατέχεις και να σου ανήκει ένα πράγμα που αγαπάς είναι νόμος της φύσεως. Όταν κανείς αγαπά ένα πράγμα, δεν μπορεί να το παραχωρήσει και να το παραδώσει στην κοινή χρήση.

–   Εγώ σε αγαπώ τόσο πολύ! Και τώρα ανακαλύπτω πως είσαι πατέρας όλου του χωριού, είπα.

Τα δάκρυά μου κάποτε σταμάτησαν. Κι όμως υπήρχαν κι άλλα δάκρυα να κυλήσουν.

–   Πες μου, γιατί είσαι ο πατέρας όλων των ανθρώπων; Το ποθούσα τόσο πολύ να είχα κι εγώ έναν δικό μου πατέρα. Απόλυτα δικό μου. Όπως τ’ άλλα παιδιά. Γιατί λοιπόν δεν ανήκεις αποκλειστικά σε μένα;

–   Είμαι πατέρας όλων γιατί είμαι ιερεύς, απάντησε ο πατέρας μου».

Γκεωργκίου Κ.,Β., Από την 25^η ώρα στην αιώνια ώρα, μτφρ. Ε. Κ. Στύλιος αρχιμ., εκδ.  Έλαφος, Αθήναι 1967, σελ. 35-37

Ο ιερέας ως άνθρωπος

«Η παράδοση της Εκκλησίας απαιτεί από τον κληρικό να έχει πνευματική ωριμότητα, αλλά δεν απαιτεί οι κληρικοί να είναι άνθρωποι χωρίς ατέλειες, πρώτον γιατί αυτό είναι αδύνατο και δεύτερον γιατί η δύναμή Του “εν ασθενεία τελειούται” (Β΄ Κορ. 12, 9). Η δυνατότητά μας να μην συγχέουμε τη σχετική πνευματική ωριμότητα με την τελειότητα, είναι ένα από τα πιο αδιάψευστα κριτήρια ορθοδοξίας. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας προβάλλει και πάλι τον Παύλο, σαν παράδειγμα εργάτη του Ευαγγελίου και ποιμένα που είχε ατέλειες και αδυναμίες, τις οποίες ομολογούσε χωρίς δισταγμούς, και τις οποίες όμως είχε με τη χάρη του Θεού την πνευματική ωριμότητα να τις χρησιμοποιεί εποικοδομητικά και γι’ αυτόν και για τους άλλους».

Φάρος, π. Φ., Κλήρος. Η ανεκπλήρωτη υπόσχεση πατρότητος,

Αναλύοντας:

Η Ιεροσύνη στον Χριστιανισμό και στις θρησκείες.

ΦΑΚΕΛΟΣ  ΜΑΘΗΤΗ Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες. Η κάθε ομάδα μελετά διαφορετικές πηγές  με θέματα όπως: Σύσταση, αποστολική διαδοχή, βαθμοί της ιεροσύνης (Γκότσης-Μεταλληνός-Φίλιας), / η ιεροσύνη στις άλλες θρησκείες ( Ζιάκας), Ιεροσύνη και διακονία (π.χ. Λεβ Ζιλλέ), ιεροσύνη των γυναικών (Ματσούκας), ρόλος λαϊκών (Γκότσης-Μεταλληνός-Φίλιας).

Η ιεροσύνη στον θρησκευτικό κόσμο

Εφαρμόζοντας:

Προσωπικές κρίσεις ως προς τις θρησκευτικές ιεραρχικές δομές.

Διαβάζεται σε ολομέλεια ένα σύντομο κείμενο με θέμα το ρόλο του ιερέα (Λεβ Ζιλλέ) ή τη διοίκηση της Εκκλησίας σήμερα (Κοφινάς). Ακολουθεί συζήτηση και καταγράφονται τα πορίσματα σε λίστα.

