Από τις ναυτικές επιχειρήσεις του ελληνικού στόλου ξεχωρίζουν οι καταδρομικές ενέργειες του Κωνσταντίνου Κανάρη. Ο μπουρλοτιέρης από τα Ψαρά πραγματοποίησε πολλές παράτολμες αποστολές, όπως η πυρπόληση της ναυαρχίδας του τουρκικού στόλου, η οποία μάλιστα ονομαζόταν «Μπουρλότα σαϊμάζι» (καταφρονήτρα των πυρπολικών).

[slideboom id=669763&w=425&h=370]

Τα πυρπολικά

Αρχικά ονομαζόταν μπουρλότο. Η ονομασία κατάγεται από το βυζαντινό (ο) «μπούρλος» που σήμαινε στουπί κι από το βενετσιάνικο «burloto». Από τα 1825, το είπαν πυρπολικό. Η λέξη προέρχεται από το αρχαίο ρήμα πυρπολώ που σημαίνει περιφέρομαι και καταστρέφω με φωτιά.

Από τις αρχές του 1800 ως τα 1900, μια περίοδο που συχνά αναφέρεται ως η «χρυσή εποχή του πανιού» στην θαλάσσια ιστορία, τα πυρπολικά έδρασαν με μεγάλη επιτυχία. Τα πυρπολικά αποτελούσαν τρομακτική απειλή. Σκορπούσαν τον τρόμο, και μόνο στη θέα τους, πριν ακόμα πλησιάσουν τον στόχο. Κι αν το πλοίο στόχος ήταν αγκυροβολημένο ή για διάφορους λόγους είχε περιορισμένα περιθώρια κίνησης, η δουλειά των πυρπολικών γινόταν πιο εύκολη: Αφήνονταν να τα παρασύρει ο άνεμος και να τα στείλει στα υποψήφια θύματά τους. Στην ανοιχτή θάλασσα, ένας καλός χειρισμός μπορούσε να τα αποφύγει. Και, στη συνέχεια, μια εύστοχη βολή κανονιού να τα βυθίσει. Στις πιο πολλές περιπτώσεις, όμως, τα πυρπολικά κατευθύνονταν στον στόχο τους με το πλήρωμά τους μέσα σ’ αυτά. Με γάντζους, οι πυρπολητές τα προσκολλούσαν στο εχθρικό πλοίο, έβαζαν φωτιά και τα εγκατέλειπαν. Πρώτοι Έλληνες μπουρλοτιέρηδες υπήρξαν οι Ψαριανοί. Έμαθαν να κατασκευάζουν τα πυρπολικά, από τον Παριανό Ιωάννη Δημουλίτσα, γνωστότερο με το παρατσούκλι «Πατατούκος».

Η πρώτη χρήση πυρπολικού στην επανάσταση.

Πρώτος χρησιμοποίησε πυρπολικό ο Ψαριανός Δημήτριος Παπανικολής, στις 27 Μαΐου του 1821 στη ναυμαχία της Ερεσσού.

 Παπανικολής Δημήτριος 

(Ψαρά 1790 – Αθήνα 1855) 

Θαρραλέος μπουρλοτιέρης, με πολλά ναυτικά ανδραγαθήματα σε όλη τη διάρκεια του απελευθερωτικού Αγώνα. Στις 27 Μαΐου 1821, στην Ερεσσό της Μυτιλήνης, ανατίναξε τουρκικό δίκροτο που κατευθυνόταν στην Πελοπόννησο. Το ίδιο επανέλαβε και στη ναυμαχία του Γέροντα προκαλώντας με τους συντρόφους του πυρπολητές τον τρόμο στον οθωμανικό στόλο.

Κωνσταντίνος Κανάρης

Ηγετική μορφή του ’21, στρατιωτικός και πολιτικός. Γεννήθηκε το 1793 ή το 1795 στα Ψαρά, στους κόλπους μιας οικογένειας με μεγάλη ναυτική παράδοση. Ο Κωνσταντής έμεινε ορφανός από μικρός και ακολούθησε το ναυτικό επάγγελμα με το επίθετο Κανάρης. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση, ήταν από τους πρώτους που έλαβαν μέρος στον Αγώνα. Κατατάχθηκε ως απλός ναύτης στον ψαριανό στολίσκο, που συγκρότησε ο φίλος του Νικολής Αποστόλης. Από τις πρώτες επιχειρήσεις άρχισε να εξειδικεύεται στα πυρπολικά και να γίνεται ο φόβος και ο τρόμος του τουρκοαιγυπτιακού στόλου. Η φήμη του γρήγορα ξεπέρασε τα στενά όρια του ελληνικού χώρου και έγραψαν γι’ αυτόν ο λόρδος Βύρων, ο Βίκτωρ Ουγκώ, ενώ ο άγγλος ιστορικός Γκόρντον σημείωνε «είναι ο πιο έξοχος εκπρόσωπος του ηρωισμού, που η Ελλάδα όλων των εποχών μπορεί να υπερηφανεύεται».

Οι κυριότερες πολεμικές ενέργειες του Κανάρη στην Επανάσταση του ’21.

Ιούνιος 1822 : Με το πυρπολικό του παίρνει εκδίκηση για την καταστροφή της Χίου. Ανατινάζει στο λιμάνι τη ναυαρχίδα του τουρκικού στόλου. Βρίσκουν το θάνατο ο αρχιναύαρχος Καρά Αλής με 2.000 Οθωμανούς ναύτες και στρατιώτες.

28 Οκτωβρίου 1822 :  Ανατινάζει τουρκικό δίκροτο στο στενό μεταξύ Τενέδου και Τρωάδας. Επρόκειτο για την υποναυαρχίδα του νέου αρχιναυάρχου Κακλαμάν Μεχμέτ Πασά, που είχε διαδεχθεί τον Καρά Αλή. 800 νεκροί Οθωμανοί.

5 Αυγούστου 1824: Πυρπολεί τουρκική φρεγάτα κοντά στη Σάμο , εκδικούμενος την καταστροφή της Κάσου και της πατρίδας του. 600 νεκροί Οθωμανοί.

23 – 24 Σεπτεμβρίου 1824 : Πυρπολεί τουρκική κορβέτα στα ανοιχτά της Μυτιλήνης.

10 Αυγούστου 1825 : Και η τολμηρότερη ενέργεια του: αποπειράται να πυρπολήσει τον αιγυπτιακό στόλο στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας . Το εγχείρημα απέτυχε, λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών.

Τα αξιώματα του Κανάρη.

Ο Κανάρης κέρδισε την εκτίμηση και των συναγωνιστών του και για τη σωφροσύνη του χαρακτήρα του. Γι’ αυτό ανήλθε και στα υψηλότερα αξιώματα της Πολιτείας μετά την απελευθέρωση. Ανέλαβε υπουργός Ναυτικών στην κυβέρνηση Ρούφου και δύο φορές πρωθυπουργός (5 Μαρτίου 1864 – 16 Απριλίου 1864, 27 Ιουλίου 1864 – 2 Μαρτίου 1865). Κατόπιν αποσύρθηκε της πολιτικής και ιδιώτευσε στο σπίτι του στην Κυψέλη (Κυψέλης 56), όπου καθημερινά δεχόταν φίλους και θαυμαστές του. Στις 26 Μαΐου 1877, σε ηλικία 82 ετών, επανήλθε στην πολιτική και ανέλαβε πρωθυπουργός στην οικουμενική κυβέρνηση που σχηματίστηκε για να αντιμετωπίσει τις ενδεχόμενες συνέπειες από τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο. Ο «ναύαρχος», όπως τον αποκαλούσε ο λαός, πέθανε επί των επάλξεων της πολιτικής στις 2 Σεπτεμβρίου 1877 και κηδεύτηκε με μεγαλοπρέπεια στο Α’ Νεκροταφείο.

