Μεταξύ 14 και 20 Μαΐου 2023 πραγματοποιήθηκε στο Παλέρμο της Σικελίας το επιμορφωτικό πρόγραμμα με τίτλο “Πώς να σταματήσουμε τον σχολικό και τον διαδικτυακό εκφοβισμό και να προωθήσουμε την κοινωνική και συναισθηματική μάθηση”. Ως εκπρόσωποι του 14ου Δ. Σ. Ρεθύμνου είχαμε την τύχη να εντρυφήσουμε στο συγκεκριμένο θέμα μαζί με συναδέλφους Α/θμιας και Β/θμιας εκπαίδευσης από τη Σερβία και την Ισπανία. Τις πρώτες μέρες του προγράμματος ασχοληθήκαμε με τnv έννοια του bullying, τις μορφές του και τους τέσσερις παράγοντες που επηρεάζουν την εμφάνιση αλλά και την πρόληψή του: τα ατομικά χαρακτηριστικά, την οικογένεια, την κοινωνία και το σχολείο. Στη συνέχεια, μέσα από βιωματικές δραστηριότητες επικεντρωθήκαμε σε δράσεις που μπορούν να εφαρμοστούν στο σχολικό πλαίσιο με σκοπό την ενίσχυση της κοινωνικής και συναισθηματικής νοημοσύνης των παιδιών.
Ξεκινώντας έγινε προσέγγιση του όρου “εκφοβισμός” μέσα από παραδείγματα της σχολικής καθημερινότητας και καταλήξαμε ότι πρόκειται για ανεπιθύμητη επιθετική συμπεριφορά μεταξύ παιδιών σχολικής ηλικίας, η οποία έχει ως κύρια χαρακτηριστικά τη διαφορά σωματική δύναμης, την επανάληψη και την πρόκληση σωματικού ή ψυχολογικού τραύματος στο θύμα. Ο θύτης εκμεταλλεύεται την ανισορροπία δύναμης με το θύμα, αισθάνεται άνετα με το να τον πληγώνει ξανά και ξανά, ενώ από την άλλη το θύμα νιώθει ανήμπορο να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Toν εκφοβισμό τον συναντάμε κυρίως σε τέσσερις μορφές. Οι τρεις πρώτες μορφές που έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά είναι: το κοινωνικό bullying που αφορά τον αποκλεισμό ή την απομόνωση του θύματος, το λεκτικό bullying που περιορίζεται σε προσβλητικούς και υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς, οι οποίοι μπορούν να έχουν ιδιαίτερα αρνητική επίδραση στην ψυχολογική κατάσταση του θύματος και το σωματικό bullying, το οποίο λαμβάνει χώρα δια ζώσης και σε αυτό εμπλέκονται ο θύτης και το θύμα, αλλά και οι θεατές του φαινομένου. Μεταξύ των θεατών υπάρχουν αυτοί που συνειδητά υποστηρίζουν τον εκφοβισμό, είτε συμμετέχοντας, είτε υποστηρίζοντας τον θύτη, είτε παρατηρώντας το χωρίς κάποια αντίδραση. Επίσης, ανάμεσα στους θεατές υπάρχουν τα παιδιά που δεν επιθυμούν να συμβαίνει το bullying, σκέφτονται να βοηθήσουν, ωστόσο δεν κάνουν κάτι για να το σταματήσουν. Και τέλος, υπάρχουν αυτοί που έχουν το θάρρος να πάρουν θέση και να υπερασπιστούν το θύμα. Παρόμοιο “μοίρασμα” ρόλων παρατηρείται στο περιβάλλον που πραγματοποιείται τόσο το κοινωνικό όσο και το λεκτικό bullying.
Η τέταρτη μορφή εκφοβισμού, η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά είναι το cyber bullying . Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται ραγδαία, αφού συμβαίνει στο διαδίκτυο και κυρίως στα social media και στην περίπτωση αυτή έχουμε κυρίως δύο βασικούς πρωταγωνιστές, δηλαδή το θύτη και το θύμα. Αυτός είναι και ο κύριος λόγος που το κάνει πιο είναι πιο δύσκολα αντιληπτό από τους εκπαιδευτικούς ή τους γονείς . Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις διαδικτυακού bullying και με θεατές. Η μεγάλη διαφορά όμως των τριών πρώτων μορφών εκφοβισμού με το cyber bullying είναι ότι στις δια ζώσης περιπτώσεις το θύμα έχει τη δυνατότητα να πάει στον προσωπικό του χώρο, οπού θα αισθανθεί ασφαλής, έστω και προσωρινά. Στο cyber bullying κάτι τέτοιο δεν υφίσταται, αφού το θύμα παραμένει τρομοκρατημένο και αισθάνεται εκτεθειμένο σε όποιο περιβάλλον κι αν βρίσκεται.