Ιεροσύνη και εκκλησιαστική διοίκηση

«Η ανεπάρκειά μας βρίσκεται στο ότι έχουμε παραμελήσει την ουσία της εκκλησιαστικής διοίκησης που δεν είναι τίποτε περισσότερο από το να διακονούμε τις ανάγκες τών πιστών και να μορφώνουμε την αίσθηση της αδελφότητας. Αυτή η ανεπάρκεια, αυτή η έλλειψη κατεύθυνσης προς ένα εκκλησιαστικό στόχο έχει προκαλέσει τόσες πολλές εντάσεις και καταπιέσεις σε όλα τα κλιμάκια της εκκλησιαστικής διοίκησης, ώστε εκρήγνυνται στον τρόπο με τον οποίο αλληλοσχετίζονται.

Αν και πολλά παραδείγματα μπορούν να δείξουν πως αυτή η παράλειψη εκφράζεται σε ενοριακό επίπεδο, δύο παραδείγματα είναι ιδιαίτερα εμφανή. Το πρώτο σχετίζεται με τον τρόπο που δεχόμαστε αυτούς που έρχονται για να ορίσουν ένα μυστήριο ή να πάρουν αναγκαία πιστοποιητικά. Πόσοι από μας τους Ιερείς προσπαθούμε να αξιοποιήσουμε αυτές τις ευκαιρίες για να γνωρισθούμε με το πρόσωπο που έρχεται στο γραφείο της ενορίας; Πόσοι από μας βλέπουμε τη συμπλήρωση της άδειας γάμου σαν ευκαιρία που μπορούμε να γνωρισθούμε με το ζευγάρι, να προσφέρουμε κάποια βασική καθοδήγηση γύρω από τα θέματα γάμου, ακόμη και να εξηγήσουμε και να συσχετίσουμε τη μυστηριακή τελετουργία με την πρακτική της καθημερινής έγγαμης ζωής; Όταν κάποιος έρχεται να κανονίσει μία βάπτιση, πόσοι από μάς βρίσκουμε χρόνο να καθίσουμε με τους γονείς και να τους δώσουμε την ευκαιρία να μιλήσουν για τις εμπειρίες και τα συναισθήματα που έχουν ως γονείς; Πόσοι από μάς αξιοποιούν την επισφράγιση πιστοποιητικών για τις πολύτεκνες οικογένειες για να γνωρίσουν πώς αυτά τα παιδιά αναπτύσσονται; Τελευταία, πόσοι από μάς αξιοποιούν την επισφράγιση πιστοποιητικών θανάτου για να ποιμάνουν τους πενθούντες;».

Κοφινάς, π. Σ., «Ενορία: Εντάσεις και επιλογές», στο Ενορία: Προς μια νέα ανακάλυψή της, εκδ. Ακρίτας, Αθήνα 1993, σελ. 150-156.

Πλάθοντας ανθρώπους-Βιρτζίνια Σατίρ

1.Έχουμε μόνο υποκειμενικές εναλλασσόμενες «αλήθειες» που εμείς κατασκευάζουμε, στη συνέχεια απορρίπτουμε και αναδημιουργούμε μέσα από τις βιωμένες μας εμπειρίες. (Σελ.9)

2. Α. Αυτοεκτίμηση: Η ικανότητα να δίνεις αξία στον εαυτό σου και να τον μεταχειρίζεσαι με αξιοπρέπεια, αγάπη και αλήθεια.

Τα παιδιά μαθαίνουν από το άμεσο πρότυπο συμπεριφοράς.

Η αγάπη και φροντίδα δεν εκδηλώνονται με το να κουβαλάς τα σκουπίδια έξω, αλλά στο σχετίζεσθαι με αγάπη και ειλικρίνεια .

Β. Επικοινωνία: άμεσα, καθαρά, με ακρίβεια και ειλικρίνεια.

Γ. Κανόνες- Όρια: Εύκαμπτοι, ανθρώπινοι, επιδεχόμενοι αλλαγές.

Δ.Δ εσμός με κοινωνία: πολύπλευρος και ελπιδοφόρος (βάση η επιλογή)

3.Μου χάρισε ο Θεός γαλήνη για να δέχομαι

    όσα δεν μπορώ να αλλάξω,

    κουράγιο για να αλλάξω όσα μπορώ

    και σοφία για να τα ξεχωρίζω.

