Λίγο πριν τα 50 έμαθα να δίνομαι χωρίς να ξοδεύομαι.

Εκτιμώ την αυθεντικότητα. Δε με γεμίζει η απομίμηση πια. Δεν αναζητώ την επικρότηση. Δεν ψάχνω άλλο για επιβεβαίωση. Δεν με αφορούν οι πρόσκαιρες απολαύσεις. Δεν σεργιανάω άσκοπα στις γειτονιές του κόσμου. Διαβάζω το νόημα πίσω απο τις λέξεις. Κοιτάω πίσω απο τα θλιμμένα βλέματα. Παρατηρώ πίσω απο τα κλειστά παντζούρια. Ακούω πίσω απο φραγμένες σιωπές.
Δίνω σημασία στην ουσία και όχι στην επιφάνεια. Με αφορά η αξία των ανθρώπων και όχι η εικόνα τους. Μιλάω λίγο και σκέφτομαι περισσότερο. Ακούω χωρίς να κρίνω. Εκφράζομαι χωρίς φόβο. Απολαμβάνω την μοναχικότητα μου. Διασκεδάζω τις λύπες μου. Συνυπάρχω αρμονικά με τους φόβους και τις αδυναμίες μου. Δίνομαι χωρίς όρους. Αγαπάω χωρίς περιορισμούς. Νιώθω χωρίς φραγμούς και όρια. Εμπιστεύομαι χωρίς αμφιβολίες.
Έμαθα πως τα λάθη είναι ανθρώπινες αδυναμίες και η ‘’συγνώμη’’ μεγάλη δύναμη. Πως ο μεγαλύτερος πλούτος σ ‘αυτή τη γη βρίσκεται μέσα μας. Ότι οι πιο πληγωμένοι ανθρώποι είναι αυτοί με το πιο υπέροχο χαμόγελο. Οι πιο αξιοπρεπείς είναι εκείνοι που κρύβουν τα δάκρυα τους στο πιο λαμπερό τους βλέμμα. Και οι πιο ευτυχισμένοι αυτοί που ανακάλυψαν τον εαυτό τους.
Λίτσα Φιλίππου

Επειδή είμαστε όλοι ίδιοι αλλά και τόσο διαφορετικοί, οι ψυχολόγοι προσπαθούν εδώ και δεκαετίες να βρουν τον κατάλληλο τρόπο για να χαρακτηρίσουν την προσωπικότητα.

Η προσωπικότητα είναι ένας ευρύς όρος που αφορά το πώς οι άνθρωποι συνηθίζουν να σχετίζονται με τον κόσμο και με τον εαυτό τους. Μετά από την αναπτυξιακή περίοδο της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας, αυτά τα μοτίβα αλληλεπίδρασης παραμένουν σχετικά σταθερά κατά τη διάρκεια της ζωής. Έπειτα αναφέρονται ως χαρακτηριστικά και επηρεάζουν τη συμπεριφορά, τον τρόπο σκέψης, τα κίνητρα και το συναίσθημά μας.

Από τη στιγμή που όλοι είναι ξεχωριστοί, με τον δικό τους τρόπο, οι ψυχολόγοι έχουν προβληματιστεί σχετικά με το πώς να ορίσουν την προσωπικότητα. Η πιο δημοφιλής προσέγγιση, μέχρι τώρα, χρησιμοποιεί 5 διαστάσεις: την «ανοικτότητα» σε εμπειρίες (περίεργος ή προσεκτικός), τη σχολαστικότητα (οργανωμένος ή απρόσεκτος), την εξωστρέφεια (κοινωνικός ή μοναχικός), τη συγκαταβατικότητα (φιλικός ή μοναχικός) και τον νευρωτισμό (αγχώδης ή ασφαλής).

Συνήθως, για να μετρηθούν οι επιδόσεις κάποιου σε αυτές τις διαστάσεις, χρησιμοποιούνται ερωτηματολόγια αυτό-αναφοράς. Στη συνέχεια, αυτές οι επιδόσεις ερμηνεύονται ως στοιχεία της προσωπικότητας. Αυτές οι περιγραφές έχουν χρησιμοποιηθεί για να την κατανόηση της φυσιολογικής και παθολογικής συμπεριφοράς, για να προβλέψουν την επαγγελματική επιτυχία, την ακαδημαϊκή επίτευξη και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες καθορίζουν την προσωπικότητα κάποιου. Τα γονίδια ευθύνονται για περίπου 30-50% και το υπόλοιπο εξαρτάται κυρίως από εμπειρίες του περιβάλλοντος, οι οποίες είναι ξεχωριστές για το κάθε άτομο.

Ιστορία της προσωπικότητας

Η κατανόηση της νευρολογικής φυσιολογίας της προσωπικότητας, φαντάζει κάποιες φορές σαν το άγιο δισκοπότηρο της ψυχολογίας, και ήταν το θέμα της πρώτης μελέτης του Freud, «Project for a Scientific Psychology» (μελέτη για μια επιστημονική ψυχολογία), το 1895.

Τα πρώιμα ευρήματα σε αυτό το πεδίο προέρχονται από περιγραφές ιστορικών περιπτώσεων.

Η κλασική υπόθεση, για παράδειγμα, του Phineas Cage (1823-60), ενός Αμερικανού εργάτη σε σιδηρόδρομο, του οποίου το κεφάλι διαπέρασε μια σιδερένια βέργα, κατά τη διάρκεια ενός εργατικού ατυχήματος. Λόγω αυτού, καταστράφηκε το μεγαλύτερο μέρος του αριστερού του μετωπιαίου λοβού και αυτό είχε ως αποτέλεσμα μια εμφανή αλλαγή προσωπικότητας.

Μετά το ατύχημα, άνθρωποι έλεγαν ότι ο Cage είχε γίνει «άστατος, ασεβής, υποκύπτοντας στις πιο αισχρές χυδαιότητες (το οποίο προηγουμένως δεν ήταν συνήθειά του), επιδεικνύοντας ελάχιστο σεβασμό για τους φίλους του, ευέξαπτος με οποιαδήποτε συμβουλή ή περιορισμό όταν κάτι δεν ήταν σύμφωνο με τις επιθυμίες του».

Από αυτή την περίπτωση, οι μετωπιαίοι λοβοί, που βρίσκονται στο μπροστινό τρίτο του εγκεφάλου, αναδείχθηκαν ως το μέρος των ανώτερων λειτουργιών όπως είναι η κρίση, τα κίνητρα, η διαχείριση της συμπεριφοράς και της κοινωνικής συνείδησης.

Αργότερα, στις αρχές του 20^ου αιώνα, νευροανατόμοι ταυτοποίησαν το μεταιχμιακό σύστημα – ένα τοξοειδές τμήμα του μετωπιαίου, παρειακού και κροταφικού λοβού που βρίσκεται στον μέσο εγκέφαλο– ως τη θέση του συναισθήματος. Αναγνωρίστηκε δηλαδή, ως μέρος που συμβάλει σημαντικά στην προσωπικότητα.Καθώς η κατανόηση μας έχει εξελιχθεί, η προσωπικότητα έχει θεωρηθεί ως ένα σύμπλεγμα του χαρακτήρα και της ιδιοσυγκρασίας.

Ιδιοσυγκρασία

Η ιδιοσυγκρασία γίνεται κατανοητή ως ο τρόπος που το σώμα παράγει τη συμπεριφορά. Αναφέρεται σε συγκεκριμένες προδιαθέσεις που έχει το άτομο καθώς ανταποκρίνεται στα εξωτερικά ερεθίσματα.

Ένα καλά εδραιωμένο μοντέλο, προτείνει ότι ενώ τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας βασίζονται στη συνήθη συμπεριφορά, τα χαρακτηριστικά της ιδιοσυγκρασίας είναι οι προδιαθέσεις κάποιου όταν πρόκειται για τους εξής τέσσερις τομείς: την αποφυγή βλάβης, την αναζήτηση νέων πραγμάτων, την εξάρτηση από την ανταμοιβή και την επιμονή. Αυτοί οι τομείς σχετίζονται στενά με τα βασικά συναισθήματα, όπως ο φόβος, ο θυμός, ο δεσμός και η φιλοδοξία.

