Αξιοποίηση των Αποθεμάτων Γνώσης στην Προσχολική Εκπαίδευση: Συνεργασία Σχολείου, Οικογένειας και Πανεπιστημίου

Το σχολικό έτος 2025–2026 υλοποιήθηκε στο 2ο Πειραματικό Νηπιαγωγείο Θεσσαλονίκης μια καινοτόμος παιδαγωγική δράση με τίτλο: «Δίνοντας αξία στις ζωές των παιδιών: Σύνδεση του προγράμματος της τάξης με τα αποθέματα γνώσεων, τις εμπειρίες και τα ενδιαφέροντά τους μέσα από συμμετοχικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις». Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε υπό την επιστημονική καθοδήγηση και εποπτεία της Καθηγήτριας Μαρίας Παπανδρέου, στο Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Η δράση εστίασε στην παιδαγωγική προσέγγιση των Αποθεμάτων Γνώσης (Funds of Knowledge), με στόχο την ενίσχυση της «φωνής» των μαθητών και τη γεφύρωση των εξωσχολικών τους εμπειριών με την καθημερινή σχολική πράξη. Αξιοποιώντας την μεθοδολογία της συνεργατικής έρευνας δράσης, οι εκπαιδευτικοί του σχολείου μετά από μια εισαγωγική επιμόρφωση, αφιέρωσαν ένα χρονικό διάστημα για την συλλογή πληροφοριών από τα παιδιά και την οικογένεια εντός και εκτός του σχολείου με στόχο τη δημιουργία ολοκληρωμένων μαθησιακών προφίλ των μαθητών. Για την ανίχνευση των αποθεμάτων γνώσης αξιοποιήθηκαν καινοτόμα εργαλεία, όπως «Το Κουτί», η «Αφίσα» και ζωγραφιές των παιδιών, τα οποία κινητοποίησαν ενεργά το οικογενειακό περιβάλλον, σε συνδυασμό με τη συστηματική παρατήρηση στο περιβάλλον της τάξης και τις αφηγήσεις των ίδιων των παιδιών.

Τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να αναδείξουν και να μοιραστούν με συμμαθητές και εκπαιδευτικούς πολύτιμες εμπειρίες από την καθημερινή ζωή, προτιμήσεις και αυθεντικά ενδιαφέροντα. Η διαδικασία αυτή ενίσχυσε την ταυτότητα κάθε παιδιού ξεχωριστά  συμβάλλοντας με καταλυτικό τρόπο στην ενίσχυση της αυτοεικόνας και της αυτοπεποίθησης.

Κατά τη δεύτερη φάση του προγράμματος, μέσα από την επεξεργασία όλων των πληροφοριών, αναδύθηκαν πλούσιοι θεματικοί άξονες, όπως η οικογενειακή ταυτότητα, οι εικαστικές κατασκευές, το συμβολικό παιχνίδι, η έντονη κινητική έκφραση, καθώς και πρώιμα ενδιαφέροντα γύρω από τις επιστήμες (STEM) και τη μηχανική. Τα βιωματικά αυτά στοιχεία αποτέλεσαν τον πυρήνα για τον μετασχηματισμό της εκπαιδευτικής πράξης με την ανάπτυξη σχεδίων εργασίας (project) μέσω συνεργατικού σχεδιασμού, ενισχύοντας καταλυτικά τα εσωτερικά κίνητρα των παιδιών για μάθηση.

