23 Jun Το υπαρξιακό μοντέλο του Ίρβιν Γιάλομ

 

 

 

Ο σύγχρονος ψυχολόγος Ίρβιν Γιάλομ το 1981 προσδιόρισε τέσσερεις απόλυτες υπαρξιακές ανησυχίες, που έχουν μεγάλη σημασία στην ψυχοθεραπεία: Το θάνατο, την ελευθερία, την απομόνωση και την έλλειψη νοήματος στη ζωή. Κάθε μία από αυτές τις ανησυχίες προκαλεί εσωτερικές συγκρούσεις στο υπαρξιακό πλαίσιο αναφοράς, όπως το αντιλαμβάνεται ο Γιάλομ.
Ο θάνατος: Είναι η πιο οφθαλμοφανής απόλυτη ανησυχία. Είναι προφανές σε όλους ότι ο θάνατος θα έρθει και ότι δεν υπάρχει διαφυγή. Είναι μια φοβερή αλήθεια στην οποία τα άτομα αποκρίνονται με τρόμο και συχνά αναπτύσσουν άμυνες, που επηρεάζουν σημαντικά το χαρακτήρα τους. Το παιδί από μικρή ηλικία είναι απασχολημένο με το θάνατο και η εξάλειψη του τρόμου του θανάτου είναι ένα σημαντικό αναπτυξιακό στάδιο στη ζωή του. Συχνά ψυχοπαθολογικά συμπτώματα οφείλονται σε αδυναμία υπέρβασης του φόβου του θανάτου.
Ελευθερία: Φυσιολογικά δεν θα θεωρούσαμε την ελευθερία ως πηγή ανησυχίας. Μάλλον το αντίθετο. Η ελευθερία θεωρείται γενικά μια θετική έννοια. Η ιστορία του δυτικού πολιτισμού σημαδεύτηκε από λαχτάρα και αγώνα για ελευθερία, ωστόσο στο υπαρξιακό πλαίσιο η έννοια της ελευθερίας τρομάζει. Η ελευθερία αναφέρεται στο γεγονός ότι ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος και συγγραφέας του δικού του κόσμου, του δικού του σχεδιασμού ζωής, των δικών του επιλογών και δράσεων. Αν είναι αλήθεια ότι δημιουργούμε τον Εαυτό μας και το δικό μας κόσμο, αυτό σημαίνει ότι δεν πατάμε σε στέρεο έδαφος και κάτω μας υπάρχει μια άβυσσος, το τίποτα. Σε αντίθεση με την καθημερινή μας εμπειρία, είμαστε περαστικοί από τη ζωή, ερχόμαστε και φεύγουμε από ένα σύμπαν που δεν είναι συνεκτικό, ούτε δομημένο με ένα μεγάλο σχέδιο. Η άσκηση της ελευθερίας ανοίγει το δρόμο για την ανάδειξη της ευθύνης, που αποτελεί σημαντική πηγή άγχους για τους ανθρώπους. Τ’ άτομα διαφέρουν σημαντικά ως προς το βαθμό ευθύνης που μπορούν να αναλάβουν στη ζωή τους. Μερικοί ρίχνουν την ευθύνη για ότι τους συμβαίνει στους άλλους, στις συνθήκες της ζωής, στα αφεντικά και στις συζύγους τους. Άλλοι την αρνούνται τελείως θεωρώντας τους Εαυτούς τους «αθώα θύματα» που πάσχουν από εξωτερικά γεγονότα, αδιαφορώντας ενδεχομένως αν οι ίδιοι έχουν βάλει σε κίνηση τα γεγονότα αυτά.
Ορισμένοι δεν διστάζουν να αρνηθούν τελείως την ύπαρξη της ευθύνης τους, βγάζοντας την τελείως «απ’ το μυαλό τους», σα να μην είναι υπόλογοι της συμπεριφοράς τους. Μια άλλη πτυχή της ελευθερίας είναι η θέληση. Η θέληση περνά από την επιθυμία, στην απόφαση και τελικά στη δράση. Πολλά άτομα έχουν τεράστιες δυσκολίες να εκφράσουν επιθυμίες. Άλλα μπορεί να είναι εξαιρετικά σαφή για το τι θέλουν, αλλά δεν είναι σε θέση να αποφασίσουν ή να επιλέξουν και πολύ περισσότερο να δράσουν. Συχνά βιώνουν τη λήψη αποφάσεων ως πανικό. Μπορεί να επιχειρήσουν να μεταβιβάσουν το δικαίωμα της απόφασης σε κάποιον άλλον ή να ενεργήσουν κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η απόφαση να παίρνεται γι αυτούς από τις περιστάσεις. Το πέρασμα από την ελευθερία, στην επιθυμία, στην απόφαση, στη δράση, είναι για πολλούς ανθρώπους μια επώδυνη διαδικασία, που προτιμούν να αποφεύγουν.

Η απομόνωση: Μια Τρίτη απόλυτη ανησυχία είναι η απομόνωση. Είναι σημαντικό να γίνει διάκριση της υπαρξιακής από τους άλλους τύπους απομόνωσης. Η διαπροσωπική απομόνωση αναφέρεται στο χάσμα που υπάρχει μεταξύ του «Εαυτού» και των άλλων ανθρώπων, λόγω έλλειψης κοινωνικών δεξιοτήτων και ψυχοπαθολογίας στο θέμα της οικειότητας. Η υπαρξιακή απομόνωση είναι ένας όρος, που καθιερώθηκε για πρώτη φορά από τον Φρόιντ και αναφέρεται στο γεγονός ότι είμαστε απομονωμένοι από κομμάτια του Εαυτού μας. Θύλακες του Εαυτού μας, εμπειρίες, συναισθήματα και επιθυμίες, διασπώνται από τη συνείδηση και αγνοούμε ότι υπάρχουν. Ωστόσο λειτουργούν υπόγεια και ταράζουν τη ζωή μας χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε. Ο στόχος της ψυχοθεραπείας σε αυτές τις περιπτώσεις είναι να βοηθήσει τα άτομα αυτά να ανακτήσουν και να επανενώσουν τα αποσχισμένα τμήματα του Εαυτού τους.
Πολλοί προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την απομόνωση μέσω της διάχυσης. Αποφεύγουν την προσωπική τους ανάπτυξη και την αίσθηση απομόνωσης που τη συνοδεύει, προτιμώντας να μαλακώσουν τα όρια του Εγώ τους, να ελαχιστοποιήσουν τις επιθυμίες τους και να ζήσουν μέσα από τη ζωή ενός άλλου ατόμου. Άλλοι μπορεί να διαχυθούν σε μια ομάδα, μια αιτία, μια χώρα, ένα έργο. Με το να είναι κανείς όπως οι άλλοι, να ταιριάζει στο ντύσιμο, στην ομιλία και στα έθιμα, να μην έχει δικές του σκέψεις, συναισθήματα, επιθυμίες, σώζεται από την απομόνωση του μοναχικού του Εαυτού. Μια άλλη συνηθισμένη απάντηση στην απομόνωση είναι η ψυχαναγκαστική σεξουαλικότητα. Τα σεξουαλικά καταναγκαστικά άτομα δεν σχετίζονται με όλη την Ύπαρξη των άλλων, αλλά μόνο με το τμήμα της που ικανοποιεί τις ατομικές τους ανάγκες. Ειδικότερα, ενδιαφέρονται μόνο για τα τμήματα εκείνα που διευκολύνουν την αποπλάνηση και τη σεξουαλική πράξη.
Η έλλειψη νοήματος: Η τέταρτη τελική ανησυχία είναι η έλλειψη νοήματος. Εάν κάθε άτομο είναι μόνο, ζει στον κόσμο του, μέσα σ’ ένα αδιάφορο σύμπαν και τελικά πεθαίνει μόνο του, τότε τι νόημα μπορεί να ‘χει η ζωή; Γιατί ζούμε; Αν δεν υπάρχει σχεδιασμένη προαποφασισμένη ζωή, τότε ο καθένας πρέπει να οικοδομήσει το δικό του νόημα στη ζωή. Το ερώτημα όμως είναι, «μπορεί ο καθένας να δημιουργήσει ένα αυτόνομο νόημα για να αντέξει τη ζωή του»;
Ο άνθρωπος φαίνεται να απαιτεί νόημα. Η νευροψυχολογική μας οργάνωση είναι τέτοια, που τυποποιεί τα τυχαία ερεθίσματα. Τα οργανώνει αυτόματα σε σχήμα και ουσία. Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με έναν ελλιπή κύκλο, τον φανταζόμαστε αυτόματα πλήρη. Όταν μια οποιαδήποτε κατάσταση δεν σχηματοποιείται, βιώνουμε δυσφορία. Με τον ίδιο τρόπο που οργανώνουμε τυχαία ερεθίσματα, αντιμετωπίζουμε και τις υπαρξιακές καταστάσεις. Σε ένα άτακτο κόσμο νοιώθουμε ασταθείς και ψάχνουμε σχέδιο. Η τέταρτη εσωτερική σύγκρουση πηγάζει από αυτό το δίλημμα: Πως ένα Ον που απαιτεί νόημα, μπορεί να βρει νόημα σε ένα σύμπαν που δεν έχει κανένα νόημα;

Εμείς είμαστε οι θύτες του εαυτού μας – Συνέντευξη με τον Αμερικανό ψυχοθεραπευτή Morgan Goodlander

 

Κ Goodlander, γιατί έχουμε εξαρχής την ανάγκη οι άνθρωποι να κάνουμε σχέσεις;

Είμαστε κοινωνικά και «σχεσιακά» πλάσματα. Υπάρχουμε μόνο σε σχέση με το περιβάλλον και τους σημαντικούς άλλους. Χωρίς να μας στηρίζει το περιβάλλον και χωρίς να παίρνουμε ανατροφοδότηση για το πώς εμείς και οι άλλοι εμφανιζόμαστε στον κόσμο, θα ήμασταν εντελώς χαμένοι.

Δεν υπάρχει ανεξάρτητος άνθρωπος. Όλοι οι άνθρωποι ξεκίνησαν τη ζωή τους μέσα σε μια ορισμένη μορφή βασικής υποστηρικτικής σχέσης ως παιδιά και ανεξάρτητα από το πόσο αντικοινωνικοί μπορεί να γίνουν αργότερα στη ζωή, θα είναι πάντα εκείνες οι πρώτες σχέσεις που τους έδωσαν μορφή και που θα τους συντηρούν μέσα στην απομόνωσή τους. Με άλλα λόγια, ακόμα και ο ερημίτης κουβαλά μαζί του στη σπηλιά την πρώιμη παιδική του ηλικία.

Βλέπουμε πραγματικά το άλλο άτομο μέσα σε μια σχέση ή μόνο τις δικές μας προβολές;

Στο μεγαλύτερο μέρος μια σχέσης βλέπουμε τον εαυτό μας και όχι το άλλο άτομο. Η αντίληψη είναι αυτοβιογραφική. Παρ’ όλα αυτά, δεν σημαίνει ότι δεν μπορώ να διακρίνω τη δική μου σειρά αντιληπτικών φίλτρων. Αντιθέτως, όλοι έχουμε την ικανότητα να αντιληφθούμε τη συνολικότερη εικόνα και τον κόσμο γύρω μας και αυτό αποτελεί μια εμπειρία που μας εξελίσσει, καθώς μπορούμε να μοιραστούμε εκείνες τις στιγμές με τον άλλο μέσα από το διάλογο ή τη γραφή.

Ισχύει το γεγονός ότι ψάχνουμε τους γονείς μας στις σχέσεις μας;

Ψάχνουμε ό,τι μας είναι οικείο και συμπεριφερόμαστε όπως έχουμε διδαχθεί να συμπεριφερόμαστε μέσα στην οικογένειά μας. Προγραμματιζόμαστε ασυνείδητα να επαναλαμβάνουμε αυτά που έχουμε μάθει, επειδή η αντίληψή μας από μόνη της είναι δομημένη έτσι ώστε να βρίσκει και να ανταποκρίνεται σε εκείνα τα προηγούμενα μοτίβα, αγνοώντας τα υπόλοιπα.

Αναζητάμε ασυνείδητα το παλιό και αγνοούμε το καινούριο. Το σώμα και ο εγκέφαλός μας έλκονται από αυτό που ήδη γνωρίζουν. Γι’ αυτό και η ιστορία της οικογένειας επαναλαμβάνεται από μόνη της από γενιά σε γενιά.

Μπορεί να υπάρξει αληθινή αγάπη ανάμεσα σε ανθρώπους με μεγάλη διαφορά ηλικίας;

Η αληθινή αγάπη υπάρχει παντού. Και δεν φταίει το ότι είναι δύσκολο να τη βρούμε. Το πρόβλημα είναι ότι περισσότεροι άνθρωποι δεν την αναζητούν πραγματικά και δεν την θέλουν. Θέλουν αυτό με το οποίο μεγάλωσαν ή είναι απασχολημένοι με το να αντιστέκονται σε αυτό με το οποίο μεγάλωσαν. Είτε έτσι, είτε αλλιώς, είναι παγιδευμένοι μέσα σε ένα αντιληπτικό μοτίβο και στην αναζήτηση/ απόρριψη μιας επανάληψης, παρά στην αληθινή αγάπη.

Γιατί πληγώνουμε αυτούς που αγαπάμε;

Ο πόνος είναι μέρος της φυσικής ανθρώπινης κατάστασης. Όσο ζούμε, πληγωνόμαστε. Το πρόβλημα είναι ότι δεν αποδεχόμαστε αυτή τη βασική αλήθεια και τη φυσική θεραπεία της αγάπης και του έρωτα που συνοδεύει την πραγματικότητα του πόνου.

Γεμίζουμε ανασφάλειες και αρχίζουμε να κατηγορούμε ο ένας τον άλλο, τσακωνόμαστε για το τι είναι σωστό και τι όχι και προσπαθούμε να βρούμε τον τρόπο για να μην πληγωνόμαστε, αντί να αποδεχτούμε και να αγαπήσουμε ο ένας τον άλλο ανεξαρτήτως του ποια πιστεύουμε ότι είναι η αιτία.

