Αγιά- Βαρβάρα μίλησε κι ο Σάββας απεκρίθη: “μάζεψε ξύλα κι άχυρα και

σύρτε και στο μύλο, γιατί ο Άη Νικόλας έρχεται στα χιόνια φορτωμένος”.

Τα παιδιά συγκέντρωσαν παροιμίες και αινίγματα, συζήτησαν για την ερμηνεία

τους και τη χρήση τους στην καθημερινή τους ζωή. Με αφορμή τις παροιμίες και

τα αινίγματα περιπλανήθηκαν στην παράδοσή μας.

Επιμέλεια: κα Βορεοπούλου Κατερίνα, κα Μητρούλα Ελένη,

κα Ματζαρίδου Ελένη και κα Μουζούρη Άννα

Τα παιδιά έφτιαξαν τις δικές τους χαμογελαστές “ψωμοφατσούλες”.

Επιμέλεια: κα Μουζούρη Άννα

Οι μαθητές του Γ΄2 γνώρισαν με κάθε δυνατή λεπτομέρεια τις εργασίες του

θερισμού και του αλωνίσματος. Συγκέντρωσαν τα έθιμα που τηρούν οι

αγρότες αυτή την περίοδο και έφτιαξαν το δεύτερο κατά σειρά βιβλίο τους.

Έθιμα του θερισμού και του αλωνίσματος

Πρώτος στο χωράφι για το θερισμό έμπαινε ο ιδιοκτήτης. Έκανε τον σταυρό του και με το δρεπάνι του έκοβε τα χερόβολα και τα άφηνε σταυρωτά κατά γης. Ύστερα ευχόταν «καλή σοδειά!».

Φίλιππος – Κωνσταντίνος Π. – Παναγιώτης

Σε κάποια μέρη, όταν τελειώσει το αλώνισμα και είναι έτοιμο το σιτάρι να μεταφερθεί στο σπίτι, ο γεωργός το σταυρώνει με το κορπολόι και το κλείνει σε έναν κύκλο που χαράζει πάλι με το κορπολόι. Η πρώτη πράξη είναι ευχαριστίας στη θεία δύναμη και η δεύτερη μαγική – φυλακτική, αφού ο κύκλος προστατεύει, περικλείει και αφήνει απ΄έξω κάθε αρνητική ενέργεια. 

  Χριστίνα – Χρύσα

 Στο τέλος του θερισμού αφήνουν στη μέση του χωραφιού ένα δεμάτι για καλή τύχη.

Γιάννης Μπ.

 Στα παλιά χρόνια οι γεωργοί, όταν τελείωναν το θέρισμα, πήγαιναν να βοηθήσουν και τις άλλες οικογένειες.

 Ραφαήλ

 Στη Σκύρο αφήνουν δύο λημάρια από ένα θεριστό χωράφι άθερα για χαρά του χωραφιού και για να φάνε τα πουλιά και τα αγρίμια.

 Γιάννης Ντ.

Στα χωριά της Άμφισσας τον Ιούλη, υπήρχαν αλώνια και έπαιρναν το όνομα του γείτονα. Άλειφαν με το σάρωμα τον πολτό από σβουνιά των βοδιών όλο το αλώνι και περίμεναν να έρθει ο Βαλμάς με τα άλογα για το αλώνισμα.

 Ανδρέας

 Στα πιο παλιά χρόνια, ο πρωτεργάτης άρχιζε και θέριζε μέχρι να φτιάξει ένα δεμάτι. Το στόλιζαν με παπαρούνες και αγριολούλουδα. Ύστερα το έβαζαν να στέκεται όρθιο κατά τη διάρκεια του θερισμού σαν προσφορά και θυσία του γεωργού προς τον Θεό, όπως έκαναν και οι αρχαίοι, ικετεύοντας τη Γη να είναι πάντα καλή και απλόχερη μαζί τους.

 Σταματίνα

 Οι θεριστές συνήθως, άφηναν για το καλό μια σπιθαμή γης αθέριστη και άφηναν ένα δεμάτι, το οποίο το έστηναν στο κέντρο του χωραφιού.