Με βάση τα μοναδικά ευρήματα και τα κυρίαρχα ενδιαφέροντα που αναδύθηκαν από κάθε ομάδα, σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν δύο ξεχωριστά σχέδια δράσης με βασική επιδίωξη κάθε παιδί να βρει σημεία εισόδου στο πρόγραμμα, έτσι ώστε η εκπαιδευτική διαδικασία να έχει νόημα για όλους και όλες:

Στο Τμήμα 1, η έντονη τάση των παιδιών για κινητική έκφραση και δημιουργία οδήγησε στην ανάπτυξη ενός σχεδίου δράσης με κεντρικό άξονα το μπαλέτο και τον κλασικό χορό, όπου οι μαθητές και μαθήτριες μελέτησαν τις στολές, την ιστορία του χορού και δημιούργησαν πρωτότυπες χορογραφίες. Παιδιά με προηγούμενή εμπειρία στο θέμα αυτό αποτέλεσαν τους καθοδηγητές που ενέπνευσαν όλη την ομάδα να εμπλακεί δημιουργικά στη διερεύνηση που ακολούθησε.

Στο Τμήμα 2, η ανάγκη των μαθητών για συμβολική δράση, κανόνες και στρατηγική μετέτρεψε το ενδιαφέρον τους σε ένα στοχευμένο σχέδιο δράσης γύρω από τα επιτραπέζια παιχνίδια, μέσα από το οποίο τα παιδιά εξερεύνησαν, ανέλυσαν και τελικά σχεδίασαν τα δικά τους συλλογικά επιτραπέζια.

Το πρόγραμμα αποτέλεσε πεδίο γόνιμου παιδαγωγικού αναστοχασμού, ενδοσχολικής επιμόρφωσης και επαγγελματικής ανάπτυξης για τις εκπαιδευτικούς. Τα αποτελέσματα των δύο σχεδίων δράσης ανέδειξαν τη σημασία της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, καθώς ενδυναμώθηκε η ταυτότητα των μαθητών, καλλιεργήθηκε η αίσθηση του ανήκειν και ενισχύθηκε η συνεργασία σχολείου και οικογένειας. Η στενή σύνδεση της σχολικής πρακτικής με την πανεπιστημιακή έρευνα προσέδωσε στη δράση επιστημονική τεκμηρίωση, αναβαθμίζοντας ποιοτικά το παιδαγωγικό έργο που προσφέρθηκε στα παιδιά.

Στο πλαίσιο των Ομίλων Αριστείας, Δημιουργικότητας και Καινοτομίας που λειτουργούν στα Πειραματικά Σχολεία, οι μαθητές και οι μαθήτριές μας είχαν και φέτος την ευκαιρία να ξεκλειδώσουν τη δημιουργικότητά τους και να καλλιεργήσουν τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά τους. Μέσα από βιωματικές και πρωτότυπες δραστηριότητες που επεκτείνονται πέρα από το βασικό πρόγραμμα, τα παιδιά πειραματίστηκαν, ανέπτυξαν νέες δεξιότητες και βίωσαν τη χαρά της συνεργασίας και της ανακάλυψης.

Όμιλος Ζωγραφικής: Ταξίδι στον κόσμο των σύγχρονων Ελλήνων ζωγράφων

Ο Όμιλος Ζωγραφικής του Νηπιαγωγείου με τίτλο «Ταξίδι στον κόσμο των σύγχρονων Ελλήνων ζωγράφων» έδωσε στα παιδιά την ευκαιρία να γνωρίσουν την τέχνη μέσα από δημιουργικές και βιωματικές δραστηριότητες. Στόχος του ομίλου ήταν η καλλιέργεια της αισθητικής αντίληψης, της φαντασίας και της ελεύθερης έκφρασης των μαθητών/τριών.
Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων, τα παιδιά παρατήρησαν έργα τέχνης, συζήτησαν για τα μηνύματα και τα συναισθήματα που αυτά μεταφέρουν και δημιούργησαν τις δικές τους εικαστικές συνθέσεις. Παράλληλα, εξοικειώθηκαν με βασικά εικαστικά στοιχεία, όπως η γραμμή, το σχήμα, το χρώμα και η υφή, καθώς και με διάφορες τεχνικές, όπως ζωγραφική, κολάζ και μεικτές τεχνικές.
Οι μαθητές/τριες γνώρισαν σημαντικούς σύγχρονους Έλληνες ζωγράφους, όπως οι Γιάννης Τσαρούχης, Νίκος Εγγονόπουλος, Γιάννης Μόραλης, Γιάννης Γαΐτης, Αλέκος Φασιανός, Δημήτρης Μυταράς, Γεώργιος Σταθόπουλος, Κώστας Τσόκλης, Αλέξης Ακριθάκης και Γιάννης Ψυχοπαίδης. Μέσα από τα έργα τους ανακάλυψαν διαφορετικές τεχνοτροπίες και εμπνεύστηκαν για να δημιουργήσουν τα δικά τους έργα, αναπτύσσοντας τη δημιουργικότητα, την παρατηρητικότητα και την αγάπη τους για την τέχνη.

