Είμαστε πεινασμένοι για τρυφερότητα,
σε έναν κόσμο όπου τα πάντα βρίσκονται σε αφθονία…
~A. Merini
Κάθε αμαρτία που βλέπουμε στον γείτονά μας είναι μέσα μας, διότι αν δεν υπήρχε μέσα μας, τότε δεν θα το είχαμε δει σε άλλους.
Π. Χαράλαμπος Λίβυος Παπαδόπουλος
Όποιος έχει καλούς λογισμούς, όλα καλά τα βλέπει…(Όσιος Παίσιος)
Μου είπαν μερικοί ότι σκανδαλίζονται, γιατί βλέπουν πολλά στραβά στην Εκκλησία, και εγώ τους είπα: Αν ρωτήσεις μια μύγα: Έχει λουλούδια εδώ στην περιοχή; θα πει: δεν ξέρω εκεί κάτω στον λάκκο έχει κονσερβοκούτια, κοπριές,ακαθαρσίες,και θά σου αραδιάσει όλες τις βρωμιές στις όποιες πήγε. Αν όμως ρωτήσεις μια μέλισσα: είδες καμμιά ακαθαρσία εδώ στην περιοχή; θα σου πει: ακαθαρσία; όχι, δεν είδα πουθενά εδώ ό τόπος είναι γεμάτος από ευωδιαστά λουλούδια και θα σου αναφέρει ένα σωρό λουλούδια του κήπου, του αγρού κ.λπ. Βλέπεις, ή μύγα ξέρει μόνον που υπάρχουν σκουπίδια, ενώ ή μέλισσα ξέρει πώς εκεί πέρα είναι ένας κρίνος, πιο εκεί ένα ζουμπούλι. Όπως έχω καταλάβει, άλλοι άνθρωποι μοιάζουν με την μέλισσα και άλλοι με την μύγα. Αυτοί πού μοιάζουν με την μύγα ψάχνουν σέ κάθε περίπτωση να βρουν τί κακό υπάρχει και ασχολούνται μ’ αυτό δεν βλέπουν πουθενά κανένα καλό. Αυτοί πού μοιάζουν με την μέλισσα βρίσκουν παντού ο,τι καλό υπάρχει. Ό βλαμμένος άνθρωπος βλαμμένα σκέφτεται, όλα τα παίρνει αριστερά, όλα τα βλέπει ανάποδα. Ενώ, όποιος έχει καλούς λογισμούς, ό,τι και να δει ο,τι και να του πεις, θα βάλει καλό λογισμό……(Νουθεσίες του Οσίου Παισίου Αγιορείτου)
Η εύρεση τρόπων για την ενδυνάμωση της αίσθησης του «ανήκειν», μπορεί να βοηθήσει στην ελάφρυνση του πόνου της μοναξιάς.
Η αίσθηση του «ανήκειν» είναι μια σημαντική εμπειρία για όλους τους ανθρώπους. Σημαίνει την αποδοχή μας ως μέλος μίας ομάδας. Μια τόσο απλή λέξη έχει μία τόσο τεράστια σημασία. Η αίσθηση του «ανήκειν» είναι μια ανθρώπινη ανάγκη, όπως και η ανάγκη για την εύρεση φαγητού και καταφυγίου.
Είναι ιδιαίτερα σημαντική για την εύρεση νοήματος στη ζωή και για την αντιμετώπιση έντονα οδυνηρών συναισθημάτων. Κάποιοι από εμάς ανήκουν σε μία κοινότητα, σε μία φιλική παρέα, σε μία οικογένεια, ενώ άλλοι σε γκρουπ κοινωνικών μέσων δικτύωσης. Κάποιοι συνδέονται μόνο με ένα ή δύο άτομα. Άλλοι αισθάνονται μια σύνδεση με όλους τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Μερικοί δυσκολεύονται να βρουν μια αίσθηση του «ανήκειν» και η μοναξιά είναι σωματικά επώδυνη γι’ αυτούς.
Ορισμένοι άνθρωποι αναζητούν την αίσθηση του «ανήκειν» αποκλείοντας άλλα πρόσωπα. Αυτό αντανακλά την ιδέα ότι χρειάζεται να υπάρχουν και εκείνοι που δεν ανήκουν κάπου για να υπάρχουν εκείνοι που μετέχουν κάπου. Ωστόσο, ακόμη και μια περίπτωση αποκλεισμού μπορεί να υπονομεύσει τον αυτοέλεγχο και την ευημερία και συχνά δημιουργεί πόνο και συγκρούσεις.
Η αίσθηση του«ανήκειν» σε μια μεγαλύτερη κοινότητα δίνει κίνητρο, βελτιώνει την υγεία και την αίσθηση ευτυχίας μας. Όταν συνδεόμαστε με άλλους, καταλαβαίνουμε ότι όλοι οι άνθρωποι προβληματίζονται και αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις. Δεν είμαστε μόνοι μας. Βρίσκουμε παρηγοριά μέσω αυτής της γνώσης.
Καλλιεργώντας την αίσθηση του «ανήκειν»
Η οικοδόμηση της αίσθησης της συμμετοχής απαιτεί ενεργή προσπάθεια και εξάσκηση. Ένας τρόπος για να δουλέψουμε προς την ανάπτυξη της αίσθησης του «ανήκειν» είναι να αναζητήσουμε τρόπους που είμαστε όμοιοι με τους άλλους, αντί να εστιάζουμε στους τρόπους που διαφέρουμε από τους άλλους.
Μήπως κάποιος είναι πολύ μεγαλύτερος από εσάς για να κάνετε παρέα; Ίσως να έχει υπέροχες ιστορίες να σας πει και να απολαμβάνετε να ακούτε τις εμπειρίες του. Ίσως αξίζει να κάνετε τη διαφορά και μπορεί να συμβάλλετε θετικά στη ζωή του με τη νεανική δύναμή σας. Μήπως κάποιος έχει διαφορετικό σύστημα πεποιθήσεων από το δικό σας; Ίσως και οι δύο σας να απολαύσετε μια εποικοδομητική συζήτηση ή και να ανακαλύψετε κάτι κοινό, όπως την πίστη σας στο Θεό.
Η ανταλλαγή διαφορετικών απόψεων και η αποδοχή των άλλων μας προσφέρει ηρεμία. Η αποδοχή των άλλων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι συμφωνούμε μαζί τους.
Ένας άλλος τρόπος για την καλλιέργεια της προσωπικής αίσθησης του «ανήκειν» είναι να δουλέψουμε πάνω στην αποδοχή των άλλων. Προκειμένου να μπορέσουμε να αποδεχτούμε τους άλλους και τις απόψεις που δεν συμφωνούν με τις δικές μας, μπορεί να χρειάζεται να γίνουμε περισσότερο ανοιχτοί στην ιδέα ότι υπάρχει αξία στη σκέψη όλων. Μπορεί να ανακαλύψετε την αλήθεια ακόμα και στις πιο δυσνόητες απόψεις, αν και αν δεν συμφωνείτε με αυτές.
Η επικύρωση
Ένας από τους ιδανικότερους τρόπους να επικοινωνήσετε την αποδοχή είναι μέσω της επικύρωσης.Η επικύρωση δημιουργεί μια αίσθηση του «ανήκειν»» και ενισχύει τις σχέσεις. Η επικύρωση είναι η γλώσσα της αποδοχής. Είναι η αναγνώριση ότι η εσωτερική εμπειρία κάποιου είναι κατανοητή και σας βοηθά να συμμερίζεστε την άποψή του, δίνοντας την αίσθηση ότι ανήκετε κάπου, ακόμα και όταν μπορεί να διαφωνείτε.
Προσπαθήστε να πείτε «ναι» στις ευκαιρίες που σας δίνονται να περνάτε χρόνο με άλλους και να συμμετέχετε σε δραστηριότητες που σας προσκαλούν. Αφήστε απ’ έξω την επικριτικότητα. Οι επικρίσεις χτίζουν τοίχους. Να εστιάζετε στους ανθρώπους. Βρίσκεστε σε ένα δείπνο και νιώθετε ενοχλημένοι γιατί δεν σας αρέσει το φαγητό; Το φαγητό δεν είναι ο απώτερος σκοπός σας. Η σύνδεση με άλλους είναι πολύ πιο σημαντική από το φαγητό ή το θόρυβο στο εστιατόριο. Έχετε παχύνει και δεν θέλετε να σας δουν οι άλλοι; Σταματήστε να απομονώνεστε και πιστέψτε στην αξία σας. Κανείς δεν είναι τέλειος. Υπάρχουν άνθρωποι που αντιμετωπίζουν προβλήματα με την υγεία τους.
Παρατηρήστε τα λόγια σας και τον τρόπο σκέψης σας. Ορισμένες λέξεις δημιουργούν απομόνωση ενώ άλλες προωθούν την ομαδικότητα. Οι άλλοι δεν χρειάζονται «επιδιόρθωση» από εμάς. Έχουν και αυτοί τα δυνατά σημεία τους και προσφέρουν τη δική τους μοναδική συμβολή. Σκεφτείτε την ομαδικότητα και την αποδοχή.
Αν είστε συναισθηματικά ευαίσθητοι, να θυμάστε ότι γενικά οι άνθρωποι υποφέρουν από τον ίδιο συναισθηματικό πόνο που υποφέρετε και εσείς, μπορεί απλά να μην είναι τόσο έντονος τις περισσότερες φορές ή τόσο συχνός.
Επίσης, υπάρχουν πολλοί συναισθηματικά ευαίσθητοι άνθρωποι που δυσκολεύονται όπως εσείς. Το να είσαι συναισθηματικά ευαίσθητος δεν σημαίνει ότι δεν μπορείς να ανήκεις κάπου. Τέλος, προσπαθήστε να μην κατηγορείτε τον εαυτό σας ή τους άλλους.
Βιώνουμε μια “κρίση επαφής”;
Έχουμε σταματήσει να αγγιζόμαστε. Μήπως βιώνουμε μια «κρίση της αφής»; To άγγιγμα έχει δαιμονοποιηθεί σε βαθμό υστερίας, όμως η έλλειψη επαφής δεν κάνει καθόλου καλό στην ψυχική μας υγεία.
Αν και οι άνθρωποι λατρεύουμε την αίσθηση της αφής, ζούμε πλέον σε μια εποχή που υπάρχει διάχυτη η απειλή της σεξουαλικής και σωματικής κακοποίησης και δεν αισθανόμαστε αρκετά ασφαλείς. Τα όρια προσέγγισης δεν είναι ξεκάθαρα.
Τα χάδια και οι αγκαλιές όλο και λιγοστεύουν στη ζωή μας κάνοντας γιατρούς, δασκάλους και επιστήμονες να ανησυχούν. Μήπως τα υπερβολικά όρια στις σχέσεις αρχίζουν και βλάπτουν σοβαρά την ψυχική μας υγεία; Πότε ήταν η τελευταία φορά που αγγίξατε κάποιον που δεν ανήκε στον οικογενειακό ή φιλικό σας κύκλο; Και δεν εννοώ το άγγιγμα με τον ντελιβερά της γειτονιάς την ώρα που σας δίνει τα ρέστα. Πότε θυμάστε να κάνετε χειραψία με έναν ξένο ή να χτυπάτε ελαφρά στην πλάτη κάποιον συνάδερφο σας; Αν κρατούσατε ένα ημερολόγιο αφής, πόσα αγγίγματα με άγνωστους θα είχατε καταγράψει την τελευταία βδομάδα; Η αίσθηση της αφής είναι η πρώτη που αναπτύσσουν τα έμβρυα στη μήτρα όμως λίγο αργότερα, κάπου στην ενήλικη ζωή, αρχίζουν να μπαίνουν τα όρια και η σωματική επαφή γίνεται όλο και πιο άβολη.
Η αφή είναι μια από τις βασικές μας αισθήσεις και είναι αρκετά περίπλοκη. Κάποιες νευρικές απολήξεις αναγνωρίζουν τη φαγούρα, άλλες τον πόνο, την πίεση, την υφή και μονάχα μία, γνωστή ως «αισθητηριακός νευρώνας», αναγνωρίζει το τρυφερό, απαλό χάδι. Η κοινωνική επαφή έχει εκδιωχθεί με αμέτρητους τρόπους από την καθημερινότητά μας.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, τον περασμένο μήνα οι γιατροί προειδοποιήθηκαν να αποφεύγουν να παρηγορούν τους ασθενείς με αγκαλιές μήπως και παρερμηνευτούν και έτσι προκληθούν τυχόν νομικές ενέργειες, ενώ μια κυβερνητική έκθεση διαπίστωσε ότι φροντιστές ανηλίκων φοβούνται να αγκαλιάζουν τα παιδιά για τον ίδιο ακριβώς λόγο.
Στις ΗΠΑ νέες προσκοπίνες προκάλεσαν την κοινωνική κατακραυγή τον περασμένο Δεκέμβριο, όταν επέπληξαν τους γονείς που παρότρυναν τις κόρες τους να αγκαλιάζουν μόνο συγγενείς, λέγοντας τους πως «δεν χρωστάμε σε κανέναν αγκαλιά». Οι δάσκαλοι διστάζουν να αγκαλιάζουν τους μαθητές και στο Ηνωμένο Βασίλειο τουλάχιστον μισό εκατομμύριο ηλικιωμένοι περνάνε ολόκληρες εβδομάδες χωρίς να βλέπουν ή να αγγίζουν κανέναν.