Υψηλή αποφυγή βλάβης οδηγεί σε αποφυγή συμπεριφορών που δεν παράγουν ανταμοιβή ή προκαλούν τιμωρία, όπως σε ανθρώπους που είναι ντροπαλοί, αβέβαιοι ή κοινωνικά αγχώδεις. Τα άτομα με τέτοια χαρακτηριστικά έχουν αυξημένη δραστηριότητα στο σύστημα φόβου στον εγκέφαλο, που εμπλέκει την αμυγδαλή και άλλες δομές του μεταιχμιακού συστήματος.

Αυτή η δραστηριότητα έχει συσχετιστεί με ανωμαλίες σε δύο νευροδιαβιβαστές: τη σεροτονίνη και το γ- αμινο βουτυρικό οξύ (GABA). Η ρύθμιση αυτών των δύο με φαρμακευτική αγωγή – όπως η εκλεκτικοί αναστολείς σεροτονίνης (SSRIs συμπεριλαμβανομένου του Prozac) και οι βενζοδιαζεπίνες, συμπεριλαμβανομένου του Valium, μπορούν να βοηθήσουν ανθρώπους με καταθλιπτικές, αγχώδεις και εμμονικές σκέψεις.

Η αναζήτηση του καινούργιου οδηγεί σε εξερεύνηση και τα άτομα με υψηλό αυτό το χαρακτηριστικό είναι περίεργα, αυθόρμητα και βαριούνται εύκολα. Έχουν υψηλή δραστηριότητα στα βασικά γάγγλια, τα οποία είναι ομάδες νευρώνων που βρίσκονται στον μέσο εγκέφαλο. Αυτό το χαρακτηριστικό επίσης έχει συσχετιστεί με τη ντοπαμίνη, η οποία επιδρά στα βασικά γάγγλια, και αλλάζει τις διαδρομές που σχετίζονται με την αναζήτηση του καινούργιου, με διάφορους τρόπους.

Άνθρωποι με υψηλή εξάρτηση από την ανταμοιβή, αναζητούν κοινωνικές ανταμοιβές και είναι πιο πιθανό να είναι κοινωνικά ευαίσθητοι και να βασίζονται στην κοινωνική αποδοχή. Αυτοί που έχουν χαμηλό αυτό το χαρακτηριστικό, είναι πιο σκληροί, ψυχροί και απρόσιτοι.

Οι κροταφικοί λοβοί του εγκεφάλου παίζουν βασικό ρόλο στο πώς επεξεργαζόμαστε τα κοινωνικά ερεθίσματα, και αυξημένη δραστηριότητα στο πρόσθιο μέρος τους, καθώς και σε μια δομή που ονομάζεται θάλαμος, έχει συσχετιστεί με υψηλότερα επίπεδα εξάρτησης από την ανταμοιβή.

Η επιμονή οδηγεί σε διατήρηση μιας συμπεριφοράς ανεξάρτητα από την κούραση, την επανάληψη και την απογοήτευση, και συχνά οδηγεί σε τέτοια χαρακτηριστικά όπως η εργατικότητα και η αποφασιστικότητα. Οι περιοχές του εγκεφάλου που είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την επιμονή, συμπεριλαμβάνουν βαθύτερες και χαμηλότερες περιοχές των μετωπιαίων λοβών, ιδιαίτερα δομές που ονομάζονται έλικα του προσαγωγίου και κογχομετωπιαίος φλοιός, αλλά και οι συνδέσεις τους που εμπλέκουν τα βασικά γάγγλια.

Η επιμονή σχετίζεται και με τα κίνητρα. Το συναίσθημα παίζει σημαντικό ρόλο στο να διατηρηθεί η ενόρμηση αυτή, καθώς τα βασικά συναισθήματα, όπως η χαρά, τείνουν να προωθούν τη συμπεριφορά, ενώ η έλλειψη συναισθήματος έχει το αντίθετο αποτέλεσμα.

Οι ερευνητές έχουν προσπαθήσει να εξετάσουν το εάν οι εγκέφαλοι των επιτυχημένων ανθρώπων, όπως του Αϊνστάιν, είναι διαφορετικοί.

Υπάρχουν κάποιες αναφορές σχετικά με τις εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με αριθμητικές και χωροταξικές ικανότητες (μέσες – πρόσθιες και κοιλιακές βρεγματικές περιοχές), οι οποίες ήταν μεγαλύτερες και η δεσμίδα ινών που συνδέει τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου (το μεσολόβιο) ήταν πυκνότερη, δεν υπάρχει όμως γενική παραδοχή ότι το μυαλό του Αϊνστάιν ήταν αξιοσημείωτα διαφορετικά από άλλων.

Υπάρχουν, ωστόσο, πολλές ενδείξεις ότι οι άνθρωποι με υψηλότερη νοημοσύνη, μετρημένη από ψυχομετρικά τεστ, έχουν μεγαλύτερους εγκέφαλους από τον μέσο όρο. Οι ιδιοφυίες, των οποίων οι εγκέφαλοι έχουν μελετηθεί, και έχουν εκτιμηθεί ως μεγάλοι συμπεριλαμβάνουν αυτούς του Carl Gauss (μαθηματικός), του Rudolf Wagner (συνθέτης), και του Vladimir Lenin (πολιτικού αργηχού), παρά το ότι υπάρχουν πολλές εξαιρέσεις σε αυτόν τον κανόνα.

Χαρακτήρας

Ο χαρακτήρας περιλαμβάνει τους ατομικούς στόχους κάποιου και τις αξίες του σε σχέση με τον εαυτό του και τους άλλους. Είναι ο εννοιολογικός πυρήνας της προσωπικότητας και συμπεριλαμβάνει σύνθετες ανώτερες λειτουργίες όπως είναι η λογική, η αφαίρεση, η έννοια του σχηματισμού και η ερμηνεία συμβόλων.

Ένα δίκτυο που εμπλέκει τον μετωπιαίο, τον κροταφικό και τον βρεγματικό λοβό είναι σημαντικό για αυτές τις λειτουργίες, με τη λογική και την αφαίρεση να αποτελούν κυρίως λειτουργίες του μετωπιαίου λοβού, τη συμβολική αναπαράσταση του κροταφικού και του βρεγματικού λοβού και τον σχηματισμό νέων μνημών να διευκολύνεται από τον ιππόκαμπο και το μνημονικό σύστημα.

Η αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών των συστημάτων με τις περιοχές που ρυθμίζουν την ιδιοσυγκρασία και το συναίσθημα, οδηγεί στην ανάδυση της ατομικής προσωπικότητας. Είναι σημαντικό να δοθεί έμφαση στο ότι κανένα συγκεκριμένο ατομικό χαρακτηριστικό δεν προέρχεται από μια συγκεκριμένη εγκεφαλική περιοχή, καθώς ο εγκέφαλος λειτουργεί ως ένα σύνθετο δίκτυο.

Υπάρχει επίσης αξιοσημείωτη εφεδρεία σε αυτά τα συστήματα, καθώς έχουν την εγγενή ιδιότητα να αντισταθμίζονται, κάτι που κάποιες φορές ονομάζεται νευροπλαστικότητα. Ένα εξαιρετικό παράδειγμα νευροπλαστικότητας, μελετήθηκε σε οδηγούς ταξί στο Λονδίνο, στους οποίους φάνηκε να υπάρχει αυξημένη φαιά ουσία στο πίσω μέρος του ιππόκαμπου – που σχετίζεται με τη χωρική αναπαράσταση του περιβάλλοντος – όταν συγκρίθηκαν με αυτούς που δεν ήταν επαγγελματίες οδηγοί.

Η νευροπλαστικότητα είναι ένα εργαλείο ανάκαμψης από εγκεφαλικό τραύμα, καθώς και έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο, όταν κάποια μέρη του εγκεφάλου αναλαμβάνουν κάποιες λειτουργίες των τραυματισμένων περιοχών.

Δεν είναι ασυνήθιστο επίσης, ένα πρόβλημα κατά την ανάπτυξη του εγκεφάλου ή μια αποτυχία στους μηχανισμούς προσαρμογής, να οδηγήσουν σε ανάπτυξη μιας διαταραχής προσωπικότητας. Αυτό συμβαίνει όταν ένα άτομο έχει συνεχή μοτίβα συμπεριφοράς και τρόπου σκέψεις που αποκλίνουν από τις κοινωνικές και πολιτισμικές νόρμες, προκαλώντας σύγχυση.