 Σοφία

 Ο γεωργός την ώρα της συγκομιδής πρέπει να ευχαριστήσει τη δύναμη που τον βοήθησε να πάει καλά η σπορά του. Γι΄ αυτό δε θερίζει τελείως το χωράφι του. Αφήνει κάτι για αυτή τη δύναμη, ώστε του χρόνου να τον βοηθήσει ξανά.

 Ειρήνη

 Στον Δρυμό Θεσσαλονίκης και αλλού, το πρώτο δεμάτι στάχυα που δένουν, το στήνουν όρθιο και το προσκυνούν, ενώ ο νοικοκύρης ρίχνει νομίσματα.

 Γιώργος

Υπάρχει η συνήθεια από το τελευταίο δεμάτι στάχυα, όταν θερίζουν, να πλέκουν μια ωραία δέσμη που ονομάζεται «χτένι» ή «σταυρός». Την κρεμούν στο εικονοστάσι του σπιτιού. Όταν έρθει ο καιρός της σποράς, τότε τους κόκκους αυτούς που έχουν ευλογηθεί, τους ανακατεύουν με τον σπόρο.

Κατερίνα

 Σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας, πριν αρχίσει ο θερισμός, σφάζουν έναν κόκορα, γιατί αρχίζει κάτι καινούριο. Σε άλλες περιοχές, όταν αλωνίζουν στο αλώνι, βάζουν πολύ δυνατά άλογα για να έχουν δύναμη οι εργάτες όπως τα άλογα και στο τέλος γιορτάζουν με χορούς και τραγούδια.

Κωνσταντίνος Μπ.

 Οι γεωργοί θέριζαν από το πρωί ως το βράδυ. Στο αθέριστο χωράφι έβαζαν έναν ξύλινο σταυρό.

Μαργαρίτα

 Όταν τελείωνε ο θερισμός, έπαιρναν μια δέσμη σιταριού και με αυτή έπλεκαν έναν σταυρό, τον οποίο τοποθετούσαν για ευλογία στη θύρα του σπιτιού ή στο εικονοστάσι, δηλωτικό του τέλους του θέρους.

Σεβαστή

 Στον θερισμό οι θεριστές τραγουδούν και λένε αστεία. Όταν τελειώσουν, αφήνουν λίγα στάχυα στο χωράφι για να ρίξουν τον «δράκο». Το τελευταίο φαγητό το έλεγαν καρπόθεμα.

Κωνσταντίνος Ξ.

Ο μήνας Ιούνιος λέγεται και «θεριστής», γιατί οι γεωργοί θερίζουν αυτό τον μήνα τα σιτηρά τους. Όταν τελειώσει ο θερισμός, παίρνουν μια δέσμη σιταριού και αυτή πλέκουν έναν σταυρό και τον βάζουν για ευλογία στην πόρτα του σπιτιού.

Αλέξης

 Στο Βαλτετσίνο, κάθε Αύγουστο γίνεται γιορτή που είναι γνωστή ως «το παραδοσιακό αλώνισμα». Οι κάτοικοι και οι επισκέπτες του χωριού συγκεντρώνονται στο αλώνι, δίπλα στον Ιερό Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Η εκδήλωση συνοδεύεται με φαγητό, χορό και τραγούδι.

Άγγελος

 Οι αγρότες στο χωριό μου, μετά το θέρος, καίνε τα ομοιώματα από τα σκιάχτρα για να διώξουν την κακή σοδειά του επόμενου χρόνου.

Στέλιος

 Όταν τελειώνει ο θερισμός, οι νοικοκυρές ετοιμάζουν στο σπίτι ένα γλύκισμα που το έτρωγαν και έδιναν ευχές για τον επόμενο χρόνο.

Τζένη

Επιμέλεια: κα Μουζούρη Άννα

Εφαρμόζοντας στην πράξη τις τεχνικές που έμαθαν τα παιδιά στο μάθημα των

Εικαστικών, ζωγράφισαν τα φρούτα του φθινοπώρου και έφτιαξαν κολάζ.