Όμιλος Δημιουργικής Γραφής: Όταν προσωπικές και συλλογικές εμπειρίες των νηπίων μετασχηματίζονται σε πολυτροπικά κείμενα με τα εργαλεία της Δημιουργικής Γραφής

Ο Όμιλος Δημιουργικής Γραφής κατά το σχολικό έτος 2025-2026, είχε ως βασικό στόχο να ταξιδέψει τους μικρούς μαθητές και μαθήτριες μέσα στο λογοτεχνικό σύμπαν του πεζού και ποιητικού λόγου, αξιοποιώντας προσωπικά βιώματα και εμπειρίες τους μέσα από την χρήση εργαλείων που ήταν σε απόλυτη ευθεία με το εξελικτικό στάδιο ανάπτυξής τους.
Μέσα από παιγνιώδεις δραστηριότητες τα νήπια λειτουργώντας με κέφι στην ομάδα του ομίλου τους, δημιούργησαν τα δικά τους κείμενα, τα εμπλούτισαν με τις εμπειρίες και τα αποθέματα γνώσεων που έφερναν απ το σπίτι τους και έζησαν τη χαρά της δικής τους δημιουργίας με πρώτη ύλη το δικό τους βίωμα.
Ο όμιλος σύμφωνα με το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών ήταν ενταγμένος στο Α’ Θεματικό Πεδίο της Γλώσσας ενώ «συνομιλούσε» και με τα υπόλοιπα τρία Θεματικά Πεδία. Παράλληλα ήταν σε συνάφεια με το Καινοτόμο Ερευνητικό Πρόγραμμα που υλοποιήθηκε στο Νηπιαγωγείο σε συνεργασία με το ΤΕΠΑΕ με τον τίτλο «Δίνοντας αξία στις ζωές των παιδιών & συνδέοντας το πρόγραμμα με τα αποθέματα γνώσεων και τα ενδιαφέροντά τους»
Το αποτέλεσμα του ομίλου αποτυπώθηκε στα έργα των παιδιών, στη σύνδεση της ομάδας και στο κέφι της συνεργασίας τους.

Όμιλος Κεραμικής Τέχνης: Τα χέρια μας πλάθουν τη Γη

Κατά τη διάρκεια της χρονιάς, τα παιδιά του Ομίλου Κεραμικής Τέχνης ταξίδεψαν στον κόσμο του πηλού, δοκιμάζοντας με ενθουσιασμό παραδοσιακές και σύγχρονες τεχνικές: πρωτόγονη ζωγραφική, αποτυπώματα σε πλακάκι, καλούπι, Kurinuki, sgraffito, τσιμπητό για γλαστράκια, αλλά και χειροποίητα κοσμήματα. Πλάθοντας, χαράζοντας και διακοσμώντας, έμαθαν να εκφράζουν σκέψεις και συναισθήματα μέσα από τα χέρια τους, δίνοντας μορφή στο χώμα και το νερό.