Οι ερευνητές έχουν ξεκινήσει να ψάχνουν τη νευροβιολογική βάση ποικίλων διαταραχών προσωπικότητας.

Ένα ενδιαφέρον θέμα είναι η διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας, που τώρα αναφέρεται ως διασχιστική διαταραχή της ταυτότητας. Οι άνθρωποι που υποφέρουν από αυτήν, αναφέρεται ότι έχουν μειωμένο όγκο ιππόκαμπου και αμυγδαλής και μειωμένη δραστηριότητα στον προμετωπιαίο φλοιό. Αυτά έχουν συσχετιστεί με τραύμα από την παιδική ηλικία το οποίο είχε ως αποτέλεσμα την παθολογική ρύθμιση του συναισθήματος.

Ενώ έχουμε κατακτήσει πολλά πράγματα από την εποχή της φρενολογίας, τότε που η προσωπικότητα ερμηνευόταν βάσει εξογκωμάτων στο κεφάλι, η νευρολογική βιολογία της φυσιολογικής και παθολογικής πλευράς της προσωπικότητας είναι μόνο η αρχή. Αυτό που είναι ξεκάθαρο, ωστόσο, είναι ότι η προσωπικότητα προέρχεται από μια σύνθετη νευρωνική δομή, που σχηματίζεται από γενετικούς παράγοντες και εμπειρίες της πρώιμης ανάπτυξης, που με τη σειρά τους επηρεάζουν τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Πηγή: theconversation.com
Απόδοση: Νικόλας Παύλου, Ψυχολόγος

Ο ‘αληθινός εαυτός’ πίσω από τις μάσκες

Όλγα Μουλάκη M.Sc., Ψυχολόγος

Ανακαλύψτε ποιός είστε πραγματικά

Μη βιαστείτε να σκεφτείτε, μα εγώ είμαι αληθινός! Όταν διαλέγετε εκείνη τη φίρμα γιατί είναι πιο σικάτη ή πιο άνετη, εκείνα τα μαύρα γυαλιά ηλίου που σας τονίζουν το προφίλ σαν σταρ, όταν διαλέγετε εκείνο το ρούχο που σας δίνει έναν άλλο αέρα, διαλέγετε τα κοστούμια του ηθοποιού. Όταν παίρνετε ύφος για να ζητήσετε επιτακτικά ή ναζιάρικα από τον σερβιτόρο κάτι, παίζετε τον ρόλο. Μάσκες δεν φοράμε μόνο όταν θέλουμε να εξαπατήσουμε κάποιον, συνήθως όλη μας η ζωή, κάθε μέρα είναι η παράσταση των ρόλων που έχουμε φορέσει από παιδιά: ο δυνατός, ο υπεύθυνος, ο συνεπής, ο ευαίσθητος, ο γκαφατζής, ο επιτυχημένος, αυτός που του πάνε όλα στραβά, (φυσικά δεν έχουμε μόνον ένα ρόλο αλλά μερικούς ταυτόχρονα, είμαστε και πολύπλευροι ηθοποιοί).

Πότε μάθαμε να κρύβουμε αυτό που πραγματικά είμαστε 
Κάποτε ήμασταν μικροί, δεν είχαμε ακόμα φορέσει κάποιο ρόλο αλλά θέλαμε να μας αγαπάνε στην οικογένεια μας. Είστε το πρώτο παιδί, οι γονείς ήθελαν να είστε υπεύθυνοι κι εσείς κάνατε το καλύτερο για να σας αγαπούν, είστε το δεύτερο παιδί στη οικογένεια, μάθατε πως με τη διπλωματία τα καταφέρνετε καλύτερα, μετά στο σχολείο προσαρμοστήκατε στις συνθήκες για να τα καταφέρετε, προσπαθήσατε να κάνετε φίλους, είχατε επιτυχίες και αποτυχίες, μετά οι σχέσεις, οι έρωτες και η απόρριψη. Όλες αυτές οι πρώτες εμπειρίες σας έμαθαν, ως ένα βαθμό, ποιος είστε και τι μπορείτε να κάνετε. Ή τουλάχιστον αυτήν την εντύπωση έχετε. Ωστόσο δεν σας έμαθαν παρά κάποιους ρόλους που ‘είναι’ για εσάς.

Κι όμως στο βάθος ξέρουμε την αλήθεια 
Τότε μικροί, για να μας αγαπούν γίναμε τα ‘καλά’ παιδιά, όπως μας έδειξαν οι άλλοι και οι εμπειρίες μας, καλές και κακές, μαζί τους και φορέσαμε ασυνείδητα τους ρόλους στους οποίους μας κατεύθυναν. Τότε ήταν χρήσιμο ή το καλύτερο δυνατό που μπορούσαμε να κάνουμε. Μετά μεγαλώσαμε νομίζοντας ότι ‘αυτό’ είμαστε. Όμως και τώρα ακόμα που «μεγαλώσαμε», χωρίς να το συνειδητοποιούμε παίζουμε ακόμα τους ίδιους ή παραλλαγμένους ρόλους, φοράμε τις ίδιες, ή σ’ εξελιγμένη μορφή, παιδικές μάσκες και παίζουμε περίπου το ίδιο σενάριο ασυνείδητα, κάθε μέρα… Για σκεφτείτε το λίγο.

Υπάρχει κι αυτή η μικρή φωνή μέσα μας που ψιθυρίζει , «αχ, πόσο θα ήθελα να κάνω ταξίδια, ή να ξεφορτωθώ λίγες υποχρεώσεις και ν’ αναπνεύσω, να μην είμαι πάντα ο γκαφατζής της παρέας, ο αποτυχημένος στις σχέσεις, ο σοβαρός στις αποφάσεις, εκείνη που δεν την υπολογίζουν οι άλλοι, να ήμουν λίγο πιο ανέμελος, χαρούμενος». Αυτή η ψιθυριστή φωνή -γιατί συνήθως δεν της δίνουμε μεγάλη σημασία – είναι πίσω από τη μάσκα, πίσω από το ρόλο, είναι η κρυμμένη φωνή του πιο αυθεντικού εαυτού μας.

Εξατομίκευση: Το ταξίδι για τον αληθινό εαυτό 
Ο Καλρ Γιούνγκ, ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής, δημιούργησε τον όρο ‘περσόνα’, που σημαίνει τα προσωπεία που φοράμε στη πορεία της κοινωνικοποίησης από την παιδική ηλικία. Κοιτώντας βαθιά μέσα στην ανθρώπινη υπόσταση έγραψε εκτενώς τη διεργασία για ν´ ανακαλύψει και να ξεδιπλώσει κάποιος τον αυθεντικό, αληθινό εαυτό του. ‘Εξατομίκευση’, -να γίνουμε δηλαδή το άτομο που πραγματικά είμαστε μέσα μας-, είναι -με λίγα λόγια- όταν αναγνωρίσουμε κι αποδεχτούμε τη δική μας περσόνα (το πρόσωπο ή τα πρόσωπα που παρουσιάζουμε στον έξω κόσμο), ενσωματώσουμε αυτά που κουβαλάμε στον ‘ασυνείδητο νου’ (καταγεγραμμένες αντιλήψεις και πεποιθήσεις) μαζί και τη ‘σκιά’ μας, δηλ. αυτά που κρύβουμε ή δεν παραδεχόμαστε στον ίδιο μας τον εαυτό -αλλά υπάρχουν και επηρεάζουν την καθημερινότητα μας από το παρασκήνιο. Όταν συνδεθούμε με την εσωτερική φωνή -του αυθεντικού εαυτού- ώστε να βρούμε τη δική μας αληθινή κλίση και πραγματική κατεύθυνση στη ζωή. Αυτό είναι το ταξίδι της εξατομίκευσης για τον αληθινό εαυτό, αυτός που πραγματικά είμαστε… ολόκληρος!