4. Διαταραγμένες οικογένειες, δημιουργούν διαταραγμένα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση και σύνδεση με έγκλημα,ναρκωτικά,αλκοόλ…

5.Πόσες φορές δεν αισθανόμαστε ότι θα τα παρατήσουμε όλα, όταν η κούραση μας λυγίζει και η ζωή μας γεμίζει απογοητεύσεις και προβλήματα …που δεν πιστεύουμε πια ,πως θα τα βγάλουμε πέρα….

Όσοι όμως έχουν ζωντάνια, αντιμετωπίζουν αυτές τις πρόσκαιρες πτώσεις σαν μια κρίση της στιγμής, γιατί αυτό ακριβώς είναι.

Όταν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι δεν αξίζουν, θεωρούν ότι οι άλλοι θα τους ξεγελάσουν, παραγκωνίσουν, απορρίψουν… τότε προετοιμάζουν το δρόμο για να γίνουν θύματα…. περιμένουν το χειρότερο και συνήθως το παθαίνουν!!!

6.φόβος….. μόλις το άτομο αντιμετωπίσει  η αψηφήσει τώρα στο παρών, ότι το φοβίζει… ο φόβος εξαφανίζεται!!

Το πρώτο βήμα για να περιορίσεις το φόβο είναι να τον εκφράσεις καθαρά!!!

7.Όταν ο εαυτός μου δεν μου αρέσει (χαμηλή αυτοεκτίμηση),τότε τα συναισθήματά μου για τους άλλους θα είναι: ζήλεια και φόβος.

8.Είμαστε όμοιοι αλλά και μοναδικοί και διαφερετικοί.   Άρα

Δεν μεγαλώνω τα παιδιά μου κατ εικόνα μου.

Δεν συγκρίνω με άλλους.(παύω να δικάζω-τιμωρώ)

«Συναντιόμαστε με βάση τις ομοιότητές μας και αναπτυσσόμαστε με βάση τις διαφορές μας.»

9.Όποια κληρονομιά και αν κουβαλάμε, αυτό που μας κάνει διαφορετικούς είναι το πώς ανταποκρινόμαστε και ο τρόπος που την επεξεργαζόμαστε, χρησιμοποιούμε.

10.Αν κανείς δεν αγαπάει τον εαυτό του ,πώς μπορεί να ξέρει να αγαπάει τον άλλο;;

11.όσοι νοιάζονται για τον εαυτό τους: δεν θα επιτρέψουν σε κανένα να τους κακομεταχειριστεί σωματικά ή ψυχικά, δεν θα διαταράξουν ποτέ τις σχέσεις τους με τους άλλους…. δεν θα καταφύγουν ποτέ στα ναρκωτικά…

π.Φιλόθεος Φάρος:«Η άρνηση ευθύνης, η αιτία της κρίσης»

«Οι άνθρωποι που βασανίζονται από την κατάθλιψη πρέπει να βιώσουν την αποδοχή για αυτό που είναι αυτή τη στιγμή ώστε να είναι σε θέση να κάνουν μια αλλαγή», λέει ο πατήρ Φιλόθεος Φάρος σε συνέντευξή του στο «Zeronews».

Ο ιερέας και πολυδιαβασμένος συγγραφέας θεωρεί τη μέση ηλικία «την τελευταία κρίσιμη ευκαιρία του ανθρώπου» ώστε να προετοιμαστεί για μία δημιουργική γήρανση. Προσθέτει δε ότι η γεροντική ηλικία μπορεί να γίνει η αποκορύφωση της ζωής του ανθρώπου.

Αιτία της σημερινής κρίσης εκτιμά ότι είναι η «αυξημένη παρακμιακή άρνηση ευθύνης», ενώ χαρακτηρίζει τις εκκλησίες κέντρα απρόσωπης λατρείας που δεν έχουν καμία σχέση με την εκκλησία των πρώτων χριστιανικών χρόνων που περιέγραφε ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Όσο για τις αντιδράσεις πολλών ιεραρχών στο σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης σχολιάζει ότι «μόνο ένας κακός γονέας προσπαθεί να καθορίσει τη ζωή του παιδιού του».

