Την Τετάρτη 18/01/2023 πραγματοποιήθηκε ομιλία με την ψυχολόγο του σχολείου μας, κα Παπαγεωργίου Χριστίνα, στους μαθητές της Γ ΄Λυκείου, με τίτλο «Η διαχείριση του άγχους των πανελλαδικών εξετάσεων». Αρχικά ορίσαμε την σημασία του άγχους και πως αυτό εκφράζεται στο σώμα, στη σκέψη, στο συναίσθημα και στην συμπεριφορά μας. Στη συνέχεια μάθαμε τεχνικές για την αντιμετώπιση του άγχους ώστε να μπορούμε να διαχειριστούμε καλύτερα τις στρεσογόνες καταστάσεις. Τέλος, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να μοιραστούν τις απορίες τους αλλά και να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι αντιμετωπίζουν το δικό τους άγχος. Η Μαρία Μηλαθιανάκη, μαθήτρια του Γ 2, αποτυπώνει στο κείμενό της τα βασικά σημεία της συνάντησης αυτής.
Οι πανελλαδικές εξετάσεις είναι ένα σημαντικό φαινόμενο σταθμός στην εκπαιδευτική πορεία των μαθητών καθώς νιώθουν πως από αυτή τη διαδικασία κρίνεται το μέλλον τους. Οι περισσότεροι έφηβοι αυτή την περίοδο νιώθουν πίεση και άγχος πως πρέπει να επιστρατεύσουν όσα διδαχθήκανε όλη τη χρονιά αυτές τις λίγες μέρες και να ικανοποιήσουν τις προσδοκίες γονιών και καθηγητών.
Αλλά ας ξεκινήσουμε πρώτα με τον ορισμό του άγχους. Το άγχος (από το αρχαίο ρήμα ἄγχω «σφίγγω (στον λαιμό), πνίγω, στραγγαλίζω») είναι μια φυσιολογική σωματική και ψυχική αντίδραση σε μια απειλή ή σε μία απαιτητική κατάσταση που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε. Συνεπώς, το άγχος από μόνο του δεν είναι κάτι καταστροφικό. Η συχνότητα κι η έντασή του είναι αυτές που καθορίζουν κατά πόσο το συναίσθημα αυτό βιώνεται ως δυσφορία και άρα, προκαλεί επιπτώσεις στην υγεία και στην επιτυχία.
Το άγχος των εξετάσεων μπορεί να αναπτυχθεί για πολλούς διαφορετικούς λόγους. Πολλοί μαθητές νιώθουν πίεση λόγω των προσδοκιών των μελών της οικογένειας ή των καθηγητών τους. Θέλουν να κάνουν το καλύτερο δυνατό για να μην απογοητεύσουν κανέναν με την απόδοσή τους, συμπεριλαμβανομένου του εαυτού τους. Η πίεση για καλή απόδοση και επιτυχία δημιουργούν περαιτέρω άγχος και αυξάνουν τον φόβο της αποτυχίας. Ακόμα, όταν οι μαθητές γνωρίζουν ότι δεν έχουν μελετήσει επαρκώς την ύλη του μαθήματος, αισθήματα νευρικότητας και άγχους μπορεί να τους κυριεύσουν. Οι μαθητές θα πρέπει να μελετούν πολύ πριν από την περίοδο των Πανελλαδικών εξετάσεων και να μην περιμένουν την τελευταία στιγμή για να προετοιμαστούν για το εξεταζόμενο μάθημα.
Παρότι το δημιουργικό άγχος είναι φυσιολογικό, πολλές φορές μπορεί να λειτουργεί επιθετικά πάνω στο άτομο και να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους, όπως: ταχυκαρδία, πονοκέφαλος, εφίδρωση, στομαχικές διαταραχές, ναυτία, ξηροστομία, ανησυχία και ανεξέλεγκτα συναισθήματα φόβου, τρόμου κ.λ.π. Έτσι, καθίσταται πολύ σημαντικό να αναζητήσει ο μαθητής γόνιμους τρόπους διαχείρισης του άγχους του, ώστε να προφυλάξει τον εαυτό του από την εξαιρετικά επιζήμια επίδρασή του.
Ένα απλό και πολύ πρακτικό βήμα είναι η σωστή αναπνοή. Όταν είμαστε αγχωμένοι έχουμε την τάση να αναπνέουμε γρήγορα. Ένα πράγμα που μπορεί πραγματικά να βοηθήσει είναι κάνοντας κάποια εστιασμένη, βαθιά αναπνοή. Οι ασκήσεις αναπνοής μπορούν να γίνουν οπουδήποτε, ακόμα και σε μια αίθουσα εξετάσεων! Επιπρόσθετα, η έκθεση στη φαντασία μπορεί να λειτουργήσει ως αρωγός στις δύσκολες στιγμές. Σε περιπτώσεις που νιώθουμε να μας κατακλύζει το άγχος μπορούμε να αφεθούμε στη σκέψη μας και να «ταξιδέψουμε» σε ένα μέρος που μας προσφέρει γαλήνη.
Στην προετοιμασία των μαθητών βασικό ρόλο πρέπει να έχει το συστηματικό και μεθοδικό διάβασμα το οποίο να στοχεύει στην κατανόηση και εμβάθυνση των γνώσεων, και όχι το πολύωρο και κουραστικό που στηρίζεται στην απλή απομνημόνευση. Με ένα σωστό πρόγραμμα οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να διαχειρίζονται σωστά τον χρόνο τους χωρίς να στερούνται ώρες ύπνου αλλά και διαλείμματος.