Επιμέλεια: κα Βορεοπούλου Κατερίνα, Μητρούλα Ελένη

και κα Ματζαρίδου Ελένη

Οι μαθητές της Δ΄ τάξης του Σχολείου μας παρακολούθησαν τη θεατρική παράσταση

“Σταχομαζώχτρα” στο θέατρο Βεάκη. Πρόκειται για ένα έργο που βασίζεται στο

ομώνυμο έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Η παράσταση ήταν εξαιρετική και

οι μαθητές κατενθουσιάστηκαν.

Επιμέλεια: κα Βασαλάκη Μαρία, κα Παντζή Ευτυχία

και κος Αλεξανδρίδης Λάζαρος

Συνδυάζοντας το πρόγραμμα της Ευέλικτης Ζώνης με το μάθημα της Γλώσσας, οι

μαθητές σχημάτισαν με λέξεις “φθινοπωρινές” προτάσεις.

Επιμέλεια: κα Βορεοπούλου Κατερίνα, κα Μητρούλα Ελένη

και κα Ματζαρίδου Ελένη

Με αφορμή το μάθημα της Μελέτης Περιβάλλοντος που αναφέρεται στα κατοικίδια

ζώα, οι μαθητές του Γ΄2 υποδύθηκαν τους κτηνοτρόφους και γνώρισαν την πολύ

δύσκολη, στ΄αλήθεια, εργασία του αρμέγματος.

Επιμέλεια: κα Μουζούρη Άννα

Συγγραφή και εικονογράφηση

Στα πλαίσια δραστηριότητας του Βιβλίου του μαθητή (Ενότητα 5: “Πάμε για ψώνια;”,

σελίδα 47) οι μαθητές αποφάσισαν να γράψουν και να εικονογραφήσουν το

“ανάποδο” παραμύθι από αυτό που υπάρχει στο Βιβλίο με πρωταγωνίστρια την

κυρά-Κακή η οποία σε αντίθεση με την κυρά-Καλή, είπε μόνο αρνητικά σχόλια, όταν

οι δώδεκα μήνες-παλικάρια ζήτησαν τη γνώμη της για αυτούς. Γι΄αυτό και στο τέλος

την αντάμειψαν ανάλογα, δίνοντά της ένα τσουβάλι με πέτρες και απαίσια έντομα

όπως αράχνες, σκορπιούς, κατσαρίδες κ.ά.

Τρόπος εργασίας

Οι μαθητές χωρίστηκαν σε ομάδες των δύο. Σε μια λευκή σελίδα Α4, η οποία ήταν

χωρισμένη μισή με γραμμές και μισή λευκή, εργάστηκαν ως εξής: Στο κάτω μέρος

της σελίδας έγραψαν τα λόγια του παραμυθιού με τη σειρά. Η κάθε ομάδα διάβασε

τα δικά της λόγια έτσι ώστε να υπάρχει συνέχεια στην εξέλιξη του παραμυθιού

(αρχή-μέση-τέλος). Στο πάνω μέρος (λευκό) η κάθε ομάδα εικονογράφησε ό,τι

έγραψε στη διήγηση, δημιουργώντας και κόμικς (με πρωτοβουλία των μαθητών).

Στο τέλος διαβάστηκε ολοκληρωμένο το παραμύθι από την κάθε ομάδα, η οποία

παρουσίασε τη δουλειά της στο σύνολο της τάξης. Διορθώθηκαν τα λάθη

(ορθογραφικά, εκφραστικά κ.ά.).

Επιμέλεια: κα Ελένη Ματζαρίδου

Έθιμα του οργώματος και της σποράς

Οι μαθητές ασχολήθηκαν με το όργωμα και τη σπορά τα παλιά χρόνια

και συγκέντρωσαν έθιμα της πατρίδας μας, που τηρούνται ακόμα

και σήμερα. Με αυτά έφτιαξαν το δικό τους βιβλίο.

 Οι γεωργοί παίρνουν μια εικόνα από την εκκλησία και την πηγαίνουν στο

χωράφι. Φτιάχνουν έναν πρόχειρο σταυρό και παρακαλούν τον Θεό να βρέξει

για να μεγαλώσει το σιτάρι.