Πάτερ Φιλόθεε τι ήταν αυτό που σας παρακίνησε να εντρυφήσετε στη μέση ηλικία και να γράψετε τα τελευταία σας βιβλία με αυτό το θέμα;

Η πρόθεσή μου ήταν να γράψω ένα βιβλίο για τη γεροντική ηλικία και στην πορεία διαπίστωσα ότι η ποιότητα της γεροντικής ηλικίας κρίνεται από τι επιλογές και τι ενέργειες κάνει ένας άνθρωπος από τη στιγμή που θα γεννηθεί. Η τελευταία, όμως, κρίσιμη ευκαιρία να προετοιμαστεί κάποιος για μία δημιουργική γήρανση είναι η μέση ηλικία.
Τότε θα κριθεί το πώς θα είναι το δεύτερο μισό της ζωής. Στη μέση ηλικία είναι απαραίτητο ο άνθρωπος να παραιτηθεί των αξιών του πρώτου μισού της ζωής (επιτυχία, εξωτερική εμφάνιση, υλικές ανέσεις, ανταγωνισμό). Στο πρώτο μισό της ζωής ο άνθρωπος ασχολείται βασικά με τον εαυτό του. Αυτές οι αξίες στη μέση ηλικία χρεοκοπούν. Αν ο άνθρωπος επιμείνει στην επιδίωξη αυτών των αξιών χάνει την ευκαιρία να έχει στο δεύτερο μισό της ζωής του ποιότητα και πληρότητα.

Συνεπώς κρίνετε εξαιρετικά σημαντικό για τον άνθρωπο την καλή γήρανση;

Αν δεν κάνει σωστές επιλογές και ενέργειες στη ζωή του ένας άνθρωπος τότε τα 10 τελευταία χρόνια της ζωής του μπορεί να είναι κόλαση. Γιατί κάποιος που έχει μάθει ότι είναι το κέντρο του κόσμου και ότι οι άλλοι του οφείλουν, όταν είναι νέος, δραστήριος και ευπαρουσίαστος αυτό μπορεί να διασκεδάζεται κάπως. Όταν όμως είναι ένα γεροντάκι αξιοθρήνητο λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο, δηλαδή θέλει να έχει ότι θέλει, όπως το θέλει, απαιτεί οι άλλοι να υπάρχουν μόνο για αυτόν, τότε υπάρχει πρόβλημα. Όσο περισσότερο το απαιτεί τόσο περισσότερο οι άνθρωποι τον αποστρέφονται. Και όσο περισσότερο αισθάνεται εγκαταλελειμμένος τόσο χειρότερη γίνεται η συμπεριφορά του. Συνεπώς, δημιουργείται ένας ανατριχιαστικός φαύλος κύκλος. Όταν κάποιος φτάσει στη γεροντική ηλικία και συμπεριφέρεται έτσι αυτό δεν είναι αναστρέψιμο.

Η κρίση στη χώρα μας βρίσκεται στο αποκορύφωμά της. Άνθρωποι έχουν χάσει την πυξίδα τους, είναι μπερδεμένοι, χαμένοι ανάμεσα στις μυλόπετρες της καθημερινότητας. Τι είναι αυτό που θα μπορούσε να τους εξυψώσει; Να τους δώσει ανάταση ψυχής;