Μια ολόκληρη επιστήμη, αυτή της αφής, αναπτύσσεται στην Ευρώπη, την Αυστραλία και τις ΗΠΑ ώστε να μπορέσει να ερευνηθεί και να εξηγηθεί η έλλειψη της σωματικής επαφής. Διάφοροι «επαγγελματίες αγκαλιάς» οργανώνουν εργαστήρια, πάρτι και προσωπικές συνεδρίες ώστε να καταπολεμήσουν αυτήν την επιδημία της μοναξιάς. Στο Cuddle Up To Me, ένα κέντρο επαφής στο Πόρτλαντ του Όρεγκον, οι πελάτες μπορούν να περιηγηθούν σε ένα μενού που περιλαμβάνει 72 διαφορετικά είδη αγκαλιάς.
Στην Ιαπωνία από την άλλη έχουν εφεύρει μια καρέκλα χαλάρωσης που αγκαλιάζει αυτόν που κάθεται με τα μαλακά της μπράτσα. Μήπως όλα αυτά δείχνουν ότι βιώνουμε μια κρίση της σωματικής επαφής; Και αν ναι, τι κινδυνεύουμε να χάσουμε ως είδος αν χάσουμε την αίσθηση της αφής; «Φυσικά και απομακρυνόμαστε από την αφή» δηλώνει ο Francis McGlone, καθηγητής Νευροεπιστήμης στο πανεπιστήμιο John Moores του Liverpool. «Έχουμε δαιμονοποιήσει το άγγιγμα σε βαθμό που προκαλεί υστερικές αντιδράσεις, νομοθετικές διαδικασίες και μια έλλειψη επαφής που δεν είναι καλή για την ψυχική υγεία» ανησυχεί. «Έχω ακούσει για δασκάλους που ζητούν από τα παιδιά να κολλήσουν μόνοι τους το τσιρότο, ώστε να μην διακινδυνεύσουν αγγίζοντάς τα με κάποια καταγγελία» λέει και συνεχίζει «φαίνεται ότι έχουμε δημιουργήσει έναν κόσμο που αποστρέφεται την αφή. Μήπως ήρθε η ώρα να ανακτήσουμε την κοινωνική της δύναμη;». Η αφή είναι μια από τις βασικές μας αισθήσεις και είναι αρκετά περίπλοκη.
Κάποιες νευρικές απολήξεις αναγνωρίζουν τη φαγούρα, άλλες τον πόνο, την πίεση, την υφή και μονάχα μία, γνωστή ως «αισθητηριακός νευρώνας», αναγνωρίζει το τρυφερό, απαλό χάδι. Αυτήν μελετάει τα τελευταία χρόνια ο McGlone, μέσα από διάφορες τεχνικές, όπως εισχωρώντας μια βελόνα μέσα στο δέρμα. «Παρακολουθώντας το πόσο γρήγορα αποκρίνεται το νεύρο, ενώ κάτι αγγίζει το δέρμα, αποδεικνύει ότι η βέλτιστη ταχύτητα ενός ανθρώπινου χαδιού είναι 3 έως 5 κλάσματα δευτερολέπτου» αναφέρει. «Είμαστε έτοιμοι να αγκαλιάζουμε και να χτυπάμε ο ένας τον άλλον με προκαθορισμένες ταχύτητες, ερεθίζοντας το νεύρο αυτό και προκαλώντας αυτόματα συναισθήματα».
Η ευχαρίστηση που δημιουργείται μας ωθεί να συνεχίζουμε να αγγίζουμε τους γύρω μας, να χαϊδεύουμε τα μωρά ώστε να αναπτυχθούν, να δενόμαστε στενά με τους ενήλικες υφαίνοντας έτσι ένα νήμα ευημερίας και καλής ψυχικής υγείας στη ζωή μας. Και μπορεί να μας διδάξει περισσότερα και σχετικά με την αποστροφή από την επαφή και το άγγιγμα, συμπεριλαμβανομένου του πώς αναπτύσσονται ο αυτισμός ή οι διατροφικές διαταραχές, ακόμα και να οδηγήσει στην ανακάλυψη κάποιας θεραπείας για τη μοναξιά. Πέρυσι, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Λονδίνου απέδειξαν ότι ένα αργό, απαλό άγγιγμα από έναν άγνωστο μπορεί να μειώσει το αίσθημα του κοινωνικού αποκλεισμού. Ως κοινωνία κατανοούμε ενστικτωδώς το αίσθημα της αφής.
Γι’ αυτό τον λόγο, όταν συνέβη το τραγικό περιστατικό με τους πυροβολισμούς στο σχολείο της Φλόριντα, ο διευθυντής υποσχέθηκε να αγκαλιάσει τον κάθε έναν από τους 3.300 μαθητές ξεχωριστά. Ένα απλό, μικρό άγγιγμα μπορεί να αλλάξει αμέτρητες ζωές. Η πριγκίπισσα Νταϊάνα το γνώριζε αυτό όταν κρατούσε το χέρι ενός ασθενούς με AIDS το 1987. Όπως και ο Μπάρακ Ομπάμα όταν έσκυψε για να μπορέσει να χαϊδέψει ένα αγοράκι στο κεφάλι του. Η Tifanny Field ίδρυσε το Ινστιτούτο Μελέτης της Αφής στο Μαϊάμι ώστε να μελετήσει αυτήν την παραμελημένη αίσθηση και τις επιπτώσεις της στην υγεία. Είναι λάτρης του μασάζ και καταγράφει τα οφέλη αυτής της επαφής. «Γνωρίζουμε από την επιστήμη τι συμβαίνει κάτω από το δέρμα μας. Όταν πιέζεται ή δέχεται το άγγιγμα, οι υποδοχείς της πίεσης διεγείρονται» λέει. «Αυτό επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό, την πίεση του αίματος και απελευθερώνει κορτιζόλη, βοηθώντας στον καλύτερο έλεγχο των ορμονών του στρες».
Το άγγιγμα λειτουργεί ευεργετικά και για το ανοσοποιητικό μας σύστημα καθώς επίσης αυξάνει και τη σεροτονίνη, που είναι γνωστή και ως φυσικό αντικαταθλιπτικό. Η Field επιβεβαιώνει επίσης πως βοηθά και στον καλύτερο ύπνο. Το πιο βασικό από όλα είναι πως η αφή μας αποκαλύπτει ποιοι είμαστε. «Γι’ αυτό τον λόγο όταν τα έμβρυα βρίσκονται στην μήτρα» λέει ο McGlone «μέσα στον αμνιακό σάκο, περιτριγυρισμένα από το αμνιακό υγρό, ο εγκέφαλός τους αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει κάποιο άλλο σώμα εκτός από το δικό τους.
Και αν δεν συμβεί αυτό, αποκτούν ένα σύνδρομο εσωστρέφειας και απομονωτισμού». Πειράματα σε πιθήκους οδήγησαν τους επιστήμονες στη διαπίστωση ότι η ανάγκη για σωματική επαφή είναι τόσο έμφυτη, ώστε όταν πήραν το βρέφος από την αγκαλιά της μητέρας του για να το ταΐσουν εκείνο παρέμεινε προσκολλημένο σε τριχωτές επιφάνειες νομίζοντας πως είναι εκείνη, προσπαθώντας έτσι να μην χάσει την επαφή.
Αυτό δείχνει πως δίχως επαφή οι άνθρωποι μπορεί να γίνουν λιγότερο «ανθρώπινοι». «Δεν βλέπεις ανθρώπους να αγγίζονται στην εποχή μας» διαμαρτύρεται η Field «όλοι είναι προσκολλημένοι στα κινητά τους τηλέφωνα. Το μόνο που αγγίζουν είναι οι οθόνες αφής και αν ακουμπήσουν κατά λάθος κάποιον ξένο αισθάνονται αμηχανία και ντροπή». Αν και δεν υπάρχουν ακόμη επιστημονικά δεδομένα που να συνδέουν τη μειωμένη επαφή με την άνοδο της τεχνολογίας, οι εικόνες απομονωμένων ανθρώπων που κλείνονται στον κόσμο τους και κάθονται σκυφτοί μπροστά από τις οθόνες είναι αρκετά οικίες και καθημερινές.
Πού θα μας οδηγήσει λοιπόν όλη αυτή η έλλειψη επαφής; Η Kellie Payne, υπεύθυνη του ερευνητικού τμήματος της Eκστρατείας Kαταπολέμησης της Mοναξιάς στη Βρετανία, δηλώνει ότι η μοναξιά είναι καταστροφική ακριβώς γιατί βάζει τους ανθρώπους σε ένα είδος αμυντικής κατάστασης. «Έχοντας αρνητικές εμπειρίες, αναμένουν πως η σύνδεση με τους ανθρώπους θα είναι εξίσου αρνητική» αναφέρει.
Σύμφωνα με τον David J Linden, συγγραφέα του βιβλίου «Αφή: H επιστήμη του χεριού, της καρδιάς και του μυαλού» («Touch: The Science of Hand, Heart and Mind»), «οι άνθρωποι έχουμε ισχυρότερη την αίσθηση της αφής στην ηλικία των 20, ύστερα αρχίζει και μειώνεται κατά μια ποσοστιαία μονάδα τον χρόνο σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας».
Η Field ανησυχεί επίσης για την αύξηση των συνδρόμων πόνου στα μικρά παιδιά, όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και την ινομυαλγία, ένα σύνδρομο χρόνιου εκτεταμένου και βασανιστικού σωματικού πόνου, κάτι που οφείλεται στο άγχος και στην απουσία επαφής, και συνδέει επίσης την επιθετική συμπεριφορά τους με την έλλειψη του χαδιού και της αφής. «Αυτό που με ανησυχεί» λέει ο McGlone, «είναι πως εάν αυτό το εξελικτικό σύστημα έχει διαταραχθεί ή διακοπεί, ο εγκέφαλος είναι ικανός να ζητήσει από αλλού αποζημίωση.
Για παράδειγμα από τα ναρκωτικά ή το αλκοόλ. Δηλαδή, αν το άγγιγμα σταματήσει να λειτουργεί ως ανταμοιβή τότε ο οργανισμός θα ζητήσει να αντικατασταθεί από κάτι άλλο». Αν και οι άνθρωποι λατρεύουμε την αίσθηση της αφής, ζούμε πλέον σε μια εποχή που υπάρχει διάχυτη η απειλή της σεξουαλικής και σωματικής κακοποίησης και δεν αισθανόμαστε αρκετά ασφαλείς. Τα όρια προσέγγισης δεν είναι ξεκάθαρα. «Σκέφτομαι δύο φορές πριν αγκαλιάσω κάποιον στη δουλειά, δεν θα ήθελα να παρερμηνευθεί με τόσα που ακούγονται» λένε αρκετοί.
Πώς όμως θα μπορούσαμε να έχουμε περισσότερη επαφή στη ζωή μας; Το να ενθαρρύνουμε ένα απλό άγγιγμα ή μια απλή αγκαλιά ωφελεί σημαντικά. Υπάρχουν τρόποι να αγγίζουμε ο ένας τον άλλον χωρίς να είναι παρεξηγήσιμοι. Το να χτυπήσουμε ελαφρά στην πλάτη κάποιον συνάδερφο, να ανταλλάξουμε μια εγκάρδια χειραψία με έναν άγνωστο ή να χαϊδέψουμε ένα ξένο σκυλί είναι κάποιοι καλοί τρόποι για να επανακτήσουμε την αίσθηση που έχουμε μέσα από το άγγιγμα. Φυσικά, κανείς δεν λέει ότι ένα γρήγορο άγγιγμα ή χάδι μπορεί να θεραπεύσει την μοναξιά, αλλά ίσως μια πιο ουσιαστική, συχνή επαφή θα μπορούσε.
To κείμενο αποτελεί απόδοση στα ελληνικά του άρθρου με τίτλο «No hugging: are we living through a crisis of touch?» που δημοσιεύτηκε στον Guardian. Πηγή: http://www.lifo.gr
Ανθρώπινες Σχέσεις: Το κλειδί της ευτυχίας
Τι είναι η ευτυχία και πώς μπορεί κανείς να την κατακτήσει;
Αυτό είναι ένα ερώτημα που απασχολούν τον άνθρωπο και τις ανθρωπιστικές επιστήμες από τα πολύ αρχικά στάδια της εξέλιξής τους. Σήμερα, μας κατακλύζουν καθημερινά χιλιάδες πληροφορίες, διαφημίσεις και tips που διατείνονται ότι θα μας φέρουν πιο κοντά στην πραγματική ευτυχία.