Η πορεία των δύο ένδοξων καπετάνιων του αγώνα, του Ανδρέα Μιαούλη και του Κωνσταντίνου Κανάρη, από την εκπομπή «Μηχανή του Χρόνου».

Οι Έλληνες επαναστάτες στην Πελοπόννησο με επικεφαλής τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη αποφάσισαν να πολιορκήσουν την Τριπολιτσά, που ήταν η στρατιωτική έδρα των Τούρκων στην περιοχή. Η άλωσή της, τον Σεπτέμβριο του 1821, τόνωσε το ηθικό των Ελλήνων.

[slideboom id=666998&w=425&h=370]

     Από τις πρώτες μέρες της έναρξης της μεγάλης ελληνικής επανάστασης του 1821, όλα τα κάστρα του Μοριά, το ένα μετά το άλλο, άρχισαν να πέφτουν στα χέρια των Ελλήνων. Όμως η Τριπολιτσά η σημαντικότερη πόλη της Πελοποννήσου που είχε και την έδρα της η Τουρκική εξουσία, ήταν ακόμη τουρκοκρατούμενη, που αν έπεφτε και αυτή τότε θα αισθάνονταν όλοι ελεύθεροι. Γι’ αυτό ο Θ. Κολοκοτρώνης, ο αρχηγός των επαναστατημένων όπλων του Μοριά, είχε συλλάβει την μεγάλη ιδέα της πολιορκίας και της άμεσης κατάληψης της.

Η στρατηγική σύλληψη του Κολοκοτρώνη δεν έγινε αμέσως αποδεκτή, επειδή προϋπέθετε οργανωμένο στρατό, που μέχρι τότε δεν υπήρχε. Ο Κολοκοτρώνης με επιμονή και πειστικότητα, αντέστρεψε το αρνητικό για την άποψή του κλίμα, μεταξύ των οπλαρχηγών κι έτσι στα μέσα Απριλίου, αποφασίστηκε ο αποκλεισμός της Τριπολιτσάς σε πρώτη φάση, ώστε να διακοπεί κάθε δυνατότητα επικοινωνίας και ανεφοδιασμού της πόλης.

Η Τριπολιτσά

Η Τριπολιτσά κατά την β΄ τουρκοκρατία υπήρξε το σημαντικότερο διοικητικό, στρατιωτικό και οικονομικό κέντρο του Μοριά, με ιδιαίτερη στρατηγική θέση, καθώς ήταν στο κέντρο, έλεγχε τις οδούς σχεδόν προς τις όλες μεγάλες πόλεις της Πελοποννήσου, (προς Πάτρα, Ναύπλιο, Άργος, Καλαμάτα, Σπάρτη, Γαστούνη και Καλάβρυτα).  Η Τριπολιτσά ήταν περιτοιχισμένη από δυνατό φρούριο και είχε επτά πύλες και σε κάθε πύλη ήταν μια ντάπια (πύργο) με κανόνια. Το ύψος του κάστρου ήταν πεντέμισι μέτρα και ανάλογα με το ανάγλυφο του εδάφους, σ’ άλλα μέρη ψηλότερο και σ’ άλλα χαμηλότερο. Οι έξι πύλες είχαν το όνομα της πόλης στην οποία οδηγούσε ο ανάλογος δρόμος. Υπήρχαν έτσι οι πύλες του Αγίου Αθανασίου, των Καλαβρύτων, του Λεονταρίου, του Μιστρά, της Καρύταινας και του Ναυπλίου. Η εβδόμη πύλη ονομαζόταν πύλη του σαραγιού. Ο δρόμος που διερχόταν απ’ αυτήν κατάληγε στο σεράγι, δηλαδή στην οικία του Πασά που ήταν και το διοικητήριο.

Σε κάθε πύλη υπήρχε και ένας πυργίσκος με πυροβόλα, η λεγόμενη ντάπια. Συνολικά οι Τούρκοι διέθεταν 30 πυροβόλα, εκ των οποίων μόνο 18 βρίσκονταν σε αρίστη κατάσταση. Τα πυροβόλα είχαν την ευχέρεια να παρεμποδίζουν κάθε εχθρική προσπάθεια για κατάληψη του κάστρου. Σε αντιστάθμισμα, οι Έλληνες κατασκεύασαν, ένα πρόχειρο κλειστό προμαχώνα ακριβώς απέναντι από την μεγάλη ντάπια και εγκατέστησαν εκεί ένα τμήμα από Μιστριώτες, οι οποίοι με εξαιρετικά εύστοχους πυροβολισμούς κατόρθωσαν σε σύντομο διάστημα να καθηλώσουν τους Τούρκους πυροβολητές.

Κατά την περίοδο της κήρυξης της επανάστασης είχε διορισθεί ο Χουρσίτ Μεχμέτ  Πασάς της Πελοποννήσου (Μόρα Βαλεσί), ο οποίος ανέλαβε την εξουσία λίγο πριν την επανάσταση και αμέσως διατάχθηκε από την Πύλη να εκστρατεύσει στα Γιάννενα κατά του Αλή Πασά. Στη θέση του ο Χουρσίτ άφησε το Μεχμέτ Σαλίχ πασά. Με την κήρυξη της επανάστασης, ο Χουρσίτ πασάς απέστειλε στο Μοριά δύναμη από 4000 Τουρκαλβανούς υπό τον κεχαγιάμπεη Μουσταφά Πασά (Μουσταφάμπεης) για να ενισχύσει την πολιορκούμενη πόλη. Στην Τρίπολη τότε διέμεναν οι πιο πλούσιοι και σημαντικότεροι Τούρκοι αξιωματούχοι.

Η μάχη στο Βαλτέτσι

Αποφασιστικής σημασίας για την έκβαση της πολιορκίας της Τριπολιτσάς στάθηκε η νίκη στο Βαλτέτσι (12-13 Μαΐου 1821), εναντίον ισχυρής τουρκικής δύναμης με αρχηγό τον κεχαγιάμπεη Μουσταφά. Ο Μουσταφάς, επικεφαλής ισχυρού σώματος 4.000 ανδρών, επεχείρησε να αιφνιδιάσει τους στρατοπεδευμένους Έλληνες στο Βαλτέτσι. Οι λίγοι υπερασπιστές του στρατοπέδου, υπεραμύνθηκαν ηρωικά. Στη συνέχεια κατέφθασαν προς ενίσχυση και άλλα ελληνικά σώματα και οι Έλληνες με τους Θ. Κολοκοτρώνη, Δ. Πλαπούτα, Αναγνωσταρά και μ’ άλλους αντεπετέθηκαν και κατατρόπωσαν τους Τούρκους, που υπέστησαν μια τεράστια πανωλεθρία όπου απώλεσαν πολλούς στρατιώτες, υποζύγια και οπλισμό.