Πως να ξεκινήσουμε το ταξίδι της αυτοπραγμάτωσης 
Οι προκλήσεις και οι εμπειρίες της ζωής από τα παιδικά χρόνια της αυθεντικότητας ως την ενηλικίωση, μας αναγκάζουν να φορέσουμε προσωπεία και ν’ αναπτύξουμε συνειδητούς και ασυνείδητους μηχανισμούς άμυνας, οι οποίοι μας κρατούν προσκολλημένους -μπλοκαρισμένους- στα προσωπεία μας, ενώ εκείνη η ψιθυριστή φωνή ή μια κρυφή, βαθύτερη μελαγχολία, μας λέει την αλήθεια: δεν είμαι αυτός που πραγματικά θέλω να είμαι! Πως να ξεκινά λοιπόν το ταξίδι για να κατεβούν οι μάσκες;

1. Αναγνωρίστε του περιορισμούς που έχουν τεθεί σε σας στην παιδική ηλικία και τις σημερινές αυτο-δεσμευτικές πεποιθήσεις σας
   Δείτε τη ζωή σας σαν μια γραμμή μέσα στο χρόνο από τότε που γεννηθήκατε, ποιες στιγμές οι άλλοι προσδιόρισαν, τραυμάτισαν, επηρέασαν την κατεύθυνση και τις επιθυμίες σας; Με ποιον τρόπο; Σημειώστε κάθε τι που αναγνωρίζετε.
   Μετά γράψτε τους βασικούς τομείς που αφορούν στη ζωή σας, διαπροσωπικές σχέσεις, επάγγελμα/καριέρα, χρήματα/οικονομικά κ.λπ. Κάτω από αυτούς τους τίτλους σημειώστε τις τρεις πρώτες βασικές πεποιθήσεις που έχετε για τις έννοιες αυτές πχ. χρήματα/οικονομικά: πρέπει να δουλέψεις σκληρά για να τ’ αποκτήσεις, διαπροσωπικές σχέσεις: η ευτυχία δεν κρατάει για πάντα. Τι παρατηρείτε;
2. Δώστε δικαίωμα στον εαυτό σας να ζήσει ό,τι ονειρεύεστε
   Ένα από τα δυσκολότερα πράγματα είναι να δώσουμε το δικαίωμα στον εαυτό μας να ονειρεύεται. Νομίζουμε πως είναι μάταιο χάσιμο χρόνου… Όμως κάθε αλλαγή ξεκινά από μια επιθυμία που της διαθέτουμε χρόνο για να ζωντανέψει και δημιουργική φαντασία για να βρει τον τρόπο να εκφραστεί.
3. Εξερευνείστε τις κρυμμένες επιθυμίες και τα ξεχασμένα όνειρα 
   Τώρα που δώσατε το δικαίωμα στον εαυτό σας να επιθυμεί κι έχετε έναν μικρό χάρτη των εσωτερικών ορίων, στην απέναντι σελίδα γράψτε αυτά που θέλατε κι ονειρευόσασταν από παιδί για τη ζωή σας. Μήπως οι περιορισμοί και οι εσωτερικές σας πεποιθήσεις σας κρατούν ακόμα πίσω;
4. Δοκιμάστε καινούργιες δραστηριότητες και ενδιαφέροντα
   Η ίδια η εμπειρία και το βίωμα είναι ο καλύτερος τρόπος για την αυτο-εξέλιξη μας. Δοκιμάστε κάτι καινούργιο: συχνά ο διαλογισμός, η γιόγκα, ο χορός, η φύση μας βοηθούν να έρθουμε σ’ επαφή με τα πιο αυθεντικά, πιο βαθιά κομμάτια του εαυτού μας.
5. Αυτογνωσία μέσω συμβουλευτικής και ψυχοθεραπείας
   Ως ενήλικες μάς είναι δύσκολο να θέσουμε κάποια ερωτήματα στον εαυτό μας για τον εαυτό μας και ν’ αντιμετωπίσουμε τις σκληρές απαντήσεις και τις αλήθειες που χρειάζεται να παραδεχτούμε. Η συμβουλευτική μπορεί να σας βοηθήσει να πάρετε μια πρώτη εικόνα από τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα στη ζωής σας ενώ η ψυχοθεραπεία να προχωρήσετε πέρα απ’ αυτά.

Το πρώτο βήμα για την εξατομίκευση είναι η θέληση ν’ αναγνωρίσουμε τους εσωτερικούς περιορισμούς και τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Όταν αρχίστε να δουλεύετε για τον αυθεντικό εαυτό σας, όταν σας επιτρέψετε να επαναπροσδιορίσετε την πορεία του ταξιδιού της ζωής σας, θα ξεκινήστε να ζείτε όλο και πιο πολύ έτσι όπως πραγματικά θέλετε να είστε. Τότε, όπως είπε και ο Γιουνγκ: «δεν είμαι ό,τι ‘έχει συμβεί’ σε μένα, είμαι αυτό που επιλέγω να γίνω».

Ποιος κινεί τα νήματα στη ζωή σου;

Όλγα Μουλάκη, M.Sc., Ψυχολόγος

Οι άλλοι, οι καταστάσεις ή εσύ;

Τι κάνουμε όταν η ζωή μας έχει ξεφύγει;
Όταν νοιώθουμε δυσαρεστημένοι με τις επιλογές μας ή τις σχέσεις μας; Όταν στην εξέλιξη της ζωής μας, διαπιστώνουμε πως χάσαμε τα ηνία; Τα νήματα της ζωής μας ξεκινούν από μέσα μας. Απλώς δεν ξέρουμε που είναι κρυμμένα. Εμείς χρειάζεται, να τα βρούμε, για να τα πάρουμε στα χέρια μας.
Με την γνώση της ψυχολογίας, μπορούμε –αντί να ρίξουμε ευθύνη στους άλλους, στις καταστάσεις ή ν’ αυτό-ενοχοποιηθούμε- , να καταλάβουμε πολλά περισσότερα για τον εαυτό μας, γιατί αποτυγχάνουμε και πώς μπορούμε, να κινούμε τα νήματα της ζωής μας. Πώς πετυχαίνουμε, αν έχουμε τη θέληση, να κάνουμε αλλαγές.

Το αθώο κίνητρο της αποδοχής

Οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας και το περιβάλλον μέσα στον οποίο μεγαλώσαμε προσδιορίζουν καθοριστικά τον τρόπο που σκεφτόμαστε, κάνουμε επιλογές και δημιουργούμε σχέσεις, τόσο ως παιδιά όσο κι ως ενήλικες. Σύγχρονες έρευνες για την επίδραση του περιβάλλοντος στην ανάπτυξη, σε μονοζυγωτικούς διδύμους (ίδιο γονίδιο) οι οποίοι μεγάλωσαν σε διαφορετικά περιβάλλοντα, έδειξε πως ανέπτυξαν διαφορετικά χαρακτηριστικά μεταξύ τους.

Η ιστορία μας ξεκινά κάπως έτσι: ένα από τα ισχυρότερα κίνητρα της ανθρώπινης συμπεριφοράς είναι η αγάπη, η αποδοχή κι η εκτίμηση των άλλων. Τα παιδιά κάνουν ό,τι μπορούν για να κερδίσουν το ενδιαφέρον, την προσοχή και την αποδοχή των άλλων. Η οικογένεια, η εκπαίδευση και η κοινωνία ενισχύουν την επιθυμία για επιδοκιμασία – και προσδιορίζουν τους τρόπους και τους όρους που την κερδίζουμε ή τη χάνουμε. Μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες τα παιδιά αναπτύσσουν τρόπους να σκέφτονται, ν’ αντιδρούν, βρίσκουν ένα ρόλο και μια θέση ανάμεσα στους άλλους. Δηλαδή μαθαίνουν πώς (μπορούν ή πως αποτυγχάνουν) να ικανοποιούν μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη: της αποδοχής των άλλων.
Το ζωτικό αυτό κίνητρο αλλά και οι τρόποι που αναπτύξαμε τότε, μπορούν να φτάσουν να προσδιορίζουν τη στάση μας ως ενήλικες στις συντροφικές/ερωτικές σχέσεις, στον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους, στη συμπεριφορά μας στον επαγγελματικό τομέα ή σε συγκεκριμένα κοινωνικά περιβάλλοντα.
Σε κάποιους, η εκπλήρωση αυτής της ανάγκης δεν προσδιορίζει μόνον τομείς, αλλά διαμορφώνει ολόκληρη τη ζωή τους: κάνουν τα πάντα για να είναι αγαπητοί, αρεστοί. Στους ενήλικες, η επίδραση αυτή δεν πάντα συνειδητή, ούτε αντιλαμβάνονται πως έχουν αναπτύξει συγκεκριμένα μοντέλα και τρόπους συμπεριφοράς που έχουν τις ρίζες τους στα πρώτα χρόνια της ζωής. Ούτε πότε, ούτε πώς αυτοί οι μηχανισμοί συμπεριφοράς ενεργοποιούνται. Συμβαίνουν χωρίς απαραίτητα να το αντιλαμβάνονται. Μπορούμε όμως να τους αποκρυπτογραφήσουμε.