Η μυθολογία και η παγκόσμια τέχνη αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης. Τα παιδιά δραματοποίησαν τον μύθο του Προμηθέα, έπλασαν τα δικά τους ανθρωπάκια και μελέτησαν μοτίβα αγγείων από την Ελλάδα, την Ασία και τη μοντέρνα τέχνη. Φέτος, ο όμιλος άνοιξε τις πόρτες του σε όλο το σχολείο για τα δώρα της Γιορτής της Μητέρας, υποδέχτηκε μια κεραμίστρια για επίδειξη στον τροχό και διοργάνωσε ένα συγκινητικό εργαστήριο με τους γονείς, όπου μαζί έπλασαν γλάστρες και φλιτζάνια.

Η τεχνολογία και η συνεργασία μπήκαν δημιουργικά στο παιχνίδι με τη γέννηση της «Πηλόπολης» – μιας συνεργατικής πόλης που συνδέθηκε με τη χρήση tablets και τη δημιουργία slideshow. Τα έργα των παιδιών έγιναν ψηφιακά παζλ για την τάξη και συγκεντρώθηκαν σε ένα αναμνηστικό eBook, ενώ η χρονιά έκλεισε με τα παιδιά ως «επιμελητές» στο δικό τους «Μουσείο του Πηλού». Ο όμιλος έγινε χώρος φαντασίας και συνεργασίας — ένα ταξίδι όπου το χθες συναντά το σήμερα, κι ο πηλός γίνεται γέφυρα ανάμεσα στην τέχνη και τη ζωή.

Μπορείτε να περιηγηθείτε στο eBook εδώ.

Ένα υπέροχο σχολικό ταξίδι έφτασε στο τέλος του και είμαστε στην ευχάριστη θέση να μοιραστούμε μαζί σας τις ομορφότερες στιγμές του! Το φετινό ευρωπαϊκό πρόγραμμα eTwinning, στο οποίο το 2ο Πειραματικό Νηπιαγωγείο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) είχε την τιμή να είναι ιδρυτής, ολοκληρώθηκε με απόλυτη επιτυχία.Σε μια τετράμηνη διαδρομή, συνεργαστήκαμε με σχολεία από την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Ρουμανία και την Ελλάδα.

Το πρόγραμμα συνδύασε μοναδικά την επικοινωνία των συναισθημάτων με τις ψηφιακές δεξιότητες. Τα παιδιά μελέτησαν τα συναισθήματα μέσα από διάσημους πίνακες ζωγραφικής και, στη συνέχεια, αποτύπωσαν τη δική τους απόδοση με πινέλα, τέμπερες, κολάζ αλλά και ψηφιακά εργαλεία Pixel Art. Έργα των παιδιών ενώθηκαν σε ένα κοινό Padlet και σε μια Κοινή Ψηφιακή Έκθεση στο Genially.

Οι μαθητές και οι μαθήτριες του σχολείου μας μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους και εξέφρασαν τις απόψεις τους για τον σχολικό εκφοβισμό. Σε ζωντανές διαδικτυακές συναντήσεις, συμμετείχαν σε θεατρικά δρωμένα με ευρωπαϊκά σχολεία, προτείνοντας λύσεις σε συγκρούσεις. Παράλληλα, δημιούργησαν ψηφιακά άβαταρ (Voki) που μετέφεραν ηχηρά μηνύματα κατά της βίας σε όλες τις γλώσσες των εταίρων!

Η ανταλλαγή ιδεών συνεχίστηκε με τη χρήση της πλατφόρμας Mentimeter, όπου οι μαθητές όλων των χωρών ψήφισαν σε κοινά σενάρια για να κατανοήσουν πότε ένα «αστείο» γίνεται βία, ενώ σχεδίασαν και ψηφιακές «μάσκες συναισθημάτων» με το ψηφιακό εργαλείο AutoDraw. Επίσης, παίξαμε με κοινά ψηφιακά επιτραπέζια (Genially), παιχνίδια αντιστοίχισης (LearningApps) και ψηφιακά παζλ (JigsawPuzzle) από τα ομαδικά έργα των ίδιων των παιδιών.