Στις 18 Μαΐου 1821 ο Κολοκοτρώνης μετά την μεγάλη νίκη που πέτυχε χάρις στην στρατηγική του στο Βαλτέτσι, περήφανος πια για το κατόρθωμά του, στέλνει μια επιστολή στον Κεχαγιάμπεη Μουσταφά Πασά, σαν αρχηγός του ελεύθερου στρατού του Μοριά. γράφοντας:

«Από εμένα το Θοδωράκη Κολοκοτρώνη, άρχοντα των ακαταμάχητων ελληνικών στρατευμάτων, εις εσένα το Μουσταφά κεχαγιά βελή: …Εστοχάσθης ότι απερνώντας με ολίγους λουφετσήδες (μισθωτούς) επάνω εις τον Μορέα, πως εύκολα ήθελε φοβίσεις τα ανδρεία άρματά μας και το εύκολον απέρασμά σου από Βοστίτσαν έως αυτού δια την απροφυλαξίαν των εκεί μερών… σε έκαμε να φθάσεις εις μίαν κακήν υπερηφάνιαν και να τολμήσεις εναντίον των ανδρείων ελληνικών στρατευμάτων μας κατά το Βαλτέτσι, διά να πάθεις όσα έπαθες και να πάρεις εις το λαιμόν σου τόσους όμοπιστούς σου… Ιδού που στέλνομε το παρόν να κάνετε σεΐρι, ότι εμείς έχουμεν προσταγήν από τον πρίγκιπα, όχι τους Τούρκους μόνο που δεν κάνουν ιταέτι (υποταγή) να πολεμήσωμεν, αλλά και όσους δικούς μας τουρκοφρονούν. Αρκετά σου είναι αυτά διά να σε φέρουν εις αίσθησιν και ήξευρε ότι, αν δεν υπακούσεις να παραδώσεις τα άρματα, θα σου τα πάρωμεν με την ανδρεία μας τα άρματα, όπου τα έχομεν εις τα ρουθούνια σας και αν θέλεις δοκίμασε άλλην μίαν φοράν, όχι κλέπτικα αλλά παλικαρίσια, επειδή κι εγώ, αφού εμβήκες μέσα επρόσμενα να μου στείλεις την είδησιν να πολεμήσωμεν ταχτικά, επειδή και εμείς την ρέγουλα των αρμάτων την εμάθαμεν και την ηξεύρομεν, κι αν εσένα δε σου βαστά να έλθεις σαν παλικάρι ταχτικά απάνω μου και δεν βαριεστάς από τον κλέπτικόν σου τρόπον, ήξευρε ότι εγώ έρχουμαι απάνω σου και σου δίδω μίαν ημέραν πρωτύτερα την είδησιν, δια να ετοιμασθείς. Ταύτα και καλές αντάμωσες εις το σαράγι σου μέσα.

Θοδωράκης Κολοκοτρώνης, πρώτο έτος ελευθερίας. Μαΐου 18».

Το γράμμα αυτό ήταν η ειδοποίηση πως άρχιζε η πολιορκία της Τρίπολης, μ’ όλους τους κανόνες και όχι από κλέφτες, παρά από τον τακτικό στρατό, του ελεύθερου λαού του Μοριά, που είχε την τιμή να τον διοικεί. Και ήταν ακόμη η επίσημη πρόσκληση για παράδοση, πριν αρχίσουν οι καινούργιες εχθροπραξίες.

Η δύναμη των πολιορκητών συνεχώς ενισχυόταν και τις παραμονές της Άλωσης είχε φθάσει τους 10.000 άνδρες. Ο κλοιός γύρω από την Τριπολιτσά έσφιγγε διαρκώς και η πόλη υπέφερε, λόγω της έλλειψης τροφίμων, και νερού. Η κατάσταση των πολιορκημένων έγινε δύσκολη όχι μόνο από την έλλειψη τροφίμων αλλά και από τις συνεχόμενες ήττες των τουρκικών στρατευμάτων σε μάχες όπως στο Λεβίδι, στο Βαλτέτσι, στη Γράνα και στα Δολιανά και διαφαινόταν πλέον η κατάληψη της Τριπολιτσάς.

23 Σεπτεμρίου 1821 – Η άλωση της Τριπολιτσάς

Στις 23 Σεπτεμβρίου 1821, ενώ οι Τούρκοι αξιωματούχοι συνεδρίαζαν στο σαράγι, ένας Τσάκωνας αγωνιστής από τον Πραστό, ο Μανώλης Δούνιας, που είχε φιλία με ένα Τούρκο πυροβολητή και τον επισκεπτόταν κρυφά στην τάπια του Ναυπλίου, ανταλλάσσοντας τρόφιμα με τουρκικά όπλα, κατάφερε μαζί με δύο άλλους Τσάκωνες να εξουδετερώσει τους φρουρούς της ντάπιας και να καταλάβει το πυροβολείο. Αμέσως χωρίς χρονοτριβή, έστρεψε το κανόνι κατά της πόλης και έβαλε κατά του σαραγιού.

Τότε και οι άλλοι Έλληνες που ήταν εκεί κοντά, σκαρφάλωσαν με σχοινιά στα τείχη και άνοιξαν τις πύλες του Ναυπλίου και του Μυστρά. Από αυτές ξεχύθηκαν τα σώματα από τα κοντινά υψώματα της Βολιμής και του Αϊ Σώστη υπό τους Κεφάλα, Ζαφειρόπουλο, Παπαναστάση και άλλους που σύντομα άνοιξαν όλες τις πύλες του κάστρου, από όπου εφόρμησαν και οι υπόλοιπες ελληνικές δυνάμεις. Οι Τούρκοι πρόβαλαν λυσσαλέα αντίσταση και διεξήχθησαν πολύωρες σκληρές μάχες σώμα με σώμα στους δρόμους και στα σοκάκια της πόλης. Οι επαναστάτες όμως ήσαν πλέον ασυγκράτητοι, επιθετικοί και παθιασμένοι και γρήγορα κατάφεραν να εξουδετερώσουν κάθε εστία αντίστασης. Το κάστρο μέσα σε λίγα λεπτά μετατράπηκε σε μια απέραντη θανάσιμη παγίδα. Αμέσως άρχισε μια ανελέητη ανθρωποσφαγή. Το μεγαλύτερο μέρος του τουρκικού πληθυσμού είχε σφαγιαστεί. Τραγική υπήρξε και η τύχη πλήθους γυναικών και παιδιών, που κατά τις πρώτες ώρες της εφόδου έτρεξαν προς τις πύλες με την ελπίδα της σωτηρίας. Μόλις έφθασαν εκεί, είδαν τις πύλες κλειστές και δεν μπορούσαν να ξεφύγουν, επέστρεψαν και τρύπωσαν στα σπίτια τους νομίζοντας ότι θα γλιτώσουν. Από τις 34.000 του οθωμανικού πληθυσμού και στρατού σώθηκαν μόνο 8.000 και έμειναν αιχμάλωτοι στα χέρια των νικητών.

Ο Γενναίος, γιος του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, γράφει στα «Υπομνήματα» (1821-1827) για άλωση της Τριπολιτσάς:

«Οι Έλληνες εν διαστήματι τριών ημερών εφόνευσαν υπέρ τους 5.000 μαχητάς και ηχμαλώτισαν υπέρ τους 7300 παντός γένους και ηλικίας και εκ των 13.000 εντοπίων και ξένων οίτινες ήτον εις Τρίπολιν, μόλις 1.500 Αλβανοί κατ’ έλεος του Κολοκοτρώνη, εσώθησαν, οίτινες συνοδευθέντες υπό τον Πλαπούτα μέχρι της Βοστίτσας, ασφαλώς απεβιβάσθησαν εις την Ρούμελην. Έλληνες εις την περίστασιν ταύτην εφονεύθησαν περί τους 150».

Η σημασία της άλωσης

Η πιο σημαντική εστία (η έδρα του Μοριά), τουρκικής αντίστασης στη νότια Ελλάδα είχε πλέον εξαλειφθεί, ενώ οι επαναστατικές δυνάμεις μπορούσαν πλέον με ασφάλεια και με ηθικό ακμαιότατο να στραφούν προς άλλα τουρκοκρατούμενα οχυρά και πόλεις. Μετά την άλωση στα χέρια των Ελλήνων περιήλθαν χιλιάδες όπλα και μεγάλες ποσότητες πολεμοφοδίων που θα τα χρησιμοποιούσαν για ενίσχυση την εξέλιξη του αγώνα σε άλλες επιχειρήσεις, όπως στις πολιορκίες της Μεθώνης, της Πάτρας και του Ναυπλίου.