Το πρώτο βήμα: αποκαλύπτοντας τις κρυφές αιτίες

Ανακαλύπτοντας όσα μάθαμε ως παιδιά, ρίχνουμε φως στις πιο βαθιές πλευρές του εαυτού μας. Ανακαλύψτε τις δικές σας επιρροές. Κάποιοι:

• Μαθαίνουν από νωρίς να βάζουν τους άλλους πρώτους, πάνω από τους ίδιους, να φροντίζουν όσο μπορούν, οι άλλοι να είναι χαρούμενοι και ικανοποιημένοι, μαζί τους.
• Εισπράττουν αποδοχή και φροντίδα μόνον όταν γίνονται ευχάριστοι στους άλλους.
• Έχουν δεχτεί ισχυρή κριτική στα νεαρά τους χρόνια κι αναπτύσσουν συμπεριφορές με καταδεκτικότητα κι ενδοτικότητα, καθώς μ’ αυτόν τον τρόπο μπορούσαν τότε ν’ αποφύγουν την επίκριση ή τη σύγκρουση.
• Τροφοδοτούνται με το φόβο πως αν δεν είναι έτσι όπως τους θέλουν οι άλλοι, τότε θα τους απορρίψουν ή θα τους εγκαταλείψουν.
• Δεν ενισχύθηκαν κατάλληλα ώστε ν’ αναπτύξουν αρκετή εκτίμηση για τον εαυτό τους: στο οικογενειακό περιβάλλον δεν καταλάβαιναν τις ανάγκες τους ως παιδιά.

Γνωρίζοντας τις αρχικές επιρροές που δεχτήκαμε ως παιδιά, κατανοούμε καλύτερα τον εαυτό μας, τι μπορεί να μας έχει καθορίσει και πώς. Αυτό είναι το πρώτο βήμα για να κατανοήσουμε ουσιαστικότερα από τι επηρεάζεται και πώς διαμορφώθηκε η ενήλικη στάση μας.

Τώρα, ας κατανοήσουμε τη συμπεριφορά μας

Μπορείτε τώρα να συσχετίσετε αυτές τις αρχικές εμπειρίες με τους τρόπους και τα μοντέλα συμπεριφοράς που αναπτύξατε ως ενήλικες. Κάποιοι:

• Προσπαθούν να μοιάσουν ή να μιμηθούν τους άλλους, να συμπεριφερθούν έτσι ώστε να τους ικανοποιήσουν για να κερδίσουν την αποδοχή.
• Αναλαμβάνουν ολοκληρωτικά να κάνουν τον άλλο χαρούμενο: το σύντροφο, τον εργοδότη, τους φίλους, συχνά για να το πετύχουν φτάνουν να προσπαθούν να νοιώσουν όπως νοιώθει ο άλλος.
• Έχουν το μοντέλο «καλός, καλός… μέχρι να κάνω την έκρηξη» και την παθητική επιθετικότητα: ένα μέρος του εαυτού μας κάνει ότι μπορεί για να ικανοποιήσει τον άλλο, ενώ ένα άλλο λυπάται κι υποφέρει, γκρινιάζει και μουτρώνει. Αυτό εκφράζεται με μια συμπεριφορά του τύπου κρύο μια ζέστη.
• Εξιδανικεύουν τον άλλον: δίνουμε στο Θεό το θρόνο και κρατάμε το σκαμνάκι για τον εαυτό μας.
• Αναλαμβάνουν το ρόλο του Φροντιστή: είναι ο άνθρωπος που φροντίζει για όλα, προσπαθεί να κάνει τους άλλους χαρούμενους, θέλει να προλαμβάνει κάθε τους ανάγκη.

Αναγνωρίσατε κάποιο δικό σας μοντέλο συμπεριφοράς ή των κοντινών σας προσώπων;

Το κλειδί είναι πως οι αρχικές αιτίες (όπως αναφέραμε) διαμορφώνουν αντίστοιχα την ενήλικη μας στάση: εκείνοι που μαθαίνουν να βάζουν τους άλλους πιο πάνω από τον εαυτό τους, εξακολουθούν και στην ενήλικη ζωής τους – εφόσον οι άλλοι είναι καλύτεροι προσπαθούν να τους μοιάσουν ή να τους μιμηθούν. Όσοι για να εισπράξουν αποδοχή χρειαζόταν να γίνονται ευχάριστοι στους άλλους, αναπτύσσουν αντίστοιχες στρατηγικές ως ενήλικες: είναι οι άνθρωποι που προσπαθούν να κάνουν χαρούμενο το σύντροφο τους, τον εργοδότη τους, τους φίλους τους.
Η καταδεκτική και ενδοτική συμπεριφορά των παιδικών χρόνων, εξελίσσεται και στους ενήλικες: είμαι καλός, καλός (πολλές φορές χωρίς όρια) μέχρι να κάνω την έκρηξη ή να μουτρώσω που δεν με καταλαβαίνει ο άλλος ή δεν με λαμβάνει υπόψη. Ο φόβος της απόρριψης μας οδηγεί στην εξιδανίκευση του άλλου και η ανάγκη της εκτίμησης των άλλων –που δεν λάβαμε ικανοποιητικά ως παιδιά- στην προσπάθεια να γίνουμε απαραίτητοι και σημαντικοί μέσα από την (υπερ)φροντίδα μας για τους άλλους…

Μπορείτε τώρα εσείς, να ξαναδιαβάσετε τις δυο παραγράφους, να συνδυάσετε και να κατανοήσετε αιτίες, μοντέλα, συμπεριφορές.
Το θέμα είναι πως μέσα από αυτές τις στρατηγικές, χάνουμε. Πάντα χάνουμε. Η αρχική μας επιθυμία της αποδοχής, μέσα από την επίδραση του περιβάλλοντος, μας οδήγησε στην ανάπτυξη στρατηγικών. Τα μοντέλα αυτά μπορούσαν να μας προσφέρουν μια περισσότερο ή λιγότερο ικανοποιητική προσαρμογή μέσα στον οικογενειακό αστερισμό. Ήταν ότι καλύτερο μπορούσαμε ν’ αναπτύξουμε ΤΟΤΕ. Σήμερα όμως είναι τα μοντέλα που χρησιμοποιούμε κι άλλα θέλουμε κι άλλα συμβαίνουν στη ζωή μας. Φυσικό δεν είναι;

Πώς να κινώ τα δικά μου νήματα: Νέα μοντέλα, άλλοι τρόποι

Η ζωή είναι σαν ένα παιχνίδι: όπως μάθαμε να το παίζουμε μικροί έτσι συνεχίζουμε ως ενήλικες. Απλώς δεν το ξέρουμε. Όταν καταλάβουμε τον τρόπο που λειτουργούμε ως παίχτες, μπορούμε ν’ αλλάξουμε και να κατευθύνουμε τον τρόπο που παίζουμε. Τότε, αρχίζουμε ν’ απολαμβάνουμε, τόσο το παιχνίδι όσο και τον εαυτό μας. Τότε, κινούμε εμείς τα νήματα στη ζωή μας.

