Να γελάσουμε και λίγο…

Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΑΙΓΙΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ‘21

Η Αίγινα πριν το 1821

     Στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα οι Αιγινήτες μετακινούνται απ΄ το εσωτερικό του νησιού, τη σημερινή Παλαιοχώρα, προς τα παράλια. Η μετακίνηση είχε ως επακόλουθο την ανάπτυξη της ναυτιλίας και του εμπορίου. Εκείνη την εποχή αναγείρονται κάποια από τα πιο σημαντικά κτίσματα του οικισμού, όπως ο Πύργος του Μαρκέλλου, που την περίοδο 1826-1827  θα χρησιμοποιηθεί  ως έδρα της ελληνικής κυβέρνησης , το σπίτι του Μιχάλη Μοίρα, που χρησιμοποιήθηκε αργότερα ως Κυβερνείο του Καποδίστρια, το σπίτι της Φανερωμένης, κατοικία του επισκόπου, η «μαγαζάρα», μια μεγάλη αποθήκη που στεγάστηκε αργότερα το εθνικό τυπογραφείο και η Μητρόπολη, που η κατασκευή της ολοκληρώθηκε το 1806. Στην Αίγινα που τότε είχε συνολικά 120 σπίτια δεν κατοικούσαν Τούρκοι ούτε υπήρχαν τουρκικές Διοικητικές Αρχές.

     Οι μυήσεις των Αιγινητών στη Φιλική Εταιρία αρχίζουν τον Αύγουστο του 1818. Κάποιοι από τους μυημένους ή, σύμφωνα με την οικεία ορολογία, «κατηχημένους» Αιγινήτες είναι οι παρακάτω : ο Γεώργιος Λιβερόπουλος, έμπορος που καταγόταν από τη Ναυπακτία, ο Σπύρος Μαρκέλλος, έμπορος ,πρόκριτος και από τους αρχηγούς της Επανάστασης στην Αίγινα, οι αδελφοί Αναστάσιος, Μιχαήλ και Κυριάκος Μούρτζης από την Πέρδικα, οι οικογένειες Μοίρα και Λογιωτατίδη, ο Κύριλλος Λαμπαδάριος, ηγούμενος της μονής της Χρυσολεόντισσας, καθώς και ο Γεώργιος Τσελεπής ή Τσελέπης, οπλαρχηγός του αιγινήτικου στρατού, που έδωσε το όνομά του στην ομώνυμη ακτή του Πειραιά. Οι κατηχημένοι ορκίζονταν στην παλιά εκκλησία των Ταξιαρχών στην Παχιοράχη, στην οποία, σύμφωνα με την παράδοση, υψώθηκε η σημαία της τοπικής  Επανάστασης.

     Η Επανάσταση στο νησί κηρύχθηκε κατά τα τέλη Μαρτίου του 1821. Λόγω της γεωγραφικής της θέσης, αλλά και της υπεράσπισής της από τους ισχυρούς στόλους της Ύδρας και των Σπετσών, η Αίγινα προσφέρθηκε πολλές φορές ως καταφύγιο προσφύγων. Ενδεικτικό της πληθώρας προσφύγων στην Αίγινα είναι το παρακάτω στατιστικό στοιχείο : Το 1821 η Αίγινα είχε 3.500 κατοίκους, ενώ το 1829 οι κάτοικοί της ήταν 10.900, δηλαδή μόνο το 1/3 ήταν Αιγινήτες. Ως πρόσφυγες στην Αίγινα κατέφυγαν Αϊβαλιώτες, Μοσχονησιώτες, Χιώτες, Γαλαξιδιώτες, Αθηναίοι, Στυλιδιώτες και κυρίως Ψαριανοί. Οι τελευταίοι ήρθαν στην Αίγινα μετά την καταστροφή των Ψαρών το 1825. Εγκαταστάθηκαν σε δικό τους συνοικισμό στην περιοχή του Μαραθώνα και αργότερα μετοίκησαν μέσα στην πόλη της Αίγινας. Ψαριανοί πρόσφυγες αποτέλεσαν και την πρώτη φρουρά του Καποδίστρια όταν ήρθε στο νησί. Μετά από προστριβές με τους Αιγινήτες, για λόγους εμπορικού ανταγωνισμού, έφυγαν απ’την Αίγινα και εγκαταστάθηκαν στην Ερμούπολη της Σύρου το 1830.