Υπάρχουν θύματα και θύτες σε μια σχέση;

Είμαστε πρωτίστως τα θύματα των εκάστοτε μοτίβων, που έχουμε ασυνείδητα εσωτερικεύσει από την ανατροφή μας, από την παιδική μας ηλικία. Είμαστε εμείς οι θύτες του εαυτού μας, εφαρμόζοντάς τα σε συχνή βάση και είμαστε πρόθυμοι να τα εφαρμόσουμε και σε όλους όσοι έχουν αποφασίσει να μένουν μαζί μας.

Βασίζεται η αγάπη στην εξάρτηση;

Η αληθινή αγάπη είναι από μόνη της εξάρτηση. Όταν είστε αρκετά ανεξάρτητοι, για να γίνετε και εξαρτημένοι, τότε έχετε την πραγματική αγάπη. Δυστυχώς, το ένα δεν υπάρχει χωρίς το άλλο. Είναι στην ουσία το ίδιο.

Ποια είναι τα συστατικά για μια υγιή και μακροχρόνια σχέση; Η χημεία; Τα κοινά στοιχεία, τα αντίθετα ή τα συμπληρωματικά; Η αμοιβαία προσπάθεια ή κάτι άλλο;

Τα κύρια συστατικά είναι το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη σχέση παρά για τον εαυτό μας, η ικανότητα να νοιαζόμαστε για τις αμοιβαίες και ανεξάρτητες ανάγκες και η ικανότητα να συγχωρούμε και να ξεχνάμε, όταν πληγώνουμε ο ένας τον άλλο, κάτι που αναπόφευκτα θα συμβεί.

Πολλά ζευγάρια παραμένουν μαζί, παρά τους συνεχείς του καυγάδες ή την αδιαφορία, απλά επειδή πιστεύουν ότι με αυτό τον τρόπο προστατεύουν τα παιδιά τους. Ποια είναι η άποψή σας ως προς αυτό; Τι είναι το καλύτερο για τα παιδιά, δύο δυστυχισμένοι ή δύο χωρισμένοι γονείς;

Η θέση μου είναι ότι ένα δυστυχισμένο ζευγάρι που μένει μαζί για τα παιδιά απλά τα διδάσκει να βρουν συντρόφους με τους οποίους να είναι και εκείνοι δυστυχισμένοι, όταν μεγαλώσουν. Αν οι γονείς επιλέξουν να μείνουν μαζί, οφείλουν και για εκείνους, αλλά και για τα παιδιά τους, να γίνουν ευτυχισμένοι. Η ευτυχία μπορεί να γίνει επιλογή. Η επιλογή του «μένουμε μαζί, αλλά όντας δυστυχισμένοι», είναι απλά νευρωτική.

Τι έχει να μας προσφέρει η Gestalt όσον αφορά στις σχέσεις;

Η Gestalt μας προσφέρει τη «σοφία της στιγμής», έναν απλό και άμεσο τρόπος να γνωρίζουμε πώς νιώθουμε και τι χρειάζεται να κάνουμε στο 90% των προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε στη ζωή. Δεν λειτουργεί σε κάθε πρόκληση που αφορά στις σχέσεις, αλλά λειτουργεί στις περισσότερες προκλήσεις, αν αφιερώσετε χρόνο στο να μάθετε πραγματικά τη διαδικασία επίγνωσης της Gestalt.

Πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το σώμα ως πυξίδα για τις σχέσεις μας;

Αυτή είναι η αληθινή ομορφιά της γκεσταλτικής προσέγγισης. Η Gestalt μας απελευθερώνει από τον ατέλειωτο εσωτερικό διάλογο και την υπερανάλυση και μας προσφέρει ένα απλό τρόπο εστίασης και επιλογής των σημαντικών στιγμών.

 

2.  Η σκέψη ότι κάποια στιγμή θα πάψουμε να υπάρχουμε, για τους περισσότερους από εμάς είναι τρομακτική. Ο Βουδισμός προσφέρει μία διαφορετική προσέγγιση που μπορεί να καθησυχάζει. Ένα κεντρικό δόγμα της θρησκείας αυτής είναι ότι όλα είναι προσωρινά και ότι η έννοια του Εαυτού είναι στην πραγματικότητα μια ψευδαίσθηση. Οπότε, αν δεν υπάρχει ο Εαυτός μας, πρέπει να φοβόμαστε για το τέλος του;

Η φράση «Ανεξερεύνητος Εαυτός» και μόνο υποδηλώνει ότι ο λεγόμενος «φυσιολογικός άνθρωπος» γνωρίζει πολύ λίγα για τον εαυτό του. Οι περισσότεροι από εμάς συγχέουν την αυτογνωσία με τη γνώση της συνειδητότητας εαυτού. Όποιος έχει συνείδηση του «Εγώ» θεωρεί ότι γνωρίζει τον εαυτό του. Το «Εγώ», όμως, γνωρίζει μόνο τα δικά του στοιχεία και το ασυνείδητο, που καταλαμβάνει την πλατύτερη ζώνη του εαυτού, συνήθως, παραμένει ανεξερεύνητο. Πώς ο ανεξερεύνητος εαυτός συνδέεται με τη μορφή , το σώμα, τα συναισθήματα και τις ασθένειες που αναπτύσσουμε; Ποιές είναι οι διαδικασίες αυτογνωσίας που μας επιτρέπουν να τον κατανοήσουμε καλύτερα και βαθύτερα; Πώς εμπλέκεται το ασυνείδητο; Ποια είναι τα σημεία στο σώμα μας που μπλοκάρουν και με ποιες ασκήσεις μπορούμε να τα ελευθερώσουμε ξανά; Γιατί η ζωγραφική μπορεί να βοηθήσει;

O EΥΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

«Η ψυχή μου είναι μια κρυμμένη ορχήστρα. Το μόνο που ακούω είναι η μουσική» (Φ. Πεσσόα). Ένα ενδιαφέρον ανάγνωσμα από τον Broks Paul DOCTV.GR 25 Ιανουαρίου 2017 «Αυτή την ξεχωριστή ημέρα, τα 121α μου γενέθλια, είναι ωραίο να έχω γύρω μου όσους αγαπώ. Δεν μπορώ να αρνηθώ ότι νιώθω γέρος, αλλά στο σώμα, όχι στο μυαλό. Πο, πο! Αρχισα πάλι να σκέφτομαι με τον παλιό τρόπο: μυαλό και σώμα, πνεύμα και ύλη. Είμαι αδικαιολόγητος. Το πνεύμα της μηχανής έχει εξορκιστεί εδώ και καιρό και, να η Σελέστ, η γλυκιά αναβαθμισμένη κόρη μου, η ζωντανή απόδειξη. Φιλάει το γερασμένο μέτωπό μου. Χρονολογικά η Σελέστ είναι 90 χρόνων. Σωματικά είναι μια γενετικά τροποποιημένη γυναίκα 30 ετών. Ψυχολογικά – ε, στην εποχή μας πρέπει να βλέπουμε με ανοιχτό μυαλό τις ψυχολογικές καταστάσεις. Ο γονιός όμως ποτέ δεν παύει να ανησυχεί για τα παιδιά του και η αναβάθμιση – η μεταφορά των πληροφοριών από τον παλιό εγκέφαλό της στον νέο – με προβλημάτισε, το ομολογώ. Πάντοτε ένιωθα λιγάκι υπεύθυνος για τη δημοτικότητα που έχει σήμερα η πνευματική μεταβίβαση, συνέβαλα στη δημιουργία ενός κλίματος αποδοχής. Συγχωρήστε μου τις αναπολήσεις». Το 2005 ο εφευρέτης και φουτουριστής Ρέι Κούρτσβαϊλ είχε προβλέψει ότι ο εγκέφαλος θα είχε πλήρως «τροποποιηθεί αντίστροφα» ως τα μέσα της δεκαετίας του 2020, και θα είχαμε μηχανολογικό εξοπλισμό και λογισμικά για την εφαρμογή της ανθρώπινης νοημοσύνης σε ένα μη βιολογικό υπόστρωμα. Δεν είχε πέσει πολύ έξω και η «συνειδητότητα» κατέληξε να γίνει κάτι ξεπερασμένο σαν το «φλογιστόν», τη θεωρητική ουσία που οι επιστήμονες κάποτε είχαν χρησιμοποιήσει για να εξηγήσουν τη φωτιά. Είναι παράξενο που κάποτε νομίζαμε ότι αυτό το πρόβλημα είναι δύσκολο. Οταν ωστόσο οι νευροεπιστήμονες στο γύρισμα της νέας χιλιετίας έβλεπαν μαγεμένοι τα φωτεινά σχήματα που αναδύονταν από τις υψηλής ευκρίνειας εγκεφαλικές τομογραφίες τους προβληματίζονταν από ένα ερώτημα: ποιος βρισκόταν πίσω από όλα αυτά; Πώς ο εγκέφαλος, με τις τόσο διαφορετικές και κατανεμημένες λειτουργίες του, έφθανε σε μια ενιαία αίσθηση ταυτότητας; Η «ψυχή» δεν περιλαμβάνεται στο λεξικό της νευροεπιστήμης, τι συμβαίνει όμως με τον εγκόσμιο εξάδελφό της, τον «εαυτό»; Μπορούσαμε να μιλάμε για τον εγκέφαλο ενός προσώπου χωρίς, τελικά, να μιλάμε για το συγκεκριμένο πρόσωπο; Ηταν ο εαυτός απλώς το άθροισμα των εγκεφαλικών τμημάτων του; Η ψευδαίσθηση του πνεύματος της μηχανής – το φυσικό ένστικτο ότι κάπου μέσα στις σκιές του εγκεφάλου κρύβεται ένα «εγώ» παρατηρητής, το οποίο ζει τις εμπειρίες, σκέφτεται τις σκέψεις και ελέγχει τις πράξεις – ήταν ακαταμάχητη. Αυτό ήταν ωστόσο δύσκολο να συμφιλιωθεί με τα υλικά γεγονότα και ήταν εύκολο να δει κανείς ότι οι νοητικές λειτουργίες στις οποίες βασιζόταν η αίσθηση του εαυτού – τα αισθήματα, οι σκέψεις, οι αναμνήσεις – ήταν διασκορπισμένες σε όλον τον εγκέφαλο. Δεν υπήρχε ένα σημείο συναρμολόγησης από το οποίο μια ψυχή-πιλότος παρακολουθούσε τους κύκλους των εμπειριών και κινούσε τους μοχλούς της δράσης. Ήμασταν – από τη νευροφυσιολογική άποψη – παντού. Και, από την άλλη πλευρά, ποιος νομίζαμε ότι κινούσε τους μοχλούς στο μυαλό της ψυχής-πιλότου; Αν βρίσκαμε ένα πνεύμα μέσα στη μηχανή, θα έπρεπε να αρχίσουμε να ψάχνουμε και για τη μηχανή μέσα στο πνεύμα. Η πίστη σε μια εσώτερη υπόσταση, ή κεντρικό πυρήνα, ή προσωπικότητα, λεγόταν «θεωρία τού εγώ». Η εναλλακτική «θεωρία των δεσμών» είχε περισσότερο νόημα από τη νευρολογική άποψη, αλλά πρόσβαλλε τις βαθύτερες διαισθήσεις μας. Τόσο το χειρότερο, σκέφτηκα. Θα πρέπει να μάθουμε να αντιμετωπίζουμε τα γεγονότα. Ο φιλόσοφος Ντέρεκ Πάρφιτ το έθεσε ξεκάθαρα: δεν είμαστε αυτό που πιστεύουμε ότι είμαστε. Οι ενέργειες και οι εμπειρίες συνδέονται αλλά δεν έχουν ιδιοκτήτη. Η ανθρώπινη ζωή συνίσταται σε μια μακρά σειρά – ή δέσμη – μπερδεμένων νοητικών καταστάσεων που απλώνονται σαν ζιζάνια στις μέρες και στα χρόνια, χωρίς όμως να έχουν κάποιον (ή κάτι) στο κέντρο τους. Ο εγκέφαλος ενεργεί, σκέφτεται, έχει συγκεκριμένες εμπειρίες και αυτό είναι όλο. Δεν υπάρχει κάτι βαθύτερο στο να είναι κανείς ένα πρόσωπο. Το μαγικό υφάδι του εγκεφάλου δεν χρειάζεται απαραίτητα μιαν υφάντρα. Ο Πέρφιτ επινόησε ένα περιώνυμο νοητικό πείραμα. Φανταστείτε ότι ταξιδεύετε κάπου με τηλεμεταφορά. Ενας ειδικός τομογράφος καταγράφει την κατάσταση κάθε κυττάρου στον εγκέφαλο και στο σώμα σας και κωδικοποιεί ψηφιακά τις πληροφορίες για τη ραδιομεταβίβαση. Το σώμα σας καταστρέφεται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αλλά ανασυντίθεται μόλις τα σήματα λαμβάνονται και αποκωδικοποιούνται στον προορισμό σας. «Φθάνετε» ακριβώς στην ίδια κατάσταση στην οποία «φύγατε», με ακριβώς ίδιο σώμα, εγκέφαλο και δομές νοητικής δραστηριότητας. Οι αναμνήσεις, οι πεποιθήσεις, τα σχέδια, οι ικανότητες και τα συναισθήματά σας είναι απολύτως ανέπαφα και πηγαίνετε όπου έχετε να πάτε νιώθοντας ότι τίποτε σε εσάς δεν έχει αλλάξει. Είναι σαν να ξυπνάτε από έναν ύπνο χωρίς όνειρα και να συνεχίζετε τη μέρα σας. Αν νιώθετε άνετα με αυτό το σενάριο, τότε θα πρέπει να νιώθετε άνετα και με τη θεωρία των δεσμών. Καταλαβαίνετε ότι ο παρατηρητής «εγώ» δεν είναι παρά δίκτυα ενέργειας και πληροφοριών τα οποία μπορούν να διακοπούν και να ανασυσταθούν χωρίς να καταστραφεί ο εαυτός – επειδή δεν υπάρχει εαυτός για να καταστραφεί. Ολα βρίσκονται στα δίκτυα. Αν, από την άλλη πλευρά, πιστεύετε ότι κάποιο ουσιώδες «εσείς» θα χαθεί σε αυτή τη διαδικασία, τότε είστε ένας αμετανόητος υπέρμαχος της θεωρίας τού εγώ. Πιστεύετε ότι το ανασυντεθειμένο σώμα δεν είστε «εσείς» αλλά ένα απλό αντίγραφό. Παρ’ ότι το αντίγραφο θα νιώθει βαθιά στα κόκαλά του ότι είναι το ίδιο πρόσωπο που μπήκε μέσα στον τομογράφο στην αρχή του ταξιδιού και οι φίλοι και τα αγαπημένα του πρόσωπα θα συμφωνούν μαζί του, εσείς θα επιμένετε ότι δεν μπορεί να είστε εσείς επειδή το σώμα και ο εγκέφαλός σας καταστράφηκαν. Εδώ βλέπουμε μια καθαρή αντιστροφή της συμβατικής σκέψης. Εκείνοι που πιστεύουν σε μια πνευματική υπόσταση ή ψυχή γίνονται ξαφνικά υλιστές, φοβούμενοι την απώλεια του «αρχικού» σώματος. Εκείνοι, αντίθετα, που δεν πιστεύουν κάτι τέτοιο είναι έτοιμοι να δεχθούν μια ζωή μετά τον σωματικό θάνατο. Οι φιλοσοφικές αναζητήσεις εκείνης της εποχής ήταν πολύ ενδιαφέρουσες, αλλά η επιστήμη του εαυτού είχε πιο πρακτικές ανησυχίες. Ηταν το ξεκίνημα μιας νέας εποχής στη νευροψυχιατρική. Η ιδέα ότι κάποιες μορφές παραφροσύνης ήταν «διαταραχές του εαυτού» επικρατούσε επί περισσότερους από δύο αιώνες, τώρα όμως η έννοια είχε αρχίσει να τελειοποιείται. Ο αυτισμός και η σχιζοφρένεια, για παράδειγμα, είχε αποκαλυφθεί ότι ήταν ελαττώματα στα κυκλώματα του εγκεφάλου που ρύθμιζαν την προσωπική συνείδηση. Αυτά τα δίκτυα ενορχήστρωναν την κοινωνική γνώση, από την ανάλυση της κατεύθυνσης του βλέμματος και την έκφραση του προσώπου ως την αποκρυπτογράφηση των πεποιθήσεων, των στάσεων και των προθέσεων. Διεξάγοντας αυτή τη διαδικασία προσδιόριζαν τη θεμελιώδη μονάδα της κοινωνικής επαφής, το πρόσωπο. Όπως ο εγκέφαλος είχε εξελίξει συστήματα για την καθοδήγηση των διαδράσεων με τον φυσικό κόσμο, έτσι – όπως συνειδητοποιήσαμε μάλλον καθυστερημένα – είχε εξελίξει και ειδικούς μηχανισμούς για να επιτρέπει τη διάδραση του «εαυτού» με τον «άλλο». Η ανακάλυψη των «νευρώνων-καθρεφτών» τη δεκαετία του 1990 ήταν εξαιρετικά σημαντική από αυτή την άποψη. Ο Βιλαγιανούρ Σ. Ραματσαντράν, ένας από τους κορυφαίους νευρολόγους της εποχής, τη συνέκρινε με την αποκωδικοποίηση του DNA από τον Κρικ και τον Γουότσον. Οι νευρώνες-καθρέφτες ενεργοποιούνται όχι μόνον ως αντίδραση σε αυτοπροκαλούμενες συμπεριφορές (όπως το να πιάσει κανείς ένα αντικείμενο) αλλά και ως αντίδραση σε πράξεις που διενεργούνται από άλλα άτομα. Ο πόνος και η συναισθηματική συμπεριφορά «καθρεφτίζονται» επίσης. Το συμπέρασμα – ότι τα μυαλά συνδέονται με νευρολογικές «γέφυρες» – ήταν εντυπωσιακό και οι νευρώνες-καθρέφτες γρήγορα εντάχθηκαν στις θεωρίες της αναπτυξιακής ψυχολογίας και της ηθικής συμπεριφοράς. Ο εαυτός μπήκε στο εργαστήριο της νευροβιολογίας. Εκείνη περίπου την εποχή έγινε εμφανές ότι, αντί για ένα «πνεύμα της μηχανής», τελικά μάλλον είμαστε η σύνθεση δύο φαντασμάτων. Ο εαυτός της παρούσας στιγμής – ο αποκαλούμενος «ελάχιστος» ή «πυρήνας» – ήταν, όπως είπε ο νευροεπιστήμονας Αντόνιο Νταμάσιο, «μια παροδική οντότητα, η οποία αναδημιουργείται για το καθένα από τα αντικείμενα με τα οποία διαντιδρά ο εγκέφαλος». Συνδεόταν με εγκεφαλικά συστήματα που σχετίζονταν με τη χαρτογράφηση και τη ρύθμιση των σωματικών καταστάσεων. Το άλλο φάντασμα ήταν ο «εκτεταμένος» εαυτός: ένα ενιαίο, συνεχές ον το οποίο ταξίδευε από το παρελθόν το οποίο θυμόταν στο μέλλον το οποίο περίμενε με ένα σύνολο δεξιοτήτων, αποθεμάτων γνώσεων και διαθέσεων ώστε να ενεργεί με συγκεκριμένους τρόπους. Αυτός ο «αυτοβιογραφικός» εαυτός αναδυόταν από τα δίκτυα της γλώσσας και της μακροπρόθεσμης μνήμης. Ο Μάικλ Κατζανίγκα, ένας από τους μεγάλους πρωτοπόρους της γνωστικής νευροεπιστήμης, υπέδειξε ένα συγκεκριμένο σύστημα του αριστερού ημισφαιρίου -το αποκάλεσε «ο διερμηνέας»- του οποίου το έργο ήταν να πλέκει ξεχωριστά νήματα εγκεφαλικής λειτουργίας σε μια ενιαία κλωστή υποκειμενικής εμπειρίας. Λειτουργούσε εντοπίζοντας δίκτυα δραστηριότητας σε διάφορα σημεία του εγκεφάλου και συσχετίζοντάς τα με γεγονότα στον εξωτερικό κόσμο: ήταν ένας αφηγητής ιστοριών. Ο ελάχιστος εαυτός μάς έδινε την αίσθηση του τόπου και των ορίων και την αίσθηση επενέργειας – ότι δηλαδή ασκούμε έλεγχο στις ενέργειές μας. Τα θεμελιώδη αυτά συστατικά της αυτοσυνείδησης ήταν ωστόσο μάλλον εύθραυστες κατασκευές. Διαταραχές της κροταφιαίας και βρεγματικής λειτουργίας του λοβού μπορούσαν να προκαλέσουν σημαντικές μετατοπίσεις της αντίληψης, όπως εξωσωματικές εμπειρίες και αυτοσκοπικές παραισθήσεις (το να βλέπει κανείς το σώμα του σε έναν εξωπροσωπικό χώρο). Η βλάβη των μετωπιαίων λοβών μπορούσε να διαταράξει την αίσθηση της επενέργειας, με αποτέλεσμα τα άκρα να γίνονται αυτόβουλα και ανυπάκουα. Ο εκτεταμένος εαυτός ήταν και αυτός νευρολογικά εύθραυστος. Μπορούσε να αποσυναρμολογηθεί σταδιακά από την άνοια ή να συντριβεί από την επίθεση κάποιου ιού – η ιστορία του εαυτού διαλυόταν με τη διάλυση της μνήμης. Αντιστρόφως, ένα βαθύ εγκεφαλικό επεισόδιο ή ένα τραύμα στον μετωπιαίο λοβό μπορούσε να αφήσει ανέπαφη τη μνήμη αλλά να επηρεάσει τους μηχανισμούς των συναισθημάτων και της ιδιοσυγκρασίας. Η ιστορία συνεχιζόταν, αλλά ο κεντρικός χαρακτήρας είχε αλλάξει σε βαθμό που να μην αναγνωρίζεται. Μερικές φορές χαλούσε ο ίδιος ο μηχανισμός αφήγησης ιστοριών οδηγώντας στην εξύφανση φανταστικών, ενίοτε φαντασιακών, αυτοβιογραφικών διαστρεβλώσεων. Οπως το έθεσε ο επιστημονικός αρθρογράφος Τζον Μακ Κρόουν, απέχουμε μόλις μια θρόμβωση σε κάποιο αγγείο από το να γίνουμε κάποιοι άλλοι. Η αίσθηση του εαυτού είναι ελάσιμη. Αυτό ήταν το μήνυμα. Οι νευρολογικές ασθένειες που επικρατούσαν ακόμη τότε επηρέαζαν την ανθρώπινη φύση με τέτοιου είδους τρόπους και μερικές φορές βλέπαμε ορισμένες ξεκάθαρες αποσυνδέσεις των δύο «εαυτών». Θυμάμαι μια ασθενή που έπασχε από παροδική επιληπτική αμνησία, με αποτέλεσμα να χάνει κατά διαστήματα την αίσθηση ταυτότητάς της Το περιβάλλον τής φαινόταν ξαφνικά άγνωστο, σύντομα δεν είχε ιδέα για το ποια ήταν, πού βρισκόταν και τι έκανε. Περιοριζόταν στον ελάχιστο εαυτό της: ένα ρευστό σημείο υποκειμενικής συνείδησης χωρίς ταυτότητα. Σε άλλες, σπάνιες περιπτώσεις, έβλεπα το αντίθετο: τον ελάχιστο εαυτό να διαλύεται και να αφήνει μόνο την ιστορία του εκτεταμένου εαυτού. Μια ασθενής είχε ισχυρό αίσθημα ταυτότητας και αυτοβιογραφίας, πίστευε όμως ότι είχε πάψει να υπάρχει. «Είμαι νεκρή;» ρωτούσε. Επασχε από το σύνδρομο του Κοτάρ, το οποίο οφειλόταν σε μια νευρολογική αποσύνδεση των αισθημάτων και των σκέψεων. Το να σκέφτεσαι ότι υπάρχεις δεν αρκεί, πρέπει και να το αισθάνεσαι. «Αισθάνομαι, σκέφτομαι, άρα υπάρχω». Μια άλλη ασθενής με σύνδρομο του Κοτάρ πίστευε ότι το μόνο που είχε απομείνει από αυτήν ήταν η φωνή της. Ολοι έχουμε μια εσωτερική φωνή. Αυτή συνεχίζει την ιστορία και συντηρεί την ψευδαίσθηση ότι «κάποιος είναι μέσα». Τα λόγια αυτά όμως, που διαβάζετε αυτή τη στιγμή, τίνος είναι; Δικά σας ή δικά μου; Το νόημα της συγγραφής είναι να συλλάβει τη φωνή που βρίσκεται μέσα στο κεφάλι κάποιου άλλου. Αυτό κάνω. Τα λόγια μου έχουν καταλάβει τα κυκλώματα της γλώσσας του εγκεφάλου σας. Εγινα, έστω παροδικά, η εσωτερική φωνή σας. Δεν σημαίνει αυτό, υπό μιαν έννοια, ότι έγινα εσείς (ή εσείς εγώ): το ερώτημα είναι σοβαρό. Το γραπτό κείμενο είναι μια πρωτόγονη αλλά ισχυρή μορφή εικονικής πραγματικότητας. Εν αρχή ην ο λόγος. Και εν τέλει; Μια απελευθερωτική αλήθεια. Δεν υπάρχουν ψυχές, μόνο ιστορίες. Υπήρξα μάρτυρας μιας κοπερνικής επανάστασης του εαυτού. Μιας ιστορικής στροφής από την εποχή του εγωμονισμού, όπου όλοι ήμασταν το επίκεντρο του Σύμπαντος (αγαπώντας τον εαυτό μας, μισώντας τον εαυτό μας ή όντας απορροφημένοι στον εαυτό μας), σε μιαν εποχή αυτοδιασποράς, όπου το εγώ θεωρείται περιοριστικό. Είδα την επιστήμη του εαυτού να μετέχει όλο και περισσότερο στις μεγάλες κοινωνικές και ηθικές αντιπαραθέσεις του αιώνα, από τις παλιές διαφωνίες για την ευθανασία και την ελεύθερη βούληση ως τις διαμάχες για την ενίσχυση του εγκεφάλου, την κυβερνοηθική, και τη σύντηξη, σχάση και αντιμετάθεση των εγκεφάλων. Αν κάποτε όμως ανησυχούσαμε για την ευθανασία, τώρα αυτό που απασχολεί τους πολιτικούς και τους ειδικούς της ηθικής είναι τα δικαιώματα των έξυπνων, με αυτοσυνείδηση, μηχανών. Ο άλλοτε χρυσός κανόνας -να φέρεσαι στους άλλους όπως θέλεις να σου φέρονται- βασιζόταν σε μια σταθερή αντίληψη των όρων «εσύ» και «άλλος». Τώρα δεν είναι τόσο ξεκάθαρο πού τελειώνει το ένα πρόσωπο και πού αρχίζει το άλλο. Τα νευρωνικά εμφυτεύματα και οι τεχνολογίες επέκτασης του εγκεφάλου της νανορομποτικής έχουν αυξήσει την ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών του εγκεφάλου κατά δισεκατομμύρια φορές. Οι βιολογικές μορφές συναισθηματικής ταύτισης (οι παλιοί καλοί νευρώνες-καθρέφτες) έχουν ξεπεραστεί εδώ και καιρό. Τώρα είναι δυνατόν να μοιράζεσαι τις εμπειρίες των άλλων άμεσα, να είσαι κάποιος άλλος. Το να βασίζεται κανείς στον βιολογικό εγκέφαλό του φυσικά δεν συνιστάται. Ποιος θέλει να πεθάνει; «Και έτσι η Σελέστ, η γλυκιά αναβαθμισμένη κόρη μου, με παίρνει από το χέρι και με οδηγεί στον θάλαμο όπου με περιμένει το δώρο μου. Βλέπω το γενετικά τροποποιημένο σώμα μου, να κάθεται ακίνητο: το άψυχο σώμα ενός νεαρού άνδρα έτοιμου για την ανάσταση. Το κύκλωμα του εγκεφάλου από νανοσωλήνες άνθρακα βρίσκεται σε νάρκη, σύντομα όμως θα κατοικηθεί από το ψηφιακό του πνεύμα. Οπως η Σελέστ, διάλεξα τα 30. Ηταν μια καλή ηλικία. Αντίθετα από αυτήν, αντιστάθηκα στον πειρασμό των κοσμητικών επεμβάσεων. Ετσι όπως είμαι, και αν σας αρέσω. Και προτίμησα ένα συντηρητικό επίπεδο αντιμετάθεσης 1, ο καινούργιος εγκέφαλός μου θα λειτουργεί, όπως ο παλιός, σαν ξεχωριστή μονάδα με μη ενισχυμένο λογισμικό. Η Σελέστ είναι επίπεδο 3 – ενισχυμένη και συμβατή με τη συνείδηση κυψέλης. Είναι απόλυτα εμπλεγμένη στον ιστό της συλλογικής συνείδησης – δηλαδή την κυψέλη. “Πώς είναι; ” τη ρωτάω. “Ασύλληπτο” λέει, κοροϊδεύοντας με το βλέμμα της τη νοσταλγία μου για τον ανεπαρκή ατομισμό. Υστερα μου λέει ότι ήρθε η ώρα. Κάθομαι στην καρέκλα δίπλα στο πτώμα μου, μακάρι να μην ήταν όλα τόσο τελετουργικά. “Χρόνια πολλά, μπαμπά” “Αντίο, Σελέστ”». Ο κ. Πολ Μπροκς είναι καθηγητής της Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Πλίμουθ της Βρετανίας. [Πηγή: www.doctv.gr]

