2ο Δημοτικό Σχολείο Σχηματαρίου

Το Μεσολόγγι επαναστάτησε στις 20 Μαΐου του 1821. Η σημασία της θέσης έγινε γρήγορα αντιληπτή από την τοπική ηγεσία της επανάστασης. Το 1822 η πόλη πολιορκήθηκε για πρώτη φορά από τα στρατεύματα του Κιουταχή που είχε νικήσει τους Έλληνες στο Πέτα, και του Ομέρ Βρυώνη που είχε ολοκληρώσει την υποταγή του Σουλίου. Μετά από δύο μήνες οι Τούρκοι έλυσαν την πολιορκία έχοντας υποστεί σοβαρές απώλειες.

[slideboom id=898050&w=425&h=370]

Κιουταχής                               Ομέρ Βρυώνη

Έναρξη της δεύτερης πολιορκίας

Τρία χρόνια μετά την αποτυχημένη αποτυχημένη απόπειρα κατάληψης του Μεσολογγίου από τους Κιουταχή και Ομέρ Βρυώνη, ο Σουλτάνος επανήλθε με νέο σχέδιο. Ανέθεσε και πάλι στον νικητή της Μάχης του Πέτα, Κιουταχή, να καταλάβει την πόλη, συνδυάζοντας αυτή τη φορά την επιχείρηση με την εκστρατεία του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο. Με μια πανίσχυρη στρατιά 20.000 ανδρών, ο Κιουταχής στις 15 Απριλίου 1825 έφθασε προ του Μεσολογγίου. Αμέσως άρχισε την πολιορκία της πόλεως, η οποία μπορεί να χωρισθεί σε δύο περιόδους: α) 15 Απριλίου έως 12 Δεκεμβρίου 1825 και β) 25 Δεκεμβρίου 1825 έως τις 11 Απριλίου 1826. Χωρίς σημαντική βοήθεια από τους υπόλοιπους Έλληνες, λόγω του εμφυλίου πολέμου, και έχοντας να αντιμετωπίσουν υπέρτερες εχθρικές δυνάμεις, οι 12.000 ψυχές του Μεσολογγίου αντιστάθηκαν καρτερικά επί ένα χρόνο. Την οργάνωση της άμυνας ανέλαβε τριμελής επιτροπή υπό τους Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλο, Δημήτριο Θέμελη και Γεώργιο Καναβό.

Το Μεσολόγγι το 1825

Το φρούριο της πόλεως μετά την πρώτη πολιορκία είχε βελτιωθεί, κατόπιν των προσπαθειών του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, του Βύρωνα και του μηχανικού Μιχαήλ Κοκκίνη. Η τάφρος έγινε βαθύτερη, ο μικρός περίβολος ενισχύθηκε με πύργους και πολύγωνα προτειχίσματα, πάνω στα οποία τοποθετήθηκαν 48 τηλεβόλα και 4 βομβοβόλα. Η νησίδα Βασιλάδι, μεταξύ της λιμνοθάλασσας και της θάλασσας, έγινε ένα είδος προκεχωρημένου οχυρού. Εκεί τοποθετήθηκαν 6 πυροβόλα και συγκεντρώθηκαν 2.000 γυναικόπαιδα για να μην επιβαρύνουν τη φρουρά της πόλης. Εντός του Μεσολογγίου υπήρχαν 10.000 άτομα, εκ των οποίων 4.000 άνδρες, άριστοι πολεμιστές από την Ήπειρο και την Αιτωλοακαρνανία και ακόμη 1.000 άνδρες, δυνάμενοι να φέρουν όπλα.

Το Μεσολόγγι είχε επιλέξει ως έδρα του ο Φαναριώτης Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, προσκαλώντας εκεί τον Άγγλο ποιητή λόρδο Μπάιρον και άλλους Φιλέλληνες. Στην πόλη λειτουργούσε Νοσοκομείο, πλήρες μηχανουργείο για την κατασκευή πολεμικού υλικού και τυπογραφείο που εξέδιδε δύο εφημερίδες. Εκεί επίσης είχαν καταφύγει πολλοί πρόσφυγες από τις γύρω περιοχές καθώς και αρκετοί ένοπλοι, κυρίως Σουλιώτες.

Α΄ φάση της πολιορκίας –  15 Απριλίου έως 12 Δεκεμβρίου 1825

Κατά την πρώτη φάση της πολιορκίας το Μεσολόγγι πολιορκήθηκε μόνο από τις δυνάμεις του Κιουταχή. Οι επιθέσεις τους συντρίβονταν εύκολα ή δύσκολα από τους υπερασπιστές της πόλης. Εξάλλου, ο από θαλάσσης αποκλεισμός δεν ήταν ισχυρός και επανειλημμένως διασπάσθηκε από τον στόλο του Μιαούλη, ο οποίος ενίσχυε με πολεμοφόδια και τρόφιμα τους πολιορκούμενους. Στις 24 Ιουνίου, 1000 ρουμελιώτες πολεμιστές υπό τον Γεώργιο Καραϊσκάκη ανάγκασαν τον Κιουταχή να αποσύρει τις δυνάμεις του χαλαρώνοντας την πολιορκία του Μεσολογγίου. Αλλά και ο τουρκικός στόλος, παρενοχλούμενος από τον ελληνικό, αναγκάσθηκε να ζητήσει καταφύγιο στην αγγλοκρατούμενη Κεφαλληνία.

Στις 5 Αυγούστου ο Κίτσος Τζαβέλλας, επικεφαλής δυνάμεως Σουλιωτών πολεμιστών, εισήλθε στην πόλη, αναπτερώνοντας το ηθικό των πολιορκουμένων. Όμως, στις αρχές Νοεμβρίου, ο κοινός στόλος Τούρκων και Αιγυπτίων αποβίβασε 8.000 αιγύπτιους στρατιώτες κι ένα μήνα αργότερα κατέφθασε στην περιοχή ο Ιμπραήμ που είχε σχεδόν καταστείλει την Επανάσταση στην Πελοπόννησο. Τούρκοι, Τουρκαλβανοί και Αιγύπτιοι αριθμούσαν 25.000 άνδρες, με σύγχρονο πυροβολικό.

Β΄ φάση της πολιορκίας – 25 Δεκεμβρίου 1825 έως τις 11 Απριλίου 1826

Το Δεκέμβρη του 1825 ο Ιμπραήμ με το στρατό του έφτασε στο Μεσολόγγι και η πολιορκία έγινε στενότερη. Ο Αιγύπτιος στρατηγός βλέποντάς το πίστεψε πως θα το έπαιρνε εύκολα και ανέλαβε την επιχείρηση μόνος του. Έφερε μεγαλύτερα κανόνια, άνοιξε νέα χαρακώματα και με ελαφριά καράβια έσφιξε τον κλοιό από τη μεριά της θάλασσας πιο πολύ. Όμως ο Μιαούλης κατάφερε και πάλι να περάσει λίγα τρόφιμα και πολεμοφόδια στους πολιορκημένους. Έτσι αυτοί όχι μόνο απέκρουσαν τους Αιγύπτιους αλλά και τους απομάκρυναν. Τότε ο Ιμπραήμ ζήτησε τη βοήθεια του Κιουταχή.

Από τον Μάρτιο όμως η κατάσταση άρχισε να αλλάζει με κατάληψη από τους Τούρκους στρατηγικών νησίδων της λιμνοθάλασσας όπως το Βασιλάδι και ο Ντολμάς. Η δυνατότητα του ελληνικού στόλου να ανεφοδιάσει την πόλη είχε καταστεί αδύνατη με αποτέλεσμα οι αμυνόμενοι να βρεθούν σε δυσχερέστατη θέση.

Η κατάσταση στην πόλη έγινε δραματική και η πείνα άρχισε να θερίζει τους κατοίκους.