Ασχολείται η επιστήμη με την ευτυχία;
Τα τελευταία 20 χρόνια στην επιστήμη της ψυχολογίας έχει εμφανιστεί ένα δυναμικά αναπτυσσόμενο θεωρητικό και ερευνητικό ρεύμα, αυτό της θετικής ψυχολογίας. Οι κύριοι εμπνευστές του, όπως ο M. Seligman και η B. Fredrickson, στόχευαν στο να μετακινήσουν λίγο το ενδιαφέρον των ψυχολόγων από τα αρνητικά συναισθήματα και τα προβλήματα στις ικανότητες των ανθρώπων αλλά και σε όλα αυτά που τους κάνουν να αισθάνονται καλά, να προοδεύουν, να ανθίζουν.
Τι μας κάνει τελικά ευτυχισμένους;
Συσσωρευτικά ερευνητικά ευρήματα προερχόμενα από ποικίλες μελέτες τείνουν να προσδιορίσουν 7 παράγοντες που φαίνεται να συσχετίζονται άμεσα με το κατά πόσο αισθάνεται κάποιος ευτυχισμένος:
Το πρώτο είναι οι ανθρώπινες σχέσεις, ακολουθούν οι πράξεις καλοσύνης, η άσκηση και η σωματική ευεξία, η ροή, το νόημα της ζωής και η πνευματικότητα, οι αρετές και οι δυνάμεις και φυσικά ένας θετικός τρόπος αντιμετώπισης του κόσμου που περιλαμβάνει αισιοδοξία, ευγνωμοσύνη και αυτό – επίγνωση.
Όλα αυτά όμως φαντάζουν λίγο γενικά και ίσως περισσότερο ιδανικά παρά κάτι που μπορούμε να εφαρμόσουμε στην καθημερινή μας ζωή. Γι αυτό, ας κουβεντιάσουμε λίγο πιο συγκεκριμένα το καλό που μας κάνουν οι ανθρώπινες σχέσεις.
Πώς οι ανθρώπινες σχέσεις επηρεάζουν το πόσο ευτυχισμένοι αισθανόμαστε;
Η επιστημονική έρευνα γύρω από αυτό το θέμα μετράει περίπου 15 χρόνια με τα πρώτα ευρήματα να προέρχονται από μία μελέτη των Ed Diener και Martin Seligman. Οι δύο αυτοί πρωτοπόροι της θετικής ψυχολογίας διεξήγαγαν το 2002 μία έρευνα στους φοιτητές του Πανεπιστημίου του Illinois όπου μελετούσαν την προσωπική ευτυχία του καθένα. Στη συνέχεια, επέλεξαν το 10% του συνολικού δείγματος που είχε συγκεντρώσει τις υψηλότερες βαθμολογίες και μελέτησαν ενδελεχώς διάφορες πλευρές της ζωής τους. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, οι φοιτητές, που δήλωναν πολύ ευτυχισμένοι και παρουσίαζαν τα λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης, ήταν αυτοί που είχαν ισχυρούς δεσμούς με τους φίλους και την οικογένειά τους και αφιέρωναν συστηματικά χρόνο σε αυτούς (Diener & Seligman, 2002).
Σε μία άλλη παλαιότερη έρευνα, οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν σε τυχαίες περιστάσεις για τη διάθεσή τους. Βρέθηκε ότι ήταν πιο ευτυχισμένοι όταν βρίσκονταν με φίλους, όταν ήταν με μέλη της οικογένειας τους και λιγότερο όταν ήταν μόνοι (Larson, Mannell, & Zuzanek, 1986).
Έχει σημασία ή ποιότητα της σχέσης;
Φυσικά! Ποικίλα ερευνητικά ευρήματα δείχνουν ότι οι κοντινές σχέσεις είναι αυτές που κάνουν τη διαφορά. Σε μια μελέτη αναφορικά με την ποιότητα των σχέσεων, βρέθηκε ότι οι άνθρωποι χρειάζονται μία μόνο κοντινή σχέση προκειμένου να μην αισθάνονται μόνοι. Ωστόσο, για να δημιουργήσει κανείς μία κοντινή σχέση είναι απαραίτητο να αποκαλύπτει σταδιακά τον εαυτό του όλο και περισσότερο και να δείχνει τη διάθεση να μοιραστεί μυστικά και άλλα προσωπικά θέματα. Αν αυτά τα στοιχεία απουσιάζουν τα άτομα δηλώνουν ότι αισθάνονται μοναξιά παρόλο που βρίσκονται μέσα σε σχέση (Jackson, Soderlind & Weiss, 2000. Horesh & Apter, 2006).
Μία παρόμοια έρευνα βρήκε ότι μερικοί φοιτητές που είχαν φίλους με τους οποίους περνούσαν αρκετό κοινό χρόνο, αισθάνονταν παρόλα αυτά μοναξιά. Αυτό, βρέθηκε να σχετίζεται με την τάση τους να κουβεντιάζουν για απρόσωπα ζητήματα, όπως η μουσική και τα αθλητικά, αντί να μοιράζονται εμπειρίες της ζωής και της καθημερινότητάς τους. Τέλος, έχει φανεί ότι σημαντικό ρόλο στην ευτυχία που αισθάνεται κάποιος και στο πόσο ικανοποιημένος είναι από τη ζωή του παίζει τόσο το κοινωνικό δίκτυο στην εργασία όσο και μια καλή συζυγική σχέση (Ruesch et al. 2004).
Η ικανότητα να ακούμε με προσοχή και αποκρινόμαστε με τρόπο ενθαρρυντικό (Ενεργή – Δημιουργική Απόκριση / Active-Constructive Responding) είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να καλλιεργήσουμε θετικά συναισθήματα και να κάνουμε τις σχέσεις μας πιο βαθιές και πιο κοντινές (Niederkrotenthaler, Gould, et al, 2016).
Για ποιους άλλους λόγους είναι σημαντικές οι ανθρώπινες σχέσεις και η κοινωνική υποστήριξη;
Η ευτυχία δεν προέρχεται μόνο από την κοινωνική υποστήριξη, ωστόσο η ύπαρξη κοινωνικής στήριξης έχει πολλαπλά οφέλη (Brown et al. 2003). Σε μία έρευνα μελετήθηκε το πώς η παρουσία κοινωνικής υποστήριξης επηρεάζει την ποιότητα ζωής και τη θνησιμότητα. Βρέθηκε ότι όσο περισσότερο κοινωνική στήριξη είχε κάποιος τόσο μειώνονταν οι δείκτες θνησιμότητας. Επίσης, φαίνεται ότι όταν οι άνθρωποι βιώνουν κοινωνικό αποκλεισμό και μοναξιά αυξάνεται η καταθλιπτική τους διάθεση και μειώνεται η αίσθηση τους ότι ζουν μία ζωή με νόημα (Stillman et al 2009).
Κάντε φίλους, λοιπόν, επενδύστε χρόνο στους κοντινούς σας ανθρώπους, μιλήστε γι αυτά που σας προβληματίζουν, σας απασχολούν αλλά και σας ευχαριστούν, προσκαλέστε τους άλλους να κάνουν το ίδιο και παραμείνετε ανοιχτοί για να αγκαλιάσετε κάθε «άνοιγμα». Έτσι, κάνετε ένα βήμα πιο κοντά στους ανθρώπους και κάθε τέτοιο βήμα σας φέρνει πιο κοντά σε μία ευτυχισμένη και γεμάτη νόημα ζωή.
Μετά την είσοδο της Ελλάδας στην οικονομική κρίση εμφανίστηκαν διακριτές ομάδες πληθυσμού οι οποίες αντιμετώπιζαν δυσκολίες να ανταπεξέλθουν στις βασικές ανάγκες των ίδιων και των οικογενειών τους. Το γεγονός αυτό οδήγησε στη δημιουργία διαφόρων συλλογικοτήτων που στόχο είχαν να διευκολύνουν τους ανθρώπους που δυσκολεύονταν σε διάφορους τομείς: Κοινωνικά ιατρεία και φαρμακεία παρέχουν δωρεάν υπηρεσίες υγείας, κοινωνικά παντοπωλεία παρέχουν δωρεάν τρόφιμα ή σε πολύ χαμηλές τιμές, κοινωνικά φροντιστήρια καλύπτουν τις ανάγκες μαθησιακής υποστήριξης απόρων μαθητών και άλλα πολλά.
Μερικά χρόνια αργότερα η χώρα μας δέχτηκε αθρόα είσοδο προσφύγων, οι οποίοι συχνά έφταναν εδώ σε κατάσταση εξαθλίωσης και στερούνταν είδη βασικής ανάγκης. Παρακολουθήσαμε τότε, και πολλοί από μας, λιγότερο ή περισσότερο, συμμετείχαμε, σε ένα μεγάλο κίνημα υποστήριξης των τραυματισμένων αυτών ανθρώπων. Ενώ, ταυτόχρονα, ξεκίνησε και μία μεγάλη συζήτηση αναφορικά με το πόσο σημαντική είναι η βοήθεια που προσφέρουν όλοι αυτοί οι εθελοντές στους κατατρεγμένους αυτούς ανθρώπους.
Τι γίνεται όμως με την ψυχολογία των εθελοντών;
Οι περισσότεροι άνθρωποι που νοιάζονται για τους άλλους με αλτρουιστικό τρόπο, το κάνουν από μία γνήσια επιθυμία να βοηθήσουν και να βελτιώσουν τον κόσμο γύρω τους. Παρόλα αυτά η σύγχρονη ψυχολογική έρευνα έχει δείξει ότι οι πράξεις καλοσύνης έχουν θετικά αποτελέσματα για όλους τους εμπλεκόμενους. Οι άνθρωποι που ασχολούνται με τον εθελοντισμό ή απλά φροντίζουν να βοηθούν τους συνανθρώπους τους με συστηματικό τρόπο αναφέρουν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή τους, λιγότερα καταθλιπτικά συμπτώματα και καλύτερη ποιότητα ζωής συνολικά.
Τι θεωρείται όμως μία πράξη αλληλεγγύης;
Παρόλο που το η αλληλεγγύη είναι συνήθως συνδεδεμένη με τον εθελοντισμό σε μία οργανωμένη ομάδα ή συλλογικότητα, μπορεί και να είναι και μία απλή πράξη προσέγγισης ενός συναδέλφου ή συμμαθητή που μοιάζει κάτι να τον απασχολεί. Η πλειοψηφία των ερευνών συμφωνούν ότι όσο πιο πολύ νοιάζεται κάποιος για τους άλλους και συνεισφέρει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητές να βιώνει και ο ίδιος θετικά συναισθήματα με βάθος και διάρκεια (Morrow-Howell και συν., 2003).
Παίζει ρόλο η ηλικία των αλληλέγγυων;
Ποικίλες μελέτες καταδεικνύουν ότι οι άνθρωποι που είναι μεγαλύτεροι σε ηλικία τείνουν να ωφελούνται περισσότερο από τις πράξεις αλληλεγγύης ενώ σε νεαρότερους ενήλικες η έρευνα δεν έχει να παρουσιάσει τόσο ισχυρή συσχέτιση μεταξύ αλληλεγγύης και θετικού συναισθήματος.
Ωστόσο, μία υπο – ομάδα νεαρών ενηλίκων που δεσμεύονται σε εθελοντικές δράσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα αναφέρουν συστηματικά υψηλότερα επίπεδα ποιότητας ζωής (Wheeler et al., 1998).
Τι γίνεται όμως με τους αποδέκτες της αλληλεγγύης;
Ερευνητικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι τα άτομα που λάμβαναν βοήθεια από εθελοντές έτειναν να βιώνουν μεγαλύτερα επίπεδα ευχαρίστησης, εάν ενθαρρύνονταν να συμμετέχουν ή με κάποιο τρόπο να συνεργάζονται με τους εθελοντές. Σε αντίθεση με αυτό, άτομα που παθητικά αποδέχονταν τη βοήθεια, δεν ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα ευτυχίας, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις γίνονταν πιο καταθλιπτικοί.
Πώς αποδεικνύεται όμως ότι οι πράξεις αλληλεγγύης μας κάνουν πιο ευτυχισμένους;
Όπως συμβαίνει στις περισσότερες έρευνες στο χώρο της ψυχολογίας είναι δύσκολο να αποδείξουμε ότι ο εθελοντισμός βελτιώνει την ψυχολογική κατάσταση των ατόμων, μιας και οι περισσότερες μελέτες αναδεικνύουν κυρίως συσχετίσεις ανάμεσα στις πράξεις αλληλεγγύης και την καλή ψυχική υγεία των ατόμων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε αν η βελτιωμένη ψυχική υγεία αποτελεί αποτέλεσμα της εθελοντικής εργασίας ή προϋπήρχε αυτής.
Υπάρχει, ωστόσο, μία έρευνα που έχει προσπαθήσει να προσεγγίσει το συγκεκριμένο θέμα με μία μακροχρόνια τυχαιοποιημένη μελέτη (Yuen et al., 2008). Οι συγγραφείς αυτής της μελέτης μοίρασαν τυχαία σε δύο ομάδες ένα πληθυσμό ηλικιωμένων ατόμων: Τα άτομα της πρώτης ομάδας παρείχαν εθελοντικές υπηρεσίες συστηματικά για τρεις μήνες, ενώ τα άτομα της άλλης ομάδας (ομάδα ελέγχου) δεν έκαναν τίποτα. Στο τέλος της μελέτης, οι ερευνητές βρήκαν ότι άνθρωποι που πρόσφεραν εθελοντική εργασία σκόραραν υψηλότερα στους δείκτες ψυχικής υγείας συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου. Τα αποτελέσματα αυτά διατηρήθηκαν και τρεις μήνες μετά την ολοκλήρωση της έρευνας καταδεικνύοντας ότι τα πλεονεκτήματα της εθελοντικής εργασίας μπορεί να έχουν μακροχρόνιο αντίκτυπο στην ψυχική υγεία των ατόμων.