Η άλωση της Τριπολιτσάς κατά το πρώτο εξάμηνο της Επανάστασης υπήρξε πράξη αποφασιστικής σημασίας για την εδραίωση και την εξέλιξη της. Η καρδιά του Μοριά πλέον κτυπούσε Ελληνικά και τόνωνε και αναπτέρωνε σημαντικά το ηθικό των εξεγερμένων Ελλήνων.

[slideboom id=668715&w=425&h=370]

Η ποσότητα νερού που υπάρχει στους ποταμούς και στις λίμνες αντιστοιχεί σε ένα πολύ μικρό μέρος (0,02%) της συνολικής ποσότητας νερού του πλανήτη μας. Η ποσότητα αυτή καλύπτει μόνο το 2% της επιφάνειας της Γης. Ωστόσο το γλυκό νερό είναι πολύ σημαντικό, γιατί αποτελεί πηγή ζωής για όλους τους οργανισμούς.
Ποτάμι είναι το ρεύμα γλυκού νερού που κινείται από τα ψηλότερα (πηγές) προς τα χαμηλότερα μέρη της επιφάνειας της Γης (πεδινά) και χύνεται στις θάλασσες (σχηματίζοντας Δέλτα).

Μερικά από τα μεγαλύτερα ποτάμια της Γης κατά σειρά μήκους είναι τα εξής:

Κάνε κλικ στην εικόνα για να δεις τον διαδραστικό χάρτη με τα μεγαλύτερα ποτάμια του κόσμου και πληροφορίες για το καθένα.

Από τους παραπάνω σπουδαιότερους ποταμούς της Γης θα πρέπει να σταθούμε σε δύο πολύ σημαντικούς: το Νείλο και τον Αμαζόνιο.

1. Ο Νείλος

Κάνε κλικ εδώ για να δεις μια ωραία εργασία μαθητών με πληροφορίες για το Νείλο.

Άκου και το τραγούδι “Νείλος”, στίχοι Εμμανουήλ Ζάχος, μουσική Νίκος Ξυδάκης, εκτέλεση Ελευθερία Αρβανιτάκη.

2. Ο Αμαζόνιος

Ένα βίντεο για τη ζωή στον Αμαζόνιο.

Και λίγο γέλιο…

Κάνε κλικ στην εικόνα και βρες τα μεγαλύτερα ποτάμια της Γης.

 Λίμνη είναι μια κοιλότητα (λεκάνη), τεχνητή ή φυσική, γεμάτη συνήθως γλυκό νερό.

Οι λίμνες της Γης καλύπτουν λιγότερο από το 2% της επιφάνειάς της. Οι περισσότερες περιέχουν γλυκό νερό. Mερικές είναι αλμυρές, όπως η Κασπία και η Νεκρά Θάλασσα, της οποίας μάλιστα το νερό είναι 7,7 φορές πιο αλμυρό από το θαλασσινό.

Οι μεγαλύτερες λίμνες της Γης είναι:

Κάνε κλικ στις παρακάτω εικόνες και παίξε με τις μεγαλύτερες λίμνες της Γης.

Μια μικρή επανάληψη…
Εντόπισε με τη βοήθεια του Google Earth τα μεγαλύτερα ποτάμια και τις μεγαλύτερες λίμνες της Γης.

Οι μεγαλύτερες οροσειρές της Γης είναι:

Κάνε κλικ στην εικόνα και εντόπισε τις μεγαλύτερες οροσειρές και πεδιάδες της Γης.

Κουίζ : Οι μεγάλες οροσειρές της Γης. Κάνε κλικ στην εικόνα και παίξε.

Στο βίντεο που ακολουθεί προβάλλονται αποσπάσματα από τη σειρά ντοκιμαντέρ του BBC “Planet Earth” (επεισόδιο “Mountains“). Η μουσική που ακούγεται είναι του Βαγγέλη Παπαθανασίου(“Ask the mountains” από το δίσκο Voices, 1995).

 Οι μεγάλες πεδιάδες διαμορφώθηκαν από την επίδραση εξωγενών δυνάμεων και είναι οι εξής:

Κάνε κλικ στην εικόνα και παίξε για να μάθεις που βρίσκονται οι μεγάλες πεδιάδες της Γης.

Το ανάγλυφο μιας περιοχής διευκολύνει ή εμποδίζει τις δραστηριότητες των ανθρώπων. Στα μεγάλα υψόμετρα η διαβίωση των ανθρώπων είναι δύσκολη, όπως και η κατασκευή οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου, ενώ αντίθετα στις πεδιάδες γίνεται πιο εύκολα η κάθε είδους δραστηριότητα του ανθρώπου( γεωργία, κτηνοτροφία, συγκοινωνία, εμπόριο κλπ)

Δεν είναι άλλωστε και περίεργο το ότι οι μεγάλοι πολιτισμοί της αρχαιότητας ως επί το πλείστον δημιουργήθηκαν σε πεδινές περιοχές.

• Στην Αφρική ο αιγυπτιακός πολιτισμός στηρίχθηκε οικονομικά στην αγροτική παραγωγή της εύφορης πεδιάδας του Νείλου ποταμού,
• στην Ευρώπη ο Μινωικός και ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός βασίστηκαν στο εμπόριο και τη ναυτιλία που τους εξασφάλιζε ο πλούσιος θαλάσσιος διαμελισμός της Ελλάδας, το ίδιο οΡωμαϊκός και Βυζαντινός ( Μεσόγειος θάλασσα)
• στη Μέση Ανατολή οι Βαβυλώνιοι και οι Ασσύριοι στηρίχθηκαν στις εύφορες πεδιάδες του Τίγρη και του Ευφράτη,
• στην Ανατολική Ασία οι αρχαίοι Κινέζοι αναπτύχθηκαν γύρω από τις πεδιάδες του Κίτρινου ποταμού και των μεγάλων οροπεδίων,
• στην κεντρική Αμερική οι Μάγιας και οι Αζτέκοι εκμεταλλεύτηκαν τις λίγες πεδιάδες που υπήρχαν στην οροσειρά της Σιέρα Μάντρε όπως κάτι ανάλογο έκαναν
• και οι Ίνκας στην οροσειρά των Άνδεων ( εκμεταλλεύτηκαν τα οροπέδια της αυτοκρατορίας τους και αναπτύχθηκαν γύρω από τη λίμνη Τιτικάκα).

Άρα καταλαβαίνουμε ότι το ανάγλυφο ενός τόπου είναι αυτό που ευνοεί την ανάπτυξη των πολιτισμών αφού τους ευνοούν

• οι πεδιάδες (καλλιέργεια)
• τα ποτάμια (άρδευση και ύπαρξη πλούσιας χλωρίδας και πανίδας)
• οι παραθαλάσσιοι τόποι (εμπόριο, αλιεία)

Και τώρα μια μικρή επανάληψη…

Κάνε κλικ στην εικόνα και παίξε με τις μεγάλες οροσειρές και πεδιάδες της Γης.

[slideboom id=660921&w=425&h=370]

Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ του National Geopraphic.

Ταυτόχρονα με την επανάσταση στη Νότια Ελλάδα εξεγέρθηκαν και οι Σουλιώτες στην Ήπειρο καθώς και οι Θεσσαλοί και οι Μακεδόνες. Ωστόσο, η έλλειψη οργάνωσης και η παρουσία ισχυρών οθωμανικών δυνάμεων στις περιοχές αυτές οδήγησε τις επαναστατικές κινήσεις σε αποτυχία.