«Ερευνώντας με τη σειρά όλα τα σπίτια, βρήκαμε αρκετές ποσότητες αλεύρι. Αυτό μοιράστηκε μ’ ένα φλιτζάνι ως μέτρο. Εμοίρασαν κι από ένα φλιτζάνι κουκιά. Άρχισαν λοιπόν να σμίγουν αυτό το λίγο κουκί και αλεύρι στον τέντζερη και να βάνουν μέσα και καβούρια… Ένας γιατρός εμαγείρευσε το σκύλο του με λάδι, από το οποίον είχαμε αρκετό και επαινούσε το φαγί του ότι ήταν το πιο νόστιμο. Οι στρατιώτες τότε πια άρπαζαν οποιονδήποτε σκύλο ή γάτα έβρισκαν στο δρόμο. Όμως, από τις 15 του Μάη αρχίσαμε τις πικραλήθρες, χορτάρι της θάλασσας. Το βράζαμε πέντε φορές ως ότου έβγαινε η πικράδα και το τρώγαμε με ξίδι και λάδι σαν πατάτα αλλά και με ζουμί από καβούρια. Επιδοθήκαμε και στους ποντικούς και ήταν τυχερός αυτός που μπορούσε να πιάσει έναν. Βατράχια, δυστυχώς δεν βρίσκαμε. Από την έλλειψη τροφής αύξαιναν οι αρρώστιες: πονόστομος και αρθρίτιδα».

Νικολάου Κασομούλη, Ενθυμήματα Στρατιωτικά

Υπό τις συνθήκες αυτές, που καθιστούσαν αδύνατη την αποτελεσματική υπεράσπιση της πόλης, αποφασίστηκε σε συμβούλιο οπλαρχηγών και προκρίτων στις 6 Απριλίου η Έξοδος και ορίστηκε γι’ αυτή, η νύχτα του Σαββάτου του Λαζάρου προς Κυριακή των Βαΐων (9 προς 10 Απριλίου). Τα μεσάνυχτα, σύμφωνα με το σχέδιο, χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες, υπό τους Δημήτριο Μακρή, Νότη Μπότσαρη και Κίτσο Τζαβέλα, με την ελπίδα να διασπάσουν τις εχθρικές γραμμές, επωφελούμενοι από τον αιφνιδιασμό των πολιορκητών. 

Ο αιφνιδιασμός όμως δεν πέτυχε γιατί το σχέδιο τους είχε προδοθεί και οι εχθροί τους περίμεναν. Και ενώ τα δύο τμήματα προχωρούσαν μπροστά με στόχο να περάσουν ανάμεσα από τους εχθρούς πολεμώντας, στο τρίτο τμήμα ακούστηκαν φωνές “οπίσω, οπίσω , μωρέ παιδιά”. Τότε προκλήθηκε σύγχυση και πανικός. Τα γυναικόπαιδα υποχώρησαν προς την πόλη όπου είχαν εισβάλει οι Τούρκοι.

«Τούτη τὴν πατρίδα τὴν ἔχομεν ὅλοι μαζί, καὶ σοφοί κι ἀμαθεῖς, καὶ πλούσιοι καὶ φτωχοί, καὶ πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοί, καὶ οἱ πλέον μικρότεροι ἄνθρωποι.»

Ο Μάνος Κατράκης απαγγέλλει από τα Απομνημονεύματα του Στρατηγού Ιωάννου Μακρυγιάννη! Από τον σπάνιο δίσκο 33 στρ: “1821 είτε θάνατος είτε ελευθερία” μοναδικό ηχητικό ντοκουμέντο ιστορικής αξίας. Με τη μουσική επένδυση του Νίκου Μαμαγκάκη. Εισαγωγή και σχόλια του Ακαδημαϊκού Ηλία Βενέζη. Επετειακός Δίσκος του 1971 που είχε διανείμει η Esso Pappas για τα 150 χρόνια της Επανάστασης του 1821.

Η Επανάσταση δε θα μπορούσε να εξαπλωθεί, να εδραιωθεί και να σημειώσει στα τρία πρώτα της χρόνια επιτυχίες, αν δεν υπήρχε μία κυβέρνηση να την κατευθύνει. Αυτή την ανάγκη την είδαν οι επαναστατημένοι Έλληνες, γι’ αυτό, από την πρώτη κιόλας στιγμή, κατέβαλαν προσπάθεια να συγκροτήσουν κυβέρνηση.

Στην αρχή συγκρότησαν τοπικές κυβερνήσεις. Οι «Τοπικοί Οργανισμοί», όπως λέγονταν αυτές οι τοπικές κυβερνήσεις, ήταν: η Πελοποννησιακή Γερουσία για την Πελοπόννησο, η Γερουσία για τη Δυτική Στερεά Ελλάδα (Δυτική Χέρσος Ελλάδα) και ο Άρειος Πάγος για την Ανατολική Στερεά (Ανατολική Χέρσος Ελλάδα).

Οι τοπικές όμως κυβερνήσεις αδυνατούσαν να ελέγξουν την Επανάσταση σε όλη τη χώρα και να συντονίσουν τον αγώνα σε στεριά και θάλασσα. Ήταν απαραίτητο να γίνει κεντρική κυβέρνηση. Έτσι, αποφασίστηκε να εκλέξει ο λαός βουλευτές, παραστάτες του έθνους, όπως τους είπαν, που θα αποτελούσαν την Εθνοσυνέλευση η οποία θα έπαιρνε σημαντικές αποφάσεις. Μέσα στα τρία πρώτα χρόνια της Επανάστασης έγιναν εκλογές για δύο εθνοσυνελεύσεις.

Α΄ Εθνοσυνέλευση

Η Α΄ Εθνοσυνέλευση που έγινε στην Επίδαυρο το Δεκέμβριο του 1821,

1. ψήφισε το πρώτο ελληνικό σύνταγμα (Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδας),
2. κήρυξε την ανεξαρτησία των Ελλήνων και 
3. εξέλεξε δύο σώματα: τη Βουλή (βουλευτικό) με πρόεδρο το Δημήτριο Υψηλάντη  και την Κυβέρνηση (εκτελεστικό) με πρόεδρο τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο. 

Η σφραγίδα του Εκτελεστικού και του Βουλευτικού
με την απεικόνιση της θεάς Αθηνάς.

Τα πρώτα ζητήματα που απασχόλησαν την  Εθνοσυνέλευση ήταν η μορφή του νέου κράτους που θα δημιουργηθεί, ο τρόπος εκλογής της ηγεσίας του και ποιοι θα αναλάβουν τη Διοίκηση. Τα θέματα αυτά οδηγούν σε συγκρούσεις. Οι πρόκριτοι, που διοικούσαν τις κοινότητες από την εποχή της Τουρκοκρατίας, θεώρησαν ότι είναι φυσικό να εξακολουθούν να ελέγχουν την κατάσταση, διατηρώντας όπως και στο παρελθόν. Θέλουν να διατηρήσουν τα προνόμιά τους. Εμφανίζονται νέες ομάδες πολιτικών που διεκδικούν την εξουσία. 

Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Φαναριώτης που έπαιξε σημαντικό ρόλο ως πολιτικός στην Επανάσταση. Ο επίσης Φαναριώτης Θ. Νέγρης οργάνωσε τον Άρειο Πάγο.

Προέρχονται κυρίως από το Φανάρι, έχουν ευρωπαϊκή παιδεία και αρκετές γνώσεις για τη διοίκηση και οργάνωση του κράτους. Από την άλλη μερίδιο στην εξουσία ζητούν και οι στρατιωτικοί. Η διαμάχη αυτή μεταξύ των αντίπαλων ομάδων καταλήγει πολλές φορές σε ένοπλες συγκρούσεις με μεγάλες υλικές καταστροφές και ανθρώπινες απώλειες. Περνούν έτσι σε δεύτερη μοίρα οι πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον των Τούρκων.