Πώς γινόμαστε αλληλέγγυοι;
Για παράδειγμα, μία έρευνα του 2001, προσπάθησε να κατανοήσει πώς το πολιτισμικό περιβάλλον μπορεί να επηρεάζει τις συμπεριφορές αλληλεγγύης φοιτητών από τη Μ. Βρετανία και την Ταιβάν. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι συμπεριφορές αλληλεγγύης εκφράζονται διαφορετικά ανάλογα με τον κατά πόσο το πολιτισμό πλαίσιο είναι προσανατολισμένο προς την αυτονομία ή την αλληλεξάρτηση, ενώ συνολικά φάνηκε ότι μία ισορροπία ανάμεσα στα δύο οδηγεί σε καλύτερα επίπεδα ποιότητας ζωής.
Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι παρόλο που οι άνθρωποι που προσφέρουν εθελοντικές υπηρεσίες, συχνά, έρχονται σε επαφή με μεγάλο ανθρώπινο πόνο, που πολλές φορές αγγίζει τα όρια της εξαθλίωσης, στο τέλος της μέρας αισθάνονται θετικά συναισθήματα.
Το παράδοξο αυτό φαινόμενο πιθανά σχετίζεται με την αίσθηση των ατόμων ότι συνεισφέρουν έστω και λίγο στην ανακούφιση αυτού του πόνου, ότι συμβάλλουν σε έναν υψηλότερο σκοπό που ξεπερνά κατά πολύ τους ίδιους σαν άτομα, αλλά και, ταυτόχρονα, μέσα από μία επανανοηματοδότηση της ίδιας τους της ζωής και της αξίας αυτών που στην καθημερινότητα θεωρούνται δεδομένα.
08 Δεκ Η Xειραγώγηση Tέλος! Ως Eδώ! Η Zωή Mου Mου Aνήκει | Συμβουλευτική & ΨυχοΘεραπεία | Μαρία Κορακά
Τους άφησες, μπήκαν στη ζωή σου, σου έκαναν κουμάντο, σε χειραγώγησαν, σου πέρασαν τις δικές τους αλυσίδες. Κι εσύ πού ήσουν, εσύ;
Έδινες χώρο και χρόνο σε όλους όσους ήθελαν να κρύψουν την δική τους ασχήμια και ήθελαν να κρυφτούν πίσω από εκείνη που θα έφτιαχναν για εσένα! Να σε πλάσουν στο ομοίωμα που έμοιαζε με τον δικό τους πόνο, τα δικά τους λάθη, τα δικά τους πάθη για να το χτυπούν αλύπητα δίχως να πονούν αλλά να χαίρονται! Εκείνοι δεν κινδυνεύουν…
Κι εσύ εκεί! Να μην στεναχωρήσεις κανένα! Να εξυπηρετείς όλων τα πρέπει και τα θέλω για να μεγαλώνουν το εγώ τους επειδή κάποιος τους το θρέφει, κάποιος τους υπηρετεί, κάποιον χειρίζονται! Κάποιον χειραγωγούν με τον φόβο πως θα μείνει μόνος του αν δεν ακολουθήσει πιστά τους κανόνες τους. Τι φοβάσαι πια; Μη σου φύγουν οι άνθρωποι αυτοί που σου κρατούν συντροφιά με τις φωνές τους;
Φοβάμαι, ψυθιρίζεις χαμηλόφωνα στα μέσα σου, φοβάμαι Θεέ μου μη μείνω μόνος κι από πού να κρατηθώ; Τόσα χρόνια ακούω τους γύρω μου να μου δίνουν εντολές κι εγώ να εκτελώ για να μην στεναχωρήσω κανέναν! Χωρίς προστατευτικά φίλτρα, χωρίς να πω την γνώμη μου, χωρίς καν να τους πω ποιος είμαι!
Εεεε εσείς εκεί έξω είμαι εγώ! Φοβάμαι! Κι αν σωπάσουν οι φωνές εγώ πού θα είμαι μες στον χώρο; Μόνος, εγκαταλελειμμένος, κρυμμένος σε μια γωνίτσα, φοβάμαι να ξεχωρίσω σου λέω! Ποιος είμαι εγώ που θα φωτίσω με της καρδιάς μου το φως κι όλοι να πουν, να εκεί βλέπω φως! Ποιος είμαι εγώ να μπορώ να μιλώ και να μου δίνουν σημασία οι γύρω μου δίχως αποδοκιμασία, ποιος είμαι εγώ για να έχω δύναμη να τους πω:
Αρκετά ως εδώ με τις εντολές σας, διαφωνώ, θέλω κι εγώ να μιλήσω! Θέλω να ακούσετε κι εσείς εμένα! Όχι όμως με το εγώ του εγωισμού, του κλειστού παρωπιδισμένου μυαλού σας που δεν βλέπει ανθρώπους γύρω του άλλα ανθρωπάκια! Θέλω να μιλήσω με το εγώ του «είμαι» το εγώ του υπάρχω και ζω ανάμεσά σας!
Έχω φωνή κι εγώ! Νιώθω κι εγώ! Σκέφτομαι κι εγώ! Υπάρχω κι εγώ! Είμαι άνθρωπος κι εγώ! Η χειραγώγηση τέλος! Ως εδώ! Η ζωή μου μου ανήκει!
rina sideri/enallaktikidrasi.com/sophia-ntrekou.gr
***
Μαρία Κορακά
Ψυχολόγος – ΨυχοΘεραπεύτρια |
Κρύωσε ο καιρός. Έφτασε σχεδόν ο χειμώνας. «Ντύσου καλά, βρέχει αδιαφορία.» Βρέχει εκμετάλλευση, βρέχει τυχοδιωκτισμό, βρέχει «δε ξέρω τι θέλω», βρέχει ψυχολογικά προβλήματα. Γι’ αυτό θέλω δίπλα μου ανθρώπους που να έχουν μια ζεστή αγκαλιά όταν χρειάζομαι να χαθώ μέσα της και ένα χέρι για να κρατάω όταν περπατάμε.
Ήρθε χειμώνας και θέλω δίπλα μου ζεστούς ανθρώπους. Ανθρώπους που σε ζεσταίνουν όπως η πρώτη γουλιά του πρωινού καφέ ή η πρώτη σταγόνα ζεστού νερού όταν ξεκινάς το μπάνιο σου μετά από μια κουραστική μέρα. Aνθρώπους, με τους οποίους μπορείς να αισθανθείς άνετα και να χαθείς μέσα τους, που σε αγκαλιάζουν όπως το αγαπημένο σου χουχουλιάρικο πάπλωμα και το πιο ζεστό σου πουλόβερ, που αν μπορούσες δε θα έβγαζες ποτέ από πάνω σου.
Ήρθε χειμώνας, σκοτεινιάζει νωρίς. Θέλω να έχω πλάι μου ανθρώπους με φωτεινό βλέμμα, που με εμπνέει και μου δίνει δύναμη. Ανθρώπους που τα μάτια τους είναι καθρέφτης της ψυχής τους και δε χρειάζεται τίποτα άλλο πέρα από ένα βλέμμα για να σε κάνουν να αισθανθείς καλύτερα. Δεν έχω ανάγκη από επικριτικά ή αδιάφορα βλέμματα. Κρατήστε τα, δε θα πάρω. Αρκετό κρύο κάνει ήδη για να ασχολούμαι με παγωμένους ανθρώπους.
Δε με εντυπωσιάζει το performance, όταν βλέπω ότι μέσα στον άλλον υπάρχει κρύο και κενό και ανασφάλεια. Προσπαθώ να κοιτάω την ουσία. Προσπαθώ να παρατηρώ πώς με κάνει να αισθάνομαι ο άλλος με τα μηνύματα που συνειδητά ή ασυνείδητα μου στέλνει. Ναι, το σφιγμένο στομάχι και το αίσθημα ανασφάλειας δεν είναι αντιδράσεις που θα σου προκαλέσουν οι ζεστοί άνθρωποι.
Ήρθε χειμώνας και δεν ξέρω αν εννοώ την εποχή. Θα έλεγε κανείς πως κρύωσαν οι σχέσεις. «Ήρθε χειμώνας και όπως πρέπει θα ντυθώ το βράδυ που έρχεται»
Και θα εξοπλιστώ όπως χρειάζεται. Και θα φροντίσω, όσο μπορώ, να περιτριγυρίζομαι από ζεστούς ανθρώπους και πιο σημαντικό να είμαι ένας από αυτούς.
Γιατί η ζεστασιά βρίσκεται μέσα μας, είναι κομμάτι της ψυχής μας το οποίο επικοινωνούμε στους άλλους με το βλέμμα.
pcwallart.com/enallaktikidrasi.com/simo
Η ευτυχία, το πιο σημαντικό στοιχείο της ζωής, έχει απασχολήσει συχνά μεγάλους στοχαστές, φιλοσόφους, επιστήμονες και καλλιτέχνες ανά τους αιώνες. Παρά το γεγονός ότι όλα τα ανθρώπινα όντα γνωρίζουν και χρησιμοποιούν την έννοια της ευτυχίας, δεν υπάρχει ένας σαφής ορισμός, καθολικά αποδεκτός, που να την προσδιορίζει.
Στην αρχαιότητα, η έννοια της ευτυχίας σχετιζόταν με την καλή τύχη και οι θεοί έπαιζαν σημαντικό ρόλο στην απόκτησή της. Ο Αριστοτέλης διέκρινε την ηθική ζωή (απαραίτητη για να διατηρηθεί η ευτυχία) από την υλική ζωή (απαραίτητη για την κάλυψη των βασικών αναγκών), υπογραμμίζοντας την ανάγκη του ανθρώπου και για τις δύο εκφάνσεις της (Anderson κ.ά., 2011). Για τον Σωκράτη, η αρετή είναι η αναγκαία και ικανή συνθήκη που οδηγεί στην ευτυχία.
Ωστόσο, στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας του Jefferson το 1776, η επιδίωξη της ευτυχίας προσδιορίστηκε ως ένα εκ των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Ως εκ τούτου, η ευτυχία έπαψε να σχετίζεται με την καλή τύχη, «έχασε» την παθητικότητα της φύσης της και άρχισε να αντιμετωπίζεται ως μία περισσότερο ενεργητική έννοια. Επί του παρόντος, η ευτυχία θεωρείται ως κάτι που ο άνθρωπος μπορεί να ελέγξει και να επιτύχει (Kesebir και Diener, 2008 – Oishi, 2012).
Στην έρευνα για την ευτυχία, εξετάζονται δύο διαφοροποιημένες όψεις, ο ηδονισμός και η ευδαιμονία (Deci και Ryan, 2000 – Ryan και Deci, 2001). Η ηδονική ευεξία βασίζεται στην υποκειμενική εκτίμηση της ποιότητας ζωής, συμπεριλαμβανομένων τόσο θετικών όσο και αρνητικών επιδράσεων, καθώς και η γνωστική εκτίμηση της ικανοποίησης που λαμβάνει το άτομο από τη ζωή, και σχετίζεται με την απόκτηση ευχαρίστησης. Ωστόσο, μία ικανοποιητική ζωή δεν μπορεί να συσχετιστεί μόνο με την ευχαρίστηση και, κατά συνέπεια, η ευδαιμονική ευεξία επικεντρώνεται στην πλήρη λειτουργικότητα και την αφοσίωση του ατόμου· η ευτυχία μπορεί να επιτευχθεί μόνο ως αποτέλεσμα της βέλτιστης ψυχολογικής λειτουργίας και ως συνέπεια της πλήρης ανάπτυξης της αληθινής φύσης του ατόμου και της πλήρης ανάπτυξης των δυνατοτήτων του. Υπό το πρίσμα της ευδαιμονίας, η βαθιά ευημερία απαιτεί αυτονομία, δεξιοτεχνία και δημιουργία συναισθηματικών δεσμών.
Ορισμός ευτυχίας
Η ευτυχία έχει οριστεί ως η εκτίμηση, τόσο συναισθηματική όσο και γνωστική, της ζωής του ατόμου, που αποτελείται από τη γενική ικανοποίηση που αποκομίζει το ίδιο το άτομο από τη ζωή, την ύπαρξη θετικών επιρροών και την απουσία αρνητικών επιρροών (Diener κ.ά., 1999). Ο Lyubomirsky και οι συνεργάτες του (2005) προσδιόρισαν την ευτυχία ως ένα υποκειμενικά εκτιμώμενο φαινόμενο το οποίο καθορίζεται εξίσου από θετικά και αρνητικά στοιχεία και από τα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή.
