Την Πέμπτη 15 Ιανουαρίου 2025, η Ομάδα EPAS του σχολείου μας επισκέφθηκε τα γραφεία της καθημερινής ηπειρώτικης εφημερίδας «ΠΡΩΪΝΟΣ ΛΟΓΟΣ», στο πλαίσιο της δράσης «Ελευθερία του Τύπου και Παραπληροφόρηση» του προγράμματος «Σχολεία Πρέσβεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου – EPAS 2025–2026».
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, οι Junior Ambassadors πραγματοποίησαν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συνέντευξη–podcast με τον εκδότη της εφημερίδας κ. Ιωάννη Κουτσολιόντο, με θέμα τον ρόλο της δημοσιογραφίας, την ελευθερία του Τύπου και το σύγχρονο φαινόμενο της παραπληροφόρησης.
Στη συνέντευξη αναδείχθηκε ο καθοριστικός ρόλος της δημοσιογραφίας στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, ιδιαίτερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τονίστηκε ότι ο δημοσιογράφος οφείλει να ελέγχει και να διασταυρώνει τις πληροφορίες, να θέτει τα γεγονότα στο σωστό πλαίσιο και να προτάσσει την αξιοπιστία έναντι της ταχύτητας.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις προκλήσεις της ψηφιακής εποχής, όπως η υπερπληθώρα πληροφοριών, η πίεση για άμεση δημοσίευση και η ταχεία διάδοση των ψευδών ειδήσεων μέσω των κοινωνικών δικτύων. Παράλληλα, επισημάνθηκε ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των θεσμών της στη θέσπιση κανόνων, στην ενίσχυση της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας και στην εκπαίδευση των πολιτών στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, αν και συχνά η επικοινωνία των ευρωπαϊκών αποφάσεων προς τους πολίτες παραμένει δύσκολη και τεχνική.
Επιπλέον, τονίστηκε η ευθύνη των ψηφιακών πλατφορμών στη διάδοση της παραπληροφόρησης, καθώς και η ανάγκη για πιο αποτελεσματική εφαρμογή των ευρωπαϊκών μέτρων. Τέλος, υπογραμμίστηκε ότι η παραπληροφόρηση υπονομεύει τη δημοκρατική συμμετοχή, ενώ η κριτική σκέψη, ο γραμματισμός στα μέσα (media literacy) και η ποιοτική δημοσιογραφία αποτελούν βασικά εργαλεία για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών και της δημοκρατίας στο μέλλον.
Η εμπειρία αυτή έδωσε τη δυνατότητα στους Junior Ambassadors να κατανοήσουν ότι η υπεύθυνη και ποιοτική δημοσιογραφία αποτελεί βασικό ανάχωμα απέναντι στην παραπληροφόρηση, ενώ ο έλεγχος των πηγών και η ορθή ερμηνεία των γεγονότων είναι απαραίτητα στοιχεία αξιόπιστης ενημέρωσης. Παράλληλα, αναγνώρισαν τον σημαντικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της κριτικής σκέψης των πολιτών, στη διαφύλαξη της δημοκρατίας.
Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη:
J.A.: Ποιος είναι ο ρόλος της δημοσιογραφίας σήμερα στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο;
Ι.Κ.: Η δημοσιογραφία σήμερα παίζει καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, ειδικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπου οι αποφάσεις επηρεάζουν εκατομμύρια πολίτες. Ο δημοσιογράφος οφείλει να ελέγχει τις πληροφορίες, να διασταυρώνει πηγές και να εξηγεί τα γεγονότα με σαφήνεια. Δεν αρκεί απλώς να μεταδίδεται μια είδηση, αλλά να μπαίνει και στο σωστό πλαίσιο. Έτσι, ο πολίτης μπορεί να καταλάβει τι ισχύει πραγματικά. Η αξιόπιστη ενημέρωση λειτουργεί ως αντίβαρο στα fake news.
J.A.: Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι όταν καλούνται να διαχωρίσουν την είδηση από τα fake news;
Ι.Κ.: Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις είναι η τεράστια ποσότητα πληροφορίας που κυκλοφορεί καθημερινά στο διαδίκτυο. Πολλές ειδήσεις διαδίδονται χωρίς έλεγχο, κυρίως μέσω κοινωνικών δικτύων. Επιπλέον, συχνά τα fake news είναι καλοφτιαγμένα και μοιάζουν αξιόπιστα. Ο δημοσιογράφος πρέπει να αφιερώσει χρόνο για έρευνα, κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο. Παράλληλα, υπάρχει και η πίεση από το κοινό για άμεση ενημέρωση.