Η κρίση αυτή μοιάζει με την κρίση της μέσης ηλικίας. Και εδώ το μέλλον θα κριθεί από το κατά πόσο οι άνθρωποι επιμείνουν στις χρεοκοπημένες αξίες. Από την ωρίμανση των ανθρώπων θα εξαρτηθεί το αν η κρίση θα έχει μία συνέχεια δημιουργική, ελπιδοφόρα. Αυτό δεν πολυφαίνεται αυτή τη στιγμή. Θα σας πω ένα παράδειγμα. Ακούμε πολύ συχνά να υπάρχει μία μεγάλη συγκίνηση γιατί κάποιος έχασε τη ζωή του από μαγκάλι ή γιατί οι άνθρωποι πεινάνε. Με αυτό τον τρόπο ο σύγχρονος άνθρωπος δηλώνει ένα ήθος παρακμιακό. Γιατί αντιμετωπίζει ότι συμβαίνει στον κόσμο σαν να μην έχει καμία ευθύνη για αυτό. Κάποιοι άλλοι, κάπου αλλού φταίνε για ότι συμβαίνει. Περάσαμε δεκαετίες που ήμασταν μία κοινωνία θηριοτροφείο. Οι άνθρωποι σκεφτόντουσαν μόνο τον εαυτούλη τους, μόνο πως θα βάλουν το παιδί τους στο Δημόσιο. Αυτοί είμαστε. Το πρόσωπο που δείχνουμε τώρα όταν κάποιος θάνατος εμφανιστεί είναι υποκριτικό και ειδικά για εσάς τους δημοσιογράφους. Κάνετε αυτό που κάνετε γιατί ξέρετε ότι θα έχετε αναγνωστικό κοινό αν ανταποκριθείτε στην προσδοκία του μέσου ανθρώπου που θέλει να του πείτε ότι είναι ανεύθυνος για ότι συμβαίνει στη ζωή του. Και αυτό δείχνει επίσης ότι έχουμε ανώριμο και παρακμιακό κοινό.

Αν κατάλαβα καλά θεωρείτε δηλαδή την ανευθυνότητα βασική αιτία της κρίσης που βιώνουμε;

Η αυξημένη παρακμιακή άρνηση ευθύνης είναι η αιτία της κρίσης. Και η αλλαγή θα έρθει από την ανάληψη ευθύνης. Από το αν ο καθένας που λέει «τι κάνουν οι άλλοι» πει «τι κάνω εγώ».

Ποια διαβάσματα θα προτείνατε στον κόσμο; Ποιους δρομοδείχτες;

Τα βιβλία από μόνα τους μπορεί να είναι από άχρηστα μέχρι επικίνδυνα. Αν δεν τα συνδυάσεις με τη ζωή τότε γίνονται φαντασιώσεις. Διαβάζει τα βίπερ ένα κοριτσόπουλο και φαντάζεται ότι θα έρθει ο πρίγκιπας του παραμυθιού και θα δημιουργηθεί η εκστατική ερωτική σχέση και θα οδηγηθούνε στο γάμο τον καταπληκτικό. Η πραγματική γνώση, ωστόσο, είναι η γνώση της τέχνης της ζωής. Η πραγματική γνώση δεν περιορίζεται στη διάνοια. Μπορεί κάποιος που δεν έχει ανοίξει ποτέ βιβλίο να κατέχει την τέχνη της ζωής και ένας διανοούμενος να είναι αποτυχημένος. Οι πρώτοι δάσκαλοι ζωής για κάποιον είναι οι γονείς του. Πολύ συχνά όμως συμβαίνει να είναι ανεπαρκείς ή και εντελώς ακατάλληλοι δάσκαλοι. Και πρέπει ο άνθρωπος να έχει μία δεύτερη ευκαιρία να μάθει τη ζωή σωστά. Αυτή η δεύτερη ευκαιρία όμως δεν μπορεί να είναι στα βιβλία. Τα βιβλία μπορούν να συμβάλλουν σε μία τέτοια γνώση αν συνδυάζονται με την εμπειρία. Η πραγματική γνώση μεταδίδεται μέσα από σχέσεις. Η πραγματική γνώση δεν περιορίζεται στη διάνοια. Ο άνθρωπος που γνωρίζει πραγματικά αλλάζει.

Εσείς έχετε αλλάξει πολλές φορές κατά τη διάρκεια τη ζωή σας;

Η δυνατότητά μου να αλλάζω αυξήθηκε μετά τη μέση ηλικία. Αυτό που λέω ότι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος στη μέση ηλικία και να κριθεί από αυτό το άλλο μισό της ζωής του το έκανα σε μεγάλο βαθμό. Όταν κανείς το κάνει αυτό τότε η γεροντική ηλικία δεν θα είναι κατάπτωση αλλά αποκορύφωση, το καλύτερο μέρος της ζωής του ανθρώπου.