Η θεωρία RICH (Kehle, 1999 – Kehle κ.ά., 2002) ορίζει την ευτυχία ως το συνώνυμο της ψυχικής υγείας και, κατά συνέπεια, οι χαρούμενοι άνθρωποι παρουσιάζουν τέσσερα χαρακτηριστικά στοιχεία:
- βιώνουν ένα αίσθημα ανεξαρτησίας και την αίσθηση ότι έχουν τον έλεγχο της ίδιας τους της ζωής,
- βιώνουν την οικειότητα, βιώνουν τη φιλία και την ενσυναίσθηση και έχουν την ικανότητα να απολαμβάνουν τη συντροφιά του άλλου,
- διαθέτουν διάφορες δεξιότητες και έχουν επίγνωση των ικανοτήτων τους και
- υιοθετούν έναν τρόπο ζωής που προάγει την υγεία του σώματος και της ψυχής.
Η έννοια της ευτυχίας έχει μελετηθεί από διάφορες προσεγγίσεις και διαφορετικές έρευνες έχουν αναλύσει τις συσχετίσεις της ευτυχίας με άλλες δομές, όπως η υγεία, τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, οι συμπεριφορές που εκδηλώνει το άτομο κλπ. Σύμφωνα με τον Argyle (1997), η ευτυχία επηρεάζει την υγεία και το αντίστροφο.
Όταν αναφερόμαστε στην υγεία, εννοούμε τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία. Έρευνες έχουν δείξει ότι όσο περισσότερο ευτυχισμένοι είναι οι έφηβοι, τόσο λιγότερα είναι τα συμπτώματα ασθενειών που παρουσιάζουν (Agbaria κ.ά., 2012). Κάτι ανάλογο ισχύει και για τους ενήλικες, καθώς οι ηδονικές συμπεριφορές έχουν λειτουργήσει ως προγνωστικοί δείκτες χαμηλότερων επιπέδων άγχους και κατάθλιψης (Henderson κ.ά., 2013).
Η υγεία μπορεί να επηρεάσει την ευτυχία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλα τα προβλήματα υγείας συνεπάγονται μείωση στο επίπεδο ικανοποίησης από τη ζωή. Γενικά, η ύπαρξη συγκεκριμένων ψυχολογικών προβλημάτων (κατάθλιψη, άγχος, αυπνία, εθισμοί, ανορεξία κλπ.) και σωματικών παθήσεων (καρδιαγγειακές παθήσεις, στομαχόπονος, ημικρανίες και πονοκέφαλοι, παχυσαρκία, καρκίνος, αναπηρίες κλπ.) έχει αρνητικό αντίκτυπο στα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή, ενώ διαταραχές όπως η υπέρταση, ο διαβήτης, οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες κ.ά. δεν σχετίζονται με τα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή. Επίσης, η έρευνα έχει δείξει ότι οι δυστυχισμένοι άνθρωποι παρουσιάζουν περισσότερα προβλήματα υγείας, με εξαίρεση τις αλλεργίες και τα δερματικά προβλήματα.
Η σχέση της ευτυχίας με την υγεία παρουσιάζεται πιο στενή όταν τα προβλήματα είναι ψυχολογικής φύσεως από ότι όταν είναι περισσότερο σωματικά. Επιπλέον, η έρευνα επιβεβαίωσε τη σημασία της οικογένειας και των φίλων ως παράγοντες που ενισχύουν την ευεξία (Vázquez κ.ά., 2011).
Όσον αφορά τη διαφορά του φύλου στην εκδήλωση αισθημάτων ευτυχίας, οι περισσότερες έρευνες που έχουν διεξαχθεί σε εφήβους και ενήλικες δεν έχουν διαπιστώσει κάποια διαφορά ως συνάρτηση του φύλου (Huebner κ.ά., 2000 – Csikszentmihalyi και Hunter, 2003 – Park και Huebner, 2005 – Hervás, 2009 – Vera κ.ά., 2012 – Uusitalo-Malmivaara και Lehto, 2013 – Hunagund και Hangal, 2014), ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες έρευνες που έχουν εντοπίσει σημαντικές διαφορές στην εκδήλωση αισθημάτων ευτυχίας μεταξύ ανδρών και γυναικών, με τις γυναίκες να αποκτούν υψηλότερες βαθμολογίες στην κλίμακα της ευτυχίας (Aldous και Ganey, 1999).
Όσον αφορά την ηλικία, λίγες είναι οι μελέτες που έχουν διερευνήσει τη σχέση της με την ευτυχία και, επιπλέον, τα αποτελέσματα που έχουν καταγραφεί είναι αντιφατικά. Κάποιες μελέτες δεν έχουν διαπιστώσει διαφορές ως συνάρτηση της ηλικίας (Huebner κ.ά.., 2000; Hervás, 2009), ενώ κάποιες άλλες έχουν εντοπίσει διαφορές που πηγάζουν ως αποτέλεσμα διαφορετικού ηλικιακού επιπέδου (Lacey κ.ά., 2012). Έχει υποστηριχθεί, από τη μία, ότι η μεγαλύτερη ηλικία αποτελεί προγνωστικό δείκτη για χαμηλά επίπεδα ευτυχίας (Vera κ.ά., 2012), ενώ από την άλλη υπάρχουν έρευνες που υποστηρίζουν ότι τα υψηλότερα επίπεδα ευτυχίας επιτυγχάνονται περίπου σε άτομα 20-29 ετών και μετά τα 50 έτη (Blanchflower και Oswald, 2006).
Μια άλλη γραμμή που έχει ακολουθήσει η ερευνητική αναζήτηση της ευτυχίας έχει συσχετίσει την ευτυχία με την προσωπικότητα. Σε μία μελέτη που πραγματοποιήθηκε με ενήλικες, η ευτυχία συσχετίστηκε αρνητικά με τη νεύρωση και θετικά με την εξωστρέφεια (Hills και Argyle, 2001) και την ανοιχτή στάση ζωής (Pelechano κ.ά., 2013). Στην ίδια κατεύθυνση, η Garaigordobil και οι συνεργάτες της (2009), σε ένα δείγμα ηλικίας μεταξύ 20 και 40 ετών, διαπίστωσαν ότι η υποκειμενική ψυχική ευεξία σχετίζεται θετικά με την εξωστρέφεια και αρνητικά με τη νεύρωση και τον ψυχωτισμό.
Οι έρευνες που έχουν διεξαχθεί με εφήβους και φοιτητές έχουν υπογραμμίσει ότι η ευτυχία σχετίζεται θετικά με τη φιλία (Demir και Davidson, 2013), τον αλτρουισμό και τις κοινωνικές δεξιότητες (Demir κ.ά., 2012), τη συνεργασία (Rigby κ.ά., 1997), την ακαδημαϊκή επιτυχία και την αυτοεκτίμηση (Salmela-Aro και Tuominen-Soini, 2010 – Sato και Yuki, 2014). Πρόσφατες μελέτες (Cheung κ.ά., 2014) δείχνουν, επίσης, ότι τα άτομα με υψηλότερο αυτοέλεγχο παρουσιάζουν μεγαλύτερα επίπεδα ευτυχίας.
Όσον αφορά τις μεταβλητές που προβλέπουν την ευτυχία, λίγες είναι οι έρευνες που έχουν ασχοληθεί με προγνωστικές αναλύσεις. Παρ’ όλα αυτά, κάποιες μελέτες έχουν εντοπίσει την προβλεπτική ικανότητα της συνεργασίας (Lu και Argyle, 1991) και της κοινωνικότητας (Csikszentmihalyi και Hunter, 2003 – Easterlin, 2006 – Uusitalo-Malmivaara και Lehto, 2013).
Τα υψηλά επίπεδα αυτοεκτίμησης και αυτοαντίληψης έχουν αποδειχθεί, επίσης, ότι αποτελούν προγνωστικούς παράγοντες της ψυχικής ευεξίας (Garaigordobil κ.ά., 2009). Τέλος, και η υγεία έχει θεωρηθεί ως προγνωστικός δείκτης της ευτυχίας (Easterlin, 2006 – Angner κ.ά., 2013), με τη σχέση των δύο αυτών μεταβλητών να έχει χαρακτηριστεί ως αμφίδρομη.
Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα για την αυτοεκτίμηση έχει αποκτήσει μεγάλο ενδιαφέρον στο πλαίσιο του προσδιορισμού των προστατευτικών παραγόντων έναντι των ψυχολογικών προβλημάτων. Η σημασία της για την προσωπική ευημερία, την ψυχική υγεία, την επαγγελματική επιτυχία, τις κοινωνικές σχέσεις, τις ακαδημαϊκές επιδόσεις κ.ο.κ. αποτέλεσε το επίκεντρο πολλών ερευνητικών έργων στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες.
Πηγή: Το παρόν άρθρο προέρχεται από την επιστημονική εργασία της Maite Garaigordobil (Καθηγήτρια Ψυχολογίας στη Σχολή Ψυχολογίας του Βασκικού Πανεπιστημίου) για την ευτυχία και τις μεταβλητές πρόβλεψης αυτής.
Για περισσότερες πληροφορίες, ανατρέξτε εδώ.
Συγγραφή Άρθρου
Έλλη Γκαλτέμη
Συνεργάτιδα του E-Psychology.gr
Συγγραφή άρθρων, μετάφραση και απόδοση ξενόγλωσσων επιστημονικών άρθρων.
Μαριος Μπεγζος
·
30.01.2018 Λόγος ΕΚΠΑ “Ελληνική παιδεία και παγκοσμιοποίηση”.
“Μόρφωση είναι η μεταμόρφωση του ανθρώπου σε συνάνθρωπο, του ατόμου σε πρόσωπο και της ύπαρξης σε συνύπαρξη” (επίλογος της ομιλίας)
Ενσυναίσθηση: Πώς να σταματήσετε να απορροφάτε τον πόνο των άλλων και να αρχίσετε να τον επουλώνετε
Ο ποιητής Ρουμί είχε γράψει ότι «απορροφημένος από αυτό τον κόσμο, τον έχεις κάνει βάρος σου. Ανυψώσου πάνω από τον κόσμο, γιατί υπάρχει ένας άλλος τρόπος για να τον δεις».
Καθώς όλα τα ανθρώπινα όντα βιώνουν συνεχώς κάποιο βαθμό διαισθητικής καθοδήγησης και πνευματικής ενέργειας, όλα τα ανθρώπινα όντα επίσης απορροφούν και εκπέμπουν αδιάκοπα ενεργητικές δονήσεις- που σημαίνει ότι όλοι έχουν μέσα τους ενσυναίσθηση και όλοι έχουν τη δυνατότητα να δράσουν ενσυναισθητικά. Κάποια από τα οφέλη της ενσυναίσθησης περιλαμβάνουν το να μπορούμε να διακρίνουμε αν κάποιος μιλά ή πράττει με ειλικρίνεια και να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τα προσωπικά συναισθήματα με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Όμως, όπως σχεδόν τα πάντα στη ζωή, υπάρχει και η αρνητική πλευρά του να είναι κάποιος ενσυναισθητικός. Για παράδειγμα, τα ενσυναισθητικά άτομα νιώθουν άγχος και φόβο, όταν βρίσκονται ανάμεσα σε πολλούς ανθρώπους που βιώνουν αρνητικά συναισθήματα και είναι προφανές ότι σε μεγάλες ομάδες ανθρώπων, θα υπάρχουν σίγουρα αρκετά άτομα που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Εντούτοις, υπάρχουν τρόποι με τους οποίους οι ενσυναισθητικοί μπορούν να αποφύγουν να επηρεάζονται τόσο έντονα από τα αρνητικά συναισθήματα των άλλων ή τουλάχιστον, υπάρχουν τρόποι ελαχιστοποίησης της επίδρασής τους.
Η Barbara Marciniak (συγγραφέας) υποστηρίζει ότι η αυτοπεποίθηση είναι παράγοντας ζωτικής σημασίας για να ξεπεράσει κανείς τα αρνητικά συναισθήματα: «Όλα αρχίζουν να αλλάζουν, όταν αρχίζετε να εκπέμπετε στη δική σας συχνότητα, αντί να απορροφάτε τις συχνότητες γύρω σας, όταν αρχίζετε να γνωστοποιείτε την πρόθεσή σας στο σύμπαν, αντί να λαμβάνετε το στίγμα από εξωτερικές πηγές».
Οι ενσυναισθητικοί άνθρωποι πρέπει να αποφεύγουν την αναπαραγωγή των δονήσεων των δυστυχισμένων ανθρώπων με κάθε κόστος, ακόμα κι αν εκείνα τα αρνητικά άτομα είναι πιο δυναμικά και αποφασιστικά στα λόγια, τα συναισθήματα και τις πράξεις τους απ’ ότι η θετική στάση των ενσυναισθητικών. Πιο συγκεκριμένα, οι ενσυναισθητικοί πρέπει να εστιάζουν στο να ελέγχουν την ενέργειά τους καλύτερα απ’ ό,τι οι αρνητικοί άνθρωποι γύρω τους- και πρέπει να συγκεντρώσουν τις δυνάμεις τους στην αυτοπεποίθηση, στη σιγουριά ότι μπορούν να προσπεράσουν την επιρροή των εξωτερικών συναισθημάτων.