Β΄ Εθνοσυνέλευση

Η Α΄ Εθνοσυνέλευση δεν έλυσε τα προβλήματα και οι διαμάχες συνεχίζονταν. Έτσι πραγματοποιήθηκε η Β΄ Εθνοσυνέλευση στο Άστρος της Κυνουρίας  τον Απρίλιο του 1823. Πρόεδρος της εθνοσυνέλευσης ορίστηκε ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης. Σ’ αυτήν οι αντιθέσεις πολιτικών και στρατιωτικών εκδηλώθηκαν εντονότερες και ήταν δύσκολο να βρεθεί συμβιβαστική λύση τη στιγμή μάλιστα που ήταν απαραίτητες η ομόνοια και η ομοψυχία. 

Η Β΄ Εθνοσυνέλευση:

1. ψήφισε νέο Σύνταγμα που ονομάστηκε «Νόμος της Επιδαύρου» (δείχνοντας τη συνέχεια του νέου Συντάγματος με το προηγούμενο)
2. κατάργησε τους τρεις τοπικούς οργανισμούς προκειμένου να ενισχυθεί η κεντρική εξουσία και
3. κατάργησε το αξίωμα της αρχιστρατηγίας, απόφαση που αν και χωρίς αναφορά στο όνομά του, καταργεί τη θέση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.

 Το τρίτο έτος της Επανάστασης (1823) δε συνέβησαν σημαντικά στρατιωτικά γεγονότα. Τα ταμεία της Οθωμανικής αυτοκρατορίας ήταν άδεια. Οι αντιζηλίες ανάμεσα στους πασάδες (διοικητές επαρχιών) ήταν συχνές και οι εξεγέρσεις των γενιτσάρων ήταν από τα κυριότερα προβλήματα στο εσωτερικό της Τουρκίας. Από την αδυναμία αυτή των Τούρκων δεν επωφελήθηκαν οι Έλληνες, για να ελευθερώσουν κι άλλες περιοχές. Χρήματα δεν υπήρχαν αρκετά. Επιπλέον ξέσπασαν έντονες διαμάχες για τον έλεγχο της εξουσίας ανάμεσα σε στρατιωτικούς και πολιτικούς. Οι θρίαμβοι των στρατιωτικών στις διάφορες μάχες με τους Τούρκους προκάλεσαν την αντιζηλία των πολιτικών. Η Επανάσταση κλονιζόταν από αυτές τις εσωτερικές διαμάχες και οι στιγμές που περνούσε ήταν κρίσιμες. Οι Τούρκοι, πάντως, συνέχισαν τις προσπάθειες να καταπνίξουν την Επανάσταση. Δυο στρατιές από την Ανατολική και τη Δυτική Ελλάδα κατευθύνθηκαν προς την Πελοπόννησο. 

Η επιχείρηση στην Ανατολική Ελλάδα απέτυχε. Στη Δυτική Στερεά την επιχείρηση ανέλαβαν ο Μουσταφά πασάς κι ο Ομέρ Βρυώνης. Θα τους ενίσχυαν και δυνάμεις από τη Θεσσαλία και την Ήπειρο για να καταλάβουν το Μεσολόγγι. 

[slideboom id=898051&w=425&h=370]

 Ο Μάρκος Μπότσαρης γεννήθηκε στο Σούλι το 1790 και ήταν ο δευτερότοκος γιος του Κίτσου Μπότσαρη (1754-1813), ηγετικής μορφής της φάρας των Μποτσαραίων. Μετά την κατάληψη του Σουλίου από τον Αλή Πασά το 1803 και τις διώξεις των Σουλιωτών που ακολούθησαν, κατέφυγε με τον πατέρα του και άλλους συμπατριώτες του πρώτα στην Πάργα και στη συνέχεια στην Κέρκυρα. Το 1814  έγινε μέλος της Φιλικής Εταιρίας.

Το Μεσολόγγι εκείνα τα χρόνια ήταν το οικονομικό και πολιτικό κέντρο της Δυτικής Χέρσου Ελλάδας (σημερινής Δυτικής Στερεάς Ελλάδας). Μετά την καταστροφική μάχη του Πέτα (4 Ιουλίου 1822) μέρος των αποδεκατισμένων ελληνικών δυνάμεων κατάφερε να φτάσει στο Μεσολόγγι και βάλθηκε να το οχυρώνει, ώστε να καθυστερήσουν οι Τούρκοι πολιορκώντας το.

Οι τουρκικές δυνάμεις υπό την αρχιστρατηγία του Ομέρ Βρυώνη κατευθύνονται προς τη Δυτική Ελλάδα και ανασυντάσσονται στο Βραχοχώρι (σημ. Αγρίνιο) δύο ώρες πεζοπορία από το Μεσολόγγι. Ο Γιουσούφ Πασάς με τον στόλο του συμπλήρωνε τον αποκλεισμό της πόλης από τη θάλασσα.

Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και ο Μάρκος Μπότσαρης με τα λείψανα του εκστρατευτικού σώματος του Πέτα ανέλαβαν την υπεράσπιση της πόλης. Το Μεσολόγγι ήταν ευπρόσβλητο από ξηράς και προστατευόταν από ένα χαμηλό περιτείχισμα κατασκευασμένο στις αρχές της Επανάστασης. 

Η δύναμη των πολεμιστών δεν υπερέβαινε τους 700 άνδρες, ενώ χρειάζονταν τουλάχιστον επταπλάσιοι υπερασπιστές. Στους προμαχώνες δεν υπήρχαν παρά μόνο 14 πυροβόλα. Τα πολεμοφόδια και τα τρόφιμα μόλις έφθαναν για ένα μήνα. Η θέση των πολιορκουμένων ήταν απελπιστική.

Ο Μπότσαρης, στα τέλη του φθινοπώρου του 1822 ήρθε σ’ επαφή με τον Τούρκο πασά Ομέρ Βρυώνη, που πολιορκούσε το Μεσολόγγι και άρχισε διαπραγματεύσεις μαζί του για την παράδοση της πόλης. Κέρδισε έτσι χρόνο, αναγκάζοντας τα οθωμανικά στρατεύματα όταν ήρθε ο χειμώνας να αποχωρήσουν προσωρινά.

Το καλοκαίρι του 1823 ο Σουλτάνος έστειλε στη Στερεά Ελλάδα τον Μουσταφά Πασά με πολυάριθμο στρατό και στόχο την άλωση του Μεσολογγίου. Οι τουρκικές δυνάμεις στρατοπέδευσαν στη θέση Κεφαλόβρυσο, κοντά στο Καρπενήσι.

Η ελληνική κυβέρνηση, για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, διόρισε στρατηγό το Μάρκο Μπότσαρη. Αυτό όμως δυσαρέστησε τους άλλους οπλαρχηγούς. Ο Μπότσαρης κάλεσε τους οπλαρχηγούς να συμφιλιωθούν και ενωμένοι να χτυπήσουν τους Τούρκους. Ο ίδιος, σχίζοντας το δίπλωμα της αρχιστρατηγίας και δίνοντας ένα λαμπρό παράδειγμα ανωτερότητας, πήρε τους λίγους Σουλιώτες του και κίνησε ν’ αντιμετωπίσει το στρατό του Μουσταφά.

