Ταξίδια με μια κασετίνα

Καλλιεργώντας την Ενεργό Συμμετοχή στο Δημοτικό: 
Μια Ματιά στο Πρόγραμμα "Thriving Schools" και το Μοντέλο PERMA

Στο σύγχρονο σχολείο, η ευημερία των μαθητών αναδεικνύεται σε ακρογωνιαίο λίθο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, εξίσου σημαντική με την ακαδημαϊκή γνώση. Ένα παιδί που νιώθει χαρά, ασφάλεια και νόημα στο σχολικό περιβάλλον είναι ένα παιδί έτοιμο να μάθει, να δημιουργήσει και να αναπτυχθεί ολόπλευρα. Σε αυτό το πλαίσιο, καινοτόμα προγράμματα όπως το Thriving Schools έρχονται να προσφέρουν ένα δομημένο πλαίσιο για την καλλιέργεια της ψυχικής ανθεκτικότητας και της ευημερίας σε ολόκληρη τη σχολική κοινότητα.

Το πρόγραμμα Thriving Schools, μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που αγκαλιάζει και το σχολείο μας, βασίζεται σε επιστημονικά τεκμηριωμένες αρχές της Θετικής Ψυχολογίας. Πυρήνας της φιλοσοφίας του είναι το μοντέλο PERMA, το οποίο αναπτύχθηκε από τον Dr. Martin Seligman, έναν από τους θεμελιωτές του κλάδου. Το μοντέλο αυτό περιγράφει πέντε βασικούς πυλώνες που συνθέτουν την ανθρώπινη ευημερία:


P Positive Emotions Θετικά Συναισθήματα (χαρά, ελπίδα, αγάπη, ευγνωμοσύνη) 
Ε Engagement Ενεργός Συμμετοχή (απορρόφηση σε μια δραστηριότητα) 
R Relationships Σχέσεις (θετικές και υποστηρικτικές σχέσεις) 
M Meaning  Νόημα (αίσθηση του ανήκειν σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό μας) 
A Accomplishment Επίτευγμα (αίσθηση ολοκλήρωσης και προσωπικής ανάπτυξης) 

Εστιάζοντας στο "E": Η Δύναμη της Ενεργού Συμμετοχής
 
Τι σημαίνει "ενεργός συμμετοχή" για έναν μαθητή/τρια της Α' Δημοτικού; Είναι εκείνη η μαγική στιγμή που ο χρόνος μοιάζει να σταματά, η συγκέντρωση είναι απόλυτη και η δραστηριότητα γίνεται αυτοσκοπός. Οι ψυχολόγοι, ονομάζουν αυτή την κατάσταση "ροή". 
Πώς μπορούμε να καλλιεργήσουμε αυτή την αίσθηση σε παιδιά 6 και 7 ετών; Η απάντηση δεν βρίσκεται σε πολύπλοκες θεωρίες, αλλά σε απλές, βιωματικές δραστηριότητες, όπως αυτές που εφαρμόσαμε πρόσφατα στην τάξη μας, ακολουθώντας το προσαρμοσμένο σχέδιο μαθήματος του προγράμματος Thriving Schools.

Το ταξίδι μας ξεκίνησε με μια απλή ερώτηση: «Πότε νιώθω ενεργός/ή;». Τα παιδιά κλήθηκαν όχι να γράψουν, αλλά να ζωγραφίσουν μια στιγμή που ένιωσαν απόλυτα απορροφημένα και χαρούμενα. Οι ζωγραφιές τους, γεμάτες χρώμα και φαντασία, έγιναν το πρώτο βήμα για να αναγνωρίσουν συνειδητά την αίσθηση της συμμετοχής.

Στη συνέχεια, περάσαμε στην ομαδική πρόκληση: να φτιάξουν τον ψηλότερο πύργο από τα αντικείμενα που είχαν μέσα στις σχολικές τσάντες. Μέσα από απλούς ρόλους (Αρχηγός, Ακροατής, Βοηθός) και σαφείς κανόνες συνεργασίας, τα παιδιά βίωσαν τη χαρά της δημιουργίας και τη δύναμη της ομάδας. Παρατηρώντας τα, ήταν εμφανή τα σημάδια της "ροής": η απόλυτη συγκέντρωση, τα χαμόγελα, η αμοιβαία ενθάρρυνση.

Η δραστηριότητά μας ολοκληρώθηκε με έναν κύκλο αναστοχασμού, όπου τα παιδιά, μοιράστηκαν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Κυκλώνοντας απλώς ένα πρόσωπο (χαρούμενο, ουδέτερο, λυπημένο) σε ένα φύλλο εργασίας, έκαναν την αυτοαξιολόγησή τους ενώ παράλληλα για κλείσιμο συμμετείχαν και σε ομαδική αυτοαξιολόγηση σε έναν κοινό "τοίχο συμμετοχής". Τέλος, κάθε παιδί δημιούργησε τον προσωπικό του "στόχο συμμετοχής", μια ζωγραφιά που αποτύπωνε τι το βοηθά να "μπαίνει μέσα" στο παιχνίδι της μάθησης.

Γιατί Έχει Σημασία;

Αυτές οι απλές δραστηριότητες, σχεδιασμένες από το πρόγραμμα Thriving Schools, κάνουν κάτι πολύ σημαντικό: διδάσκουν στα παιδιά, από την πιο τρυφερή ηλικία, να αναγνωρίζουν, να επιδιώκουν και να εκτιμούν την κατάσταση της ενεργού συμμετοχής. Μαθαίνουν ότι η μάθηση δεν είναι αγγαρεία, αλλά μια απολαυστική διαδικασία. Καλλιεργούν κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες (SEL), όπως η αυτογνωσία, η συνεργασία και η υπεύθυνη λήψη αποφάσεων, που είναι θεμελιώδεις για την ψυχική τους υγεία και τη μελλοντική τους επιτυχία.

Ως εκπαιδευτικοί και γονείς, ο στόχος μας είναι κοινός: να δημιουργήσουμε σχολεία που "ανθίζουν", περιβάλλοντα όπου κάθε παιδί έχει την ευκαιρία να ανακαλύψει τις δυνάμεις του και να νιώσει την πληρότητα που προσφέρει η ενεργός συμμετοχή στη ζωή και τη μάθηση.