Ο ελεύθερος χρόνος, αποτελεί αξία και είναι απαραίτητος για όλους τους ανθρώπους και ειδικότερα για τους νέους. Η σημασία του είναι καθοριστική εξαιτίας της ψυχολογικής ισορροπίας που προσφέρει στο άτομο, καθώς το απαλλάσσει από το άγχος, την ανία, την πλήξη και την ένταση. Ένας ιδανικός τρόπος αξιοποίησης του ελεύθερου είναι η ενασχόληση με τις τέχνες, όπως η μουσική, ο χορός και η ποίηση. Αυτή η ενασχόληση διευρύνει τους ορίζοντες του νέου και να τον καλλιεργεί πνευματικά. Ακόμα, ένας τρόπος δημιουργικής αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου είναι η ενασχόληση με τον αθλητισμό, καθώς μ’ αυτό τον τρόπο καλλιεργούνται αξίες, όπως η άμιλλα, ο συναγωνισμός και το ομαδικό πνεύμα. Επιπρόσθετα, η αποκατάσταση της χαμένης επαφής με τη φύση μπορεί να προσφέρει στο σύγχρονο νέο γαλήνη, ηρεμία και να τον αποφορτίσει από την ένταση και την κούραση της καθημερινότητας. Είναι σημαντικό οι μαθητές να μη μένουν καθηλωμένοι στην οθόνη της τηλεόρασης, του κινητού κ.λ.π. καθώς δεν τον αξιοποιούν εποικοδομητικά και απλά «σκοτώνουν» την ώρα τους.
Η στέρηση ύπνου μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής του ατόμου, μειώνει την παραγωγικότητα, αυξάνει τη νευρικότητα και επηρεάζει αρνητικά τη μνήμη. Για τον λόγο αυτό είναι απαραίτητη η δημιουργία ενός τακτικά εξισορροπημένου προγράμματος έτσι ώστε να τρώει επαρκώς και σε τακτικές ώρες, να κοιμάται αρκετά την διάρκεια της νύχτας σε ήσυχο περιβάλλον, να αποφεύγει την κατανάλωση καφέ, αλκοόλ και μεγάλης ποσότητας φαγητού πριν τον ύπνο.
Οι γονείς, από την πλευρά τους, θα πρέπει να συμπαρασταθούν στο παιδί και να του παρέχουν ψυχολογική υποστήριξη. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η παροχή συναισθηματικής στήριξης μέσω της κατανόησης, της υπομονής και δεκτικότητας, της στοργής και του κουράγιου. Η ενθάρρυνση να μιλούν και να εκφράζουν τις σκέψεις και τα συναισθήματα τους είναι ένας ιδιαίτερα αποτελεσματικός τρόπος επικοινωνίας. Η χρήση κάθε είδους απειλής και σύγκρισης (ο αδελφός σου μπήκε στο πανεπιστήμιο με την πρώτη) δεν βοηθά την κατάσταση αφού τροφοδοτεί τον έφηβο με επιπλέον άγχος. Η ενίσχυση και τα θετικά σχόλια είναι πιο χρήσιμα από τα αρνητικά σχόλια και την κριτική. Τέλος, είναι απαραίτητο να συνειδητοποιήσουν ότι δε θα πρέπει σε καμία περίπτωση να μεταδίδουν τις δίκες τους προσδοκίες και επιθυμίες στα παιδία. Καλό θα είναι η παρουσία τους να είναι διακριτική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα βρίσκονται συνεχώς δίπλα τους για να ενθαρρύνουν και να τα στηρίζουν.
Την ημέρα πριν από τις εξετάσεις οι μαθητές δεν πρέπει να αναλωθούν σε πολύωρο και κουραστικό διάβασμα αλλά σε μερικές επαναλήψεις, εστιάζοντας στα πιο δύσκολα σημεία και σε κάποια κεφάλαια τα οποία είναι βαρύνουσας σημασίας. Επίσης, θα πρέπει να κοιμηθούν τουλάχιστον επτά ώρες, προκειμένου να είναι ξεκούραστοι την επόμενη μέρα και να μη νιώθουν υπνηλία κατά τη διάρκεια της εξέτασης.
Την ημέρα των εξετάσεων ο μαθητής πρέπει να ξυπνήσει νωρίς και να καταναλώσει ένα ελαφρύ πρωινό που θα του προσφέρει ενέργεια και πνευματική ευεξία. Στο εξεταστικό κέντρο είναι σημαντικό να αποφεύγει να μιλάει με τους συμμαθητές του για πιθανά θέματα και περιμένει με ηρεμία τη διανομή των θεμάτων. Ξεκινά να απαντά τα θέματα που γνωρίζει καλύτερα αφού πρώτα έχει διαβάσει προσεκτικά την εκφώνηση της άσκησης. Αν κάτι δεν το γνωρίζει επακριβώς, προσπαθεί χωρίς πανικό να το προσεγγίσει αξιοποιώντας όλο τον χρόνο που δίνεται.
Ας θυμόμαστε ότι οι Πανελλήνιες εξετάσεις αποτελούν ένα μόνο κομμάτι στη ζωή του έφηβου και της οικογένειάς του – όχι την ίδια τη ζωή – και ότι το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού. Αυτό που χρειάζεται είναι να βρούμε τρόπους να το διαχειριζόμαστε με τον πιο θετικό και λειτουργικό τρόπο.