Τα ενσυναισθητικά άτομα χρειάζεται να εκδηλώσουν τις προθέσεις τους, αντί να απορροφούν παθητικά τις δονήσεις των αρνητικών ατόμων· οι άκρως πολύτιμοι στόχοι εδώ είναι η αγάπη και η επούλωση, σε αυτά χρειάζεται να εστιάσουν και οι δύο πλευρές, μέχρι να ξεπερασθούν τα συναισθήματα του μίσους ή του τραύματος. Επιπλέον, τα ενσυναισθητικά άτομα δεν χρειάζεται να απαντούν ή να αντιδρούν με επιβεβαίωση ή ενθάρρυνση, όταν έρχονται αντιμέτωπα με αρνητικότητα· αντιθέτως, χρειάζεται κατανόηση και στήριξη με ειλικρινή τρόπο.
Το κλειδί είναι να αντιδράτε ή να απαντάτε με τέτοιο τρόπο που να δείχνει ότι κατανοείτε χωρίς όμως να θρέφετε τις αρνητικές σκέψεις, λέξεις ή πράξεις. Αν αυτό φαντάζει δύσκολο, θυμηθείτε να αναπνέετε συνειδητά και βαθιά και να παραμένετε ήρεμοι. Αν προσπαθήσετε να κρατήσετε τον έλεγχο της ενσυναίσθησής σας, θα μπορέσετε να παραμείνετε και μέσα στο δικό σας πεδίο ενέργειας. Όλα είναι ενέργεια, εξάλλου, και εμείς μπορούμε να μεταβάλλουμε την ενέργεια του πόνου σε θεραπευτική ενέργεια, όχι μόνο για εμάς τους ίδιους, αλλά και για άλλους.
Πράγματι, η επούλωση και η απελευθέρωση επιτρέπει στους ανθρώπους να εκπέμπουν δονήσεις σε υψηλότερες συχνότητες· στην περίπτωση της ενσυναίσθησης, αυτό ωφελεί τόσο εκείνον, όσο και όλους εκείνους με τους οποίους αλληλεπιδρά.
Η εφαρμογή αυτών των συμβουλών δεν είναι σίγουρα μια εύκολη υπόθεση, αλλά αν μπορείτε να το καταφέρετε με τον καιρό, η πραγματικότητα θα αρχίζει να γίνεται λιγότερο εξουθενωτική και τρομακτική. Η δόνηση σε υψηλές συχνότητες απομακρύνει την αρνητικότητα, χωρίς να επιτρέπει την απορρόφησή της ξανά και ξανά, γι’ αυτό και οι ενσυναισθητικοί άνθρωποι ωφελούνται πραγματικά από αυτό.
Τα άτομα με ενσυναίσθηση έχουν και την ικανότητα να προσφέρουν θεραπεία, επούλωση στους άλλους, οπότε αν πραγματικά τους δοθεί η ευκαιρία να κάνουν τη δουλειά τους, ο κόσμος θα είναι ένας πιο ευτυχισμένος και γαλήνιος τόπος.
Ο Irvin Yalom μοιράζεται τις σκέψεις του σχετικά με τις προκλήσεις και τα δώρα της Ψυχοθεραπείας
Το σημαντικότερο πράγμα στην ψυχοθεραπεία είναι η σχέση και η ενσυναίσθηση, η γνησιότητα και η άνευ όρων θετική στάση που φέρνει ο θεραπευτής μέσα στη σχέση. Ο Irvin Yalomμιλά για τα δώρα που έχει αποκτήσει από την ψυχοθεραπεία.
Καθώς μεγαλώνουμε, προσπαθούμε να ενστερνιστούμε τις πλήρεις δυνατότητες της ηλικίας, παράλληλα με τις προκλήσεις της. Αυτό είναι ένα αυθεντικό δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους θεραπευόμενούς μας καθώς και στους σημαντικούς ανθρώπους στην προσωπική μας ζωή, ανεξάρτητα από την ηλικία τους. Και για να μην ξεχνάμε, είναι επίσης ένα δώρο που μπορούμε να προσφέρουμε στον ίδιο μας τον εαυτό.
Στην συνέντευξη που έδωσε στο περιοδικό Psychotherapy Networker, ο εμβληματικός υπαρξιακός ψυχοθεραπευτής Ίρβιν Γιάλομ, ηλικίας 86 ετών και συγγραφέας του best seller βιβλίου Στον Κήπο του Επίκουρου – Αφήνοντας πίσω τον Τρόμο του Θανάτου, αποκαλύπτει πώς η ποιότητα της ύπαρξής του με τους θεραπευόμενους, έχει αλλάξει με την πάροδο του χρόνου.
PSYCHOTHERAPY NETWORKER: Αν αναλογιστείτε όλα αυτά τα χρόνια που εργάζεστε ως θεραπευτής, ποια είναι η μεγαλύτερη διαφορά στην προσέγγισή σας σήμερα συγκριτικά με το ξεκίνημα της καριέρας σας πριν από 60 χρόνια;
ΓΙΑΛΟΜ: Αυτό που ξεχωρίζει είναι ότι νιώθω πολύ πιο άνετα με τον εαυτό μου, είμαι περισσότερο αυτοαποκαλυπτικός και συνδέομαι πιο άμεσα με τους θεραπευόμενούς μου. Για παράδειγμα, πρόσφατα με επισκέφτηκε μια νεαρή γυναίκα που πάσχει από πολιομυελίτιδα από μικρό παιδί. Ένιωσα μεγάλο θαυμασμό για το τρόπο που έχει χειριστεί την ασθένειά της και το θάρρος με το οποίο ζει τη ζωή της. Έτσι, της το εξέφρασα με πολύ άμεσο τρόπο. Ως νεότερος θεραπευτής, μάλλον δεν θα ένιωθα την ελευθερία να εκφράσω την προσωπική μου αντίδραση με τόσο άμεσο τρόπο.
Αυτή την περίοδο, προσπαθώ να μην λογοκρίνω τον εαυτό μου ή να ακολουθώ άκαμπτα κάποιο συγκεκριμένο είδος κανόνων. Διαπιστώνω ότι είμαι πολύ πιο ανθρώπινος, παρών και ανοιχτός με τους ανθρώπους που συναντώ. Νιώθω επίσης μεγαλύτερη άνεση από ποτέ να εστιάζω απευθείας στην εμπειρία του εδώ και τώρα. Δεν αφήνω να περάσει ούτε μία συνεδρία χωρίς να επικοινωνήσω με έναν θεραπευόμενο για το πώς τα πάμε σε κάθε συνεδρία, αν είμαστε κάπως απόμακροι ή αν ίσως βιώνουμε μια ιδιαίτερη στιγμή εγγύτητας.
PN: Νιώθετε σαφώς πιο άνετα με τον εαυτό σας σε αυτό το στάδιο της καριέρας σας, αλλά υπάρχουν όμως κάποιες προκλήσεις δεδομένου ότι είστε ένας παλαιότερος θεραπευτής;
ΓΙΑΛΟΜ: Αυτή είναι πραγματικά μία δύσκολη ερώτηση γιατί είμαι στην ασυνήθιστη θέση να είμαι πολύ επιλεκτικός με τους ασθενείς που βλέπω. Μετά από όλα αυτά τα χρόνια, μπορώ να διακρίνω τους ανθρώπους που νομίζω ότι μπορώ να δουλέψω καλά μαζί και εκείνους που δεν μπορώ. Μπορώ να εντοπίσω αμέσως τι συμβαίνει και μπορώ να τους πω άμεσα:Αυτή την περίοδο κάνω μόνο σύντομη θεραπεία και νομίζω ότι χρειάζεστε κάποιον θεραπευτή που να μπορείτε να βλέπετε για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
PN: Όντας παλαιότερος θεραπευτής, υπάρχουν τρόποι με τους οποίους έχει βελτιωθεί η ποιότητα της δουλειάς σας;
ΓΙΑΛΟΜ: Περισσότερο από ποτέ. Όταν κάποιος έρχεται να με δει θεραπευτικά, ακόμα και για μια μόνο συνεδρία, έχω την αίσθηση ότι θέλω να είμαι γενναιόδωρος, θέλω να προσφέρω στο πρόσωπο αυτό κάτι που θα έχει ιδιαίτερη αξία. Είμαι ακόμα περισσότερο συνειδητοποιημένος σε αυτή τη φάση της ζωής μου, πώς το να είμαι θεραπευτής με βάζει σε μια προνομιακή θέση έχοντας πρόσβαση στις οικείες ζωές άλλων ανθρώπων με τρόπους που λίγοι άνθρωποι τους επιτρέπεται να βιώσουν. Με την πάροδο του χρόνου, διαπίστωσα ότι το εκτιμώ αυτό όλο και περισσότερο.
PN: Υπάρχει κάτι στην ιδιότητα του ψυχοθεραπευτή που θεωρείτε προσωπικά χρήσιμο, καθώς αντιμετωπίζετε προκλήσεις στη δική σας ζωή που έχουν να κάνουν με το ότι μεγαλώνετε;
ΓΙΑΛΟΜ: Καθώς μεγαλώνουν οι περισσότεροι άνθρωποι, χάνουν τους φίλους και την οικογένεια που είναι πολύ σημαντικοί γι’ αυτούς, και αισθάνονται πιο απομονωμένοι. Αλλά ένα μέρος των πλεονεκτημάτων του να είσαι θεραπευτής είναι ότι δεν αισθάνεσαι τόσο απομονωμένος, καθώς μεγαλώνεις. Μπορείτε να συνεχίσετε να παίρνετε μέρος στους εσωτερικούς κόσμους των ανθρώπων και να μοιράζεστε σημαντικές εμπειρίες της ζωής τους. Η ιδιότητα του θεραπευτή μου προσφέρει μια πύλη μέσα από την οποία βιώνω στενές στιγμές με ανθρώπους όλων των ηλικιών.
PN: Έχετε γράψει πολλά στη διάρκεια της καριέρας σας για την αντιμετώπιση της θνησιμότητας και των υπαρξιακών ζητημάτων της ζωής. Αισθάνεστε συχνά μια ιδιαίτερη ποιότητα σύνδεσης με ανθρώπους που ασχολούνται με ζητήματα που αφορούν στο τέλος του κύκλου ζωής τους;
ΓΙΑΛΟΜ: Έχω μεγάλη εμπειρία σε αυτό το κομμάτι έχοντας δουλέψει με ανθρώπους που αντιμετώπιζαν θανατηφόρες ασθένειες και πλησίαζαν στο τέλος της ζωής τους. Επί 10 χρόνια δούλευα κυρίως με ανθρώπους που πέθαιναν από καρκίνο, πολλοί από τους οποίους ήταν ηλικιωμένοι και ένιωθαν απομονωμένοι. Συχνά οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι να πουν, γι’ αυτό και απομακρύνονται. Επίσης, δεν θέλουν να ταλαιπωρούν τους πάντες με τους φόβους και την απελπισία τους. Έμαθα πόσο χρήσιμο είναι γι’ αυτούς να καταρρίψω αυτό το τείχος και να είμαι οικείος μαζί τους. Τους γνωστοποιούσα ότι αισθάνομαι άνετα να μιλώ για το θάνατο και την αντιμετώπιση τους τέλους της ζωής.
Πριν από μερικά χρόνια, θυμάμαι ότι είχα μείνει έκπληκτος, βλέποντας την ψυχίατρο Ελίζαμπεθ Κιούμπλερ-Ρος να παίρνει συνέντευξη από μερικούς πολύ άρρωστους ασθενείς που πέθαιναν και άνοιγε τις συνεντεύξεις, ρωτώντας τους απευθείας: Πόσο άρρωστος είσαι; Αυτός ο τρόπος να μπαίνει στη συνέντευξη ουσιαστικά τους γνωστοποιούσε: Είμαι πρόθυμη να πάω όπου είσαι πρόθυμος και εσύ να πας. Δεν χρειάζεται να κρατάς τίποτα κρυφό από μένα. Θα μπω στα βαθιά μαζί σου.
PN: Τι έχετε μάθει για τη μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι όταν προσπαθούν να αποδεχτούν το δικό τους θάνατο;
ΓΙΑΛΟΜ: Δεν ξέρω αν οι άνθρωποι φοβούνται τον ίδιο τον θάνατο, όσο το ότι φοβούνται ότι θα πεθάνουν. Είναι η διαδικασία που φοβούνται. Φυσικά, πολλοί θρησκευόμενοι άνθρωποι πιστεύουν σε μια μεταθανάτια ζωή και δεν βιώνουν μεγάλο φόβο. Αλλά για τους περισσότερους ανθρώπους, ο μεγαλύτερος φόβος για τη διαδικασία θανάτου είναι η απώλεια ελέγχου και η απώλεια της αυτονομίας τους, ο φόβος ότι δεν θα μπορέσουν να κινηθούν ή θα απομονωθούν σωματικά.
Πολλοί, ίσως κυρίως οι άνδρες, φοβούνται την απώλεια των σεξουαλικών δυνάμεών τους. Αλλά ίσως στην πραγματικότητα αυτό έχει να κάνει με την απώλεια της νιότης. Για πολλούς ανθρώπους, η σεξουαλική ώθηση είναι αυτή που τους δίνει την αίσθηση της δύναμης και της ζωτικότητας. Η εξασθένιση σε αυτό το κομμάτι μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποκαρδιωτική.