Όσο κι αν φαίνεται δύσκολο ή αδύνατο, μπορούμε να κατευθύνουμε τη ζωή μας εκεί που θέλουμε. Ως ψυχοθεραπεύτρια έχω δει το συνδυασμό της προσωπικής θέλησης με της διεργασίας με τον εαυτό να πετυχαίνει το φαινομενικά αδύνατο.
Για να ξεκινήσετε προσπαθήστε ν’ αντιληφθείτε πότε ενεργοποιείται ο μηχανισμός για την επιδοκιμασία των άλλων.
Διερευνήστε τα βαθύτερα κίνητρα ή τους φόβους που υποκινούν τη συμπεριφοράς σας. Μπορείτε να θέσετε στον εαυτό σας τις ερωτήσεις:

• Τι προσπαθώ να πετύχω πραγματικά όταν δίνω πάρα πολλά;
• Τι φοβάμαι πως θα συμβεί αν σταματούσα να βάζω τους άλλους πάνω από εμένα;
• Αντιμετωπίστε κατά πρόσωπο τους φόβους σας.

Τέλος, φυσικά τολμήστε να θεραπεύσετε τα παλιά τραύματα, καθώς μπορεί να είναι ενεργά από το παρασκήνιο, κι έτσι θα πετύχετε η ζωή που ζείτε να είναι πραγματικά δική σας!

Image: Idea go / FreeDigitalPhotos.net

Αυτογνωσία: Πώς να νοιώθω καλά 
με τον εαυτό μου!

Όλγα Μουλάκη, M.Sc., Ψυχολόγος

Φροντίζοντας το παιδί μέσα μας, ηρεμώντας την αυτοεπίκριση, ανακαλύπτοντας τον πιο αυθεντικό εαυτό μας

Αν υπήρχαν γυαλιά όρασης συναισθημάτων και διάθεσης, οι άνθρωποι θα ήμασταν έκθετοι σε μια εντυπωσιακή αλήθεια: πόσο συχνά νοιώθουμε δυσάρεστα, άβολα, μελαγχολία, αμηχανία ή στεναχώρια και πόσο ‘λίγο’ νοιώθουμε πραγματικά καλά. Αν βλέπαμε και τις σκέψεις των άλλων, θα διαπιστώναμε κάτι ακόμα πιο εντυπωσιακό και κοινό, στους περισσότερους ανθρώπους: λογοκρίνουμε ότι κάνουμε, λέμε, επιθυμούμε, νοιώθουμε, ως ακατάλληλο, παιδικό, γελοίο, αδιάφορο, ντροπιαστικό. Συνολική εντύπωση, οι άνθρωποι απορρίπτουν κομμάτια του εαυτού τους ή της ιστορίας τους και νοιώθουν συχνά άσχημα. Πώς και γιατί φερόμαστε έτσι στον εαυτό μας; Πώς μπορούμε να το αλλάξουμε; Πώς μπορούμε να νοιώθουμε καλύτερα;
Από τα πρώτα παιδικά μας χρόνια μαθαίνουμε τι είναι ‘σωστό και τι λάθος’, ‘τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται’, τι θα πρέπει να μας κάνει να νοιώθουμε ντροπή. Όλοι αυτοί οι άρρητοι κανόνες μαθαίνονται περισσότερο βιωματικά, δηλαδή μέσα από την εμπειρία μας με τους άλλους και στο μικρότερο μέρος λεκτικά. Γι’ αυτό, πέραν από κάποιες συγκεκριμένες αναμνήσεις, μας είναι δύσκολο να θυμηθούμε πότε και πως διαμορφώσαμε τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο και πως αποκτήσαμε τον κώδικα συμπεριφοράς μας. Κι όμως όλος αυτός ο εσωτερικός κόσμος που αναπτύξαμε μέσα μας, χωρίς να το συνειδητοποιούμε καθορίζει στο εδώ και τώρα, πως βιώνουμε μέσα μας ότι συμβαίνει στη ζωή μας, πόσο χαρούμενοι, λυπημένοι, απογοητευμένοι ή θυμωμένοι νοιώθουμε με τις σχέσεις μας και πως αντιδρούμε, πόσο δηλ. πραγματικά επιτρέπουμε να εξερευνούμε, να εκφράζουμε, ν’ απολαμβάνουμε και να μοιραζόμαστε με τους άλλους έναν ολοκληρωμένο, αυθεντικό εαυτό.

Το Παιδί μέσα μας, συχνά έχει τραυματιστεί…

Γυρίζοντας πίσω στο χρόνο, αναζητώντας το περιβάλλον και τις συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτυχθήκαμε ως παιδιά, μπορεί να βρούμε χαρούμενες μνήμες αλλά και κάποιες δύσκολες στιγμές, ή περιόδους, στην παιδική κι εφηβική μας ιστορία. Τότε που βιώσαμε πόσο δύσκολη, άδικη ή στενάχωρη μπορεί να γίνει η ζωή, ακόμα από τα πρώτα μας βήματα σ’ αυτήν (από τριών χρονών ως και την εφηβεία). Νομίζουμε πως αυτά ανήκουν στο παρελθόν, ότι τα έχουμε αφήσει πίσω μας, η αλήθεια είναι όμως πως ό,τι μπορεί να έχουμε ξεχάσει σ’ ένα εσωτερικό συρτάρι μέσα μας δεν είναι και νεκρό. Τ’ αποτυπώματα όλων των εμπειριών μας έχουν σμιλέψει τον τρόπο που σκεφτόμαστε σήμερα, τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε κι αισθανόμαστε όσα συμβαίνουν γύρω μας και μας προσδιορίζουν στην ενήλικη ζωή μας. Το ανέκφραστο παιδί μέσα μας, ως ενήλικες πια, μετατρέπεται σ’ ένα εσωτερικό παιδί που μπορεί να εκφράζεται με τη μορφή των ατελείωτων παραπόνων, των αναγκών που δεν καλύπτονται ποτέ, του θυμού προς τους άλλους, την αίσθηση ότι δεν μας αγαπούν αρκετά αυτοί που θέλουμε και μας γεμίζει λύπη, στεναχώρια, παράπονο, συναισθηματική πείνα και οργή. Ωστόσο το εσωτερικό παιδί έχει και μια άλλη όψη.:Κρυμμένο πίσω από τα παιδικά βιώματα και τους περιορισμούς, βρίσκεται κάπου μέσα μας ένα παιδικό κομμάτι που λαχταρά να μοιραστεί τη χαρά, το κέφι, το παιχνίδι, τον αυθορμητισμό, το μοίρασμα και τη δημιουργία με τους άλλους, χωρίς φόβο και άγχος. Συχνά όμως δεν μπορεί.

Η φωνή της λογικής ή ένας Κριτής-επικριτής μέσα μας;

Οι ανασφαλείς ή απαιτητικοί γονείς δημιουργούν ανασφαλή παιδιά. Φαίνεται πως η γονεϊκή συμπεριφορά εσωτερικεύεται στα παιδιά, που νοιώθουν σαν να είναι πάντα εκεί κάποιος για να τους κρίνει σε ότι κάνουν ακόμα κι όταν δεν τους βλέπει κανείς. Αργότερα στη ζωή τους, ως ενήλικες, κουβαλούν μέσα τους έναν αμείλικτο, σκληρό ή αυστηρό κριτή. Έχουν αναπτύξει μέσα τους μια φωνή (τη φωνή του ενήλικα κριτή) που ασκεί κριτική σ’ ότι κάνουν, που δημιουργεί ανασφάλεια για το πόσο τον αγαπάνε οι άλλοι, για το πόσο σημαντικός και ικανός είναι ο εαυτός, για το πόσο αξίζει.
Έτσι δεν νοιώθουν εύκολα ασφάλεια για όσα κάνουν κι ανησυχούν πολύ για την επιτυχία και την αποτυχία, βιώνουν άγχος. Ενδόμυχα φοβούνται την απόρριψη στις σχέσεις τους με τους άλλους. Έχουν ανάγκη για συναισθηματική επιβεβαίωση κι εύκολα μπορεί να νοιώσουν πληγωμένοι, ότι τους απορρίπτουν και ότι δεν τους αγαπούν αρκετά –αλλά και να κρύβουν συχνά την πλευρά αυτή του εαυτού τους από τους άλλους.
Είναι αλήθεια πως οι περισσότεροι από εμάς κουβαλάμε έναν περισσότερο ή λιγότερο αυστηρό κριτή μέσα μας. Πολλές φορές μοιάζει σαν μια φωνή που μειώνει ό,τι καλό κάνουμε στο «είχες τύχη» ή ασκεί κριτική: «θα μπορούσες και καλύτερα». Η φωνή αυτή μας προκαλεί πολλές φορές άγχος, ανησυχία, αίσθημα κατωτερότητας, αβεβαιότητας, αμηχανίας ή ντροπής. Κι ο εσωτερικός ενήλικας μπορεί να πάρει κι άλλη μορφή, να μάθει να είναι πιο υποστηρικτικός και θετικός με μας απ’ ότι μπορεί να μας έμαθαν κάποια χρόνια παλιά στην προσωπική μας ιστορία.