Οι Σουλιώτες στην Ήπειρο

• Οι Σουλιώτες από το Δεκέμβριο του 1820 βρίσκονται ξανά στο Σούλι.
• Επαναστατούν και χτυπούν τους Τούρκους αποκόπτοντας την επικοινωνία των Ιωαννίνων με Άρτα και Πρέβεζα.
• Επιτίθενται εναντίον της Πάργας και της Άρτας, αλλά δεν μπορούν να τις κυριεύσουν.
• Νικούν τον οθωμανικό στρατό στη θέση Πέντε Πηγάδια.
• Τέλη 1821 οι Σουλιώτες μένουν αβοήθητοι , υπογράφουν ανακωχή με τους Οθωμανούς και επιστρέφουν στον τόπο τους.

Το κάστρο στα Πέντε Πηγάδια

Η μάχη στο Πέτα της Άρτας

• Ο Χουρσίτ νικά τον Αλή Πασά και ετοιμάζεται να επιστρέφει στην Πελοπόννησο για να καταπνίξει την Επανάσταση.
• Προσπαθούν να τον εμποδίσουν Έλληνες και Φιλέλληνες αγωνιστές στο Πέτα. (επικεφαλής ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος).
• Ο οθωμανικός στρατός είναι πολυάριθμος ενώ οι ελληνικές δυνάμεις δεν έχουν την απαιτούμενη οργάνωση.
• Οι ελληνικές δυνάμεις χάνουν τη μάχη.Το 1/3 των Ελλήνων αγωνιστών σκοτώνεται, καθώς και 68 από τους 93 Φιλέλληνες.
• Ανοίγει για τους Οθωμανούς ο δρόμος για την κατάληψη της Δυτικής Ελλάδας και για την πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου.
• Σεπτέμβριος 1822: Οι Σουλιώτες συνθηκολογούν και εγκαταλείπουν οριστικά το Σούλι.

Η μάχη στο Πέτα.

 Μάρκος Μπότσαρης

Ο Μάρκος Μπότσαρης (1790 – 1823) ήταν στρατηγός και ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και καπετάνιος των Σουλιωτών. Ο Μάρκος Μπότσαρης έμεινε στην ιστορία για την ανδρεία του και τη σημαντική συμβολή του στον Αγώνα για την ανεξαρτησία των Ελλήνων και δίκαια θεωρείται εθνικός ήρωας.Πολλοί Φιλέλληνες που επισκέφθηκαν την Ελλάδα, θαύμασαν την ανδρεία του Μπότσαρη, ενώ πολλοί ποιητές έγραψαν ποιήματα γι’ αυτόν.

  Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος

O Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος ήταν γόνος αριστοκρατικής οικογένειας Φαναριωτών, μέλη της οποίας είχαν χρηματίσει κορυφαίοι αξιωματούχοι της οθωμανικής διοίκησης (διερμηνείς και ηγεμόνες των παραδουνάβιων περιοχών). Υπήρξε μια από τις σημαντικότερες πολιτικές προσωπικότητες της Επανάστασης με ηγετικό ρόλο. Επεδίωξε την υποστήριξη της Αγγλίας για τη λύση του Ελληνικού ζητήματος. Πρωθυπουργός της Ελλάδας το διάστημα  12 Οκτωβρίου 1833 – 31 Μαΐου 1834.

Η επανάσταση στη Θεσσαλία

ΑΝΘΙΜΟΣ ΓΑΖΗΣ – ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΠΑΣΔΕΚΗΣ (Φιλικοί)

• Μάιος 1821: Επαναστατούν οι κάτοικοι του Πηλίου (ενθαρρυμένοι από την έλευση πλοίων από την Ύδρα).
• Πολιορκούν Βόλο και Βελεστίνο.
• Διασκορπίζονται καθώς κινείται εναντίον τους από τη Λάρισα ο Μαχμούτ Πασάς ή Δράμαλης.

Γαζής Άνθιμος 

Καταγόταν από φτωχή οικογένεια από τις Μηλιές του Πηλίου, όπου και γεννήθηκε. Κληρικός και δάσκαλος συνέβαλε στην εκπαιδευτική προσπάθεια των λογίων της εποχής του, καθώς και στην οργάνωση της Ελληνικής Επανάστασης. Ασχολήθηκε με την εκδοτική επιμέλεια, τη μετάφραση και τη συγγραφή μεγάλου αριθμού έργων και διετέλεσε εκδότης του περιοδικού Ερμής ο Λόγιος, ενώ αργότερα υπήρξε αρχηγικό μέλος της Φιλικής Εταιρίας συμμετέχοντας ενεργά στα πολιτικά και στρατιωτικά δρώμενα του 1821. Θα κηρύξει την 1η  Μαΐου του 1821 την επανάσταση στις Μηλιές και κατόπιν σε άλλες περιοχές του Πηλίου.

 Στο Πήλιο επαναστάτησε ο Άνθιμος Γαζής με τους ντόπιους οπλαρχηγούς, τον Βασδέκη, το Γαρέφη και άλλους και ύψωσε την σημαία της ελευθερίας. Η σημαία αυτή ήταν λευκή με κόκκινο σταυρό και με τέσσερις μικρότερους σταυρούς στα λευκά τετράγωνα της σημαίας.

Η επανάσταση στη Μακεδονία

Χαλκιδική

• Ο Σερραίος μεγαλέμπορος Εμμανουήλ Παπάς ορίζεται από τη Φιλική Εταιρεία αρχηγός του αγώνα στη Χαλκιδική.
• Μάρτιος 1821: Αναχωρεί με όπλα και πολεμοφόδια από την Κωνσταντινούπολη για το Άγιο Όρος.
• Από το Άγιο Όρος κηρύσσει επίσημα την Επανάσταση.
• Ξεσηκώνει Πολύγυρο και Σιθωνία και φτάνει μέχρι τα περίχωρα της Θεσσαλονίκης.
• Οι Τούρκοι αντιδρούν, αφοπλίζουν τους κατοίκους, συλλαμβάνουν προεστούς και καταστρέφουν χωριά.
• Οι επαναστάτες πολεμούν στα Βασιλικά και στην Κασσάνδρα, χάνουν τις μάχες και διαλύονται.

Απαγχονισμός Ελλήνων προκρίτων της Θεσσαλονίκης στο Καπάνι (1821).

Εμμανουήλ Παππάς 

Ο Εμμανουήλ Παππάς (1772 – 1821) ήταν Φιλικός και αγωνιστής 1821, πρωτεργάτης της εξέγερσης στη Χαλκιδική, από τις αγνότερες και ηρωικότερες μορφές του Αγώνα της Ανεξαρτησίας.

Ηγήθηκε της επανάστασης στη Μακεδονία, παραχώρησε ολόκληρη την προσωπική του περιουσία για τον αγώνα, οργάνωσε ένοπλο σώμα 4000 μακεδόνων αγωνιστών (οι 1000 αγιορείτες μοναχοί).

Η καταστροφή της Νάουσας

• Έχουν καταφύγει εκεί αγωνιστές σμίγοντας με τον αρματολό Τσάμη Καρατάσο και τον πρόκριτο Ζαφειράκη Λογοθέτη.
• 13 Απριλίου 1822: Οι Τούρκοι πολιορκούν και καταστρέφουν τη Νάουσα.
• Γυναίκες μαζί με τα παιδιά τους πέφτουν στον γκρεμό της Αραπίτσας για να αποφύγουν την αιχμαλωσία.
• Η εξέγερση στο Βορρά είχε κατασταλεί.
• Η επαναστατική δραστηριότητα περιορίστηκε στην Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και σε νησιά του Αιγαίου.