PN: Δεν είστε μόνο ένας δημιουργικός συγγραφέας, αλλά και ένας ένθερμος αναγνώστης. Υπάρχει κάτι που έχει γραφτεί για την εμπειρία του θανάτου και που σας έχει επηρεάσει ιδιαίτερα;
ΓΙΑΛΟΜ: Ένα βιβλίο που ξεχωρίζει για μένα είναι Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς του Τολστόι. Ένα από τα δυνατά χαρακτηριστικά αυτού του μυθιστορήματος είναι η συνειδητοποίηση του βασικού χαρακτήρα ότι ίσως πεθάνει με πολύ άσχημο τρόπο επειδή έχει ζήσει πολύ άσχημα και ότι ίσως να υπάρχει μια πιθανότητα να μπορεί να το αλλάξει αυτό μέχρι τη στιγμή του θανάτου του.
Καθώς αρχίζει να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο υπάρχει στον κόσμο, ειδικά απέναντι στον νεαρό φροντιστή του, συνειδητοποιεί ότι μπορεί να ζήσει διαφορετικά και καλύτερα, ακόμα και μέχρι τη στιγμή του θανάτου του. Δεν μπορώ να σκεφτώ μια πιο σημαντική ιδέα που εμείς οι θεραπευτές μπορούμε να περάσουμε στους ασθενείς μας που μπορεί να έρχονται αντιμέτωποι με τη δική τους θνησιμότητα.
PN: Μετά από όλα αυτά τα χρόνια ως θεραπευτής, τι συμβουλές μπορείτε να προσφέρετε στον τομέα μας για το πώς το επάγγελμά μας μπορεί να εμπλουτίσει την πρακτική της θεραπείας;
ΓΙΑΛΟΜ: Φοβάμαι ότι θα πρέπει να συμφωνήσω με τον Καρλ Ρότζερς πάνω σε αυτό. Όπως πάντα έλεγε, το σημαντικότερο πράγμα στην ψυχοθεραπεία είναι η σχέση και η ενσυναίσθηση, η γνησιότητα και η άνευ όρων θετική στάση που φέρνει ο θεραπευτής μέσα στη σχέση. Στις μέρες μας οι άνθρωποι μιλάνε πολύ για την εμπειρικά επικυρωμένη θεραπεία, αλλά δεν υπάρχει τίποτα που να είναι περισσότερο εμπειρικά επικυρωμένο από τις ιδέες του Ρότζερς σχετικά με τη θεραπευτική σχέση.
ΤΙΣ AΛΗΘΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΑΠΛΑ ΤΙΣ ΝΙΩΘΕΙΣ | ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ | ΜΑΡΙΑ ΚΟΡΑΚΑ
13 Ιαν Τις Aληθινές Σχέσεις Απλά Τις Νιώθεις | Συμβουλευτική & ΨυχοΘεραπεία | Μαρία Κορακά
Περίπου σχέσεις, περίπου άνθρωποι, περίπου αισθήματα και πουθενά αλήθεια..
Κουράστηκα! Φτάνει! Βαρέθηκα!
Κουράστηκα να έχω γύρω μου ανθρώπους κάλπικους, που κρύβουν πίσω από ένα προσωπείο τα πραγματικά τους αισθήματα και τις αληθινές τους σκέψεις.
Βαρέθηκα να αντικρίζω υποκριτικά χαμόγελα και να έρχομαι αντιμέτωπη με τη δήθεν καλοσύνη και την υποτιθέμενη αγάπη!
Και πάνω απ’ όλα, βαρέθηκα να βλέπω ανθρώπους να είναι φίλοι και σύντροφοι κατά περίπτωση, κατ΄ανάγκη, κατά συνθήκη κι όχι από επιλογή, από απόλυτη και ειλικρινή επιλογή.
Οι σχέσεις δεν είναι δοσοληψία, να μετράμε πόσα θα πάρουμε για να δούμε πόσα θα δώσουμε… αν δώσουμε.
Ούτε τα αισθήματα είναι προϊόν συναλλαγής, να τα ζυγίζουμε, να τα ανταλλάσσουμε, να τα πουλάμε.
Οι σχέσεις είναι ψυχή! Είναι αγάπη χωρίς όρους και χωρίς όρια.
Είναι ενδιαφέρον, φροντίδα και νοιάξιμο.
Είναι οι λέξεις που λέμε, μα κι εκείνες που δεν τολμάμε να ξεστομίσουμε.
Είναι ένα σφίξιμο στον ώμο κι ένας ψίθυρος «Μη φοβάσαι, εγώ είμαι εδώ!». Και να είσαι! Είναι εκείνα τα ανύποπτα μηνύματα μέσα στη νύχτα, όχι επειδή έχεις αϋπνίες, αλλά επειδή νιώθεις ότι ο άλλος, ο φίλος σου, ο σύντροφός σου, ο άνθρωπός σου δεν είναι καλά. Είναι εκείνο το «Έρχομαι να σε δω!» όχι τη στιγμή που δεν έχεις τίποτα καλύτερο να κάνεις, αλλά τη στιγμή που πνίγεσαι από δουλειές και υποχρεώσεις, μα τις βάζεις στην άκρη, για να βρεις χρόνο για τους ανθρώπους που αγαπάς.
Οι αληθινές σχέσεις δεν είναι μπαράκια και ποτά, καφεδάκι και κουτσομπολιό, διασκέδαση και εκτόνωση. Ή μάλλον, δεν είναι μόνο αυτό. Οι αληθινές σχέσεις προϋποθέτουν υπομονή στα δύσκολα και δύναμη στα ζόρια. Δεν κατασκευάζονται και δεν επιβάλλονται, δεν είναι υπό διαπραγμάτευση και δεν αμφισβητούνται. Και το κυριότερο, δεν μπορείς να τις προσποιηθείς.
Τις αληθινές σχέσεις απλά τις νιώθεις. Τις νιώθεις σαν μια αγκαλιά που σε τυλίγει όταν δεν είσαι καλά. Σαν ένα τρυφερό χάδι τις στιγμές που πονάς. Σαν ένα χέρι που σε στηρίζει όταν νιώθεις αδύναμος. Σαν μια σκέψη που σε ακολουθεί όπου κι αν είσαι. Σαν ένα χαμόγελο που απαλύνει τη μοναξιά σου. Σαν εκείνο το δάκρυ που θα μοιραστείτε στα δύσκολα. Και σαν το δυνατό γέλιο που θα ακουστεί όταν όλα πάνε καλά. Οι αληθινές σχέσεις είναι απλά αγάπη.
Και μην περιμένεις λόγια, ούτε να αρκείσαι σ’ αυτά. Γιατί η αγάπη δεν είναι λόγια όμορφα, είναι πράξεις. Ακούς; Πράξεις! Πράξεις μικρές και καθημερινές, που από πολλούς περνούν απαρατήρητες, γιατί δεν έμαθαν ποτέ να αγαπούν, παρά μόνο να παίρνουν. Μα είναι αυτές οι μικρές που δίνουν νόημα στις σχέσεις και μας συντροφεύουν κάθε στιγμή. Και καμιά φορά είναι αυτές οι μικρές που μπορούν να μας αγγίξουν πολύ περισσότερο από τα μεγάλα λόγια και τις πράξεις που γίνονται για τις εντυπώσεις και μόνο.
Με κούρασαν οι ψεύτικες σχέσεις. Βαρέθηκα όλους εκείνους τους δήθεν, που έμαθαν να μετρούν τους ανθρώπους μόνο όταν τους χρειάζονται. Μερικές φορές θα ήθελα να είχα μια υπερδύναμη, να μπορώ να μπω στο μυαλό τους και στην καρδιά τους, και να τους αλλάξω τον τρόπο που σκέφτονται και να τους δείξω πώς είναι να νιώθουν. Να τους κάνω να καταλάβουν ότι οι σχέσεις δε μετριούνται αλλά χτίζονται, πως ο σεβασμός δεν απαιτείται αλλά κερδίζεται, πως η αγάπη δεν ανταλλάσσεται αλλά προσφέρεται.
Βλέπεις, εγώ έχω ανθρώπους στη ζωή μου που με νοιάζονται. Δεν είναι πολλοί, αλλά για μένα είναι αρκετοί. Είναι εκείνοι που μοιράζομαι μαζί τους σιωπές πολύ πιο ουσιαστικές από τα φλύαρα λόγια των πολλών. Είναι εκείνοι που αντέχουν να ενώσουν το σκοτάδι τους με το δικό μου και να βαδίσουμε μαζί μέχρι να βρούμε μια χαραμάδα φως. Είναι εκείνοι που δε ζητάνε τίποτα και ίσως γι’ αυτό θέλω να τους δώσω τα πάντα. Είναι εκείνοι που δίνονται χωρίς να περιμένουν ανταλλάγματα και γι’ αυτό ό,τι μου δίνουν έχει αξία ανυπολόγιστη. Είναι εκείνοι που είναι δίπλα μου στα εύκολα, στα δύσκολα, σε όλα, με όποιο τρόπο, με όποιο κόστος. Και είναι αυτοί οι λίγοι που είναι πια οι άνθρωποί μου.
Όλους τους άλλους τους βαρέθηκα. Δεν έχω χρόνο να παίξω τα παιχνίδια τους, δε μ’ ενδιαφέρουν οι συναλλαγές τους. Ας συνεχίσουν τη ζωή τους όπως επέλεξαν κι ας ζήσουν από δω και πέρα με τις επιλογές τους. Η δική μου η επιλογή είναι το νοιάξιμο, το δόσιμο και η αγάπη. Η δική μου η επιλογή είναι οι άνθρωποί μου. Και γι’ αυτούς θα είμαι πάντα εδώ.
Δεν έχεις σχέση; Λόγοι για τους οποίους πρέπει να χαίρεσαι!
Η κοινωνία ανέκαθεν μας ασκεί πίεση για να δημιουργήσουμε συντροφική σχέση, μας τονίζει διαρκώς πως ο σκοπός μας σε αυτή τη ζωή είναι να βρούμε το έτερον μας ήμισυ και πως μόνο έτσι θα ολοκληρωθούμε. Ειδικότερα οι γυναίκες είναι πιο επιρρεπείς σε τέτοια πίεση και ιδεολογία, καθώς η πατριαρχική κοινωνία θέλησε να εμφυσήσει μέσα της την πεποίθηση πως η αξία της εξαρτάται αποκλειστικά από την ύπαρξη ενός άνδρα στη ζωή της (αν μιλάμε ασφαλώς για ετερόφυλες γυναίκες).
Γράφει η Μαρία Σκαμπαρδώνη. Διάβασε περισσότερα άρθρα της αρθρογράφου εδώ.
Κανένας όμως δε μας μιλάει σχεδόν ποτέ για το ασύγκριτο πλεονέκτημα του να μην έχεις σχέση, για το πόσο σπουδαίο είναι αυτό το αίσθημα ελευθερίας που βιώνεις και τις ευκαιρίες που σου δίνει η ζωή για πρόοδο και βελτίωση. Το να μην έχεις σχέση δεν είναι ούτε κουσούρι, ούτε μειονέκτημα. Είναι μία μοναδική ευκαιρία να μάθεις τον εαυτό σου, να ταξιδέψεις και να φλερτάρεις, να χαμογελάς δυνατά χωρίς να δίνεις σε κανέναν το δικαίωμα να σε κάνει να κλάψεις. Για εμένα προσωπικά, το σπουδαιότερο πλεονέκτημα που απολαμβάνει ένας άνθρωπος που δε βρίσκεται σε συντροφική σχέση, είναι το γεγονός πως δεν εξαρτάς την καλή σου διάθεση από τα ψυχολογικά σκαμπανεβάσματα ενός άλλου ατόμου (θα με πάρει τηλέφωνο, θα πάμε διακοπές, με θέλει ακόμα ή θα με αφήσει για κάποιο άλλο άτομο).
Υπάρχουν εκατομμύρια δεσμευμένα άτομα εκεί έξω που θα ήθελαν να βρίσκονται στη θέση σου ή να βιώνουν συζυγικές κολάσεις πίσω από την πόρτα του σπιτιού τους. Μη βλέπεις μόνο τα λαμπερά χαμόγελα ευτυχίας που φαίνονται από τα προφίλ κοινωνικής δικτύωσης, δεν μπορείς να γνωρίζεις απόλυτα το τι συμβαίνει στο σπίτι ή στη σχέση του άλλου. Οι άνθρωποι πολλές φορές χαμογελούν και φαίνονται λαμπεροί, αλλά η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική και μπορεί να σε ξεγελάει…
Το να μην έχεις σχέση, είναι μία ευκαιρία να αισθανθείς ελεύθερος να εξερευνήσεις τον εαυτό σου και να τον μάθεις πραγματικά. Μαθαίνοντας τον εαυτό σου, θα αποκτήσεις μία πιο ξεκάθαρη άποψη για το ποιος είσαι αλλά και ποια είναι τα γνωρίσματα που θα ήθελες να έχουν οι άνθρωποι που θα υπάρχουν στη ζωή σου. Δεν είναι απόδειξη συναισθηματικής ανωριμότητας αλλά δείγμα πνευματικής ωριμότητας ενός ελεύθερου ανθρώπου ο οποίος δε θυσιάζει την αυτονομία του και δεν ψωνίζει από φθηνές συντροφιές φοβούμενος τη μοναξιά. Δείχνει τη δύναμη της υπομονής ενός ανθρώπου ο οποίος γνωρίζει και περιμένει μέχρι να βρει αυτό που πραγματικά του αξίζει. Αν κάποιοι επιθυμούν να εξαρτώνται από κάποιο άλλο άτομο σωματικά ή ψυχικά, δε σημαίνει πως την ανάγκη αυτή την έχουν όλοι.