Εκφράζοντας τον αυθεντικότερο εαυτό μας, βιώνουμε ανακούφιση.

Αν μπορούσαμε να δούμε μέσα στον καθένα, το πιθανότερο είναι ν’ ανακαλύπταμε κάπου ένα μικρό παιδί με όνειρα, φαντασία αλλά και φόβους κι έναν ενήλικα που εμφανίζεται στους περισσότερους από μας, κάθε φορά που κάτι κάνουμε λάθος και μας κάνει κριτική. Ανάμεσα στην περιορισμένη παιδική καρδιά και στο εσωτερικό κριτή που επικρίνει, λαχταρά να βρει χώρο και χρόνο ο πιο αληθινός εαυτός μας για να εκφραστεί. Όσο προσπαθούμε να προχωρήσουμε στη ζωή με όσα έχουν εντυπωθεί μέσα μας από τα παιδικά μας χρόνια (κι ας μην τα θυμόμαστε όλα, ούτε να τα σκεφτόμαστε συνέχεια), αλλά τ’ αναβιώνουμε ασυνείδητα κάθε φορά που νοιώθουμε να μας πληγώνουν ή δεν μας καταλαβαίνουν οι άλλοι, κι έναν εσωτερικό ενήλικα που ασκεί κριτική σε κάθε βήμα που κάνουμε, που δεν είναι ποτέ ικανοποιημένος, που βλέπει πιθανούς κινδύνους σε κάθε πρωτοβουλία που σκεφτόμαστε να πάρουμε είναι κατανοητό να νοιώθουμε συχνά δυσάρεστα συναισθήματα. Πίσω απ’ όλα αυτά βρίσκεται κρυμμένος ο αυθεντικός εαυτός που ονειρεύεται (αλλά δεν τολμά εξαιτίας της αυτό-αμφισβήτησης), που επιθυμεί, που θέλει να δημιουργήσει. Ο αυθεντικός εαυτός, μέρη του οποίου μπορεί να γνωρίζουμε κι άλλα που χρειάζεται ν’ ανακαλύψουμε ή ν’ αποκαλύψουμε όταν το πέπλο των φόβων, των ανασφαλειών και της εσωτερικής κριτικής πέσει.

Ο άγνωστος αυθεντικός εαυτός

Συνήθως, παρά τις ανησυχίες μας, ο αυθεντικός εαυτός μας είναι πολύ ομορφότερος, με τις ατέλειες και τις αδυναμίες του, ακριβώς επειδή είναι ένα μοναδικό έργο προσωπικής τέχνης και τεχνικής. Όπως ένα μοναδικό έργο τέχνης, χρειάζεται να δουλευτεί ώστε οι παλιές κακοτεχνίες να γίνουν μοναδικά χαρίσματα του έργου. Οι πληγές που μας οδηγούν σ’ αποτυχίες στις σχέσεις μας με τους άλλους να γίνουν προσωπική βαθύτερη ενσυναίσθηση του εαυτού και των άλλων. Η κριτική, εσωτερική και των άλλων, κατανόηση, αποδοχή και δημιουργική αντίληψη. Το άγχος, ο φόβος ή η ντροπή, να γίνουν αποδοχή ως μικρά κομμάτια της ανθρώπινης εμπειρίας που βοηθούν τα βήματά μας να γίνουν σταθερότερα κι ασφαλέστερα. Η εσωτερική αναστολή ως ένας οδηγός για ν’ αποκαλύπτουμε με σεμνότητα την αυθεντικότητά μας. Οι φόβοι μας για τις κακοτοπιές του κόσμου, μια παραδοχή ότι πρόκειται για έναν φόβο που μοιράζονται όλοι οι άνθρωποι μπροστά στην προσωπική ελευθερία κι αυτοέκφραση.

Αντιμετωπίστε τους φόβους σας!

Όλγα Μουλάκη, M.Sc., Ψυχολόγος

Με ρεαλιστική αισιοδοξία και δημιουργικότητα

Όταν προσπάθησα να οδηγήσω ξανά, μετά από μερικά χρόνια που δεν είχα αυτοκίνητο, κυριεύτηκα από φόβο. Κάθισα στη θέση του οδηγού και τη στιγμή που πήρα το κλειδί της μηχανής στο χέρι κι έκανα να βάλω μπρος, άρχισα να ιδρώνω, να τρέμουν τα γόνατα μου, αισθάνθηκα ταχυπαλμία κι ελαφρά θολούρα. Πήρα μερικές βαθιές ανάσες, προσπάθησα να ηρεμήσω αλλά η ταραχή δεν έφευγε. Ήταν αδύνατο να οδηγήσω, κι όσες φορές κι αν το προσπάθησα τότε, η αντίδραση μου ήταν σχεδόν πάντα η ίδια. Έβλεπα σε νοερές εικόνες κάθε πιθανή σκηνή που θα μπορούσε να μου φύγει ο έλεγχος του αυτοκινήτου, να κάνω ατύχημα ίσως και να σκοτώσω άνθρωπο. Φοβόμουν το χειρότερο… Ήταν αδύνατο να φανταστώ πως θα κατάφερνα κάποτε να οδηγήσω ξανά!

Οι ίδιες οι σκέψεις μας προκαλούν το φόβο

Όλες αυτές οι σωματικές αντιδράσεις είναι μέρος του φυσιολογικού νευροβιολογικού μηχανισμού του άγχους και του φόβου. Έντονη αναπνοή, εφίδρωση, υψηλός καρδιακός παλμός, τρέμουλο, αίσθηση αστάθειας, νευρικότητα, κλείσιμο του στομαχιού, αίσθημα ανασφάλειας και κινδύνου. Όλα αυτά μας τα πιστοποιεί η ιατρική φυσιολογία. Αυτό που οι περισσότεροι δεν αναγνωρίζουμε είναι πως οι σκέψεις μας ενεργοποιούν αντίστοιχα το σώμα μας και προκαλούν τα συναισθήματα μας, δηλαδή σκέφτομαι πως μπορεί να κάνω τροχαίο, αισθάνομαι άγχος και νοιώθω φόβο. Τα εξωτερικά ερεθίσματα και τα γεγονότα είναι μόνον η αφορμή των σκέψεων, ο τρόπος όμως που σκέφτομαι, δηλ. πως επεξεργάζομαι τις πληροφορίες, είναι μια υποκειμενική, προσωπική νοητική διαδικασία η οποία σχετίζεται με τον τρόπο που μεγαλώσαμε, με τις προηγούμενες εμπειρίες της ζωής μας, την άποψη που έχουμε για τον εαυτό μας, αλλά και με τον τρόπο που έχουμε μάθει ν’ αξιολογούμε και ν’ αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες.

Ο φαύλος κύκλος σκέψεων και φόβων

Όταν συμβεί κάτι που μας ανησυχεί, που θέλουμε ν’ αποφύγουμε, δημιουργούμε μια νοερή εικόνα της εξέλιξης των πραγμάτων που θέλουμε ν’ αποφύγουμε, όπως ‘’ έβλεπα’’ εικόνες τροχαίου ατυχήματος, όπως κάποιος άλλος μπορεί να βλέπει ότι πέφτει το αεροπλάνο, καταστρέφεται οικονομικά κ.λπ. σε μια προσπάθεια να τις ‘’προλάβουμε’’. Από τη στιγμή όμως που θα γίνει κεντρικό θέμα μέσα στο μυαλό μας η εικόνα ή οι εικόνες του χειρότερου, τότε γίνεται εντονότερος ο φόβος. Όσο περισσότερο φοβάμαι τόσο εντονότερα βλέπω τις εικόνες που φοβάμαι κι ο φαύλος κύκλος σκέψεις-φόβος έχει ενεργοποιηθεί. Οι φοβικές αυτές εικόνες μας φαίνονται λογικές την ώρα που φοβόμαστε, πρόκειται όμως περισσότερο για πλάνη, επειδή είναι μονοσήμαντες. Μοιάζει σαν να βλέπουμε μια ταινία τρόμου στον κινηματογράφο και εκείνη τη στιγμή νοιώθουμε πως αυτό μου βλέπουμε θα συμβεί σε λίγο στη ζωή μας! Από εκείνη τη στιγμή έχουμε αυτό-παγιδευτεί στον εσωτερικό φαύλο κύκλο των σκέψεων – φόβου κι έχουμε ακινητοποιηθεί.