Γράφει η Γώγα Κυριακίδου, Σύμβουλος-Ψυχολόγος

«Ακολουθούσε το μόνο σκοπό που είχε θέσει: να ζήσει τη ζωή του και όχι απλώς να επιβιώσει.» Στέφαν Τσβάϊχ

Δεν είναι δυνατόν να ζήσουμε την ζωή ενός άλλου ή να μην ζήσουμε την δική μας. Σκεφτείτε και γράψτε λίγα λόγια πάνω στην εξής φράση: Τι έκανα στη ζωή μου;

Όταν δεν είμαστε ικανοποιημένοι λέμε: «Έχω την εντύπωση ότι δεν έκανα τίποτα στην ζωή μου». Μετά ίσως αναρωτηθούμε τι έκανε η ζωή ή η μοίρα για μας, ή για την ακρίβεια τι της επιτρέψαμε να κάνει, σε μία κατάσταση παθητικότητας που είχε εξασθενίσει όλες τις δυνάμεις της θέλησής μας. Κάποιοι λένε: «Έζησα πολλά πράγματα αλλά δεν έζησα την ζωή μου». Έχουν την αίσθηση πως υπάρχει κάτι κενό μέσα τους όπως μία ζωή χωρίς νόημα.

Λένε λοιπόν υποταγμένοι: «Έτσι είναι η ζωή», ενώ την ίδια στιγμή μέσα τους σκέφτονται «Δεν είναι έτσι». Δεν είναι αυτό που περιμένουν, «αυτό» που έχουν ανάγκη για να βρουν την ευτυχία, την πληρότητα. Το πρόβλημα είναι πως πριν ακολουθήσουμε ένα δρόμο που να ξέρουμε ότι είναι ο δικός μας, ψάχνουμε, ψηλαφίζουμε, ξεγελιόμαστε και φτάνουμε σε αδιέξοδα. Μόνο όταν βρεθούμε στο σωστό δρόμο, μόνο τότε καταλαβαίνουμε το λόγο όλων αυτών των παρακάμψεων. Δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς, έπρεπε να περάσουμε από εκεί. Χαράζουμε το δρόμο μας με πράξεις που ανταποκρίνονται σε καθορισμένες προσδοκίες ή επιταγές.

Αυτές δεν είναι τίποτε άλλο από την ανάγκη, να μας αγαπούν και να μας αναγνωρίζουν-το σημαντικότερο πάντα- και συνεπώς να νιώθουμε ότι αξίζουμε να υπάρχουμε. Έτσι δίνουμε προτεραιότητα σε ψευδαισθήσεις και αυταπάτες που σχετίζονται περισσότερο με την επιβίωση παρά με την ζωή: την επιβίωση της ψυχικής μας ισορροπίας. Ο Ζιραντού είπε πως το γεγονός ότι είμαστε δυστυχισμένοι δεν αποδεικνύει ότι δεν είμαστε ευτυχισμένοι. Αν αποδεχτούμε αυτό που είμαστε, μπορούμε να δούμε τι είναι δυνατό να μας προσφέρει αυτή η πραγματικότητα: να χαιρόμαστε αυτά που μας δίνει να ζήσουμε αυτή η ζωή.

Ας είμαστε μέσα στη ζωή, ας μη φοβόμαστε να ζήσουμε: να γελάσουμε και να κλάψουμε. Τα δάκρυα είναι για να μας ξεπλένουν τα μάτια και έτσι να βλέπουμε πιο καθαρά. Δεν υπάρχουν όμως εδώ 10 κανόνες για το «Πώς να ζήσετε την ζωή σας». Ξέρουμε και ξέρετε ότι αυτό δεν είναι εύκολο ούτε αποτελεσματικό, γιατί δεν βασίζεται στην εσωτερική σας σοφία, το δρόμο της καρδιάς σας. Πολλές μέθοδοι ενθάρρυνσης και παρακίνησης ή προσφοράς κινήτρων γρήγορα εξασθενούν. Γιατί;

Γιατί βασίζονται μόνο στο μυαλό και όχι στα βαθιά κομμάτια του εαυτού μας, την καρδιά και το πνεύμα μας. Έχουμε ικανότητες και πηγές μέσα μας που ούτε καν συνειδητοποιούμε. Αυτό που όλοι οι άνθρωποι ψάχνουμε είναι το νόημα της ζωής; Αυτό όμως που μάλλον ψάχνουμε είναι η εμπειρία να είμαστε ζωντανοί. Αν πραγματικά θέλετε να μεγαλώσετε, να αναπτύξετε: την προσωπική σας ζωή, τις σχέσεις σας, την οικονομική σας άνεση, την καριέρα σας, την οικογένειά σας, χρειάζεται να επηρεάσετε τον τρόπο που σκέπτεστε, όπως επηρεάζετε ένα παιδί- το κάνετε να δεχτεί αυτές τις αλλαγές σταδιακά- διαφορετικά δεν θα υπάρξει καμία αλλαγή.

Έχουμε κληρονομήσει τους φόβους τους πόνους και τους μύθους της οικογένειάς μας, στη συνέχεια δεν ξέρουμε αν είναι της οικογένειας μας ή δικά μας. Ακριβέστερα σαν παιδιά ξέραμε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά, αλλά αυτό το κάτι δεν λέχθηκε ποτέ. Δεν βλέπαμε πως θα μπορούσε να λυθεί και ποιος άλλος θα μπορούσε να το λύσει εκτός από εμάς. Δεν υπάρχει τίποτα πιο δύσκολο από το να βρεις τη λύση ενός προβλήματος που δεν εκφράστηκε ποτέ και που είναι δύσκολο-αδύνατο- να εκφραστεί με λόγια. Έτσι σαν παιδιά φορτωνόμαστε ένα ρόλο που δεν ξέρουμε που αρχίζει και που τελειώνει και για τον οποίο νιώθουμε ότι οι πιο κατάλληλοι να τον φέρουμε σε πέρας είμαστε εμείς.

Ζούμε με άγχος επειδή συνειδητοποιούμε ότι έχουμε να εκπληρώσουμε ένα καθήκον που δεν έχει ποτέ εκφραστεί ξεκάθαρα και που έχουμε πλήρη άγνοια για τον τρόπο που είναι σωστός να ενεργήσουμε. Περιμένουμε μια πράξη που επιτέλους θα μας ελευθερώσει από αυτό το βαρύ χρέος. Και έτσι αισθανόμαστε τόσο πολύ υπεύθυνοι για τους άλλους ώστε δεν μπορούμε να ασχοληθούμε με την δική μας ζωή. Ζούμε πολλές ζωές πριν ζήσουμε την δική μας. Πριν δώσουμε το δικαίωμα στον εαυτό μας να ζήσει την δική του ζωή.

Γ. Σεφέρης: «Έχω την ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό μας» – (Γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 13 Μαρτίου 1900, στα Βουρλά της Σμύρνης )

Βρισκόμαστε σ’ ένα σταυροδρόμι· δεν είμασταν ποτέ απομονωμένοι· μείναμε πάντα ανοιχτοί σ’ όλα τα ρεύματα – Ανατολή και Δύση· και τ’ αφομοιώναμε θαυμάσια τις ώρες που λειτουργούσαμε σαν εύρωστος οργανισμός. […]

Δε μένω τυφλός στα ψεγάδια μας, αλλά έχω την ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό μας.

 

Αυτός ο κόσμος, όλος μαζί, μου έδωσε το συναίσθημα πως δεν είμαι μια αδέσποτη μονάδα, ένα άχερο στ’ αλώνι. Μου έδωσε τη δύναμη να κρατηθώ ανάμεσα στους χαλασμούς που ήταν της μοίρας μου να δω. Κι ακόμη, μ’ έκανε να νιώσω, όταν ξαναείδα το χώμα που με γέννησε, πως ο άνθρωπος έχει ρίζες, κι όταν τις κόψουν πονεί, βιολογικά, όπως όταν τον ακρωτηριάσουν. […]

Δημήτρης Κούκης Παιδοψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής

14 ώρες · 

Μην μετανιώνεις γι΄ αυτά που έδωσες…
Άσε τους άλλους να μετανιώσουν που δεν τα εκτίμησαν..
Γ. Ρίτσος

—————————————

Σε μία εποχή που η μεταμέλεια αποτελεί μοντέρνο ταμπού… και επικρατεί η πίεση να είμαστε τέλειοι και να έχουμε τα πάντα υπό έλεγχο, καθίσταται δύσκολο να παραδεχτούμε στον εαυτό μας πως πήραμε μια λάθος απόφαση για την οποία μετανιώνουμε…

Η ψυχοθεραπευτική διεργασία εμπνέει 
να αγαπάμε τις επιλογές μας, ακόμα και τις παραλείψεις μας, κάνοντας αυτοκριτική, 
να είμαστε μεγαλύτεροι από τα λάθη μας και τα προβλήματά μας 
και να μη βασανιζόμαστε σε ψυχοφθόρες κι αδιέξοδες ανασκοπήσεις του παρελθόντος.
Η ευχαριστιακή στάση ζωής αποτελεί την απάντηση και την διορθωτική κίνηση έναντι των αστοχιών μας

Απόσπασμα από το βιβλίο του Χόρχε Μπουκάι “Από την άγνοια στη σοφία” – Εκδόσεις opera

«Ο αληθινά σοφός δεν δραπετεύει από την κοινωνία, απλώς προσπαθεί να παραιτηθεί από το κατάλοιπο της ταυτότητας που άλλοι του όρισαν […]

Εδώ και χιλιάδες χρόνια, άντρες και γυναίκες ζούμε κατά κάποιον τρόπο φυλακισμένοι μέσα στις ταυτότητες μας, στις κουλτούρες μας, στους περιορισμούς, στους φόβους και στις ενοχές μας. Οι φυλακές που κλείνουν τις άκαμπτες προσωπικότητες μας δεν αποκαλούνται «φυλακές». Τις έχουμε βαφτίσει με πιο ωραία και απατηλά ονόματα: τις λένε ναούς, θρησκεία, πολιτικά κόμματα, ιδεολογία, κουλτούρα, πολιτισμός, φήμη,εξουσία και τιμές […] πάντως, μην τρομάζεις άδικα. Ποτέ δεν μπήκες φυλακή. Γεννήθηκες μέσα, και σε διέταξαν να μείνεις εκεί-όπως κι εμένα-, προτού αποκτήσεις συνείδηση (και ίσως κανείς απ’ τους δυο μας να μην την απόκτησε ακόμα).

Σε περιόρισαν (με περιόρισαν) για να σπουδάσεις, να δουλέψεις, να ερωτευτείς και να παντρευτείς μέσα στη φυλακή.

Σε προπόνησαν και σε υπνώτισαν (όπως κι εμένα) για να μην μπορείς να δεις τα κάγκελα.

Σ’ έσπρωξαν (και με έσπρωξαν) να πιστέψεις ότι μόνο εκεί θα είσαι προστατευμένος.

Σου είπαν (και τους πιστέψαμε) ότι, τελικά, αυτό θα ήταν το καλύτερο που μπορούσες να ελπίζεις.

Τη μέρα που θα καταλάβεις που βρίσκεσαι και θα προσπαθήσεις να το φωνάξεις δυνατά, οι άλλοι, οι συγκρατούμενοι σου στη φυλακή, θα σου πουν ότι είναι ψέματα κι ότι η αληθινή φυλακή είναι έξω από αυτούς τους τοίχους. Θα θρηνούν και θα καταριούνται όλους εκείνους που προσπάθησαν να σου δείξουν την αλήθεια. Και θα σου πουν ότι ελευθερία δεν υπάρχει, κι ότι έξω είναι η κόλαση.

Θα σου δείχνουν ότι μέσα μπορείς να έχεις αληθινά ό,τι επιθυμείς (εκτός απ’ την ελευθερία σου, φυσικά). Θα προσπαθήσουν να σε δελεάσουν με βραβεία κι επευφημίες για να μείνεις, θα σου προσφέρουν χρήματα, σεξ, πολυτέλειες και «σπέσιαλ» συνθήκες, γιατί (θα σου λένε πως) είσαι και εσύ «σπέσιαλ».

Και για να σ’ εμποδίσουν να φύγεις, θα σε απειλούν με τιμωρίες και βασανιστήρια που θα υποστείς αν δεν δεχτείς την προσφορά τους. Κι αν παρ’ όλα αυτά φύγεις, θέλω να ξέρεις ότι…θα βγουν να σε ψάξουν. Γιατί, έξω από τη φυλακή αποτελείς απειλή. Θα τρέξουν να σε φέρουν πίσω, εσένα ή το πτώμα σου, για ν’ αποδείξουν έτσι σε όλους ότι η ζωή είναι αδύνατη εκεί έξω.

Μην απελπίζεσαι όμως, και μην τρομάζεις…Απ’ τη στιγμή που θα είσαι ελεύθερος, κανένας πια δεν θα μπορεί να σε φυλακίσει αν δεν το θέλεις κι εσύ». Παραιτήσου από το κατάλοιπο της ταυτότητας που άλλοι σου όρισαν, πάρε τα ηνία και ζήσε στο παρόν έντονα, με αφοσίωση και αληθινά.

Μαρία Κορακά 
Ψυχολόγος – ΨυχοΘεραπεύτρια | Κοινωνική Λειτουργός | 

03 Απρ Ο κάθε άνθρωπος ανάλογα με το περιβάλλον & τις συνθήκες, στις οποίες έχει μεγαλώσει διαμορφώνει το χαρακτήρα του | Psychologos-MariaKoraka.Gr

Αυτογνωσία, Φιλοσοφία

Nα συνυπάρχεις με άτομα που σε βοηθούν να γίνεις καλύτερος άνθρωπος!