Τέλος, όπως αναφέρθηκε το bullying είναι μια πράξη η οποία γίνεται κατ‘ επανάληψη. Επομένως, στις περιπτώσεις που ένα περιστατικό επιθετικής συμπεριφοράς πραγματοποιηθεί μόνο μια φορά, τότε ο όρος που χρησιμοποιείται είναι conflict, ο οποίος στα ελληνικά σημαίνει σύγκρουση. Σύμφωνα με όσα εφαρμόσαμε στο πλαίσιο του προγράμματος, υπάρχουν διάφοροι τρόποι εποικοδομητικής διαχείρισης των συγκρούσεων που αναπόφευκτα προκύπτουν καθημερινά στο σχολικό περιβάλλον. Για παράδειγμα, μια διαφωνία ή μια σύγκρουση μπορεί να είναι αφορμή να μιλήσουμε για τα δυσάρεστα συναισθήματα, τη χρησιμότητα και τους τρόπους διαχείρισής τους. Επίσης, μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία να εστιάσουμε στο λεξιλόγιο που εντείνει μια κατάσταση σύγκρουσης και στις εκφράσεις που βοηθούν στην καταπράυνση της έντασης που έχει κάποιος.
Ολοκληρώνοντας αυτή τη μοναδική πενθήμερη εμπειρία, καταλήξαμε ότι στο πλαίσιο του σχολείου δεν υπάρχει καλύτερη πρόληψη του εκφοβισμού από τη δημιουργία υποστηρικτικού περιβάλλοντος τάξης και την ενίσχυση των κοινωνικών δεξιοτήτων των παιδιών. Μέσα από κατάλληλα οργανωμένες συμμετοχικές και συνεργατικές δράσεις διαπιστώσαμε ότι ως εκπαιδευτικοί μπορούμε να συμβάλουμε καταλητικά τόσο στην ενίσχυση της ενσυναίσθησης, της δημιουργικής έκφρασης και της αποδοχής όσο και στο «χτίσιμο» ουσιαστικών δεσμών μεταξύ των μαθητών.
Η παρούσα δημοσίευση πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο υλοποίησης του προγράμματος Erasmus+. Οποιαδήποτε πληροφορία ή απόψεις εκτίθενται σε αυτή την δημοσίευση είναι αποκλειστική ευθύνη του συγγραφέα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Εθνική Μονάδα Συντονισμού Erasmus+ ΙΚΥ ουδεμία ευθύνη φέρουν για την οποιαδήποτε χρήση και αναδημοσίευση των πληροφοριών του.
Το σχολείο μας 14ο Δημοτικό Σχολείο Ρεθύμνου και το Εργαστήριο Διαχείρισης και Βέλτιστου Σχεδιασμού Δικτύων Τηλεματικής (NETMODE) της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΣΗΜΜΥ) του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ) στις 24/10/2023 υπέγραψαν σύμφωνο συνεργασίας στο πλαίσιο του Erasmus+ έργου EduCardia (Κωδικός έργου: 2021-1-EL01-KA220-SCH-000032806). Η συνεργασία αφορά την εφαρμογή της μεθοδολογίας του Erasmus+ έργου EduCardia για την αξιολόγηση και την βελτίωση των κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων των μαθητών μέσω της χρήσης εργαλείων πληροφορικής. Στο πρόγραμμα EduCardia αποφασίστηκε ότι θα συμμετέχουν 6 τμήματα με τους εκπαιδευτικούς τάξης και παράλληλης στήριξης, οι κυρίες Μπατσή Θεοδώρα, Χριστιάνα Χωνιανάκη, Κωνσταντίνα Τζιλιγκάκη, Βαρβάρα Καγκελίδου, Μαριτίνα Μαρκάκη, Δήμητρα Παπαγεωργάκη, Αγάπη Κονταξάκη και οι κύριοι Βασίλειος Μαρκάκης και Χρήστος Αποστολίδης. Το τμήμα της κυρίας Αγάπης Κονταξάκη θα είναι η ομάδα ελέγχου. Τα υπόλοιπα τμήματα θα εφαρμόσουν δραστηριότητες που θα προωθούν την κοινωνική και συναισθηματική μάθηση, την ψυχική ανθεκτικότητα, την καταπολέμηση του σχολικού άγχους και του σχολικού εκφοβισμού.