Φίλιππος – Σοφία

 Στις 14 Σεπτεμβρίου, εορτή του Τιμίου Σταυρού, οι γυναίκες βάζουν λίγο από τον

σπόρο σε ένα πιάτο, το πηγαίνουν στην εκκλησία και το αφήνουν δεξιά από την

Ωραία Πύλη, για να το ευλογήσει ο παπάς. Ο ευλογημένος σπόρος ανακατεύεται

με εκείνον που θα σπείρουν την πρώτη ημέρα της επόμενης σποράς.

Σταματίνα – Γιώργος – Σεβαστή

 Οι αγρότες έβραζαν σιτάρι και όσπρια και τα πήγαιναν στην εκκλησία να τα

διαβάσει ο παπάς. Με αυτά τάιζαν τα ζώα που τραβούσαν το άροτρο και τα

υπόλοιπα τα έριχναν στο χωράφι για να πάει καλά η σπορά.

Κωνσταντίνος Π.

Οι γεωργοί πήγαιναν την ημέρα του Σταυρού τους σπόρους τους για να τους

αγιάσει ο παπάς και το φθινόπωρο, όταν τους έσπερναν, να ήταν αγιασμένοι.

Παναγιώτης

 Οι γεωργοί βάζουν έναν σταυρό στα χωράφια για να βγουν πολλά σιτάρια.

Ραφαήλ

 Οι γεωργοί βάζουν στο σακί με τον σπόρο τρεις σκελίδες σκόρδο για να μη

ματιάζεται, ένα καρφί για να στέκεται όρθιο το καλάμι των σπαρτών και

σπυριά από ρόδι για να γίνουν χοντροί οι σπόροι του σιταριού σαν του ροδιού.

Γιάννης Μπ.

 Ένα έθιμο της σποράς είναι η Τζαμάλα. Με ξύλα έφτιαχναν μια αμίλα, έριχναν

πάνω ένα χαλί και από κάτω έμπαιναν τέσσερις άντρες. Πάνω καθόταν ένα

ψεύτικο παιδί και φώναζαν: «Εικέρα! Καλή Χρονιά! Καλό μπερκέτι!».

Γιάννης Ντ.

Την 1^η Φεβρουαρίου, κάθε χρόνο στη γιορτή του Αγίου Τρύφωνα, γίνεται ο

αγιασμός των σπαρτών. Μετά οι γυναίκες παίρνουν τον αγιασμό και τον

ρίχνουν στο χωράφι.

Ανδρέας – Αλέξης – Άγγελος

 Οι γεωργοί πήγαιναν στην εκκλησία ένα κόκκινο αυγό που είχαν κρατήσει από το

Πάσχα. Ύστερα το έριχναν στο χωράφι για να τους πάει καλά η σπορά.

Ειρήνη – Κωνσταντίνος Ξ. – Στέλιος

 Οι γεωργοί την περίοδο του οργώματος ή της σποράς έφτιαχναν έναν ξύλινο

σταυρό για να πάει καλά η σπορά.

Κατερίνα

 Στο χωριό της γιαγιάς μου, όταν οργώνουν και σπέρνουν το σιτάρι, ρίχνουν την

ώρα της σποράς αγιασμό για να έχουν περισσότερο καρπό.

Κωνσταντίνος Μπ.

 Οι γεωργοί την περίοδο του οργώματος πίνουν το κρασί τους χωρίς νερό.

Μαργαρίτα

 Στις 14 Σεπτεμβρίου, ημέρα του Σταυρού, οι γεωργοί τύλιγαν σε ένα μαντίλι

σπόρους δημητριακών για να τα ευλογήσει ο παπάς ενόψει της σποράς που θα

επακολουθούσε.

Χρύσα

 Πριν τη σπορά οι γεωργοί τύλιγαν τους σπόρους σε ένα μαντίλι και τους

πήγαιναν στην εκκλησία για να τους ευλογήσει ο παπάς.