Ο κάθε άνθρωπος ανάλογα με το περιβάλλον και τις συνθήκες, στις οποίες έχει μεγαλώσει διαμορφώνει το χαρακτήρα του! Κάποιοι από αυτούς εμπνέουν σεβασμό ενώ ταυτόχρονα τους χαρακτηρίζει η ευγένεια και το ήθος!

Μια άλλη κατηγορία ανθρώπων , διακρίνεται από τον χειμαρρώδη χαρακτήρα τους , τους μη εκλεπτυσμένους τρόπους τους , οι οποίοι όμως εντάσσονται με μεγαλύτερη ευκολία στο κοινωνικό σύνολο λόγω του ότι φαίνονται πιο προσιτοί και λιγότερο σνομπ! Κάποιες φορές , προκαλούν φόβο με το δυναμισμό τους και κατά συνέπεια τον σεβασμό αφού με τον τρόπο τους δηλώνουν άμεσα ότι’’ δεν σηκώνουν και πολλά’’.

Τι γίνεται όμως όταν ένας άνθρωπος από πρώτη κατηγορία βρεθεί μόνος αντιμέτωπος σε μια συζήτηση που υπερτερεί ως προς την δεύτερη κατηγορία και το αντίστροφο;

Σαφώς θα βρίσκεται σε μειονεκτική θέση αν λάβουμε υπόψιν ότι είτε θα τον θεωρήσουν σνομπ και διανοούμενο είτε αναιδή και χειμαρρώδη και θα προκαλέσει άθελα του την αντιπάθεια! Για να αποφύγουμε αυτές τις δυσάρεστες συνέπειες πρέπει να κρατάμε ουδέτερη στάση στην όποια συζήτηση χωρίς να γινόμαστε απόμακροι και αντιπαθητικοί! Και θα θυμόμαστε ότι δεν υπάρχει καλύτερη απάντηση από την σιωπή όταν διαφωνούμε σε κάτι αφού το σίγουρο είναι ότι η συζήτηση θα παρεκτραπεί εις βάρος μας!

Σε κάθε περίπτωση πρέπει να συναναστρεφόμαστε με άτομα τα οποία μας βοηθούν να γινόμαστε καλύτεροι και με αυτό τον τρόπο να μπορέσουμε ανεβάσουμε το επίπεδο μας! Η συναναστροφή μας με άτομα τα όποια δεν ταιριάζουν στον χαρακτήρα μας μόνο κακό μπορούν να μας κάνουν αφού μας βγάζουν έναν «κακό εαυτό», ο οποίος βγαίνει ασυναίσθητα ως μια προσπάθεια άμυνας ώστε να προστατεύσουμε τον εαυτό μας από την δυσαρέσκεια την οποία έχουμε αισθανθεί.

«Κατασκευάζοντας» ένα νέο εαυτό: Ψυχοθεραπεία με την Virginia Satir

Η Virginia Satir κάνει ψυχοθεραπεία με τη Ντεμπ, βοηθώντας την να αφήσει πίσω το οικείο που πληγώνει και να εμπιστευθεί το νέο και άγνωστο.

---

Εισαγωγή Satir: Αφού η Ντεμπ παρακολούθησε ένα από τα σεμινάρια προσωπικής ανάπτυξης που διοργάνωνα, με προσέγγισε για να τη βοηθήσω στη διαδικασία της ανακάλυψης του εαυτού της. Συμφώνησα να τη δω αμέσως καθώς είμαι πάντα πρόθυμη να βοηθήσω έναν άνθρωπο που θέλει να αναπτυχθεί προσωπικά. Όταν συναντήθηκα μαζί της κατά τη διάρκεια της πρώτης μας συνεδρίας, είχα την αίσθηση ότι είχε το κίνητρο να αναπτυχθεί, αλλά χρειαζόταν να μπει σε μία κατεύθυνση για να μείνει στο δρόμο της.

Ντεμπ: Γνωρίζω ότι θα έπρεπε να είμαι έτοιμη να προχωρήσω στη ζωή μου, αλλά εξακολουθώ να αισθάνομαι πολύ λυπημένη για το τέλος της σχέσης μου. Απλά, θα ήθελα, να μπορούσα να αγνοήσω τα συναισθήματά μου, αλλά φαίνεται ότι δεν μπορώ να το κάνω.

Satir: Είναι πολύ καλό να βρίσκεσαι σε επαφή με τα συναισθήματά σου, όπως τώρα. Ίσως θα ήταν βοηθητικό αν θα μπορούσες να σκεφτείς αυτά τα συναισθήματα ως το «χυμό» που σε κρατά ολόκληρη και σου παρέχει την ικανότητα να βλέπεις καλύτερα, να σκέφτεσαι καλύτερα, να αισθάνεσαι καλύτερα. Με αυτά τα συναισθήματα, μπορείς πραγματικά να αισθανθείς πιο ζωντανή.

Ντεμπ: Αυτό ακούγεται πολύ καλύτερο από το να προσπαθώ να τα πολεμήσω. Όμως, καθώς ασχολούμαι με όλα αυτά τα συναισθήματα, πώς μπορώ να ξεκολλήσω; Απλά δεν καταλαβαίνω γιατί δεν μπορώ να προχωρήσω με τη ζωή μου!

Satir: Κάθε φορά που προσπαθούμε να αλλάξουμε κάτι που ήταν μέρος της ζωής μας για τόσο πολύ καιρό, μας είναι πολύ ελκυστικό να παραμείνουμε σε αυτό με το οποίο είμαστε εξοικειωμένοι. Συχνά, όταν προσπαθούμε να κάνουμε ένα βήμα μπροστά, το οικείο μας γυρίζει πίσω. Αυτόν τον αγώνα, τον έχουν κάνει πάρα πολλοί άνθρωποι. Μπορείς να ρωτήσεις όποιον έχει προσπαθήσει κάποια στιγμή να σταματήσει το κάπνισμα ή να αλλάξει οποιαδήποτε συνήθεια.

Ντεμπ: Αυτό σίγουρα με βοηθά να δω τα πράγματα στις σωστές διαστάσεις. Αλλά, πώς προτείνετε να κόψω αυτή τη «συνήθεια»;

Satir: Η αλλαγή του εαυτού μας, είναι ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα που μπορεί να κάνει κάποιος στον κόσμο. Πιστεύω ότι τα πιο σημαντικά εργαλεία που χρειάζεσαι τώρα είναι η εμπιστοσύνη και η συγχώρεση προς τον εαυτό σου. Η εμπιστοσύνη σου θα σε βοηθήσει να υποστηρίξεις τη δέσμευσή σου να προχωρήσεις και η συγχώρεση θα σε βοηθήσει ώστε να μην πισογυρίζεις. Βλέπω πόσο αποφασισμένη είσαι και ξέρω ότι θα συνεχίσεις να προχωράς μέχρι τελικά να μπορέσεις να τα καταφέρεις.

---

 

---

Ντεμπ: Ευχαριστώ για την υποστήριξη. Αλλά, πρέπει να ομολογήσω ότι αυτό που μόλις αναφέρατε είναι που με τρομάζει περισσότερο… να ξανακυλήσω. Δεν είμαι απλώς σίγουρη πώς θα βρω τη δύναμη και το θάρρος να προχωρήσω όταν νιώθω σαν να έχω κάνει ένα βήμα προς τα πίσω.

Satir: Η επιστροφή στο οικείο είναι πράγματι ισχυρή. Αν βρεθείς να κάνεις το οικείο, η συμβουλή μου θα ήταν να δώσεις στον εαυτό σου ένα «Α» που το κατάλαβες. Στη συνέχεια, να δώσεις στον εαυτό σου το δικαίωμα της επιλογής για το τι θέλεις να κάνεις στη συνέχεια. Στο κάτω κάτω, εσύ έχεις τον έλεγχο του εαυτού σου και τον κατευθύνεις στο ταξίδι σου.

Ντεμπ: Ω, μου αρέσει πολύ αυτή η ιδέα. Οπότε, αν δεν μου αρέσει ο τρόπος που κάνω κάτι, έχω την επιλογή να το κάνω διαφορετικά.

Satir: Ακριβώς. Νομίζω ότι το κλειδί για την υπέρβαση στη ζωή είναι να αλλάξεις όταν σε καλούν και οι συνθήκες να το κάνεις και να βρεις τρόπους να προσαρμοστείς στο νέο και το διαφορετικό. Είναι σημαντικό να διατηρήσεις ένα μέρος από τον παλιό σου εαυτό που είναι ακόμη χρήσιμο και να απορρίψεις ό,τι δεν χρειάζεσαι πια.

Ντεμπ: Οπότε, η συμβουλή σας είναι να αλλάξω αυτό που δεν λειτουργεί πλέον, αλλά να κρατήσω αυτό που εξακολουθεί να λειτουργεί. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να αρχίσω τελείως από την αρχή.

Satir: Ακριβώς! Έχεις ήδη της κάνει μια μεγάλη αρχή στο ταξίδι σου. Επίτρεψέ μου να σου διαβάσω κάτι που έγραψα πριν από μερικά χρόνια και που μπορεί να σε ενθαρρύνει καθώς προχωράς στη διαδικασία αλλαγής: “Εγώ είμαι Εγώ. Είμαι υπεύθυνη για τις φαντασιώσεις μου, τα όνειρά μου, τις ελπίδες μου, τους φόβους μου. Είμαι υπεύθυνη για τις αποτυχίες και τα λάθη μου, έχω τα εργαλεία να επιβιώσω, να είμαι κοντά σε άλλους, να είμαι παραγωγική, είμαι εγώ και είμαι εντάξει”.

Επίλογος Satir: Κατά τις επόμενες συνεδρίες βοήθησα την Ντεμπ να αναπτύξει τις κατάλληλες δεξιότητες για να αντιμετωπίσει το τέλος της σχέσης της. Τη βοήθησα να καταλάβει ότι στη ζωή μας, δεν είναι τα προβλήματα το πρόβλημα: η αντιμετώπιση των προβλημάτων, είναι το πρόβλημα.

Σημείωσα στη Ντεμπ ότι η ζωή δεν είναι αυτό που υποτίθεται ότι πρέπει να είναι. Η ζωή είναι αυτό που είναι. Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τη ζωή, κάνει τη διαφορά.

Τελικά, η Ντεμπ είδε το τέλος της σχέσης της ως μια ευκαιρία για θετική αλλαγή, η οποία τελικά θα την έκανε ισχυρότερη για τα επερχόμενα «εμπόδια στο δρόμο της».

Τους επόμενους μήνες, η Ντεμπ ανέπτυξε τη δυναμική και την αυτοεκτίμησή της για να αντιμετωπίσει άμεσα πολλές από τις καθημερινές προκλήσεις που αντιμετώπιζε στη ζωή. Με ενθουσιασμό την παρακολούθησα να γίνεται όλο και πιο δυνατή με κάθε μία από αυτές τις συναντήσεις. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας μας συνεδρίας, παραδέχτηκε:Είναι πολύ πιο εύκολο να αντιμετωπίσεις ένα πρόβλημα απ’ ευθείας από το να προσπαθείς να βρεις την ενέργεια για να το αποφύγεις.

Κατηγορώντας υπερβολικά τον εαυτό – μια πηγή κατάθλιψης

Αρθρογράφος: Μαντώ Κωνσταντουλάκη
Ψυχολόγος

 Tags: πεποιθήσεις  ψυχοπαθολογία  Albert Ellis  Λογικοθυμική Θεραπεία

Η θεωρία της κατάθλιψης της ΛογικοΘυμικής Συμπεριφοριστικής προσέγγισης ψυχοθεραπείας δηλώνει ότι τρεις παράγοντες ευθύνονται για όλες τις μορφές ψυχολογικής κατάθλιψης: (1) να κατηγορεί κανείς τον εαυτό του, (2) αυτολύπη και (3) λύπη για άλλους. Κάθε φορά που διαπιστώνεται ότι ένα άτομο είναι καταθλιπτικό, καθορίζεται ποια από τις τρεις μεθόδους χρησιμοποιεί.

Όταν ο θεραπευτής είναι αρκετά σίγουρος για το ποια τεχνική χρησιμοποιείται, πηγαίνει σε μια παραδοσιακή προσέγγιση της REBT απαλλαγής του πελάτη από τις παράλογες ιδέες πίσω από την αυτοκαταστροφή, την αυτολύπη ή από λύπη για άλλους.

Παράλογες ιδέες

Αν φαίνεται ότι ο πελάτης κατηγορεί τον εαυτό του, τότε διερευνάται αν πιστεύει τις ακόλουθες παράλογες ιδέες:

(α) Υπάρχουν πράγματα όπως κακοί άνθρωποι, αυτός είναι ένας από αυτούς και πρέπει να κατηγορηθεί και να τιμωρηθεί, προκειμένου να διασφαλιστεί η μελλοντική αποφυγή αυτής της απαράδεκτης συμπεριφοράς.

(β) Δεν αξίζει σαν άνθρωπος, εκτός εάν έχει επιτύχει ή επιδείξει νοημοσύνη και ικανότητα. (Ellis, 1963).

Λανθασμένες Πεποιθήσεις

Ο θεραπευτής επιχειρεί να δείξει ότι είναι εντελώς λανθασμένη η πεποίθηση του πελάτη πως η ευθύνη και η ενοχή αποτελούν επιτυχημένες μεθόδους αλλαγής συμπεριφοράς προς το καλύτερο. Η βιβλιογραφία για την ψυχοπαθολογία είναι περισσότερο από αρκετή για να αποδείξει το αντίθετο. Όσο περισσότερο κάποιος κατηγορεί τους άλλους, ή όσο περισσότερο κατηγορεί τον εαυτό του, τόσο περισσότερο είναι πιθανόν το παράπτωμα να αυξηθεί. Αυτό συμβαίνει επειδή βλέπει τον εαυτό του μέσα από ένα συγκεκριμένο πρίσμα και έτσι έχει όλο και λιγότερη πίστη στην ικανότητά του να βελτιωθεί. Επιπλέον, όσο χειρότερα σκέφτεται κάποιος για τον εαυτό του, τόσο λιγότερο θα επιτρέψει στην επιτυχία και την ολοκλήρωση να εισέλθει στη ζωή του, αφού αυτοί είναι καρποί μόνο για τους άξιους και όχι τους κακούς.