Ποια είναι η γνώμη σας για το σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης;

Ο κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να ζήσει και να πεθάνει όπως θέλει. Ο Θεός του το έδωσε αυτό το δικαίωμα. Εγώ θα του το αφαιρέσω;

Σας ρωτάω γιατί υπάρχουν ιεράρχες που καταφέρονται με δριμύτητα κατά του συμφώνου.

Καταλαβαίνεται τι λένε τώρα αυτοί οι άνθρωποι; Λένε ότι «όχι δεν έχεις το δικαίωμα να ζήσεις και να πεθάνεις όπως θέλεις». Εγώ θα καθορίσω πως θα ζήσεις και θα πεθάνεις; Αυτό δεν είναι χριστιανικό. Ο Χριστός αποκάλυψε έναν Θεό που σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου. Μόνο ένας κακός γονέας προσπαθεί να καθορίσει τη ζωή του παιδιού του.

Η κατάθλιψη εξελίσσεται σε μάστιγα της εποχής μας. Θα ήθελα να σας ρωτήσω που νομίζετε ότι βρίσκεται η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην ανάγκη για λήψη φαρμάκων και στην πνευματική οκνηρία;

Τα φάρμακα δεν είναι θεραπευτικά. Είναι για την προσωρινή απομάκρυνση κάποιων δυσάρεστων συμπτωμάτων μέχρι να βρεις την αιτία που προκαλεί αυτά τα συμπτώματα. Όποιος δίνει την εντύπωση ότι τα ψυχοφάρμακα είναι θεραπευτικά είναι απατεώνας. Αυτός που έχει κατάθλιψη έχει κάποια κενά στη ζωή του και η ανάγκη του για κοινωνία με τον άλλον δεν καλύπτεται. Αν πάρει κάποια φάρμακα μπορεί τα συμπτώματα που έχει προσωρινά να εξαλειφθούν αλλά η αιτία παραμένει. Το σύμπτωμα όμως δεν είναι κατάρα αλλά ευλογία γιατί μας προειδοποιεί ότι πρέπει να κάνουμε κάτι. Αν πάρω φάρμακα μπορεί να αποδράσω από τα συμπτώματα αλλά χάνω μία ευκαιρία για να κάνω κάτι για αυτό το κενό. Έτσι όταν θα λήξει η επίδραση των φαρμάκων η κατάσταση θα είναι χειρότερη από πριν. Για αυτό τα φάρμακα πρέπει να συνδυάζονται με την αντιμετώπιση της αιτίας που προκαλεί το πρόβλημα. Για μένα τα φάρμακα δεν διαφέρουν ουσιαστικά από τα ναρκωτικά γιατί μαθαίνουν τον άνθρωπο όταν αισθάνεται ένα βασανιστικό άγχος που του προκαλούν κάποια αδιέξοδα της ζωής του να καταφεύγει σε ένα χάπι.

Πως μπορούμε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους με κατάθλιψη;

Όταν βιώσουν αυτοί οι άνθρωποι την αποδοχή είναι σε θέση να κάνουν μία αλλαγή. Την αλλαγή την κάνουμε όταν εισπράττουμε αποδοχή για αυτό που είμαστε αυτή τη στιγμή.

Πάτερ ζούσαμε σε μία κοινωνία του «φαίνεσθαι». Νομίζω ότι συμφωνείτε ότι υπάρχουν άνθρωποι που εκκλησιάζονται και στην προσωπική τους ζωή δεν προσφέρουν τίποτα στον συνάνθρωπο και άλλοι που δεν εκκλησιάζονται και είναι πιο κοντά στα ιδανικά του Χριστιανισμού. Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στον εκκλησιασμό και την πίστη;