Τζένη

Σε κάποια μέρη, οι γεωργοί την περίοδο της σποράς έπλεκαν μια ωραία δέσμη,

που την έλεγαν «χτένι», «ψαθί» ή «σταυρό». Την κρεμούσαν στο εικονοστάσι

του σπιτιού και τον καιρό της σποράς, τα ευλογημένα σπυριά σιταριού που

είχαν ευλογηθεί την ημέρα της Υψώσεως του Σταυρού, τα ανακάτευαν με τον

σπόρο. Είχαν και την εξής παροιμία: «Του Σταυρού σταύρωνε και σπέρνε!».

Χριστίνα

Επιμέλεια: κα Μουζούρη Άννα

Οι μαθητές του Γ΄2 έγιναν ποιητές και έγραψαν τα δικά τους ποιήματα

με θέματο ψωμί και έφτιαξαν το δικό τους βιβλίο.

Ψωμί, ψωμάκι

Νόστιμο ψωμάκι μου

σε τρώω κάθε μέρα,

χορταίνεις την κοιλίτσα μου

και δύναμη μου δίνεις

με βιταμίνες πολλές

υγεία μού χαρίζεις.

Γιάννης Ντ.

Η παραγωγή του ψωμιού

Για να φτιάξουμε ψωμί

θέλουμε τη συνταγή.

Παίρνω αλεύρι

και το ζύμωμα αρχινώ.

Βάζω αλάτι και λαδάκι,

βάζω αλεύρι και μαγιά

και το ψήνω στο φουρνάκι

να το φάω με τυράκι.

Παναγιώτης

Το ψωμάκι

Ψωμί, ψωμάκι

φωνάζει το παιδάκι

και τρέχει στη μανούλα

μες στην τρελή χαρούλα.

Μαργαρίτα

Το υγιεινό ψωμάκι

Ψωμί, ψωμάκι

γλυκό μου ζυμαράκι.

Ζυμάρι θρεπτικό και υγιεινό

δως μου να σε φάω

και να κοιμηθώ.

Να σε λαχταράω, να σε τρώω

για να γίνω πιο μεγάλος,

πιο σοφός, πιο δυνατός.

Κωνσταντίνος Ξ.

Ψωμί σαν αστραπή

Στη γιορτή των Θεοφανίων

αγοράσαμε ψωμί

και το φάγαμε αμέσως

σαν να ήταν αστραπή.

Σεβαστή

Το ψωμάκι

Πώς μ΄αρέσει το ψωμάκι

να βουτάω στο λαδάκι

με τη φέτα αλμυρό,

με τη γαλοπούλα νόστιμο!

Άμα βάλω και μερέντα,

τότε δε λέω ούτε κουβέντα!

Γιώργος

Το ψωμάκι

Το ψωμάκι το σουσαμένιο

με τυράκι γίνεται τυρένιο.

Αχ! ψωμάκι μου κομμένο

με λαδάκι εγώ σε θέλω!

Τζένη Μίχου

Χωριάτικο ψωμί

Κοσκινίζω το αλεύρι

μες την ξύλινη λεκάνη

και σ΄αυτό γουβίτσα κάνω

το προζύμι για να βάλω.

Το ζυμώνω, το ζυμώνω

με μαστίχα και γλυκάνισο

και όταν τελειώσει

θα το βάλω σε λεκανάκια.

Και θα το σκεπάσω

Να ζεσταθεί και να φουσκώσει.

Τον φούρνο θ΄ανάψω

Να καεί πολύ.

Τα ψωμιά θα ψήσω

Και ελάτε να φάμε όλοι

Ζεστό ψωμάκι με φέτα.

Κωνσταντίνος Μπ.

Το ψωμί

Το ψωμί το ζυμωτό

πότε μαύρο, πότε λευκό,

πάντα φρέσκο μου αρέσει

και ποτέ μπαγιάτικο.

Χρύσα

Το ψωμί το αχνιστό

Σίκαλης το ψωμί το γευστικό,

καλαμποκίσιο, κίτρινο και αχνιστό.

Το σταρένιο το παξιμαδάκι

που ΄ναι ωραίο και σκληρό.

Το ψωμί το καλό

να ΄ναι καλό και αχνιστό.

Γιάννης Μπ.