Δημήτριος ή Τσάμης Καρατάσος (1798-1861), ήταν Αγωνιστής – οπλαρχηγός στην Ελληνική Επανάσταση του 1821, που έδρασε στην περιοχή της Νάουσας κα αργότερα υπασπιστής του ΄Όθωνα.

Ο Ζαφείριος (Ζαφειράκης) Θεοδοσίου Λογοθέτης (1772 – 1822), ήταν πρόκριτος και οπλαρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 από τη Νάουσα.

 [slideboom id=664001&w=425&h=370]

Η Επανάσταση στην περιοχή Νάουσας το 1822 και η καταστολή της, που κατέληξε στην καταστροφή της Νάουσας και στην ανήλεη σφαγή του πληθυσμού που είχε συγκεντρωθεί εκεί τον Απρίλιο τον ίδιον χρόνον, αποτελεί μία από τις ηρωικότερες, αλλά και δραματικότερες συγχρόνως σελίδες αντίστασης τον ελληνικού λαού κατά την παλιγγενεσία τον Εικοσιένα. Η σελίδα αυτή έρχεται να προστεθεί στις παρόμοιες καταστροφές και άλλων περιοχών τον Ελληνισμού όπου η εξέγερση δεν πέτυχε, όπως στη Χίο, τις Κυδωνιές, την Κάσο, τα Ψαρά, το Μεσολόγγι κ.α.

Πηράν μανί κι αϊμάν αμάν τσις με πιδια
κι οι πιθηρές μι νίφες μα τη θάλασσα, κορμί που αγκάλιασα
ένα μήλο αμάν κι άλλο μήλο αμάν
βράδιασε και που θα μείνω

Πηράν τη ζαφειρόνυφη, τριών ημερών νυφούλα μακρυνίτσα μου 
καημό πο’χει η καρδίτσα μου
ένα μήλο αμάν κι άλλο μήλο αμάν
βράδιασε και που θα μείνω.

[slideboom id=657751&w=425&h=370]

Δείτε τα κυριότερα γεγονότα που συνέβησαν στο Αιγαίο κατά την επαναστατική περίοδο. Η έναρξη της Επανάστασης, η εξάπλωσή της στο Αιγαίο, τα αντίποινα των Τούρκων με την καταστροφή της Χίου, η απάντηση του Κανάρη, αλλά και λίγα χρόνια μετά η καταστροφή της Κάσου και των Ψαρών, καθώς και η ναυμαχία του Γέροντα με τον Ανδρέα Μιαούλη.

Πρόκειται για απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ του National Geographic “1821: Ο ξεσηκωμός του Γένους”, το οποίο αναφέρεται σε ολόκληρη την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης. 

Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα ήταν Ελληνίδα ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.

Το 1811, όταν πέθανε ο δεύτερος σύζυγός της, η Μπουμπουλίνα ήταν 40 ετών πια, χήρεψε για δεύτερη φορά, είχε επτά παιδιά και τεράστια περιουσία την οποία είχε κληρονομήσει από τους συζύγους της.

Όταν ξεκίνησε η ελληνική επανάσταση,είχε σχηματίσει δικό της εκστρατευτικό σώμα από Σπετσιώτες, τους οποίους αποκαλούσε «γενναία μου παλικάρια».Είχε αναλάβει να αρματώνει, να συντηρεί και να πληρώνει τον στρατό αυτό μόνη της όπως έκανε και με τα πλοία της και τα πληρώματά τους, κάτι που συνεχίστηκε επί σειρά ετών και την έκανε να ξοδέψει πολλά χρήματα για να καταφέρει να περικυκλώσει τα τουρκικά οχυρά, το Ναύπλιο και την Τρίπολη. Έτσι τα δύο πρώτα χρόνια της επανάστασης είχε ξοδέψει όλη της την περιουσία.

 Κανάρης Κωνσταντίνος

Θρυλικός Ψαριανός πυρπολητής του οθωμανικού στόλου και πρωθυπουργός.Στις 7 Ιουνίου του 1822 πυρπόλησε τη ναυαρχίδα του πασά Καρά Αλή, που ήταν αγκυροβολημένη στη Χίο, με αποτέλεσμα να χαθούν μαζί της 2.000 ναύτες και ο ίδιος ο Καρά Αλής.

Στις 28 Οκτωβρίου 1822 ο θρυλικός Κανάρης ανατίναξε τουρκικό δίκροτο, στο στενό μεταξύ Τενέδου και Τρωάδος, μαζί με 800 ναύτες. Το 1824 ο Κανάρης βύθισε τουρκική φρεγάτα με 600 ναύτες κοντά στη Σάμο, ενώ σχεδίασε και την πυρπόληση του αιγυπτιακού στόλου μέσα στην Αλεξάνδρεια. Τα κατορθώματα του Κανάρη σκόρπισαν πανικό στους Οθωμανούς και επηρέασαν αποφασιστικά την πορεία του Αγώνα.

 Ανδρέας Μιαούλης

Υδραίος , ναύαρχος του ελληνικού στόλου κατά την Επανάσταση του 1821.Το Φεβρουάριο του 1822 καταστρέφει μία τουρκική φρεγάτα και προξενεί ζημιές σε άλλα πλοία στο λιμάνι της Πάτρας.

Τον Οκτώβριο του 1823 ο Μιαούλης, επικεφαλής του ελληνικού στόλου, νικά τους Τούρκους στο Αρτεμίσιο και τους Ωρεούς. Στις 29 Αυγούστου 1824, ο Μιαούλης, επικεφαλής του ενωμένου ελληνικού στόλου, νικά τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο στον Γέροντα. Οι απώλειες του εχθρού ανέρχονται σε 27 πλοία, ανάμεσά τους και η επιβλητική φρεγάτα «Ασία».

[slideboom id=652496&w=425&h=370]

Οι προϋποθέσεις για την επιτυχία της ελληνικής επανάστασης ήταν σαφώς καλύτερες στο νότιο ελλαδικό χώρο, γιατί:

1. οι ελληνικοί πληθυσμοί ήταν περισσότεροι από τους Τούρκους,
2. η παρουσία οθωμανικού στρατού δεν ήταν ιδιαίτερα ισχυρή,
3. μεγάλο μέρος των οθωμανικών δυνάμεων ήταν απασχολημένο στον πόλεμο εναντίον του Αλή πασά της Ηπείρου,
4. εδώ πολυάριθμοι Φιλικοί προετοίμαζαν και ανέμεναν τον ξεσηκωμό,
5. υπήρχαν ένοπλα σώματα Ελλήνων (κλέφτες),
6. υπήρχαν ελληνικά εμπορικά σκάφη, που τότε ήταν εφοδιασμένα με κανόνια,
7. πολλοί Έλληνες διέθεταν σημαντική εμπειρία ένοπλων συγκρούσεων τόσο στην ξηρά όσο και στη θάλασσα,
8. ήταν μακριά από την Κωνσταντινούπολη
9. και τα ορεινά εδάφη της Πελοποννήσου και της Στερεάς διευκόλυναν τον κλεφτοπόλεμο.

Επαναστατικές εστίες Επαναστάσεις ξέσπασαν τον Μάρτιο του 1821 σε διάφορα σημεία της Πελοποννήσου και στη συνέχεια στη Στερεά Ελλάδα, στην Κρήτη, στα νησιά του Αιγαίου, στη Θεσσαλία, στην Ήπειρο, στη Μακεδονία και στη Θράκη.