Ο πελάτης καλείται να θεωρήσει την λανθασμένη ή αμαρτωλή συμπεριφορά ως αποτέλεσμα του ότι απλά δεν γνώριζε καλύτερα, άγνοια (έχοντας την ευφυΐα να γνωρίζει καλύτερα αλλά χωρίς να έχει την ευκαιρία να μάθει ορισμένα γεγονότα ή να κατέχει ορισμένες δεξιότητες) και λόγω συναισθηματικής διαταραχής (έχει τόσο τη νοημοσύνη όσο και την ικανότητα να κάνει το σωστό, αλλά όντας τόσο ταραγμένος συναισθηματικά το σωστό και το λάθος παύουν να είναι σχετικά ζητήματα).

Λανθασμένες πράξεις εαυτού vs λανθασμένες πράξεις άλλων

Ο θεραπευόμενος είναι συχνά αρκετά πρόθυμος να συγχωρήσει τις λανθασμένες πράξεις των φίλων του, των γονιών ή των παιδιών του, αλλά δεν θα μπορούσε να είναι τόσο διαλλακτικός με τον εαυτό του.

Το να είναι τόσο σκληρός με τον εαυτό του, προϋποθέτει την πίστη ότι ό ίδιος δεν είναι άνθρωπος, ότι οι κανόνες της αδυναμίας ισχύουν για όλους τους άλλους στον κόσμο, αλλά όχι γι’ αυτόν, και συμπερασματικά να τοποθετεί τον εαυτό του σε μια ειδική και τιμητική θέση μεταξύ των ανδρών: ένας σούπερ ανθρωπος. Όταν μπορεί να αποδειχθεί ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ της ύπαρξης της ενοχής και της αίσθησης ότι κάποιος είναι ένοχος, θα μπορέσει να ανεχτεί τις αδυναμίες του.

Αν για παράδειγμα μαλώνει το παιδί του συνεχώς και άσκοπα, είναι σίγουρα σωστό να συμπεράνει ότι συμπεριφέρεται άδικα ως γονέας.

Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι είναι άχρηστος ως άνθρωπος απλώς και μόνο επειδή φέρεται ανεπαρκώς ως πατέρας.

Πρέπει να γίνει διαχωρισμός μεταξύ του προσώπου και της απόδοσής του.

Τα δύο δεν είναι πανομοιότυπα, παρόλο που είναι στενά συνδεδεμένα. Ένα παράδειγμα μπορεί να το καταστήσει σαφές. Αν ένα το άτομο αντιπαθεί τη μύτη του, πρέπει να αντιπαθεί τον εαυτό του; Ίσως κάποια σκέφτεται τον εαυτό της ως αδέξια χορεύτρια. Αυτό σημαίνει ότι είναι εντελώς άχρηστη ως άνθρωπος και δεν έχει αξία; Όταν ένας άνθρωπος μπορεί να μάθει να σκέφτεται θετικά για τον εαυτό του ενώ αποδοκιμάζει τα λάθη του, έχει σπάσει τη συνήθεια της αυτό-κατηγόριας.

21 Μαρ Μερικές φορές χρειάζεται να χάσουμε τον εαυτό μας για να τον ξαναβρούμε | Psychologos-MariaKoraka.Gr

Αυτογνωσία, Συμπεριφορές

Από την πρώτη μέρα του 2018, επαναλαμβάνω στον εαυτό μου ότι αυτή θα είναι η χρονιά μου. Το έχω επαναλάβει τόσες φορές, που τελικά το πίστεψα. Σχεδόν τίποτα δεν έχει εξελιχθεί όπως τα είχα σχεδιάσει ή όπως πίστευα ότι θα εξελισσόταν. Στην αρχή αυτό με αποθάρρυνε, για να είμαι ειλικρινής, θα έλεγα ψέματα αν δήλωνα ότι όλα κυλούσαν υπέροχα· με τρομοκράτησαν και με πίεσαν οι καταστάσεις μέχρι του σημείου να χάσω τις ελπίδες και την αίσθηση του προορισμού μου. Όμως, από κάποια στιγμή και μετά, δεν επέτρεψα στον εαυτό μου αυτό να με σταματήσει, μάζεψα τα κομμάτια μου, ανασυντάχθηκα και προχώρησα παρακάτω. Έμαθα το πιο σημαντικό μου μάθημα, όσο έκανα αυτό. Έμαθα ποια είμαι και έμαθα πώς να αγαπώ τον εαυτό μου.

Ορισμένες φορές, χρειάζεται να διαλυθείτε, ώστε να ξανασυναρμολογήσετε τα κομμάτια σας και να δημιουργήσετε κάτι ισχυρότερο, καλύτερο από πριν. Τα λάθη παραμένουν λάθη, αν δεν μάθετε κάτι από αυτά. Ή ορισμένες φορές βολεύεστε σε έναν τρόπο ζωής που είναι εντάξει, αλλά δεν εκπληρώνει αυτό που επιθυμείτε βαθιά μέσα σας. Και υπάρχουν και εκείνες οι φορές που ξέρετε ότι κάτι δεν είναι δίκαιο ή σωστό για εσάς, όμως πείθετε τον εαυτό σας για το αντίθετο.

Γιατί είναι τρομακτικό να φεύγετε από κάτι καλό, αλλά έμαθα ότι επειδή κάτι είναι καλό, δε σημαίνει ότι πρέπει και να συμβιβαστούμε, επειδή φοβόμαστε ότι δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο εκεί έξω να μας περιμένει. Κάντε πάντα ό,τι σας τρομάζουν περισσότερο· σας τρομάζουν μόνο, επειδή ξέρετε ότι η σκέψη της επίτευξης κάτι καλύτερου, μπορεί να αλλάξει όσα έχετε σήμερα. Γιατί όμως, αυτό σας τρομάζει, γιατί σας σταματά; Κι όμως… αξίζετε το καλύτερο.

Το μότο μου γι’ αυτό το χρόνο, που μπορείτε κι εσείς να υιοθετήσετε, είναι ότι θα κάνω όλα εκείνα που με τρομάζουν, ασχέτως του πόσο μικρά ή μεγάλα είναι.
Μετακομίστε σε εκείνη την πόλη, αγοράστε εκείνο το εισιτήριο, βάψτε τα μαλλιά σας εκείνο το χρώμα, παραιτηθείτε από τη βαρετή δουλειά σας για να βρείτε εκείνη των ονείρων σας, γνωρίστε νέα άτομα ή δοκιμάστε ένα νέο χόμπι, που πάντα είχατε κατά νου. Ειλικρινά, σκεφτείτε αυτό: τι έχετε να χάσετε; Η κάθε μέρα που ζείτε δεν είναι μια υπόσχεση, αλλά ένα δώρο και αν σήμερα ήταν η τελευταία σας μέρα, δεν νομίζω ότι θα θέλατε να μείνετε με ένα «αν».

Ο στόχος μου είναι να σβήσω όσα περισσότερα μπορώ από τη λίστα μου, να κυριαρχήσω πάνω στους φόβους μου όσο μπορώ και να απολαύσω κάθε δευτερόλεπτο ζωής, γιατί δεν χρειάζεται να περιμένουμε πότε θα γίνουν όλα τέλεια στη ζωή μας, για να την απολαύσουμε. Βαρέθηκα να περιμένω πότε θα επισκεφτώ όλα εκείνα τα όμορφα μέρη του κόσμου. Βαρέθηκα να φτιάχνω λίστες «αναμονής» και αρχίζω να ζω.

Και το πιο σημαντικό, βαρέθηκα να αναρωτιέμαι πώς θα ήταν ζωή, αν δεν ήμουν τόσο βολεμένη και φοβισμένη, αν δεν είχα επιλέξει να μείνω σε ένα μέρος, αντί να ακολουθήσω τις ελπίδες και τα όνειρά μου. Ήρθε η στιγμή να τα πραγματοποιήσω, επειδή το μόνο άτομο που μας κρατά πίσω είναι ο εαυτός μας.

Μπορεί να μη γνωρίζετε προς τα πού κατευθύνεστε, μπορεί να βρείτε εμπόδια στο δρόμο, αλλά η απρόβλεπτη περιπλάνηση δεν είναι ποτέ λόγος για να τα παρατήσετε. Κάποιες φορές, χρειάζεται να περιπλανηθούμε στο άγνωστο, για να βρούμε τον εαυτό μας.

«Όλοι όσοι περιπλανιούνται δεν έχουν απαραίτητα χαθεί» μας είπε ο Τόλκιν και είναι κάτι που χρειάζεται να θυμάστε πάντα. Όλοι αντιμετωπίζουμε τις δικές μας προκλήσεις, καθένας από εμάς είναι μοναδικός με το δικό του τρόπο και αυτή είναι και η ομορφιά της ζωής. Θα υπάρξουν κάποιες στιγμές που θα περπατάμε σε ένα μονοπάτι, νομίζοντας ότι θα είναι το μοναδικό, αλλά στη συνέχεια θα αλλάξουμε, γιατί δεν θα είναι γραφτό να παραμείνουμε σε αυτό· κάποιες φορές, αυτή είναι και η χρησιμότητα των εμποδίων. Είναι εκεί για να μας κατευθύνουν, υπάρχουν για ένα λόγο.

Σας προτρέπω να κάνετε αυτή τη χρονιά, χρονιά σας. Κάντε όλα όσα σας τρομάζουν με κάθε τρόπο, όλα όσα έχετε πείσει τον εαυτό σας ότι δεν μπορούσατε να κάνετε ή όλα όσα έχετε βάλει στη λίστα αναμονής σας για μια πιο «κατάλληλη στιγμή». Γιατί δεν υπάρχει κατάλληλη στιγμή. Πιστέψτε στα όνειρά σας, στις ελπίδες σας, μα κυρίως στον εαυτό σας. Δεν θα το μετανιώσετε.

Εάν οι σκέψεις μπορούν να μας αρρωστήσουν, μπορούν και να μας θεραπεύσουν;

Απόσπασμα από το βιβλίο του κορυφαίου Νευροεπιστήμονα Dr. Joe Dispenza – “Σπάσε τη Συνήθεια να Είσαι ο Εαυτός Σου” – που κυκλοφορεί στα Ελληνικά από τις Εκδόσεις Link Media

Ο 57χρονος Μπιλ κατασκεύαζε στέγες. Εμφανίστηκε μια κάκωση στο πρόσωπό του και ο δερματολόγος διέγνωσε κακόηθες μελάνωμα. Αν και ο Μπιλ χειρουργήθηκε και μετά υποβλήθηκε σε ακτινοβολίες και χημειοθεραπείες, ο καρκίνος έκανε μετάσταση στο λαιμό του, κατόπιν στα πλευρά και τέλος στην κνήμη του. Κάθε φορά, ακολουθούσε παρόμοια θεραπεία.

Όπως είναι φυσικό, ο Μπιλ βίωσε τις στιγμές «Γιατί σε μένα;». Γνώριζε ότι η υπερβολική έκθεσή του στον ήλιο ήταν επικίνδυνη, όμως ήξερε άλλους που είχαν εκτεθεί το ίδιο και δεν είχαν αναπτύξει καρκίνο. Αυτή η αδικία του έγινε εμμονή.

Μετά τη θεραπεία του καρκίνου στο αριστερό του πλευρό, ο Μπιλ αναρωτήθηκε εάν οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές του είχαν συντελέσει στην κατάστασή του. Σε μια στιγμή εσωτερικής αναζήτησης, αντιλήφθηκε ότι για περισσότερο από 30 χρόνια, βίωνε συναισθήματα πικρίας, γιατί σκεφτόταν και ένιωθε ότι έπρεπε πάντα να εγκαταλείπει αυτό που θέλει για χάρη των άλλων.

Για παράδειγμα, ήθελε να γίνει επαγγελματίας μουσικός μετά το λύκειο. Όταν, όμως, ο πατέρας του τραυματίστηκε με αποτέλεσμα να μη μπορεί να εργαστεί, ο Μπιλ αναγκάστηκε να μπει στην οικογενειακή επιχείρηση κατασκευής στεγών. Αναβίωνε τόσο συχνά αυτά τα συναισθήματα που ένιωσε, όταν του είπαν ότι πρέπει να εγκαταλείψει τις φιλοδοξίες του, που το σώμα του ζούσε συνέχεια στο παρελθόν. Σαν να μην έφτανε αυτό, του δημιουργήθηκε ένα ψυχολογικό κενό ανεκπλήρωτων ονείρων. Κάθε φορά που τα πράγματα δεν πήγαιναν όπως τα ήθελε, όπως για παράδειγμα η κατάρρευση της αγοράς ακινήτων αμέσως μετά την επέκταση της επιχείρησής του, έβρισκε πάντα κάποιον ή κάτι να κατηγορήσει.

Ο Μπιλ είχε απομνημονεύσει ως μοτίβο συναισθηματικής αντίδρασης την πικρία, η οποία κυριάρχησε στο χαρακτήρα του και μετατράπηκε σε ασυνείδητο πρόγραμμα. Η συναισθηματική του υπόσταση, ενεργοποιούσε τα ίδια γονίδια για ένα τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, που είχε προκαλέσει την ασθένεια που τώρα τον βασάνιζε.

Δεν μπορούσε πλέον να αφήνει το περιβάλλον του να τον ελέγχει: οι άνθρωποι, τα μέρη και οι επιρροές στη ζωή του, του υποδείκνυαν πάντα πώς να σκέφτεται, να νιώθει και να συμπεριφέρεται.
Κατάλαβε ότι για να σπάσει τα δεσμά με τον παλιό εαυτό του και να δημιουργήσει έναν νέο, έπρεπε να φύγει μακριά από το οικογενειακό του περιβάλλον. Για δύο εβδομάδες, λοιπόν, έμεινε στη Μπάχα στο Μεξικό, μακριά από τη γνώριμη ζωή του.

Τις πέντε πρώτες μέρες, ο Μπιλ εστίασε στις σκέψεις που έκανε όταν ένιωθε πικρία. Έγινε κβαντικός παρατηρητής των σκέψεων και των συναισθημάτων του και απέκτησε επίγνωση του ασυνείδητου νου του. Στη συνέχεια, επικεντρώθηκε στις παλιές ασυνείδητες συμπεριφορές και πράξεις του. Αποφάσισε να σταματήσει κάθε σκέψη, συμπεριφορά ή συναίσθημα αρνητικό προς τον εαυτό του.