     Η Αίγινα, παρότι είναι μεγάλο νησί, δεν μπόρεσε να ενισχύσει την Επανάσταση με πολεμικά καράβια, γιατί τα αιγινήτικα καράβια ήταν μικρά και δεν προσφέρονταν για ναυμαχίες. Ωστόσο, τα αιγινήτικα καράβια χρησιμοποιήθηκαν  πολύ σε μεταφορές στρατευμάτων και εφοδίων και μερικοί Αιγινήτες ναυτικοί πολέμησαν μέσα στα καράβια των Ψαρών, της Ύδρας και των Σπετσών. Μετά το 1825 η Αίγινα υπήρξε η ναυτική βάση του Ψαριανού στόλου. Σημαντικότερη ήταν η συμβολή της Αίγινας στον πόλεμο της ξηράς. Το εκστρατευτικό σώμα των Αιγινητών συνολικά υπολογίζεται σε 150 στρατιώτες. Γενικός υπεύθυνος για τη στρατολόγηση ήταν ο Γεώργιος Λογιωτατίδη, που αργότερα στα χρόνια της Ανεξαρτησίας διετέλεσε δήμαρχος και βουλευτής του νησιού.

     Στις δύο πολιορκίες της Ακροκορίνθου, τον Απρίλιο του 1821 μετείχε σώμα Αιγινητών με επικεφαλής τους Γεώργιο Λογιωτατίδη και Σπύρο Μαρκέλλο και οπλαρχηγούς τον Γεώργιο Τσελέπη και τους αδερφούς Κυριάκο και Αναστάσιο Μούρτζη. Οι Αιγινήτες παρέμειναν στην Κόρινθο ως τον Οκτώβριο του 1823 που παραδόθηκε ο Ακροκόρινθος, αφού προηγήθηκε και τρίτη πολιορκία.

     Μεγάλη συμμετοχή είχαν οι Αιγινήτες και στην πρώτη πολιορκία της Ακρόπολης των Αθηνών που άρχισε στις 25 Απριλίου του 1821. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας τοποθετήθηκαν απέναντι από το θέατρο του Διονύσου, όπου υπήρχαν αλώνια, για να εμποδίζουν τους πολιορκημένους Τούρκους να βγαίνουν για επισιτισμό.

     Οι οπλαρχηγοί Κυριάκος Μούρτζης και  Γεώργιος Τσελέπης διακρίθηκαν και στις μάχες που δόθηκαν το 1824 στα Δερβένια. Τα Δερβένια, τα στενά δηλαδή της Μεγαρίδας, ήταν κρισιμότατο στρατηγικό σημείο, αφού αποτελούσαν το μοναδικό πέρασμα προς την Πελοπόννησο. Έτσι οι Έλληνες φρόντιζαν συνεχώς τη φρούρησή τους.

     81 Αιγινήτες συμμετείχαν στην ιστορική μάχη στα Δερβενάκια τον Ιούλιο του 1822 υπό τις διαταγές του Νικηταρά. Σε ανάμνηση της συμμετοχής τους σε αυτό το σπουδαίο γεγονός οικοδομήθηκε ο ναός του Αγίου Σώζοντος στην Πέρδικα.

     Στη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου (1824-1825) οι Αιγινήτες πολέμησαν στο πλευρό των κυβερνητικών στρατευμάτων. Με την κάθοδο του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο, το 1825, οι Αιγινήτες πήραν μέρος σε διάφορες μάχες με οπλαρχηγούς τους Γεώργιο Τσελέπη και Κυριάκο Μούρτζη.

     58 Αιγινήτες πολέμησαν στο πλευρό του Καραϊσκάκη και του Φαβιέρου στις 6 και 8 Αυγούστου του 1826 στη μάχη του Χαϊδαρίου εναντίον του Κιουταχή. Σε αυτή τη μάχη σκοτώθηκε ο Χρήστος Αιγινήτης και έχασε το αριστερό του μάτι ο Γεώργιος Μούρτζης. Στη μάχη της Καστέλας τον Ιανουάριο του 1827 πήραν μέρος αιγινήτικα σώματα υπό τον Μακρυγιάννη και το Νοταρά, καθώς και αιγινήτικα καράβια. Την ίδια χρονιά στη μάχη του Φαλήρου κατά την οποία τραυματίστηκε θανάσιμα ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, σκοτώθηκαν οι Αιγινήτες Κυριάκος Μούρτζης, Μιχάλης Τσελέπης και Δημήτριος Κικάκης. Ο Γεώργιος Τσελέπης πιάστηκε αιχμάλωτος και εκτελέστηκε τις επόμενες μέρες.