Στα τέλη του 1820 και στις αρχές του 1821 οι Φιλικοί  Παπαφλέσσας  και Κολοκοτρώνης φτάνουν στην Πελοπόννησο. Συνεργάζονται με τους προκρίτους και τους αρχιερείς της περιοχής για το συντονισμό του Αγώνα.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ξεσηκώνει τους Έλληνες στη Μάνη.

Ο Παπαφλέσσας διατρέχει την ύπαιθρο μεταφέροντας με ενθουσιασμό το μήνυμα της Επανάστασης.

1. Καλούν προληπτικά τους αρχιερείς και τους προεστούς στην Τριπολιτσά (Τρίπολη).
2. Όσοι πηγαίνουν φυλακίζονται.
3. Οι υπόλοιποι πραγματοποιούν σύσκεψη στις 10 Μαρτίου στη μονή της Αγίας Λαύρας.
4. Στη συνέχεια επιστρέφουν στις επαρχίες τους και στρατολογούν παλικάρια.

Η μονή Αγίας Λαύρας όπου, σύμφωνα με το θρύλο, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ύψωσε το λάβαρο της επανάστασης.

Ο πίνακας του Βρυζάκη: Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί την σημαία της επανάστασης.

Η Επανάσταση ξεκίνησε τον Μάρτιο του 1821 στην Πελοπόννησο, με επιθέσεις εναντίον οχυρωμένων Τούρκων στα Καλάβρυτα και στη Βοστίτσα (Αίγιο).

Στις 23 Μαρτίου παραδόθηκε στους Έλληνες η Καλαμάτα και άρχισε η πολιορκία των κάστρων, όπου κατέφευγαν οι Οθωμανοί.

Έλληνες που είχαν συγκεντρωθεί στην Πάτρα, ύψωσαν τη σημαία της Ελευθερίας και ψήφισαν επαναστατική επιτροπή με ηγέτη τον μητροπολίτη Παλαιών Πατρών Γερμανό. Τον επόμενο μήνα (14 Απριλίου 1821) οι Τούρκοι νικήθηκαν ακόμη μία φορά στο Λεβίδι της Αρκαδίας.

Με την εξάπλωση της Επανάστασης σε ολόκληρη την Πελοπόννησο φάνηκε ότι χρειαζόταν ένα συντονισμένο σχέδιο, καθώς δεν αρκούσε ο ηρωισμός των οπλαρχηγών, που πολεμούσαν χωρίς να έχουν επαφή μεταξύ τους. Την ηγεσία των ενόπλων ανέλαβε τότε ο Κολοκοτρώνης. Αυτός έκρινε αναγκαία για την επιτυχία της Επανάστασης την κατάληψη της Τριπολιτσάς, που ήταν το διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο της Πελοποννήσου, κι έπειτα των υπολοίπων φρουρίων.

Τον Ιούνιο του 1821 έφτασε στην Πελοπόννησο και ο Δημήτριος Υψηλάντης, στη θέση του φυλακισμένου αδελφού του Αλέξανδρου, για να αναλάβει την αρχηγία της Επανάστασης. Με τη βοήθεια Επτανήσιων εθελοντών, οι εξεγερμένοι Έλληνες κατέλαβαν τη Μονεμβασιά και το Νεόκαστρο. Η Επανάσταση είχε σημειώσει τις πρώτες επιτυχίες της.

 [slideboom id=655325&w=425&h=370]

Η επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα ξεκίνησε τον Μάρτιο του 1821. Ξεχωρίζουν η μάχη στην Αλαμάνα, όπου βρήκε φρικτό θάνατο ο Αθανάσιος Διάκος και η μάχη στο χάνι της Γραβιάς, στην οποία διακρίθηκε ο Οδυσσέας Ανδρούτσος.

Οι δυσκολίες

1. Η Στερεά Ελλάδα δεν είναι πολύ πυκνοκατοικημένη.
2. Οι πρόκριτοι δεν έχουν μεγάλη πολιτική εμπειρία.
3. Υπάρχει σημαντική παρουσία οθωμανικού πληθυσμού και στρατιωτών σε  Εύβοια και Λαμία.
4. Ο Χουρσίτ Πασάς πολεμά στην (κοντινή) Ήπειρο τον Αλή Πασά.
5.  Θετικό είναι ότι υπάρχουν στην περιοχή φημισμένοι κλέφτες και  αρματολοί.

  Ο Χουρσίτ Μεχμέτ Πασάς

Ανώτατος αξιωματούχος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γνωστός από την ανάμιξή του στα πρώτα στάδια της Ελληνικής Επανάστασης. Γεννήθηκε στον Καύκασο και ήταν γιος χριστιανού ιερέα. Εξισλαμίστηκε σε νεαρή ηλικία και κατατάχθηκε στο σώμα των Γενιτσάρων. Απέκτησε την εύνοια του Σουλτάνου Μαχμούτ Β’ και κατέλαβε ανώτατα αξιώματα.

Οι προετοιμασίες (Ιανουάριος – Μάρτιος 1821)

•  Σύσκεψη οπλαρχηγών στη Λευκάδα με δοξολογία και ορκωμοσία.
• Ορίζεται η έναρξη στις 25 Μαρτίου.
• Νέα σύσκεψη οπλαρχηγών και προκρίτων στη μονή Οσίου Λουκά (Βοιωτία).

Η έναρξη της επανάστασης

ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΣΤΕΡΕΑ:

• Ο Πανουργιάς πολιορκεί και καταλαμβάνει την Άμφισσα.
• Απελευθερώνονται πόλεις και χωριά (Λιδωρίκι, Λιβαδειά, Αταλάντη, Θήβα).
• Οι επαναστάτες φτάνουν στην Αθήνα, οι Τούρκοι περιορίζονται στην Ακρόπολη .
• Η Χαλκίδα πέφτει στα χέρια των Ελλήνων έπειτα από την επέμβαση του Υδραίου πλοιάρχου Αντωνίου Κριεζή.

ΔΥΤΙΚΗ ΣΤΕΡΕΑ:

• Οι Έλληνες κυριεύουν το Αγρίνιο, το Αιτωλικό και το Μεσολόγγι.
• Ο Φαναριώτης πολιτικός Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος φτάνει στο Μεσολόγγι για να βοηθήσει στον αγώνα.

Πανουργιάς

Ο Πανουργιάς ήταν οπλαρχηγός της επαρχίας Σαλώνων, καταγόμενος από τον Άγιο Γεώργιο Παρνασσίδος και γεννημένος στη Δρέμισα, από τους σημαντικότερους οπλαρχηγούς του Αγώνα.

 Αντώνιος Κριεζής

Ο Αντώνιος Κριεζής ήταν αγωνιστής κατά την Eλληνική Επανάσταση του 1821 και αργότερα δύο φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας.Προερχόταν από οικογένεια της Ύδρας και γεννήθηκε στην Τροιζήνα το 1796. Πήρε μέρος στις ναυτικές επιχειρήσεις στη Σάμο (Ιούλιος 1821) και στη ναυμαχία των Σπετσών (8 Σεπτεμβρίου 1822). Συμμετείχε το 1825 μαζί με τον Κανάρη στο εγχείρημα για την πυρπόληση του αιγυπτιακού στόλου μέσα στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας.

Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος

O Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος ήταν γόνος αριστοκρατικής οικογένειας Φαναριωτών, μέλη της οποίας είχαν χρηματίσει κορυφαίοι αξιωματούχοι της οθωμανικής διοίκησης (διερμηνείς και ηγεμόνες των παραδουνάβιων περιοχών). Υπήρξε μια από τις σημαντικότερες πολιτικές προσωπικότητες της Επανάστασης με ηγετικό ρόλο. Επεδίωξε την υποστήριξη της Αγγλίας για τη λύση του Ελληνικού ζητήματος. Πρωθυπουργός της Ελλάδας το διάστημα  12 Οκτωβρίου 1833 – 31 Μαΐου 1834.