Μετά την πρώτη εβδομάδα εγρήγορσης, ο Μπιλ ένιωσε ελεύθερος, γιατί είχε απελευθερώσει το σώμα του από τη συναισθηματική εξάρτηση της πικρίας. Αναστέλλοντας τις γνώριμες σκέψεις και τα συναισθήματα που είχαν κατευθύνει τις συμπεριφορές του τα προηγούμενα χρόνια, εμπόδισε, κατά κάποιον τρόπο, τα σήματα των συναισθημάτων επιβίωσης να συνεχίσουν να ρυθμίζουν το σώμα του στην ίδια νοητική υπόσταση. Η ενέργεια, που απελευθέρωσε το σώμα του, ήταν πλέον διαθέσιμη να διοχετευθεί στο σχεδιασμό ενός νέου πεπρωμένου.

Την επόμενη εβδομάδα, ο Μπιλ ένιωθε τόσο ενθουσιασμένος, που σκεφτόταν το νέο εαυτό που ήθελε να γίνει και πώς θα αντιδρούσε στους ανθρώπους, στα μέρη και στις επιρροές που τόσο καιρό τον έλεγχαν. Για παράδειγμα, αποφάσισε ότι κάθε φορά που η γυναίκα και τα παιδιά του θα του εξέφραζαν μια επιθυμία ή ανάγκη, θα τους απαντούσε με καλοσύνη και γενναιοδωρία, αντί να τους κάνει να νιώθουν ότι του είναι βάρος. Με λίγα λόγια, επικεντρώθηκε στους τρόπους που ήθελε να σκέφτεται, να πράττει και να νιώθει, όταν παρουσιάζονται καταστάσεις που είχαν αποτελέσει πρόκληση γι’ αυτόν στο παρελθόν. Άρχισε λοιπόν να δημιουργεί μια νέα προσωπικότητα, ένα νέο νου, μια νέα υπόσταση.

Ο Μπιλ άρχισε να εφαρμόζει όσα είχε συνειδητά αποφασίσει, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην παραλία της Μπάχα. Λίγο μετά την επιστροφή του, παρατήρησε ότι ο καρκίνος στην κνήμη του είχε εξαφανιστεί. Μία εβδομάδα αργότερα που επισκέφτηκε το γιατρό του, είχε απαλλαγεί ολοκληρωτικά από τον καρκίνο. Παραμένει μέχρι σήμερα υγιής. Με την «πυροδότηση» του εγκεφάλου του σε νέους τρόπους, ο Μπιλ άλλαξε βιολογικά και χημικά τον παλιό εαυτό του. Ως αποτέλεσμα, ενεργοποίησε νέα γονίδια με νέους τρόπους και τα καρκινικά κύτταρα δεν μπορούσαν να συνυπάρχουν με τη νέα νοητική υπόσταση, τη νέα εσωτερική χημεία και τον νέο εαυτό του. Ενώ ήταν κάποτε δέσμιος των παρελθοντικών συναισθημάτων, σήμερα ζει σε ένα καινούριο μέλλον.

Είναι ο θάνατος τρομακτικός εάν πιστέψουμε ότι ο Εαυτός είναι μια ψευδαίσθηση;

Μια εκπληκτική μελέτη σε Θιβετιανούς Βουδιστές. Οι ψυχολόγοι ερευνητές ανέφεραν ότι αυτά τα ευρήματα ήταν ίσως τα πιο περίεργα και απροσδόκητα που είχαν συναντήσει στην καριέρα τους.

---

Η σκέψη ότι κάποια στιγμή θα πάψουμε να υπάρχουμε, για τους περισσότερους από εμάς είναι τρομακτική. Ο Βουδισμός προσφέρει μία διαφορετική προσέγγιση που μπορεί να καθησυχάζει. Ένα κεντρικό δόγμα της θρησκείας αυτής είναι ότι όλα είναι προσωρινά και ότι η έννοια του Εαυτού είναι στην πραγματικότητα μια ψευδαίσθηση. Οπότε, αν δεν υπάρχει ο Εαυτός μας, πρέπει να φοβόμαστε για το τέλος του;

Προκειμένου να διαπιστώσουν αν η λογική της βουδιστικής αντίληψης εξαλείφει τον υπαρξιακό φόβο, ο Σον Νίτσολς από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα και οι συνάδελφοί του παρακολούθησαν εκατοντάδες εκπαιδευόμενους μοναχούς βουδιστές από το Θιβέτ καθώς και απλούς Θιβετιανούς, Θιβετιανούς βουδιστές από το Μπουτάν, Ινδούς Ινδουιστές και Αμερικανούς χριστιανούς και αθεϊστές.

Προς έκπληξή τους, οι ερευνητές αναφέρουν στο περιοδικό Cognitive Science ότι ο φόβος του αφανισμού του εαυτού ήταν πιο έντονος στους μοναχούς Βουδιστές και ότι οι μοναχοί Βουδιστές ήταν λιγότερο πρόθυμοι από οποιαδήποτε άλλη ομάδα να θυσιάσουν, σε μία υποθετική ερώτηση, χρόνια από τη ζωή του για να τα “δώσουν” σε έναν ξένο.

Οι Αμερικανοί συμμετέχοντες συμμετείχαν στην έρευνα διαδικτυακά, ενώ οι μοναχοί βουδιστές του Θιβέτ και οι άλλες ομάδες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια, μεταφρασμένα στη γλώσσα τους. Οι εκατοντάδες μοναχοί βουδιστές του Θιβέτ που συμμετείχαν ανήκαν στα μοναστήρια του Byalkuppe και του Mundhod στην Ινδία. Οι ερευνητές μελέτησαν επίσης 30 λόγιους βουδιστές σχετικά με το πόσο αφοσιωμένοι θα ήταν οι Βουδιστές ως προς τις απαντήσεις τους στις διάφορες ερωτήσεις της έρευνας.

Δύο από τις έρευνες αφορούσαν στη μονιμότητα του Εαυτού. Όπως αναμενόταν, οι μοναχοί βουδιστές επέδειξαν τη λιγότερη πίστη στη συνέχεια του υπαρξιακού εαυτού τους, πιστεύοντας ότι θα είχαν διαφορές ως προς την προσωπικότητα, τις πεποιθήσεις, τις φιλοδοξίες και άλλα χαρακτηριστικά τους στο μέλλον. Αντίθετα, οι Αμερικανοί, είτε θρησκευόμενοι είτε όχι, επέδειξαν την ισχυρότερη πίστη στη συνέχεια του Εαυτού τους (οι άλλες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των απλών Θιβετιανών, παρουσίασαν ένα μέσο βαθμολογικό όρο, ανάμεσα στα δύο άκρα). Παρόμοια μοτίβα προέκυψαν σχετικά με τις πεποιθήσεις για την ύπαρξη ενός «βασικού εαυτού» που επιμένει με την πάροδο του χρόνου, με τους μοναχούς βουδιστές να δείχνουν και πάλι τη λιγότερη πίστη στον Εαυτό.

Μήπως ο σκεπτικισμός των μοναχών βουδιστών για τον Εαυτό έχει συνάφεια με τον φόβο τους για το θάνατο; Συγκριτικά με τις άλλες ομάδες, δήλωσαν ότι χρησιμοποιούσαν περισσότερο το δόγμα της μη ύπαρξης του Εαυτού για να αντιμετωπίσουν την προοπτική του θανάτου, όπως είχαν καθοδηγηθεί από τους λόγιους βουδιστές.

Ωστόσο, όταν οι ερευνητές αξιολόγησαν τους συμμετέχοντες αναφορικά με το φόβο τους για το θάνατο και ιδιαίτερα για το φόβο τους για τον προσωπικό αφανισμό τους (δηλώνοντας τη συμφωνία ή τη διαφωνία τους σε δηλώσεις όπως «ο θάνατος σε ένα χρόνο από τώρα με φοβίζει λόγω της απώλειας και της καταστροφής του Εαυτού / της καταστροφής της προσωπικότητάς μου»), προς έκπληξη των ερευνητών, διαπίστωσαν ότι αυτός ο φόβος ήταν πιο έντονος στους μοναχούς βουδιστές. Η αντίδρασή τους ερχόταν σε αντίθεση με την απάντηση που έπρεπε να δώσουν σύμφωνα με τους λόγιους βουδιστές. Αξίζει να σημειώσουμε ότι οι Βουδιστές πιστεύουν εξίσου έντονα σε μια μεταγενέστερη ζωή (όχι όμως του σημερινού Εαυτού τους), οπότε αυτό δεν μπορούσε να εξηγήσει τον έντονο φόβο που είχαν σε σχέση με τις άλλες ομάδες.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές αξιολόγησαν περισσότερους συμμετέχοντες από τις ίδιες ομάδες σε σχέση με το πόσο θα ήταν διατεθειμένοι να θυσιάσουν χρόνια από τη ζωή τους για να επεκτείνουν τη ζωή ενός άλλου ανθρώπου (για παράδειγμα, στην πιο ακραία έκδοση του πειράματος σκέψης, κλήθηκαν να φανταστούν ότι θα μπορούσαν να πάρουν ένα χάπι για να επεκτείνουν τη ζωή τους κατά έξι μήνες ή να δώσουν το χάπι αυτό σε έναν ξένο, στον οποίο το χάπι θα προσέθετε επιπλέον πέντε χρόνια στη ζωή του). Οι μοναχοί βουδιστές ήταν λιγότερο πρόθυμοι να κάνουν αυτό το είδος θυσίας. Στην πραγματικότητα, πάνω από το 72% προτίμησαν να κρατήσουν το χάπι για τον εαυτό τους στο παραπάνω σενάριο, σε σύγκριση με το 31,2% των μη θρησκευόμενων Αμερικανών.

Οι ψυχολόγοι ερευνητές ανέφεραν ότι αυτά τα ευρήματα ήταν ίσως τα πιο περίεργα και απροσδόκητα που είχαν συναντήσει στην καριέρα τους.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι το παράδοξο που ανακάλυψαν μεταξύ των ρητών πεποιθήσεων των Βουδιστών και των φόβων τους, μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι, παρά την εκπαίδευση και τους σαφείς ισχυρισμούς της ιδεολογίας τους, οι μοναχοί βουδιστές εξακολουθούν να έχουν μια ισχυρή αίσθηση μιας διαρκούς ταυτότητας που εκτείνεται από το παρελθόν στο μέλλον. Δεν είναι εύκολο να αψηφήσουμε την ψευδαίσθηση του Εαυτού, ακόμα κι αν μας διδάξουν να το κάνουμε.

Αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνεται από αξιοσημείωτες βουδιστικές αυτοβιογραφίες που προδίδουν μια ενθουσιώδη εμπειρία της συνέχειας του Εαυτού. Ταυτόχρονα, οι Βουδιστές μπορεί να πιστεύουν πραγματικά ότι ο Εαυτός τελειώνει με το θάνατο (σε αντίθεση με άλλες θρησκευτικές ομάδες που κηρύττουν ότι η ψυχή είναι αιώνια) και αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει το υπερβολικό φόβο τους για τον αφανισμό του Εαυτού με το θάνατο.

Μια παρατήρηση για τα ευρήματα που επισημάνθηκαν από τους ερευνητές είναι ότι, παρόλο που οι μοναχοί βουδιστές συμμετέχοντες διαλογίζονταν καθημερινά, δεν ασκούσαν το διαλογισμό για πολλά χρόνια. Ο διαλογισμός θεωρείται ένας τρόπος για να εξαλειφθεί η πίστη σε έναν μόνιμο Εαυτό, γι’ αυτό θα ήταν ενδιαφέρον να επαναληφθεί η έρευνα, όχι μόνο με και με άλλα βουδιστικά δόγματα, αλλά ιδιαίτερα με έμπειρους βουδιστές διαλογιστές, προκειμένου να διαπιστωθεί αν και αυτοί θα έδειχναν φόβο για τον αφανισμό του Εαυτού.

15 Φεβ Πρώτα θα αγαπήσεις τον εαυτό σου κι ύστερα θα βρεις την αγάπη που ψάχνεις | Psychologos-MariaKoraka.Gr

Αυτογνωσία, Εαυτός

Όλοι έχουμε ανάγκη να βρούμε κάποιον που θα μας αγαπήσει και θα μας αποδεχτεί όπως είμαστε.

Αλλά αυτή η ανάγκη μπορεί να κρύβει κάτι βαθύτερο: την αδυναμία μας να αγαπήσουμε εμείς τον εαυτό μας, δηλαδή το σώμα μας, τα συναισθήματά μας, τις σκέψεις μας, τις συμπεριφορές μας, ίσως και κάποια συμπτώματα.

Δεν είναι κακό, ούτε κατακριτέο, ούτε σημάδι ψυχικής αδυναμίας, η επιθυμία μας να βρούμε έναν άνθρωπο να μας καταλαβαίνει, να μας αποδέχεται και να μπορούμε να μοιραζόμαστε μαζί του τις εμπειρίες της ζωής.

Η διαφορά όμως μεταξύ του “για να νιώσω καλά πρέπει να βρω κάποιον να με αγαπήσει” και του “νιώθω καλά και θέλω κάποιον για να μοιραστώ μαζί του τη χαρά της ζωής” είναι μεγάλη.

Στην πρώτη περίπτωση, ουσιαστικά ψάχνουμε για ένα ψυχικό υποστήριγμα.

Ψάχνουμε να βρούμε έναν άνθρωπο που θα μας προσφέρει την ασφάλεια που δεν βρίσκουμε αλλού.

Στη δεύτερη περίπτωση, ψάχνουμε κάποιον για να μοιραστούμε την αγάπη που νιώθουμε ήδη μέσα μας και που εκφράζουμε στον κόσμο με τις πράξεις, τα λόγια και τις συμπεριφορές μας.

Στην πρώτη περίπτωση, ο άνθρωπος που θα βρεθεί (αν βρεθεί) θα αισθάνεται ότι δίνει περισσότερα από όσα παίρνει.

Θα δίνει αγάπη και στοργή, θα δείχνει κατανόηση, ενώ θα έχει απέναντί του έναν άνθρωπο που θα νιώθει φόβο και ανεπάρκεια και που μόνο υπό όρους και προϋποθέσεις θα αισθάνεται ασφαλής.