Η έλλειψη συντροφικής σχέσης μας δίνει το έναυσμα να έρθουμε πιο κοντά με την οικογένεια και τους φίλους μας, να παίρνουμε και να δίνουμε αγάπη χωρίς όμως να περιοριζόμαστε. Δεν είναι λίγα και τα άτομα εκείνα που αισθάνονται τόσο γεμάτοι από την οικογένεια και τις φιλίες τους που δε νοιώθουν ιδιαίτερα την ανάγκη για να έχουν έναν ερωτικό σύντροφο. Βεβαίως και ο έρωτας είναι ένα συναίσθημα το οποίο δεν προγραμματίζεις, αλλά τουλάχιστον ωριμάζεις και επιθυμείς να είσαι πιο κατασταλαγμένος όταν ανοιχθείς σε ένα άλλο άτομο χωρίς να επηρεάζεσαι από επιπόλαιους ενθουσιασμούς.
Κανένας δεν πρέπει να πιέζεται για να ανήκει κάπου, αν δεν είναι αυτό που επιθυμεί πραγματικά. Δε ζούμε για να ικανοποιούμε τους άλλους, ούτε μπορούμε να κουβαλήσουμε επάνω μας το βάρος μίας σχέσης ή μίας οικογένειας απλά και μόνο για να ευχαριστήσουμε τον κοινωνικό μας περίγυρο.
Όχι, δεν είσαι μόνος αν δεν έχεις σχέση. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που ενδιαφέρονται για εσένα, απλώς πρέπει να ανοίξεις τα μάτια σου και να τους δεις. Όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, του κουμπί θα κυλήσει και θα βρει τη δική του κουμπότρυπα!
Όλες οι δυστυχίες του ανθρώπου απορρέουν απ’ την ανικανότητά του να καθίσει σ’ ένα δωμάτιο μόνος και σιωπηλός. ΠΑΣΚΑΛ
Στους καιρούς μας, η μοναξιά θεωρείται απειλή, ήττα. Στο όνομα τούτου του τρόμου, αποφασίζονται και οι βαρύτεροι συμβιβασμοί. Συμβιβασμοί στη συντροφιά, στη δουλειά, στους φίλους, στις ιδεολογίες, στο γάμο.
Υπάρχουν άνθρωποι που προτιμούν να κοιμούνται με τον εχθρό τους, να μοιράζονται την κάθε μέρα τους με κάποιον που περιφρονούν, που τους μειώνει, τους αποδιοργανώνει το χαρακτήρα, παρά να ζήσουν, έστω και για ένα διάστημα, μόνοι.
Λέγεται ότι «φόβος μοναξιάς είναι φόβος εαυτού» ίσως και γι’ αυτό είναι τόσο ισχυρός, ολοκληρωτικός φόβος. Όταν ο ίδιος ο εαυτός μας, μας είναι άγνωστος, απωθημένος, παραποιημένος και ξένος, τον αποφεύγουμε.
Υπάρχουν άνθρωποι που μπορείς να ζεις μέσα τους χωρίς να ζεις μαζί τους. Όπως και άνθρωποι που ενώ ζεις μαζί τους είναι αδύνατον να ζεις μέσα τους, έγραφε ο Γκαίτε.
Με άλλα λόγια, μέσα σε πολυμελή οικογένεια, μέσα σε φασαριόζικη παρέα που γλεντοκοπά, μέσα σε μια ομάδα που εκδράμει, η εσωτερική μοναξιά, η αληθινή γνήσια μοναξιά ενός μέλους μπορεί να φτάνει στην απελπισία. Δεν είναι όλοι γεννημένοι για να παντρευτούν, δεν είναι όλοι γεννημένοι για να γεννούν παιδιά. Κοινωνικός δεν είναι ο κοσμικός. Κοινωνικός είναι ο άνθρωπος που μπορεί να συμπαθήσει τον άλλο. Να τον ακούσει με βαθιά προσοχή, να του ανοίξει την καρδιά του. Την κοινωνικότητα την ορίζει η ικανότητα της συμπάθειας και της αλληλοκατανόησης, ενώ την κοσμικότητα η σωματική συνύπαρξη για κάποιου είδους υλική συνεργασία: για να φωτογραφηθούμε, για παράδειγμα, σε κάποιο κοσμικό περιοδικό ή για να ανταλλάσσουμε επισκέψεις με σκοπό να παραμείνουμε σε ένα επίπεδο μελών καλής οικονομικής τάξεως κ.λπ.
«Αν και έχω χρόνια να σε δω, δεν έλειψες ποτέ από τη ζωή μου», έγραψε κάποιος σε παλιό του δάσκαλο.
Αυτές όμως είναι εμπειρίες που μόνο οι θαρραλέοι της μοναξιάς μπορούν να χαρούν. Γιατί η μοναξιά σου ασκεί το κουράγιο, σου εκλεπτύνει τη διαίσθηση, σου στερεώνει την αυτάρκεια και τη σεμνότητα που καταλήγει να επιλέγει κάθε σοβαρός άνθρωπος. Γιατί η μοναξιά είναι το σχολειό της αυτογνωσίας. Και όπως λέει ο Λάο-Τσε: «Αν όλο τον κόσμο γνωρίσεις, γνώρισες πολλά. Αν γνωρίσεις τον εαυτό σου, τα έμαθες όλα».
Προσέξτε ότι οι μοναχικοί άνθρωποι έχουν βλέμμα βαθύ, ικανό να περιπλανηθεί συγκεκριμένο μέσα στον βαθύ τους εαυτό και μέσα στον βαθύ άλλον που κοιτάζουν. Δείχνουν να γνωρίζουν κάτι παραπάνω απ’ όλους όσοι ολημερίς τρέχουν κι ανακατώνονται σε ατελείωτες απασχολήσεις, φλυαρίες και παρέες.
Οι άνθρωποι που δεν αντέχουν τη μοναξιά, είναι εκείνοι που κάνουν τις χειρότερες σχέσεις. Με τους φίλους, με τα παιδιά τους, και κυρίως με τον ερωτικό τους σύντροφο. Αντιθέτως, εκείνοι που τα έχουν βρει με την ψυχή τους, καταφέρνουν τους πιο πλούσιους δεσμούς. Αγαπούν και είναι σε θέση να νοιάζονται.
Κάποιος ρώτησε ένα σοφό γέρο: «Μα γιατί δεν μπορώ τελικά να κρατήσω ένα φίλο κοντά μου, αφού το θέλω τόσο πολύ;» Και ο σοφός του απάντησε: «Ακριβώς επειδή το θες πάρα πολύ». Η λαχτάρα για σχέση φαρμακώνεται από τη λαχτάρα για ταύτιση, για εξάρτηση, για προβολές, για ρούφηγμα, για χρήση εντέλει. Με τέτοιες ανάγκες για στόχους, δε συνδέεσαι. Συνεργάζεσαι μόνο για να ανταλλάσσεις αρρώστιες, παθογόνους ερεθισμούς και προφάσεις. Για να αποφεύγεις την πραγματικότητά σου που τρέμεις. Τέτοιες διαθέσεις σύντομα γίνονται αντιληπτές και κάνουν τον άλλον να ασφυκτιά και να απομακρύνεται.
Http://Sxeseis-kai-sunaisthimata.com
Πηγή: Απόσπασμα από το βιβλίο «Ο παλιάτσος και η Άνιμα» της Μάρως Βαμβουνάκη – εκδ. ΨΥΧΟΓΙΟΣ
Η μοναξιά των ιδιαίτερων και έξυπνων ανθρώπων.
- 20/01/2018
Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ
Χριστούγεννα… Αλλαγή της χρονιάς! Μία περίοδος που από πολλούς θεωρείται η ομορφότερη της χρονιάς. Ίσως γιατί το κλείσιμο της κάποιους τους ανακουφίζει σαν κάτι που πέρασε ή σαν ένα νέο άνοιγμα που θα ευοδωθούν οι κόποι του παρελθόντος. Ίσως γιατί κάνοντας ανασκόπηση στη χρονιά που πέρασε κάποιος νιώθει ικανοποίηση και λαχτάρα για να προχωρήσει, και κάποιος απογοήτευση και θέλει να προσπεράσει.
Μέσα σε όλα αυτά τα ερωτήματα που προκύπτουν, η συγκέντρωση με άλλους ανθρώπους καθιστά τις απαντήσεις πιο δύσκολες. Γιατί το γιορτινό τραπέζι, πολύ συχνά, δεν είναι και τόσο γιορτινό;Αναφέρομαι φυσικά στην εορταστική διάθεση και κατά πόσο αυτή υπάρχει ή επιτρέπεται να βγει στην επιφάνεια.
Οι γιορτές παραδοσιακά είναι αφορμή για οικογενειακή συγκέντρωση. Άνθρωποι ταξιδεύουν, μετακινούνται, επισκέπτονται τις οικογένειες τους προκειμένου να βρεθούν όλοι μαζί για να περάσουν τις γιορτές. Ένα υπέροχο έθιμο που μπορεί ταυτόχρονα να δυσκολεύει πολύ.
Το πνεύμα των εορτών, όσο και αν μας επηρεάζει, δεν είναι ικανό να λύσει παρεξηγήσεις, να επουλώσει πληγές και να κάνει τις σχέσεις πιο λειτουργικές. Αντιθέτως, αυτό που συνήθως γίνεται είναι να κουκουλώνονται οι δυσκολίες προκειμένου να περάσουν οι γιορτές, κι έπειτα ξαναγυρίζουμε στη γνώριμη δυσλειτουργική σχέση.
Αλήθεια, δε μπορεί να γίνει διαφορετικά;
Η φροντίδα της όποιας σχέσης δεν αφορά την εορταστική περίοδο. Αντίθετα χρειάζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου προκειμένου όταν θα υπάρξει η αφορμή συνάντησης αυτή να γίνεται σε αγαπητικό κλίμα. Δύσκολο, μα ταυτόχρονα τόσο γοητευτικό. Σε κάθε συνάντηση, πόσο μάλλον όταν αυτή είναι οικογενειακή δηλαδή πολυπληθής, ενώνονται ξένοι κόσμοι μεταξύ τους. Είναι τόσο πολύπλοκη η κοσμοθεωρία που κουβαλά ο καθένας, που το διαφορετικό μοιάζει απειλητικό. Σαν κάποιος να προσπαθεί να υποσκάψει ή να αμφισβητήσει κάτι που ο άλλος οικοδόμησε με κόπο. Έτσι ο καθένας κλείνεται, κουμπώνεται, μην επιτρέποντας τη ροή και προσπαθώντας να κρατήσει ακέραιη τη δομή. Εύκολο αλλά φτωχό. Οι απεριόριστοι συνδυασμοί και συσχετισμοί που μπορεί να σου προσφέρει το τραπέζι των εορτών καθιστούν τον κάθε συμμετέχοντα δυνάμει πλούσιο, αφού μπορεί να κερδίσει από το διαφορετικό των άλλων πλουτίζοντας από απόψεις, σκέψεις και εμπειρίες που είναι και δεν είναι δικές του.
Το τραπέζι των γιορτών δυσκολεύει γιατί γίνεται αφορμή να βγουν στην επιφάνεια δυσκολίες που ήδη υπάρχουν και παράλληλα να αναδυθούν απεριόριστες δυνατότητες για αλλαγή. Σχέσεις. Οικογένεια. Δύο μεγάλα κεφάλαια που συναντώνται. Στην οικογένεια ας βάλει ο καθένας ότι του ταιριάζει, πατρική οικογένεια, φίλους, σύντροφο. Στις σχέσεις όμως, ανεξαρτήτως συμμετεχόντων, χρειάζεται φροντίδα και λειτουργικότητα. Οι σχέσεις είναι για να μας προχωράνε, να κερδίζουμε κι έτσι αντιστοιχεί να τις χαιρόμαστε.
Ο καθένας μας έχει να προαποφασίσει για το πώς θα συμμετέχει ή όχι στις γιορτές. Με τι διάθεση; Με επιθυμία ή υποχρέωση; Με αγάπη ή υποχώρηση; Με συμμετοχή ή απουσία; Με συγχώρεση ή πικρία; Με πίστη ή παραίτηση; Με λαχτάρα ή απόσυρση;
Το ερώτημα παραμένει προς απάντηση. Θα είναι το τραπέζι των γιορτών ή το γιορτινό τραπέζι;