 

   

  Το σημείο που έπεσε νεκρός στο Κεφαλόβρυσο

Η ιστορία του ανθρώπου συμβαδίζει με την ιστορία του νερού. Ο άνθρωπος επιδιώκει να ζει κοντά σε περιοχές που διαθέτουν νερό. Το σύνολο των περιοχών γλυκού νερού, όπως είναι οι ποταμοί και οι λίμνες αποτελούν το υδρογραφικό δίκτυο, το οποίο εξυπηρετεί την ύδρευση(δ), την άρδευση(β) για την παραγωγή ενέργειας και τη βιομηχανία και τις ανάγκες του ανθρώπου για μετακινήσεις(ε), ψυχαγωγία(γ) κ.λπ.

 Ύδρευση: παροχή πόσιμου νερού για την ικανοποίηση καθημερινών αναγκών.

 Άρδευση:  πότισμα καλλιεργημένων χωραφιών.

Παραγωγή ενέργειας : τα υδροηλεκτρικά εργοστάσια παράγουν ηλεκτρικό ρεύμα χρησιμοποιώντας την κινητική ενέργεια του νερού που πέφτει με ορμή από ένα φράγμα.

Μετακίνηση: πλεύση ποταμόπλοιου σε πλωτό ποταμό για τη μεταφορά ανθρώπων.

Ψυχαγωγία: αθλήματα όπως rafting (ράφτινγκ), κανόε καγιάκ ή μια απλή βαρκάδα στα ήρεμα νερά ενός ποταμού ή μιας λίμνης. 

 Κλικ στην εικόνα για να δείτε το βίντεο:

Νερό, η πηγή της ζωής
Το βίντεο αναφέρεται στο πιο σημαντικό συστατικό της ζωής, το νερό, το οποίο καλύπτει τα ¾ της επιφάνειας της γης.

Ποτάμια και αρχαίοι πολιτισμοί

Η σημασία του νερού για τον άνθρωπο γίνεται εμφανής και από το γεγονός ότι πολλοί μεγάλοι αρχαίοι πολιτισμοί εμφανίστηκαν γύρω από μεγάλα ποτάμια.Ειδικότερα:

• ο πολιτισμός της Μεσοποταμίας στήριξε την ανάπτυξή τoυ στους ποταμούς Τίγρη και Ευφράτη,
• ο πολιτισμός της Αιγύπτου στο Νείλο,
• ο πολιτισμός της Κίνας στον Κίτρινο ποταμό (Χουάνγκ Χο)και
• ο ινδικός πολιτισμός στους ποταμούς Γάγγη και Ινδό.

Στη Μεσοποταμία, μια πολύ εύφορη χώρα, με εκτεταμένες πεδιάδες , που ποτίζονται από τους ποταμούς Τίγρη και Ευφράτη  έζησαν από πολύ νωρίς λαοί που ανέπτυξαν σημαντικότατους πολιτισμούς…

Οι λαοί της Μεσοποταμίας: Σουμέριοι, Ακκάδιοι, Βαβυλώνιοι, Αιγύπτιοι, Φοίνικες,  Εβραίοι, Χετταίοι, Μήδοι και Πέρσες.

Στην εύφορη κοιλάδα του Νείλου αναπτύχθηκε ένας από τους σημαντικότερους πολιτισμούς της Ανατολικής Μεσογείου , ο Αιγυπτιακός.

 Η Αρχαία Κίνα δημιούργησε  ένα μεγάλο πολιτισμό, η επιρροή του οποίου εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη νοτιοανατολική Ασία χάρη στον Κίτρινο ποταμό (Χουάγκ Χο) και τον Γιανγκ Τσε.

Ο Ινδός και ο Γάγγης, ποταμοί στην Ινδία, αποτελούν στην κυριολεξία πηγή ζωής, εφόσον συντηρούν εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους. Και οι δύο χαίρουν της εκτίμησης των ανθρώπων για όσα τους παρέχουν. Ο Γάγγης θεωρείται ο πιο ιερός ποταμός από τους Ινδουιστές.

Πλωτοί ποταμοί

Ο Δούναβης και ο Μισισιπής είναι στο μεγαλύτερο μέρος τους πλωτοί ποταμοί, δηλαδή επιτρέπουν τη συγκοινωνία με ποταμόπλοια. Κάνε κλικ στην παρακάτω εικόνα για να… πλεύσεις στον Δούναβη. 

Οι παραποτάμιες πόλεις έχουν πολλά οφέλη από τους ποταμούς. Μια πόλη που είναι χτισμένη στις όχθες ενός μεγάλου πλωτού ποταμού, σε σχέση με μια άλλη πόλη που είναι μακριά από οποιοδήποτε υδρογραφικό δίκτυο μπορεί ευκολότερα και σε μεγαλύτερο βαθμό να αναπτύξει: τη γεωργία, τη ναυτιλία, το εμπόριο.

Κάντε κλικ στην εικόνα και εντοπίστε στον παγκόσμιο χάρτη τα ποτάμια που μελετήσαμε.

Η σημασία του νερού για τη ζωή μας

Αξιοποίηση του υδρογραφικού δικτύου

Το 3000 π.Χ. κατά τη μινωική περίοδο αναπτύχθηκαν όλες οι χρήσεις του νερού. Οι ανασκαφές στα ανάκτορα της Κνωσού αποκάλυψαν ένα τέλειο αποχετευτικό σύστημα, λουτρά και εγκαταστάσεις για γεωργική εκμετάλλευση του νερού. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος από πολύ παλιά είχε συνδέσει τη ζωή του με το γλυκό νερό.

Ανθρώπινες δραστηριότητες που μειώνουν τις διαθέσιμες ποσότητες του γλυκού νερού.

Η ποσότητα του νερού στον πλανήτη μας είναι σταθερή στη διάρκεια της ζωής της Γης. Το νερό ανακυκλώνεται συνεχώς ακολουθώντας το γνωστό υδρολογικό κύκλο (κύκλος του νερού). Αυτό που μεταβάλλεται καθημερινά είναι η ποιότητα αλλά και η ποσότητα του προσβάσιμου νερού.

Ανθρώπινες δραστηριότητες που μειώνουν τις διαθέσιμες ποσότητες γλυκού νερού:

1.    γεωργική εκμετάλλευση
2.    μόλυνση
3.    κατανάλωση από βιομηχανίες & εργοστάσια
4.    προσωπική χρήση

Απόβλητα και σκουπίδια σε ποτάμι

Δραστηριότητα που επίσης μειώνει τις διαθέσιμες ποσότητες του γλυκού νερού είναι και η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων ,  που προκαλούν πολλά προβλήματα σε λίμνες και ποτάμια (ευτροφισμός, καταστροφή πανίδας και χλωρίδας), από τις οποίες οι άνθρωποι προμηθεύονται πόσιμο νερό. Στη φωτογραφία νεκρά ψάρια στον Πηνειό ποταμό.

Πώς θα είναι άραγε η ζωή μας το έτος 2070 , αν συνεχίσουμε με τον ίδιο ρυθμό την σπατάλη των αποθεμάτων νερού;

• Ποια από τις ηπείρους θα υποφέρει περισσότερο από την έλλειψη νερού;
• Σε ποιες περιοχές του πλανήτη μας υπάρχουν πολύ σοβαρά ζητήματα που σχετίζονται με το νερό; (κλικ στην εικόνα)

Ο εφιάλτης της ξηρασίας

Η ανομβρία και η ξηρασία είναι μια απειλή για τις χώρες της Μεσογείου. Πολλές φορές η κακή διαχείριση των υδατικών πόρων επιτείνει το πρόβλημα. Σε παγκόσμιο επίπεδο η κλιματική αλλαγή σε συνδυασμό με το εκρηκτικό δημογραφικό πρόβλημα και την εντατική καλλιέργεια και κτηνοτροφία επιταχύνουν την υποβάθμιση του εδάφους με αποτέλεσμα την ερημοποίηση πολλών περιοχών. (κλικ στην εικόνα)

Εξοικονόμηση νερού

Κάνε κλικ στην παραπάνω εικόνα και δες με ποιους τρόπους θα μπορούσαμε να εξοικονομήσουμε πόσιμο νερό στο σπίτι, στο σχολείο, στη γεωργία και στη βιομηχανία.