Αντίδοτο στο φόβο: ρεαλιστική αισιοδοξία

Όταν ανησυχούμε για κάτι, αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να προβλέψουμε και να προλάβουμε το μέλλον. Ποιο μέλλον; Το χειρότερο! Αυτό σαν διαδικασία μας φαίνεται φυσιολογική, καθώς από παιδιά μαθαίνουμε να οργανώνουμε τη ζωή μας με βάση το μέλλον. Μαθαίνουμε να προσπαθούμε ν’ αποφύγουμε το χειρότερο. Αυτό που δεν μαθαίνουμε είναι πως να οραματιστούμε το καλύτερο ή και πως μπορούμε να διαχειριστούμε καλύτερα ό,τι μας συμβαίνει στο εδώ και τώρα.
Όταν βλέπω έναν εφιάλτη, οι καλύτερες λύσεις είναι: να βρω μια λύση μέσα στο όνειρο ή να καταλάβω πως ονειρεύομαι και να ξυπνήσω. Η παγίδα του φόβου είναι πως ζω σαν να είναι αλήθεια οι εικόνες του χειρότερου σεναρίου που δημιουργεί το μυαλό μου που είναι σε κατάσταση φόβου και γι’ αυτό μου φαίνονται φυσιολογικά όλα όσα φοβάμαι. Απλά δημιουργώ έναν εφιάλτη και ζω μέσα σ’ αυτόν. Όπως στο όνειρο έτσι και στη συνθήκη του φόβου, πρέπει να ξυπνήσω. Εκείνη τη στιγμή δεν αντιλαμβανόμαστε πως όσο πιθανό είναι το ‘χειρότερο σενάριο’, άλλο τόσο πιθανό είναι και κάποιο άλλο ή μερικά άλλα πιο αισιόδοξα σενάρια. Παραμένοντας στην νευροβιολογική συνθήκη του φόβου απλώς αποδυναμώνουμε νοητικά και συναισθηματικά τον εαυτό μας οπότε είμαστε και λιγότερο έτοιμοι να διαχειριστούμε τις καταστάσεις.
Το αντίδοτο στο φαύλο κύκλο είναι η ρεαλιστική αισιοδοξία. Δεν χρειάζεται να φανταστούμε πως ζούμε σ’ έναν υπέροχο κόσμο, αλλά πως είναι εξίσου πιθανή και δυνατή μια διαφορετική εκδοχή των καταστάσεων. Πως ακόμα και στο χειρότερο σενάριο υπάρχουν δημιουργικές λύσεις τις οποίες μπορούμε και χρειάζεται να οραματιστούμε. Να προσφέρουμε στον εαυτό μας νοητική και συναισθηματική ισορροπία, ένα περισσότερο υγιές αντίδοτο, μια ουσιαστική δόση ρεαλιστικής αισιοδοξίας. Άλλωστε στην πραγματικότητα ακόμα και μέσα από τα χειρότερα σενάρια κάτι καινούργιο δημιουργείται πάντα! Κι αυτό δεν είναι απαραίτητα χειρότερο ή καλύτερο από πριν, αλλά σίγουρα διαφορετικό.

Οδηγός αντι-φόβου

Αποφύγετε τα ερεθίσματα που δημιουργούν φοβικές σκέψεις και εικόνες, όσο περισσότερο μπορείτε.

Μειώστε τις νευροβιολογικές αντιδράσεις του φόβου: κάθε μέρα εκτονωθείτε κινητικά και πηγαίνετε κοντά στη φύση, ακόμα και στην πόλη μια βόλτα σ’ ένα κήπο, στη θάλασσα, σ’ ένα χώρο με δέντρα και χαλαρώστε.

Απεγκλωβιστείτε από το φαύλο κύκλο των σκέψεων/φόβου: κάντε κάθε μία ώρα μια θετική σκέψη-εικόνα.

Ελευθερώστε το νου σας: Μάθετε την τεχνική των αναπνοών χαλάρωσης, κάντε γιόγκα ή διαλογισμό. Έχει αποδειχθεί επιστημονικά πόσο αποτελεσματικά λειτουργούν στην διαχείριση του άγχους και του φόβου.

Απευθυνθείτε σ’ έναν κατάλληλο ψυχοθεραπευτή/τρια: Η ψυχοθεραπεία έχει αποδειχθεί ως ένας εξαιρετικά αποτελεσματικός τρόπος διαχείρισης του άγχους και των φόβων, ενώ παράλληλα μπορεί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε τις βαθύτερες πηγές των δικών σας φόβων και να τους θεραπεύσετε από τη ρίζα τους.

Περισσότερες πληροφορίες & πηγές:
DanielJ. Siegel (2012): The Developing Mind, N.Y. The Guilford Press
Leslie S. Greenberg & Sandra C. Paivio (1997): Working With Emotions In Psychotherapy, N.Y. The Guilford Press

Αυτογνωσία

Όλγα Μουλάκη Ψυχολόγος

Ανακαλύπτοντας τον κρυμμένο εαυτό μας

Νομίζουμε ότι γνωρίζουμε τον εαυτό μας, αλλά ουσιαστικά το μεγαλύτερο μέρος του μας είναι άγνωστο. Θυμάστε όλα όσα σας έλεγαν οι γονείς σας, όταν ήσασταν μικρός; Πολλές από τις σημερινές επιλογές μας και ο τρόπος συμπεριφοράς μας έχει τις ρίζες του πίσω στην παιδική ηλικία. Το περιβάλλον και οι συνθήκες που μεγαλώσαμε μπορεί ν’ ασκούν τη δική τους επιρροή στην πορεία που ακολουθήσαμε μεγαλώνοντας. Μήπως με τις επιλογές μας προσπαθούσαμε να ικανοποιήσουμε τα ενδόμυχα όνειρα των γονιών μας; Διαμορφώνουμε ένα προσωπικό τρόπο ζωής, αλλά πόσο πραγματικά δικός μας είναι; Πόσο μας έχουν καθορίσει οι άλλοι, τραύματα, απογοητεύσεις αλλά ακόμα και η εποχή που μεγαλώσαμε και οι συνθήκες γύρω μας; Μήπως κι αυτά παίζουν ρόλο στο να επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη ή κολλάμε στα ‘’ίδια’’ πράγματα; Τελικά, πόσο είμαστε ο πραγματικός μας εαυτός;

Αυτογνωσία: το ταξίδι στον εσωτερικό μας εαυτό

Κοιτώντας βαθύτερα μέσα μας μπορούμε ν’ ανακαλύψουμε κρυμμένες πτυχές του εαυτού μας που ποτέ να μην τις είχαμε φανταστεί. Ούτε πόσο σημαντική επίδραση μπορεί ν’ ασκούν τα κρυμμένα αυτά κομμάτια του εαυτού μας, στη ζωή μας σήμερα. Φτάνει μια στιγμή ή κάποια κρίση ζωής για να μας βάλει σε προβληματισμούς…

Ξεδιπλώνοντας το πραγματικό δυναμικό μας

Πολλοί άνθρωποι αναζητούν την ψυχοθεραπεία ή σεμινάρια για να ξεκαθαρίσουν τι συμβαίνει μέσα τους, ν’ ανακαλύψουν αυτό που πραγματικά είναι, ώστε να ξεδιπλώσουν το δυναμικό και τις προσωπικές τους ικανότητες για να κάνουν τη δική τους ζωή ουσιαστικά δημιουργική και γεμάτη νόημα.