J.A.: Πώς επηρεάζει η ταχύτητα της ψηφιακής ενημέρωσης την ποιότητα και την αξιοπιστία της δημοσιογραφίας;
Ι.Κ.: Η ψηφιακή εποχή έχει αυξήσει πολύ την ταχύτητα μετάδοσης των ειδήσεων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλές φορές να προηγείται η ταχύτητα από την ακρίβεια. Όταν δεν υπάρχει επαρκής έλεγχος, αυξάνεται ο κίνδυνος λαθών ή παραπληροφόρησης. Η ποιότητα της δημοσιογραφίας απαιτεί χρόνο και έρευνα. Γι’ αυτό η ισορροπία ανάμεσα στην ταχύτητα και την αξιοπιστία είναι σήμερα κρίσιμο ζήτημα.
J.A.: Πώς αξιολογείτε τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην καταπολέμηση της παραπληροφόρησης;
I.K.: Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει τη σοβαρότητα του προβλήματος της παραπληροφόρησης. Έχει προχωρήσει σε κανονισμούς και πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην ενίσχυση της διαφάνειας και της αξιόπιστης ενημέρωσης. Παράλληλα, συνεργάζεται με κράτη-μέλη και ψηφιακές πλατφόρμες. Ωστόσο, το φαινόμενο εξελίσσεται συνεχώς και απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση. Ο ρόλος της ΕΕ είναι σημαντικός, αλλά δεν αρκεί από μόνος του.
J.A.: Θεωρείτε ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επικοινωνούν αποτελεσματικά τις αποφάσεις τους στους πολίτες ή αφήνουν χώρο για παραπληροφόρηση;
Ι.Κ.: Σε πολλές περιπτώσεις, η επικοινωνία των ευρωπαϊκών θεσμών δεν είναι αρκετά απλή και κατανοητή. Η χρήση τεχνικής ή νομικής γλώσσας δυσκολεύει τους πολίτες να καταλάβουν τι ακριβώς αποφασίζεται. Αυτό δημιουργεί κενό ενημέρωσης. Το κενό αυτό συχνά καλύπτεται από φήμες ή παραπληροφόρηση. Χρειάζεται πιο άμεση και ανθρώπινη επικοινωνία.
J.A.: Ποια είναι η συμβολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη διασφάλιση αξιόπιστης ενημέρωσης;
Ι.Κ.: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θεσπίζουν κανόνες για την προστασία της ενημέρωσης. Υποστηρίζουν προγράμματα που ενισχύουν την ανεξάρτητη δημοσιογραφία. Παράλληλα, όμως, χρηματοδοτούν δράσεις για την εκπαίδευση των πολιτών στα ΜΜΕ. Στόχος είναι η ενίσχυση της διαφάνειας και της εμπιστοσύνης. Η συμβολή τους είναι θεσμική, αλλά και πρακτική.
J.A.: Ποια είναι η ευθύνη των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών στη διάδοση της παραπληροφόρησης στην Ευρώπη;
Ι.Κ.: Οι μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες έχουν τεράστια επιρροή στην ενημέρωση των πολιτών. Μέσω αυτών διακινούνται ειδήσεις με πολύ μεγάλη ταχύτητα. Όταν δεν υπάρχουν επαρκείς έλεγχοι, η παραπληροφόρηση εξαπλώνεται εύκολα. Οι πλατφόρμες οφείλουν να λαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό των fake news. Πολλές φορές δεν το κάνουν. Η ευθύνη τους είναι πλέον αναγνωρισμένη και κρίσιμη.
J.A.: Πιστεύετε ότι τα μέτρα που προωθεί η ΕΕ προς τις πλατφόρμες είναι επαρκή ή απαιτούνται αυστηρότερες παρεμβάσεις;
Ι.Κ.: Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάνει σημαντικά βήματα με νέους κανονισμούς. Ωστόσο, η εφαρμογή των μέτρων στην πράξη δεν είναι πάντα εύκολη. Πολλές φορές οι έλεγχοι είναι ανεπαρκείς ή καθυστερούν. Το φαινόμενο της παραπληροφόρησης εξελίσσεται πιο γρήγορα από τη νομοθεσία. Πιθανόν να χρειάζονται αυστηρότερες και πιο άμεσες παρεμβάσεις.