Το γλυκό ψωμί

Ψωμί γλυκό μου

και μικρό

χωρίς εσένα εγώ δε ζω.

Γλυκό ψωμί

και τρυφερό

στον φούρνο θα ΄ρθω να σε βρω.

Στέλιος

Το ψωμάκι το ζεστό

Το ψωμάκι το ζεστό

μυρωδάτο κι αχνιστό

κατεβαίνει στην κοιλίτσα

και γίνεται τροφίτσα.

Το ψωμάκι το ζεστό

σαν βγαίνει από το φουρνάκι,

είναι τραγανιστό

σαν το πατατάκι.

Κι όπως είναι αχνιστό

βάλ΄του πάνω και λαδάκι,

ντοματούλα και τυράκι

και θα ΄ναι λαχταριστό.

Σταματίνα

Ωραίο ψωμί

Ζυμώνω ωραίο, ωραίο ψωμί,

βάζω προζύμι, αλεύρι και νερό.

Πρέπει να δουλεύω, δεν μπορεί.

Θα το ψήσω στον φούρνο στη στιγμή,

θα το φουρνίσω και σαν θα ανέβει,

θα το ξεφουρνίσω, σαν θα ψηθεί.

Ανδρέας

Ψωμί-ψωμάκι

Αλεύρι, λάδι, αλάτι, νερό και μαγιά

για να γίνει αφράτο και φουσκωτό.

Σταρένιο, κίτρινο, λευκό,

χωριάτικο, πολύσπορο, πάντα πεντανόστιμο.

Σας προτείνω στη σαλάτα βούτα να κάνετε

και είμαι σίγουρη ότι η γεύση θα σας ξετρελάνει

και για τη θρησκεία μας σύμβολο ιερό

όταν αυτό γίνεται πρόσφορο.

Κατερίνα

Το ψωμί

Ψωμάκι μου, ψωμάκι μου,

ζεστό μου φραντζολάκι

σε τρώω το μεσημεράκι

μαζί με το φαγητάκι.

Αλέξης

Το γλυκό ψωμάκι

Να σας πω πώς γίνεται

και στον κόσμο δίνεται

απ΄τον σπόρο το σταράκι

το γλυκό-γλυκό ψωμάκι.

Χριστίνα

Ψωμί απ΄τον ουρανό

Ένα μικρό ψωμί ζεστό

έπεσε απ΄τον ουρανό

κι εγώ τρέχω να το δω

το ψωμάκι το ζεστό.

Ραφαήλ 

 Ψωμί και λάδι

Το ψωμί και το λάδι

κάνουν καλό.

Φάτα λοιπόν, το βράδυ

και θα σε κάνουν τρελό.

Ειρήνη

Ζεστό ψωμί

Ζεστό ψωμί από τον φούρνο βγαίνει

Και στο καλάθι μπαίνει.

Καρβέλια και φραντζόλες

Με σουσάμι ή χωρίς,

Ζυμωτό ή καλαμποκίσιο θα το βρεις.

Πριν να φτάσει στο τραπέζι,

Πάνω του όλοι έχουν πέσει.

Κωνσταντίνος Π.

Καρβελάκι ζυμωτό

Ω! Πω! Πω! Τι πρωινό!

Καρβελάκι ζυμωτό

με τυράκι και ελίτσες

να φουσκώσουν οι κοιλίτσες.

Σοφία  

Το ψωμί κι οι πέτρες

Το ψωμί στο γόνατό μου

και οι πέτρες μακριά-πολύ μακριά.

Τρώω το ψωμί, ενώ παρατηρώ τις πέτρες

και είμαι τόσο βαθιά

στις σκέψεις μου χαμένος

που ακόμη κι εγώ τρελαίνομαι καμιά φορά

κι εκτός απ΄το ψωμί

καταβροχθίζω πέτρες.

Άγγελος

Στρογγυλό ψωμί

Η μαμά μας το πρωί

φτιάχνει στρογγυλό ψωμί.

Το ζυμώνει

κι αυτό φουσκώνει

και στον φούρνο το τελειώνει.

Φίλιππος

Επιμέλεια: κα Μουζούρη Άννα