Παιχνίδια από τη σελίδα της ΕΥΔΑΠ.

Οι αρχικές επιτυχίες των Ελλήνων επαναστατών θορύβησαν την Υψηλή Πύλη. Την άνοιξη του 1822 στάλθηκε στη Στερεά Ελλάδα, επικεφαλής πολυάριθμης στρατιωτικής δύναμης, ο Δράμαλης με σκοπό να καταστείλει την Επανάσταση. Παγιδεύτηκε όμως και γνώρισε βαριά ήττα στα Δερβενάκια, στις 26 Ιουλίου του 1822.

[slideboom id=670187&w=425&h=370]   [slideboom id=879321&w=425&h=370]

Απόσπασμα από την εκπομπή “Η Μηχανή του Χρόνου”.

Απόσπασμα από την ελληνική ταινία “Παπαφλέσσας”

Κατά τη διάρκεια του 1821, οι Τούρκοι έστειλαν στην Πελοπόννησο τρία ασκέρια, για να καταπνίξουν την Επανάσταση. Κανένα τους όμως δεν τα κατάφερε λόγω της γενναίας αντίστασης των Ελλήνων αγωνιστών της Στερεάς Ελλάδας.Το ένα από αυτά διοικούσε ο Μαχμούτ, που ονομαζόταν και Δράμαλης επειδή καταγόταν από τη Δράμα.

 Ο Μαχμούτ Δράμαλης Πασάς (Mahmud Dramali Pasha) γεννήθηκε το 1780 στη Δράμα, εξ ου και το προσωνύμιο Δράμαλης, με το οποίο είναι γνωστός. Γόνος διακεκριμένης μουσουλμανικής οικογένειας της πόλης, με διασυνδέσεις στο σουλτανικό περιβάλλον, ανατράφηκε στο περιβάλλον των ανακτόρων του σουλτάνου Σελίμ Γ’. Εκπαιδεύτηκε σε στρατιωτικές σχολές και συμμετείχε σε εκστρατείες του Οθωμανικού στρατού στα Βαλκάνια και την Αίγυπτο. 

Την άνοιξη του 1822, αφού συγκέντρωσε στην Υπάτη 18.000 στρατιώτες (πεζούς και ιππείς), πυροβόλα και εκατοντάδες μεταφορικά ζώα, κατευθύνθηκε νότια.
Χωρίς να συναντήσει αντίσταση ο δυνατός στρατός του Δράμαλη πυρπόλησε τη Θήβα και μέσω των Μεγάρων πέρασε με τον πολυάριθμο στρατό του στην Κόρινθο. Από εκεί έφτασε μέχρι το Άργος.

Όλοι, μπροστά στο θέαμα του μεγάλου στρατού τρέπονται σε φυγή, εκτός από τον Κολοκοτρώνη, που θεωρεί ότι ο Δράμαλης δεν είναι ανίκητος.

Ο στρατός του Δράμαλη στην πεδιάδα του Άργους. Φαίνονται τα χαρακτηριστικά εμβλήματα του πασά, οι τρεις δηλαδή ιππούριδες στα κοντάρια με την ημισέληνο
(Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Ο Κολοκοτρώνης οδηγεί τους αγωνιστές στην μάχη.(πίνακας του Ν. Βαρβέρη, συλλογή Κουτλίδη)

Τότε ο Κολοκοτρώνης μαζί με άλλους αγωνιστές έκλεισε τα περάσματα, και απομόνωσε τη στρατιά του Δράμαλη στην πεδιάδα της Αργολίδας.Εφάρμοσε την τακτική της “καμένης γης” και έτσι οι Τούρκοι δεν έβρισκαν τροφή και νερό στον κάμπο του Άργους.

Οι οπλαρχηγοί πιστεύουν ότι ο Δράμαλης θα συνεχίσει την πορεία του για την Τρίπολη εκτός από τον Κολοκοτρώνη, που είναι βέβαιος ότι ο πασάς θα γυρίσει πίσω στην Κόρινθο.

Εξαντλημένοι από την πολιορκία του κάστρου, από την έλλειψη τροφής και τις ασθένειες, οι Οθωμανοί αποφάσισαν να επιστρέψουν στην Κόρινθο. Όμως οι τέσσερις οδοί διαφυγής είχαν καταληφθεί έγκαιρα από τις ελληνικές δυνάμεις, με εντολή του Κολοκοτρώνη. Ο ίδιος έπιασε το στενό των Δερβενακίων με 2.500 πολεμιστές, κρύβοντας μέσα σε θάμνους 800 από αυτούς.

Η μάχη στα στενά των Δερβενακίων, όπου η στρατηγική ευφυΐα του Κολοκοτρώνη και ο ηρωισμός του Νικηταρά χάρισαν στα ελληνικά όπλα μια λαμπρή νίκη (πίνακας του Θ. Βρυζάκη, συλλογή Κουτλίδη)

Στις 26 Ιουλίου του 1822 έγινε φονική μάχη στα Δερβενάκια, κατά την οποία οι Τούρκοι στρατιώτες παγιδεύτηκαν. Στη μάχη εκτός του Κολοκοτρώνη διακρίθηκαν ο Δημήτριος Υψηλάντης, ο Παπαφλέσσας και ιδιαιτέρως ο Νικήτας Σταματελόπουλος, γνωστότερος ως Νικηταράς, που έλαβε το προσωνύμιο Τουρκοφάγος. Όσοι κατάφεραν να σωθούν, κατέφυγαν στην Κόρινθο. Στα χέρια των Ελλήνων έπεσαν πολλά λάφυρα, ενώ ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ανακηρύχθηκε αρχιστράτηγος.

Έχοντας χάσει το 1/5 του στρατεύματος του, πολεμικό υλικό και πολλά ζώα, ο Δράμαλης πέθανε από τη λύπη του στην Κόρινθο στις 26 Οκτωβρίου 1822. Η Επανάσταση για άλλη μια φορά είχε σωθεί.

Του Δράμαλη

Φύσα, μαΐστρο δροσερέ κι αέρα του πελάγου, 
να πας τα χαιρετίσματα στου Δράμαλη τη μάννα.
Της Ρούμελης οι μπέηδες, του Δράμαλη οι αγάδες
στο Δερβενάκι κείτονται, στο χώμα ξαπλωμένοι.
Στρωμά’χουνε τη μαύρη γης, προσκέφαλο λιθάρια
και γι’απανωσκεπάσματα του φεγγαριού τη λάμψη.

Κ’ένα πουλάκι πέρασε και το συχνορωτάνε:
«Πουλί, πως πάει ο πόλεμος, το κλέφτικο ντουφέκι;
Μπροστά πάει ο Νικηταράς, πίσω ο Κολοκοτρώνης, 
και παραπίσω οι Ελληνες με τα σπαθιά στα χέρια».

Γράμματα πάνε κι έρχονται στων μπέηδων τα σπίτια.
Κλαίνε τ’αχούρια γι’άλογα και τα τζαμιά για Τούρκους, 
Κλαίνε μαννούλες για παιδιά, γυναίκες για τους άντρες.

Από τις ναυτικές επιχειρήσεις του ελληνικού στόλου ξεχωρίζουν οι καταδρομικές ενέργειες του Κωνσταντίνου Κανάρη. Ο μπουρλοτιέρης από τα Ψαρά πραγματοποίησε πολλές παράτολμες αποστολές, όπως η πυρπόληση της ναυαρχίδας του τουρκικού στόλου, η οποία μάλιστα ονομαζόταν «Μπουρλότα σαϊμάζι» (καταφρονήτρα των πυρπολικών).