Η πιο δυναμική δράση ψηφιακού εγγραμματισμού ήταν το παιχνίδι ενσυναίσθησης με το ρομποτάκι Bee-Bot, το οποίο μάλιστα αναρτήθηκε στην ευρωπαϊκή εβδομάδα προγραμματισμού Code Week, ενισχύοντας τη συνεργασία μας και με άλλα σχολεία. Τα παιδιά προγραμμάτισαν το ρομπότ να αποφεύγει τις βίαιες συμπεριφορές και να επιλέγει τον δρόμο της βοήθειας. Η καμπάνια μας «Μίλα Τώρα» (SPEAK NOW) ολοκληρώθηκε με τη δημιουργία αφισών και μια συγκλονιστική κοινή δράση. Σε μια ζωντανή ευρωπαϊκή σύνδεση, σκάσαμε ταυτόχρονα εκατοντάδες μπαλόνια στα οποία είχαμε γράψει αρνητικά συναισθήματα, συμβολίζοντας το τέλος της βίας!

Θαυμάστε το έργο μας στους παρακάτω συνδέσμους:

• Δείτε την Κοινή Ψηφιακή Έκθεση Ζωγραφικής στο Genially.
• Περιηγηθείτε στο Συνεργατικό Padlet Συναισθημάτων των Συμμετεχουσών Χωρών.
• Παρακολουθήστε τα Ψηφιακά Άβαταρ (Voki) με τα Μηνύματα κατά της Βίας: Αγκαλιά, Αγάπη.
• Δείτε τα Αποτελέσματα των Ψηφοφοριών μας στο Mentimeter.
• Δείτε τη Δράση μας με το Bee-Bot στην Ευρωπαϊκή Code Week.
• Παίξτε με τα Ψηφιακά Παζλ: Ηρεμία, Συναισθήματα.
• Παίξτε το επιτραπέζιο ψηφιακό παιχνίδι Τα Συναισθήματα στο Genially.
• Παίξτε το παιχνίδι αντιστοίχισης Λέξεων-Εικόνων στο LearningApps.

Με μεγάλη χαρά σας παρουσιάζουμε το ψηφιακό βιβλίο (e-book) που δημιούργησαν οι μαθητές μας! Το βιβλίο αυτό αποτελεί την ολοκληρωμένη καταγραφή του ταξιδιού μας στα πλαίσια των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων, όπου με πολύ μεράκι, συνεργασία και ενθουσιασμό δημιουργήσαμε τον δικό μας σχολικό λαχανόκηπο.

Μέσα από τις ψηφιακές του σελίδες, θα δείτε τα παιδιά μας να μεταμορφώνονται σε μικρούς επιστήμονες, κηπουρούς, μαθηματικούς, ακόμη και αρτοποιούς! Από τον αρχικό σχεδιασμό στην αυλή μας και τη μελέτη της εφοδιαστικής αλυσίδας, μέχρι τις μετρήσεις των φυτών με τουβλάκια Lego και τη βιωματική μας επίσκεψη στην Αμερικανική Γεωργική Σχολή, κάθε βήμα ήταν μια μοναδική εμπειρία ζωής.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Σύλλογο Γονέων και Κηδεμόνων για την πολύτιμη βοήθειά του στην κατασκευή του κήπου μας, και φυσικά στους υπέροχους μαθητές μας που μας απέδειξαν ότι ακόμα και τα πιο μικρά χέρια μπορούν να κάνουν σπουδαία πράγματα!

📖 Ξεφυλλίστε το ψηφιακό μας βιβλίο παρακάτω και ταξιδέψτε μαζί μας εδώ.

🧩 Extra Παιχνίδι! Μέσα στο βιβλίο (στο τελευταίο κεφάλαιο) θα βρείτε και τους συνδέσμους για δύο ψηφιακά παζλ που έφτιαξαν τα παιδιά με ζωγραφιές από τον κήπο μας! Σας προκαλούμε να τα λύσετε!

Καλή ανάγνωση και καλή διασκέδαση!