Υπάρχει βέβαια και η περίπτωση να βρεθεί κάποιος που θα έχει την ανάγκη να φροντίζει τον άλλον για να νιώθει ο ίδιος καλά, αλλά μακροχρόνια μια τέτοια σχέση δεν μπορεί να αντέξει – κάποια στιγμή θα βγουν στην επιφάνεια τα ασυνείδητα μοτίβα και των δύο και θα επέλθει σύγκρουση, που θα συνοδεύεται από αισθήματα απογοήτευσης, θυμού ή προδοσίας.

Στη δεύτερη περίπτωση, που αναζητάμε να βρούμε κάποιον για να μοιραστούμε τη χαρά της ζωής, τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξουν δυσκολίες και προκλήσεις.

Αλλά οι δυσκολίες θα αντιμετωπιστούν χωρίς αισθήματα ανεπάρκειας και φόβου.

Και χωρίς αυτά τα βάρη η ζωή γίνεται πολύ πιο εύκολη και ανάλαφρη.

Για να βρούμε έναν τέτοιον άνθρωπο, θα πρέπει πρώτα εμείς να έχουμε μάθει να αγαπάμε όλα αυτά που συμβαίνουν μέσα μας.

Και “αγαπάω αυτά που συμβαίνουν μέσα μου” σημαίνει παρατηρώ και αποδέχομαι τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις συμπεριφορές και τα συμπτώματα, χωρίς να τα μετατρέπω σε ταυτότητα, δηλαδή χωρίς να τα κάνω Εγώ (“εγώ υποφέρω”, “εγώ είμαι ανεπαρκής”, “εγώ είμαι κατώτερος”, “εγώ θα είμαι πάντα μόνος”, “εγώ δεν μπορώ να ξεπεράσω τις συνέπειες του παρελθόντος μου”, κ.τ.λ).

Και ως φυσικό επακόλουθο (επειδή βλέπουμε τον κόσμο ανάλογα με το πώς βλέπουμε τον εαυτό μας) την ίδια στάση κρατάμε και απέναντι στους άλλους: δεν τους κρίνουμε όταν παρατηρούμε να εκδηλώνουν μια συμπεριφορά που έχει τις ρίζες της στο ασυνείδητο παρελθόν τους.

Η “μαγική συνταγή” λοιπόν είναι η εξής: αφαιρούμε την αίσθηση της ταυτότητάς μας από τα ασυνείδητα μοτίβα που ενεργούν μέσα μας και τη μεταθέτουμε στον εσωτερικό παρατηρητή που παρατηρεί και αποδέχεται αυτά τα μοτίβα.

Όταν το σύστημά μας (το σώμα και ο νους) συνηθίσει στο να αντλεί την ασφάλειά του από την αγάπη που του δείχνουμε εμείς, τότε θα αρχίσει να προβάλλει και προς τα έξω αυτή την αίσθηση της ασφάλειας, χωρίς να αναζητάει καταφύγια και σωτήρες.

Παραφράζοντας τη γνωστή ρήση του Γκάντι “Γίνε εσύ η αλλαγή που θέλεις να δεις”, θα λέγαμε “Γίνε εσύ η αγάπη που ψάχνεις να βρεις”.

Οικογένεια και παιδί

Παιδί και θάνατος στην οικογένεια: πώς μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε και να το διαχειριστούμε; | Δήμητρα Ρούκη

Δήμητρα Ρούκη

Παιδί και Γονέας στη σύγχρονη εποχή

Πτυχιούχος Προγράμματος Ψυχολογίας Ε.Κ.Π.Α

---

Ο θάνατος εντός της οικογένειας αποτελεί ένα γεγονός που μπορεί να γίνει αντιληπτό με ποικίλους τρόπους από ένα παιδί, ανάλογα με την ηλικία του, την ιδιοσυγκρασία και την προσωπικότητά τους. Ας έχουμε στο νου μας ότι το χειρότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να σιωπήσουμε και να μην αναφερθούμε καθόλου στο γεγονός.

---

Στην αναπτυξιακή πορεία του ατόμου και στα πλαίσια της φυσιολογικής διαδικασίας του κύκλου της ζωής, συμβαίνουν γεγονότα στα πλαίσια της οικογένειας που δύνανται να διαταράξουν τη λειτουργία της. Ο θάνατος εντός της οικογένειας αποτελεί ένα τέτοιο γεγονός που μπορεί να γίνει αντιληπτό με ποικίλους τρόπους από ένα παιδί, ανάλογα με την ηλικία του, την ιδιοσυγκρασία και την προσωπικότητά τους. Σαφώς όμως και επηρεάζει την ψυχοσύνθεσή του, καθώς αναδύονται ερωτήματα και συναισθήματα πρωτόγνωρα.

Εκεί, πρωταρχικό ρόλο για την επεξεργασία, κατανόηση, έκφραση των συναισθημάτων και αποδοχή του γεγονότος διαδραματίζουν το οικογενειακό και σχολικό πλαίσιο. Ας έχουμε στο νου μας ότι το χειρότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να σιωπήσουμε και να μην αναφερθούμε καθόλου στο γεγονός. Αυτή η «συναισθηματική εξορία» είναι συχνά πιο τραυματική κι απ’την ίδια την αρρώστια ή τον θάνατο.

 

Ως γονείς:

• Πριν ακόμα βρεθούμε σε θέση να ενημερώσουμε το παιδί για ένα τέτοιο γεγονός, καλό είναι από μικρή ηλικία να το εισάγουμε σταδιακά, χωρίς αν το τρομοκρατούμε και με λέξεις που ταιριάζουν στην ηλικία του για τις έννοιες της ζωής και του θανάτου, χρησιμοποιώντας παραδείγματα από τη φύση (λουλούδια, ζωάκια) και τονίζοντας ότι είναι μια φυσιολογική διαδικασία που κινείται διαδοχικά.

• Δεν πρέπει να αποκρύπτουμε το γεγονός, καθώς η  σιωπή κάνει τα παιδιά να κλείνονται στον εαυτό τους δίνοντας δικές τους ερμηνείες, συχνά πιο τρομακτικές απ’την πραγματικότητα. Χρησιμοποιούμε σωστές λέξεις, όπως «πέθανε», «θάνατος» (όχι διφορούμενες έννοιες όπως «χάθηκε», «έφυγε»).

• Ενημερώνουμε αμέσως μετά το γεγονός απλά, ψύχραιμα και με ειλικρίνεια, περιγράφοντάς το σε σχέση με τις λειτουργίες του σώματος (δεν χτυπά η καρδιά, δεν ανασαίνει). Αν είναι δύσκολο για το γονέα να ενημερώσει, καλό είναι να το κάνει ο αμέσως πιο κοντινός συγγενής.

• Είναι απαραίτητο να διαβεβαιώσουμε το παιδί ότι δε φταίει γι’αυτό που συνέβη – τίποτα απ’ότι έκανε δεν προκάλεσε το θάνατο του αγαπημένου του προσώπου, ούτε θα μπορούσε να έχει κάνει κάτι για να αποτρέψει το θάνατο.

• Πληροφορούμε για το τι θα συμβεί από δω και πέρα, τόσο για τις αλλαγές όσο και για τις συνήθειες που παραμένουν σταθερές, τονίζοντας πάντα ότι κάποια στιγμή η ζωή συνεχίζεται.

• Είμαστε δίπλα στα παιδιά κάθε στιγμή, διαθέσιμοι, παρέχοντας ασφάλεια, αγάπη και στοργή.

• Αφήνουμε το παιδί να θρηνήσει όπως εκείνο επιθυμεί, σεβόμενοι τις ανάγκες και τα συναισθήματά του. Αν το επιθυμεί το ίδιο, μπορεί να συμμετέχει στη διαδικασία του πένθους και να το μοιραστεί με τα άλλα μέλη της οικογένειας.

 

Ως εκπαιδευτικοί:

• Όταν επιστρέψει το παιδί στο σχολείο, είναι σημαντικό να του αναφέρουμε εμείς οι ίδιοι (σε ιδιαίτερη επικοινωνία) ότι γνωρίζουμε για το θάνατο και του υποσχόμαστε ότι θα είμαστε δίπλα του, στηρίζοντάς το στη δύσκολη εμπειρία

• Επιβεβαιώνουμε στο παιδί ότι το αγαπάμε, επιτρέποντάς του να θρηνήσει όπως εκείνο επιθυμεί.

• Ανακουφίζει η τήρηση του καθημερινού προγράμματος και η συμμετοχή του παιδιού σε όλες τις δραστηριότητες, το παρακολουθούμε διακριτικά και σιγά-σιγά αυξάνουμε τις απαιτήσεις και τις προσδοκίες μας.

• Να πιστέψουμε στην αστείρευτη εσωτερική δύναμη που διαθέτουν τα παιδιά

Αν θέλουμε πράγματι να στηρίξουμε τα παιδιά, τα οποία στρέφονται πρώτα σε εμάς ως πρότυπα συμπεριφοράς, θα πρέπει πρώτα να στραφούμε προς τον ίδιο μας τον εαυτό για να δούμε, πέρα από μύθους και προκαταλήψεις, πώς επηρεάζεται ο καθένας από μας από την αρρώστια και τον θάνατο. Αν επιτύχουμε να διαχειριστούμε αποτελεσματικά σταδιακά το γεγονός, τα παιδιά θα ακολουθήσουν το δικό μας παράδειγμα.

Διατηρείται ο εαυτός στην άνοια;

29 Οκτωβρίου 2018

Από τη Σύλβα Σαραφίδου, Ψυχολόγο,MSc, AKC

Ο εαυτός μας είναι το μέσο μέσα από το οποίο αντιλαμβανόμαστε και βιώνουμε τον κόσμο γύρω μας. Αποτελείται από το σώμα, τις σκέψεις, τα συναισθήματα, και τις συμπεριφορές μας. Η άνοια είναι μία νευροεκφυλιστική νόσος που προοδευτικά πλήττει ολόκληρο τον εγκέφαλο και τις λειτουργίες του. Έτσι σταδιακά, επηρεάζεται το σώμα, η νόηση, το συναίσθημα και οι συμπεριφορές – συνολικά επηρεάζεται ο εαυτός.

Στο παρελθόν ήταν γενικώς αποδεκτό πως ο εαυτός ‘χάνεται’ στην άνοια, δηλαδή πως καθώς η πάθηση προοδεύει και οι πτυχές του εαυτού σταδιακά σβήνουν. Αυτή η άποψη όμως είναι ιδιαίτερα προβληματική. Εάν κανείς δεχθεί πως τα άτομα με άνοια δεν έχουν εαυτό, τότε τόσο η επαγγελματική φροντίδα θα χάσει την ανθρωπιστική της πλευρά, όσο και η οικογενειακή φροντίδα θα χάσει την ποιότητά της. Αξίζει να σημειωθεί πως συχνά οι φροντιστές ατόμων με άνοια πιστεύουν πως ο άνθρωπός τους έχει χάσει τον εαυτό του, και έτσι μπορεί να θρηνούν για το άτομο όσο αυτό είναι ακόμα εν ζωή, κάνοντας την διαδικασία της προσφοράς δύσκολη. Επίσης, πολλοί επιστήμονες έθεσαν την ερώτηση: εάν ο άνθρωπος χάσει τον εαυτό του, τι μένει; Τι είναι;

ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΔΟΥΜΕ ΠΩΣ Η ΑΠΟΨΗ ΟΤΙ Ο ΕΑΥΤΟΣ ΧΑΝΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΟΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ.

Στο σήμερα, μερικοί επιστήμονες ασχολήθηκαν με την διερεύνηση του εαυτού, και υποστήριξαν πως ο εαυτός διατηρείται στην άνοια, αρκεί να ξέρουμε που να κοιτάξουμε! Εάν αντιμετωπίσουμε τον εαυτό ως κάτι το δυναμικό (δηλαδή με την δυνατότητα να μεταβάλλεται με τον καιρό) και πολύπλευρο τότε μπορούμε να ισχυριστούμε με σιγουριά πως ο εαυτός διατηρείται στην άνοια! Ο εαυτός μας μπορεί να ενσωματώσει τις αλλαγές του χρόνου (όπως από μικρά παιδιά σε ενήλικες, έτσι και από ενήλικες σε υπερήλικες με άνοια), και να εκφράζεται μέσα από την νόησή μας, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές μας. Έτσι, ακόμα και άτομα με άνοια τελευταίου σταδίου φαίνονται και φέρονται διαφορετικά – κάποιος μπορεί να είναι περισσότερο αντιδραστικός, άλλος πιο ήπιος – όλα αυτά είναι εκφάνσεις του εαυτού! Πρόσφατες έρευνες υποστηρίζουν την άποψη αυτή: με ιδιαίτερα τεστ δομημένα για την άνοια μπόρεσαν οι επιστήμονες να καταλήξουν στο συμπέρασμα πως ο εαυτός διατηρείται. Για παράδειγμα άτομα μεσαίων σταδίων άνοιας μπόρεσαν να συμπληρώσουν δέκα προτάσεις που άρχιζαν με την φράση ‘Είμαι…’, κάτι που υποδηλώνει τόσο τον εαυτό όσο και την συνειδητότητα γύρω από αυτόν.

Το ζήτημα της ύπαρξης εαυτού στην άνοια είναι ιδιαίτερης σημασίας, τόσο πρακτικά όσο και θεωρητικά. Στην θεωρεία ο εαυτός αποτελεί τον πυρήνα μας, και η ύπαρξη αυτού σε παθήσεις όπως η άνοια υποδηλώνει την δύναμη αυτού. Γενικεύοντας, μπορεί οι νευρολογικές, ψυχιατρικές ή και σωματικές παθήσεις να επηρεάζουν τον εαυτό μας, όμως ο εαυτός παραμένει παρά τις παθήσεις! Στην πράξη, μία τέτοια άποψη οδηγεί σε ουσιαστική προσωποκεντρική φροντίδα που στοχεύει στο να βελτιώσει την καθημερινότητα του ατόμου.

Ας κρατήσουμε κατά νου πως παρά την όποια πάθηση, ο εαυτός παραμένει εκεί, προσφέροντας την δική μας μοναδική ματιά για τον κόσμο. Μπορούμε λοιπόν να εστιάζουμε πρώτα στον άνθρωπο, και μετά στην πάθηση.