[slideboom id=669763&w=425&h=370]

Τα πυρπολικά

Αρχικά ονομαζόταν μπουρλότο. Η ονομασία κατάγεται από το βυζαντινό (ο) «μπούρλος» που σήμαινε στουπί κι από το βενετσιάνικο «burloto». Από τα 1825, το είπαν πυρπολικό. Η λέξη προέρχεται από το αρχαίο ρήμα πυρπολώ που σημαίνει περιφέρομαι και καταστρέφω με φωτιά.

Από τις αρχές του 1800 ως τα 1900, μια περίοδο που συχνά αναφέρεται ως η «χρυσή εποχή του πανιού» στην θαλάσσια ιστορία, τα πυρπολικά έδρασαν με μεγάλη επιτυχία. Τα πυρπολικά αποτελούσαν τρομακτική απειλή. Σκορπούσαν τον τρόμο, και μόνο στη θέα τους, πριν ακόμα πλησιάσουν τον στόχο. Κι αν το πλοίο στόχος ήταν αγκυροβολημένο ή για διάφορους λόγους είχε περιορισμένα περιθώρια κίνησης, η δουλειά των πυρπολικών γινόταν πιο εύκολη: Αφήνονταν να τα παρασύρει ο άνεμος και να τα στείλει στα υποψήφια θύματά τους. Στην ανοιχτή θάλασσα, ένας καλός χειρισμός μπορούσε να τα αποφύγει. Και, στη συνέχεια, μια εύστοχη βολή κανονιού να τα βυθίσει. Στις πιο πολλές περιπτώσεις, όμως, τα πυρπολικά κατευθύνονταν στον στόχο τους με το πλήρωμά τους μέσα σ’ αυτά. Με γάντζους, οι πυρπολητές τα προσκολλούσαν στο εχθρικό πλοίο, έβαζαν φωτιά και τα εγκατέλειπαν. Πρώτοι Έλληνες μπουρλοτιέρηδες υπήρξαν οι Ψαριανοί. Έμαθαν να κατασκευάζουν τα πυρπολικά, από τον Παριανό Ιωάννη Δημουλίτσα, γνωστότερο με το παρατσούκλι «Πατατούκος».

Η πρώτη χρήση πυρπολικού στην επανάσταση.

Πρώτος χρησιμοποίησε πυρπολικό ο Ψαριανός Δημήτριος Παπανικολής, στις 27 Μαΐου του 1821 στη ναυμαχία της Ερεσσού.

 Παπανικολής Δημήτριος 

(Ψαρά 1790 – Αθήνα 1855) 

Θαρραλέος μπουρλοτιέρης, με πολλά ναυτικά ανδραγαθήματα σε όλη τη διάρκεια του απελευθερωτικού Αγώνα. Στις 27 Μαΐου 1821, στην Ερεσσό της Μυτιλήνης, ανατίναξε τουρκικό δίκροτο που κατευθυνόταν στην Πελοπόννησο. Το ίδιο επανέλαβε και στη ναυμαχία του Γέροντα προκαλώντας με τους συντρόφους του πυρπολητές τον τρόμο στον οθωμανικό στόλο.

Κωνσταντίνος Κανάρης

Ηγετική μορφή του ’21, στρατιωτικός και πολιτικός. Γεννήθηκε το 1793 ή το 1795 στα Ψαρά, στους κόλπους μιας οικογένειας με μεγάλη ναυτική παράδοση. Ο Κωνσταντής έμεινε ορφανός από μικρός και ακολούθησε το ναυτικό επάγγελμα με το επίθετο Κανάρης. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση, ήταν από τους πρώτους που έλαβαν μέρος στον Αγώνα. Κατατάχθηκε ως απλός ναύτης στον ψαριανό στολίσκο, που συγκρότησε ο φίλος του Νικολής Αποστόλης. Από τις πρώτες επιχειρήσεις άρχισε να εξειδικεύεται στα πυρπολικά και να γίνεται ο φόβος και ο τρόμος του τουρκοαιγυπτιακού στόλου. Η φήμη του γρήγορα ξεπέρασε τα στενά όρια του ελληνικού χώρου και έγραψαν γι’ αυτόν ο λόρδος Βύρων, ο Βίκτωρ Ουγκώ, ενώ ο άγγλος ιστορικός Γκόρντον σημείωνε «είναι ο πιο έξοχος εκπρόσωπος του ηρωισμού, που η Ελλάδα όλων των εποχών μπορεί να υπερηφανεύεται».

Οι κυριότερες πολεμικές ενέργειες του Κανάρη στην Επανάσταση του ’21.

Ιούνιος 1822 : Με το πυρπολικό του παίρνει εκδίκηση για την καταστροφή της Χίου. Ανατινάζει στο λιμάνι τη ναυαρχίδα του τουρκικού στόλου. Βρίσκουν το θάνατο ο αρχιναύαρχος Καρά Αλής με 2.000 Οθωμανούς ναύτες και στρατιώτες.

28 Οκτωβρίου 1822 :  Ανατινάζει τουρκικό δίκροτο στο στενό μεταξύ Τενέδου και Τρωάδας. Επρόκειτο για την υποναυαρχίδα του νέου αρχιναυάρχου Κακλαμάν Μεχμέτ Πασά, που είχε διαδεχθεί τον Καρά Αλή. 800 νεκροί Οθωμανοί.

5 Αυγούστου 1824: Πυρπολεί τουρκική φρεγάτα κοντά στη Σάμο , εκδικούμενος την καταστροφή της Κάσου και της πατρίδας του. 600 νεκροί Οθωμανοί.

23 – 24 Σεπτεμβρίου 1824 : Πυρπολεί τουρκική κορβέτα στα ανοιχτά της Μυτιλήνης.

10 Αυγούστου 1825 : Και η τολμηρότερη ενέργεια του: αποπειράται να πυρπολήσει τον αιγυπτιακό στόλο στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας . Το εγχείρημα απέτυχε, λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών.

Τα αξιώματα του Κανάρη.

Ο Κανάρης κέρδισε την εκτίμηση και των συναγωνιστών του και για τη σωφροσύνη του χαρακτήρα του. Γι’ αυτό ανήλθε και στα υψηλότερα αξιώματα της Πολιτείας μετά την απελευθέρωση. Ανέλαβε υπουργός Ναυτικών στην κυβέρνηση Ρούφου και δύο φορές πρωθυπουργός (5 Μαρτίου 1864 – 16 Απριλίου 1864, 27 Ιουλίου 1864 – 2 Μαρτίου 1865). Κατόπιν αποσύρθηκε της πολιτικής και ιδιώτευσε στο σπίτι του στην Κυψέλη (Κυψέλης 56), όπου καθημερινά δεχόταν φίλους και θαυμαστές του. Στις 26 Μαΐου 1877, σε ηλικία 82 ετών, επανήλθε στην πολιτική και ανέλαβε πρωθυπουργός στην οικουμενική κυβέρνηση που σχηματίστηκε για να αντιμετωπίσει τις ενδεχόμενες συνέπειες από τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο. Ο «ναύαρχος», όπως τον αποκαλούσε ο λαός, πέθανε επί των επάλξεων της πολιτικής στις 2 Σεπτεμβρίου 1877 και κηδεύτηκε με μεγαλοπρέπεια στο Α’ Νεκροταφείο.

Η πορεία των δύο ένδοξων καπετάνιων του αγώνα, του Ανδρέα Μιαούλη και του Κωνσταντίνου Κανάρη, από την εκπομπή «Μηχανή του Χρόνου».