Η αντεπίθεση των Τούρκων

• Ο Χουρσίτ Πασάς στέλνει από τα Ιωάννινα τους πασάδες Κιοσέ Μεχμέτ και Ομέρ Βρυώνη με πολύ στρατό.
• Τους αντιμετωπίζουν στην Ηράκλεια και στις γέφυρες του Γοργοποτάμου και της Αλαμάνας οι οπλαρχηγοί Πανουργιάς, Ιωάννης Δυοβουνιώτης και Αθανάσιος Διάκος.
• 23 Απριλίου 1821: Μάχες σε Ηράκλεια και Γοργοπόταμο.  Οι Τούρκοι διώχνουν τους Έλληνες υπερασπιστές.
• Τραυματίζεται σοβαρά ο Πανουργιάς και σκοτώνεται ο συμπολεμιστής του,επίσκοπος Σαλώνων (Άμφισσας) Ησαΐας .

 Κιοσέ Μεχμέτ

Τούρκος στρατηγός και αξιωματούχος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Χουρσίτ πασάς τον διόρισε βαλεσή (διοικητή) του Μοριά. Ξεκίνησε τότε από τα Ιωάννινα, για να καταπνίξει την Επανάσταση και να εγκαταστήσει την έδρα του στην Τρίπολη. Αρχικά κυρίευσε τη Λιβαδειά, αλλά το 1822 ο Οδυσσέας Ανδρούτσος κατόρθωσε να παραλύσει κάθε στρατιωτική του ενέργεια στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα.

Ομέρ Βρυώνης

Ο Ομέρ Βρυώνης, αλβανικής καταγωγής, υπήρξε ένας από τους ικανότερους στρατηγούς της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Μεγάλωσε στην αυλή του Αλή Πασά στα Ιωάννινα. Αργότερα πήγε στην Αίγυπτο. Μετά την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης πήρε εντολή να κατεβεί στην ανατολική Ελλάδα, να καταπνίξει την επανάσταση της περιοχής και να συνεχίσει προς την Πελοπόννησο.

 Ο Γιάννης Δυοβουνιώτης (1769-1831) ήταν οπλαρχηγός της Στερεάς. Πολέμησε το 1770 τους Τουρκαλβανούς κατά την επανάσταση των Ορλόφ. Έγινε γρήγορα πραγματικό φόβητρο για τους Τούρκους. Αργότερα ο Αλή πασάς αναγκάστηκε να του δώσει το αρματολίκι του Ζητουνίου και των Σαλώνων. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και με την έναρξη της Επανάστασης ύψωσε τη σημαία στη Μενδενίτσα, όπου κυρίεψε το κάστρο της. Σημαντικότερη στιγμή του υπήρξε το ευφυές σχέδιό του για την αναχαίτιση της στρατιάς του Μπεϊράν πασά στη θέση Βασιλικά, στις 25 Αυγούστου 1821. Του απονεμήθηκε τιμητικά ο βαθμός του στρατηγού.

Επίσκοπος Σαλώνων Ησαΐας

Ο Επίσκοπος Σαλώνων Ησαΐας (1780-1821) ήταν Έλληνας κληρικός, Φιλικός και αγωνιστής του 1821. Ήταν ο πρώτος επίσκοπος που έπεσε μαχόμενος κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Η μάχη της Αλαμάνας

• Οι Έλληνες μετά από σκληρή μάχη οπισθοχωρούν.
• Ο Αθανάσιος Διάκος ειδοποιείται να εγκαταλείψει τη θέση του.
• Δεν φεύγει και συνεχίζει να πολεμά.
• Τραυματίζεται και πιάνεται αιχμάλωτος.
• Ο Ομέρ Βρυώνης του προτείνει να του χαρίσει τη ζωή με αντάλλαγμα να τον πάρει στο στρατό του.
• Ο Διάκος αρνείται και θανατώνεται με φρικτό τρόπο.
• Οι Έλληνες αγωνιστές εμπνέονται από τη θυσία του και παίρνουν εκδίκηση στο χάνι της Γραβιάς.

 Ο Αθανάσιος Διάκος

ήταν ένας από τους Έλληνες πρωταγωνιστές ήρωες – οπλαρχηγούς του πρώτου έτους της Επανάστασης του 1821 που έδρασε στη Στερεά Ελλάδα. Tο πραγματικό του όνομα ήταν Αθανάσιος Μασσαβέτας . Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1818 και το 1820 έγινε αρματολός στη Λιβαδειά. Τον Απρίλιο του 1821 σε συνεργασία με άλλους οπλαρχηγούς κατέλαβε το φρούριο της Λιβαδειάς και χρησιμοποιώντας το σαν ορμητήριο, έδωσε πολλές νικηφόρες μάχες. Κατέλαβε την γέφυρα της Αλαμάνας και στις 22 Απριλίου 1821 έδωσε μάχη με τα στρατεύματα του Ομέρ Βρυώνη. Στη μάχη αυτή συνελήφθη και αφού μεταφέρθηκε στη Λαμία δολοφονήθηκε με ανασκολοπισμό (λογοτεχνικά αναφέρεται ότι “σουβλίστηκε”) από τους Τούρκους και κάηκε στις 24 Απριλίου 1821.

Η μάχη στο χάνι της Γραβιάς

• Ο Ανδρούτσος κλείνεται στο χάνι με 118 άνδρες.
• Ο Δυοβουνιώτης και ο Πανουργιάς οχυρώνονται στα γύρω υψώματα.
• Κατά τη διάρκεια της μάχης οι οχυρωμένοι στα υψώματα υποχωρούν.
• Οι πολεμιστές στο χάνι συνεχίζουν να αμύνονται.
• Η μάχη σταματάει με μεγάλες απώλειες για τους Τούρκους. (800 Τουρκοι νεκροί και μόνο 6 Έλληνες)
• Ενώ ο Ομέρ Βρυώνης περιμένει κανόνια, ο Ανδρούτσος και οι άνδρες του βγαίνουν από το χάνι και περνούν κρυφά ανάμεσα από τους Τούρκους.

Αποτελέσματα της μάχης

1.  Ανακόπτεται η πορεία του οθωμανικού στρατούπρος την Πελοπόννησο.
2. Τονώνεται το ηθικό των εξεγερμένων Ελλήνων.
3. Παραμερίζονται οι δισταγμοί σχετικά με την έναρξη του Αγώνα σε ολόκληρη τη Στερεά Ελλάδα.

  Οδυσσέας Ανδρούτσος

Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, από τους σημαντικότερους αγωνιστές του 1821, που οι φίλοι τον αποκαλούσαν Γερο-Χουλιάρα  για τις πονηριές και τα ξαφνιάσματά του, γεννήθηκε το 1788 ή το 1790 στην Ιθάκη ή στην Πρέβεζα, και στραγγαλίστηκε στις 5 Ιουνίου 1825, στην Ακρόπολη της Αθήνας, όπου κρατούνταν φυλακισμένος. Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία από τους αδερφούς Πετμεζά Το 1821 οργάνωσε δικό του σώμα, πήγε στην Ανατολική Στερεά και έγινε ήρωας με την επιτυχία του στη μάχη της Γραβιάς. Από τότε το άστρο του ανεβαίνει συνέχεια. Οι καπεταναίοι της Στερεάς, εκτιμώντας την αναμφισβήτητη στρατηγική του ικανότητα, τον προτείνουν και γίνεται αρχιστράτηγος .