J.A.: Πώς μπορεί ένας δημοσιογράφος να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε αυτό το περιβάλλον, όπου τα fake news διαδίδονται ταχύτερα από την έγκυρη ενημέρωση;
Ι.Κ.: Ο δημοσιογράφος χρειάζεται ψυχραιμία και επαγγελματισμό. Πρέπει να ελέγχει προσεκτικά τις πηγές του και να αποφεύγει τη βιασύνη. Η αξιοπιστία χτίζεται με συνέπεια και διαφάνεια. Ακόμα κι αν ένα fake news διαδοθεί πιο γρήγορα, η αλήθεια παραμένει σημαντική. Ο ρόλος του δημοσιογράφου είναι να επιμένει στην ποιότητα και στο τσεκάρισμα των γεγονότων.
J.A.: Πώς επηρεάζει η παραπληροφόρηση τη δημοκρατική συμμετοχή των πολιτών στην ΕΕ;
Ι.Κ.: Η παραπληροφόρηση δημιουργεί σύγχυση και δυσπιστία στους πολίτες. Όταν δεν γνωρίζουν τι ισχύει, δυσκολεύονται να συμμετέχουν ενεργά. Μπορεί να οδηγηθούν σε λανθασμένες επιλογές ή ακόμα και στην αποχή. Η δημοκρατία βασίζεται στην ενημερωμένη κρίση. Χωρίς αξιόπιστη ενημέρωση, δυστυχώς, αποδυναμώνεται.
J.A.: Τι ρόλο μπορεί να παίξει η εκπαίδευση στα ΜΜΕ (media literacy) την οποία προωθούν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί;
I.K.: Η εκπαίδευση στα ΜΜΕ βοηθά τους πολίτες να σκέφτονται κριτικά. Μαθαίνουν να ελέγχουν πηγές και να αμφισβητούν όσα διαβάζουν. Ιδιαίτερα οι νέοι αποκτούν δεξιότητες χρήσιμες για όλη τους τη ζωή. Έτσι μειώνεται η επιρροή των fake news. Η media literacy είναι βασικό εργαλείο δημοκρατίας.
J.A.: Πώς μπορούν οι πολίτες να αναγνωρίζουν αξιόπιστες πηγές ενημέρωσης σε ευρωπαϊκά θέματα;
Ι.Κ.: Οι πολίτες μπορούν να ελέγχουν αν μια είδηση προέρχεται από γνωστό και αξιόπιστο μέσο. Να αναζητούν αν οι πηγές και η τεκμηρίωση ισχύουν. Να συγκρίνουν την είδηση με άλλες πηγές. Επίσης, να προσέχουν υπερβολικούς τίτλους ή, πολλές φορές, συναισθηματική γλώσσα. Η κριτική σκέψη είναι το κλειδί.
J.A.: Έχετε αντιμετωπίσει προσωπικά περιπτώσεις παραπληροφόρησης σχετικά με ευρωπαϊκές αποφάσεις στο ρεπορτάζ σας;
Ι.Κ.: Ναι, η παραπληροφόρηση είναι συχνό φαινόμενο στην καθημερινή δημοσιογραφία. Πολλές φορές ξεκινά από τα social media ή από αποσπασματικές δηλώσεις. Χρειάζεται προσεκτικός έλεγχος πριν δημοσιευτεί το ο,τιδήποτε. Ο δημοσιογράφος έχει ευθύνη απέναντι στο κοινό. Η εμπειρία βοηθά, βέβαια, στο να αναγνωρίζονται τέτοιες περιπτώσεις. Παρ’ όλα αυτά ισχύουν.
J.A.: Ποιο θεωρείτε ότι είναι το μέλλον της δημοσιογραφίας στην Ευρώπη απέναντι στο φαινόμενο των fake news;
Ι.Κ.: Το μέλλον της δημοσιογραφίας εξαρτάται από την ποιότητα και την αξιοπιστία της. Οι πολίτες θα συνεχίσουν να αναζητούν έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωση. Η τεχνολογία μπορεί να αποβεί πρόκληση, αλλά και εργαλείο. Η δημοσιογραφία με αξίες θα παραμείνει αναγκαία, αλλά στο τέλος η εμπιστοσύνη είναι το μεγαλύτερο κεφάλαιο, που μπορεί να χτίσει ένας δημοσιογράφος!
Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Ιωάννη Κουτσολιόντο για τη συνέντευξη που μας παραχώρησε, καθώς και για τις ουσιαστικές και διαφωτιστικές επισημάνσεις του, οι οποίες συνέβαλαν στην πληρέστερη κατανόηση του θέματος.