Οι Έλληνες επαναστάτες στην Πελοπόννησο με επικεφαλής τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη αποφάσισαν να πολιορκήσουν την Τριπολιτσά, που ήταν η στρατιωτική έδρα των Τούρκων στην περιοχή. Η άλωσή της, τον Σεπτέμβριο του 1821, τόνωσε το ηθικό των Ελλήνων.

[slideboom id=666998&w=425&h=370]

     Από τις πρώτες μέρες της έναρξης της μεγάλης ελληνικής επανάστασης του 1821, όλα τα κάστρα του Μοριά, το ένα μετά το άλλο, άρχισαν να πέφτουν στα χέρια των Ελλήνων. Όμως η Τριπολιτσά η σημαντικότερη πόλη της Πελοποννήσου που είχε και την έδρα της η Τουρκική εξουσία, ήταν ακόμη τουρκοκρατούμενη, που αν έπεφτε και αυτή τότε θα αισθάνονταν όλοι ελεύθεροι. Γι’ αυτό ο Θ. Κολοκοτρώνης, ο αρχηγός των επαναστατημένων όπλων του Μοριά, είχε συλλάβει την μεγάλη ιδέα της πολιορκίας και της άμεσης κατάληψης της.

Η στρατηγική σύλληψη του Κολοκοτρώνη δεν έγινε αμέσως αποδεκτή, επειδή προϋπέθετε οργανωμένο στρατό, που μέχρι τότε δεν υπήρχε. Ο Κολοκοτρώνης με επιμονή και πειστικότητα, αντέστρεψε το αρνητικό για την άποψή του κλίμα, μεταξύ των οπλαρχηγών κι έτσι στα μέσα Απριλίου, αποφασίστηκε ο αποκλεισμός της Τριπολιτσάς σε πρώτη φάση, ώστε να διακοπεί κάθε δυνατότητα επικοινωνίας και ανεφοδιασμού της πόλης.

Η Τριπολιτσά

Η Τριπολιτσά κατά την β΄ τουρκοκρατία υπήρξε το σημαντικότερο διοικητικό, στρατιωτικό και οικονομικό κέντρο του Μοριά, με ιδιαίτερη στρατηγική θέση, καθώς ήταν στο κέντρο, έλεγχε τις οδούς σχεδόν προς τις όλες μεγάλες πόλεις της Πελοποννήσου, (προς Πάτρα, Ναύπλιο, Άργος, Καλαμάτα, Σπάρτη, Γαστούνη και Καλάβρυτα).  Η Τριπολιτσά ήταν περιτοιχισμένη από δυνατό φρούριο και είχε επτά πύλες και σε κάθε πύλη ήταν μια ντάπια (πύργο) με κανόνια. Το ύψος του κάστρου ήταν πεντέμισι μέτρα και ανάλογα με το ανάγλυφο του εδάφους, σ’ άλλα μέρη ψηλότερο και σ’ άλλα χαμηλότερο. Οι έξι πύλες είχαν το όνομα της πόλης στην οποία οδηγούσε ο ανάλογος δρόμος. Υπήρχαν έτσι οι πύλες του Αγίου Αθανασίου, των Καλαβρύτων, του Λεονταρίου, του Μιστρά, της Καρύταινας και του Ναυπλίου. Η εβδόμη πύλη ονομαζόταν πύλη του σαραγιού. Ο δρόμος που διερχόταν απ’ αυτήν κατάληγε στο σεράγι, δηλαδή στην οικία του Πασά που ήταν και το διοικητήριο.

Σε κάθε πύλη υπήρχε και ένας πυργίσκος με πυροβόλα, η λεγόμενη ντάπια. Συνολικά οι Τούρκοι διέθεταν 30 πυροβόλα, εκ των οποίων μόνο 18 βρίσκονταν σε αρίστη κατάσταση. Τα πυροβόλα είχαν την ευχέρεια να παρεμποδίζουν κάθε εχθρική προσπάθεια για κατάληψη του κάστρου. Σε αντιστάθμισμα, οι Έλληνες κατασκεύασαν, ένα πρόχειρο κλειστό προμαχώνα ακριβώς απέναντι από την μεγάλη ντάπια και εγκατέστησαν εκεί ένα τμήμα από Μιστριώτες, οι οποίοι με εξαιρετικά εύστοχους πυροβολισμούς κατόρθωσαν σε σύντομο διάστημα να καθηλώσουν τους Τούρκους πυροβολητές.

Κατά την περίοδο της κήρυξης της επανάστασης είχε διορισθεί ο Χουρσίτ Μεχμέτ  Πασάς της Πελοποννήσου (Μόρα Βαλεσί), ο οποίος ανέλαβε την εξουσία λίγο πριν την επανάσταση και αμέσως διατάχθηκε από την Πύλη να εκστρατεύσει στα Γιάννενα κατά του Αλή Πασά. Στη θέση του ο Χουρσίτ άφησε το Μεχμέτ Σαλίχ πασά. Με την κήρυξη της επανάστασης, ο Χουρσίτ πασάς απέστειλε στο Μοριά δύναμη από 4000 Τουρκαλβανούς υπό τον κεχαγιάμπεη Μουσταφά Πασά (Μουσταφάμπεης) για να ενισχύσει την πολιορκούμενη πόλη. Στην Τρίπολη τότε διέμεναν οι πιο πλούσιοι και σημαντικότεροι Τούρκοι αξιωματούχοι.

Η μάχη στο Βαλτέτσι

Αποφασιστικής σημασίας για την έκβαση της πολιορκίας της Τριπολιτσάς στάθηκε η νίκη στο Βαλτέτσι (12-13 Μαΐου 1821), εναντίον ισχυρής τουρκικής δύναμης με αρχηγό τον κεχαγιάμπεη Μουσταφά. Ο Μουσταφάς, επικεφαλής ισχυρού σώματος 4.000 ανδρών, επεχείρησε να αιφνιδιάσει τους στρατοπεδευμένους Έλληνες στο Βαλτέτσι. Οι λίγοι υπερασπιστές του στρατοπέδου, υπεραμύνθηκαν ηρωικά. Στη συνέχεια κατέφθασαν προς ενίσχυση και άλλα ελληνικά σώματα και οι Έλληνες με τους Θ. Κολοκοτρώνη, Δ. Πλαπούτα, Αναγνωσταρά και μ’ άλλους αντεπετέθηκαν και κατατρόπωσαν τους Τούρκους, που υπέστησαν μια τεράστια πανωλεθρία όπου απώλεσαν πολλούς στρατιώτες, υποζύγια και οπλισμό.

Στις 18 Μαΐου 1821 ο Κολοκοτρώνης μετά την μεγάλη νίκη που πέτυχε χάρις στην στρατηγική του στο Βαλτέτσι, περήφανος πια για το κατόρθωμά του, στέλνει μια επιστολή στον Κεχαγιάμπεη Μουσταφά Πασά, σαν αρχηγός του ελεύθερου στρατού του Μοριά. γράφοντας:

«Από εμένα το Θοδωράκη Κολοκοτρώνη, άρχοντα των ακαταμάχητων ελληνικών στρατευμάτων, εις εσένα το Μουσταφά κεχαγιά βελή: …Εστοχάσθης ότι απερνώντας με ολίγους λουφετσήδες (μισθωτούς) επάνω εις τον Μορέα, πως εύκολα ήθελε φοβίσεις τα ανδρεία άρματά μας και το εύκολον απέρασμά σου από Βοστίτσαν έως αυτού δια την απροφυλαξίαν των εκεί μερών… σε έκαμε να φθάσεις εις μίαν κακήν υπερηφάνιαν και να τολμήσεις εναντίον των ανδρείων ελληνικών στρατευμάτων μας κατά το Βαλτέτσι, διά να πάθεις όσα έπαθες και να πάρεις εις το λαιμόν σου τόσους όμοπιστούς σου… Ιδού που στέλνομε το παρόν να κάνετε σεΐρι, ότι εμείς έχουμεν προσταγήν από τον πρίγκιπα, όχι τους Τούρκους μόνο που δεν κάνουν ιταέτι (υποταγή) να πολεμήσωμεν, αλλά και όσους δικούς μας τουρκοφρονούν. Αρκετά σου είναι αυτά διά να σε φέρουν εις αίσθησιν και ήξευρε ότι, αν δεν υπακούσεις να παραδώσεις τα άρματα, θα σου τα πάρωμεν με την ανδρεία μας τα άρματα, όπου τα έχομεν εις τα ρουθούνια σας και αν θέλεις δοκίμασε άλλην μίαν φοράν, όχι κλέπτικα αλλά παλικαρίσια, επειδή κι εγώ, αφού εμβήκες μέσα επρόσμενα να μου στείλεις την είδησιν να πολεμήσωμεν ταχτικά, επειδή και εμείς την ρέγουλα των αρμάτων την εμάθαμεν και την ηξεύρομεν, κι αν εσένα δε σου βαστά να έλθεις σαν παλικάρι ταχτικά απάνω μου και δεν βαριεστάς από τον κλέπτικόν σου τρόπον, ήξευρε ότι εγώ έρχουμαι απάνω σου και σου δίδω μίαν ημέραν πρωτύτερα την είδησιν, δια να ετοιμασθείς. Ταύτα και καλές αντάμωσες εις το σαράγι σου μέσα.

Θοδωράκης Κολοκοτρώνης, πρώτο έτος ελευθερίας. Μαΐου 18».

Το γράμμα αυτό ήταν η ειδοποίηση πως άρχιζε η πολιορκία της Τρίπολης, μ’ όλους τους κανόνες και όχι από κλέφτες, παρά από τον τακτικό στρατό, του ελεύθερου λαού του Μοριά, που είχε την τιμή να τον διοικεί. Και ήταν ακόμη η επίσημη πρόσκληση για παράδοση, πριν αρχίσουν οι καινούργιες εχθροπραξίες.

Η δύναμη των πολιορκητών συνεχώς ενισχυόταν και τις παραμονές της Άλωσης είχε φθάσει τους 10.000 άνδρες. Ο κλοιός γύρω από την Τριπολιτσά έσφιγγε διαρκώς και η πόλη υπέφερε, λόγω της έλλειψης τροφίμων, και νερού. Η κατάσταση των πολιορκημένων έγινε δύσκολη όχι μόνο από την έλλειψη τροφίμων αλλά και από τις συνεχόμενες ήττες των τουρκικών στρατευμάτων σε μάχες όπως στο Λεβίδι, στο Βαλτέτσι, στη Γράνα και στα Δολιανά και διαφαινόταν πλέον η κατάληψη της Τριπολιτσάς.

23 Σεπτεμρίου 1821 – Η άλωση της Τριπολιτσάς

Στις 23 Σεπτεμβρίου 1821, ενώ οι Τούρκοι αξιωματούχοι συνεδρίαζαν στο σαράγι, ένας Τσάκωνας αγωνιστής από τον Πραστό, ο Μανώλης Δούνιας, που είχε φιλία με ένα Τούρκο πυροβολητή και τον επισκεπτόταν κρυφά στην τάπια του Ναυπλίου, ανταλλάσσοντας τρόφιμα με τουρκικά όπλα, κατάφερε μαζί με δύο άλλους Τσάκωνες να εξουδετερώσει τους φρουρούς της ντάπιας και να καταλάβει το πυροβολείο. Αμέσως χωρίς χρονοτριβή, έστρεψε το κανόνι κατά της πόλης και έβαλε κατά του σαραγιού.

Τότε και οι άλλοι Έλληνες που ήταν εκεί κοντά, σκαρφάλωσαν με σχοινιά στα τείχη και άνοιξαν τις πύλες του Ναυπλίου και του Μυστρά. Από αυτές ξεχύθηκαν τα σώματα από τα κοντινά υψώματα της Βολιμής και του Αϊ Σώστη υπό τους Κεφάλα, Ζαφειρόπουλο, Παπαναστάση και άλλους που σύντομα άνοιξαν όλες τις πύλες του κάστρου, από όπου εφόρμησαν και οι υπόλοιπες ελληνικές δυνάμεις. Οι Τούρκοι πρόβαλαν λυσσαλέα αντίσταση και διεξήχθησαν πολύωρες σκληρές μάχες σώμα με σώμα στους δρόμους και στα σοκάκια της πόλης. Οι επαναστάτες όμως ήσαν πλέον ασυγκράτητοι, επιθετικοί και παθιασμένοι και γρήγορα κατάφεραν να εξουδετερώσουν κάθε εστία αντίστασης. Το κάστρο μέσα σε λίγα λεπτά μετατράπηκε σε μια απέραντη θανάσιμη παγίδα. Αμέσως άρχισε μια ανελέητη ανθρωποσφαγή. Το μεγαλύτερο μέρος του τουρκικού πληθυσμού είχε σφαγιαστεί. Τραγική υπήρξε και η τύχη πλήθους γυναικών και παιδιών, που κατά τις πρώτες ώρες της εφόδου έτρεξαν προς τις πύλες με την ελπίδα της σωτηρίας. Μόλις έφθασαν εκεί, είδαν τις πύλες κλειστές και δεν μπορούσαν να ξεφύγουν, επέστρεψαν και τρύπωσαν στα σπίτια τους νομίζοντας ότι θα γλιτώσουν. Από τις 34.000 του οθωμανικού πληθυσμού και στρατού σώθηκαν μόνο 8.000 και έμειναν αιχμάλωτοι στα χέρια των νικητών.

Ο Γενναίος, γιος του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, γράφει στα «Υπομνήματα» (1821-1827) για άλωση της Τριπολιτσάς:

«Οι Έλληνες εν διαστήματι τριών ημερών εφόνευσαν υπέρ τους 5.000 μαχητάς και ηχμαλώτισαν υπέρ τους 7300 παντός γένους και ηλικίας και εκ των 13.000 εντοπίων και ξένων οίτινες ήτον εις Τρίπολιν, μόλις 1.500 Αλβανοί κατ’ έλεος του Κολοκοτρώνη, εσώθησαν, οίτινες συνοδευθέντες υπό τον Πλαπούτα μέχρι της Βοστίτσας, ασφαλώς απεβιβάσθησαν εις την Ρούμελην. Έλληνες εις την περίστασιν ταύτην εφονεύθησαν περί τους 150».

Η σημασία της άλωσης

Η πιο σημαντική εστία (η έδρα του Μοριά), τουρκικής αντίστασης στη νότια Ελλάδα είχε πλέον εξαλειφθεί, ενώ οι επαναστατικές δυνάμεις μπορούσαν πλέον με ασφάλεια και με ηθικό ακμαιότατο να στραφούν προς άλλα τουρκοκρατούμενα οχυρά και πόλεις. Μετά την άλωση στα χέρια των Ελλήνων περιήλθαν χιλιάδες όπλα και μεγάλες ποσότητες πολεμοφοδίων που θα τα χρησιμοποιούσαν για ενίσχυση την εξέλιξη του αγώνα σε άλλες επιχειρήσεις, όπως στις πολιορκίες της Μεθώνης, της Πάτρας και του Ναυπλίου.

Η άλωση της Τριπολιτσάς κατά το πρώτο εξάμηνο της Επανάστασης υπήρξε πράξη αποφασιστικής σημασίας για την εδραίωση και την εξέλιξη της. Η καρδιά του Μοριά πλέον κτυπούσε Ελληνικά και τόνωνε και αναπτέρωνε σημαντικά το ηθικό των εξεγερμένων Ελλήνων.

[slideboom id=668715&w=425&h=370]