Αυτά τα κέντρα απρόσωπης λατρείας δεν έχουν καμία σχέση με την Εκκλησία. Δεν έχει νόημα να πηγαίνει κάποιος στην εκκλησία για να αισθάνεται ότι κάτι μαγικό θα γίνει. Ή γιατί έχει ενοχικά σύνδρομα και περιμένει ότι έτσι θα απαλλαγεί από αυτά. Ή για να του κάνει ο Θεός κάποιο θέλημα. Η Εκκλησία σώζει με το να είναι Εκκλησία.
Η Εκκλησία πρέπει να είναι μία οικογένεια, όπως έλεγε και ο Λουκάς περιγράφοντας την Εκκλησία των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Οι άνθρωποι να προσπαθούν να μοιραστούν ότι έχουν και ότι είναι, να μοιραστούν τη ζωή τους, τη χαρά και τη θλίψη τους. Να σκέφτονται αυτό που έλεγε ο Μακρυγιάννης: «όχι εγώ αλλά εμείς». Δεν πρέπει να είναι ένας χώρος απρόσωπης λατρείας. Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι μία μαγική θρησκευτική αντίληψη. Σίγουρα, επίσης, μπορεί κάποιος να είναι καλός Χριστιανός και να μην πηγαίνει ποτέ στην εκκλησία.

Εκκλησία είμαστε όλοι μας άλλωστε

Η Εκκλησία δεν είναι ο κλήρος. Η Εκκλησία είναι το πλήρωμά της και οι κληρικοί. Ότι συμβαίνει δεν είναι έργο του κλήρου αλλά όλης της εκκλησίας. Εκκλησία είμαι και εγώ είστε και εσείς. Τι είναι αυτό που κάνει έναν καλό κληρικό; Είναι αυτό που κάνει και έναν καλό πολιτικό και έναν καλό γιατρό. Είναι λοιπόν καλός αν είναι σε κάποιο ποσοστό ανιδιοτελής. Θα σκέφτεται και τον εαυτό του αλλά πρέπει να σκέφτεται και τον άλλον. Το ίδιο κάνει και τον καλό μανάβη. Να με σκέφτεται, εμένα τον πελάτη του, να έχει για τη δική μου κατάσταση μία ευαισθησία. Αν ο άνθρωπος κάνει βήματα ωριμότητας τότε θα δημιουργηθούν πολλοί κατάλληλοι και καλοί κληρικοί.

Τελευταία και πιο προσωπική ερώτηση. Πάτερ φοβάστε το θάνατο;

Και βέβαια τον φοβάμαι. Φοβάμαι το θάνατο γιατί είναι κάτι άγνωστο. Γιατί η γνώση δεν είναι διανοητική απομνημόνευση. Είναι εμπειρία. Και την εμπειρία του θανάτου δεν την έχει κανείς. Αυτοί που λένε ότι δεν φοβούνται το θάνατο έχουν αναπτύξει πολύ γερές άμυνες και δεν αφήνουν τον εαυτό τους να έρθει σε επαφή με το συναίσθημα του φόβου.

Πως αντιλαμβάνεστε την αιώνια ζωή;

Ο Χριστός λέει ότι η αιώνια ζωή είναι να γνωρίζεις τον αληθινό Θεό, να τον γνωρίζεις, να έχεις μία σχέση μαζί του. Δεν λέει ότι είναι θέμα χρόνου η αιωνιότητα, ότι είναι χρόνος ή τόπος. Είναι τρόπος, και εκείνοι που γεύονται την αιώνια ζωή δεν ρωτάνε τέτοια ερωτήματα, αν ζεις στην Αμερική δεν ρωτάς αν υπάρχει Αμερική.

Ποιος είναι

Σπούδασε πολιτικές επιστήμες στην Πάντειο, Νομικά στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Ποιμαντική Ψυχολογία στις ΗΠΑ. Χειροτονήθηκε διάκονος και ιερέας το 1962 στην Ελλάδα. Υπηρέτησε ως εφημέριος στις ΗΠΑ και δίδαξε Ποιμαντική Ψυχολογία στην Ορθόδοξη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού στη Βοστώνη από το 1969 έως το 1976. Από το 1976 μέχρι σήμερα έχει γράψει πληθώρα βιβλίων. Το τελευταίο έχει τίτλο «Ούτε πολύ νωρίς, ούτε πολύ αργά» και το έγραψε μαζί με τον ψυχοθεραπευτή Γιώργο Σιγαλό.

Όπως γράφει ο δρ Ντάιερ, ” Τα προβλήματα δημιουργούνται στη σκέψη μας. Η καρδιά έχει την απάντηση για τη λύση τους”.